Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- İnsanlığın milyonlarca yıllık kabusu: Bütün Yarınlar
Umut Kaygısız, C.M.Kösemen’in yazıp resimlediği kitabı, Bütün Yarınlar üzerine yazdı: "Bütün Yarınlar, insanlığın Mars'a uzanan yolculuğunu spekülatif evrim, kozmik savaşlar ve unutulmuş uygarlıklarla birleştiriyor. Belleğin, dönüşümün ve hayatta kalma içgüdüsünün izini süren roman, okuru zamanın ve insan olmanın anlamı üzerine düşünmeye davet ediyor." Kafamızın içinde zaman. Çiviyle çakılmış gibi öylece duruyor. Bir ileri, iki geri. Sonra tekrar bir ileri. Olduğun yerde kal şimdi. Kal ama çok değil. Her an geri ya da ileri gitmek isteyebilir zihnin. Kal-ma. Dur-ma. Git. Git gidebildiğin kadar. Zamanı uzun, sonsuz bir yol gibi düşünmeye, yani kolaya alıştırdılar bizi ne de olsa. Peki. Ya öyle değilse? Nasıl ki saatler bir tekerleğin içine hapsolmuş, kolları aynı yerlere dokunarak dönüp dolaşıyorsa, zamanın kendisi de dairesel hareket edemez mi? Geçmiş belki de tekrar gelecek. Ya da bugün, önümüze bakıp gelecek demeye niyetlendiğimiz zaman dilimi aslında çoktan geçmişte kalmıştır belki de. Olamaz mı? Olabilir. C.M.Kösemen’in hem yazıp hem de resimlediği Bütün Yarınlar, alışılmış çizgilerin oldukça dışında bir roman. Evvela dijital platformda rekorlar kırarak popüler olan eser, 2024’te Tayca, 2025’te de İngilizce baskılarıyla göz doldurduktan sonra ülkemizde Karakarga Yayınları tarafından Türkçe olarak yayımlandı. Her ne kadar spekülatif evrim ve bilim kurgu eseri olarak tanımlansa da bir ya da birkaç kalıbın içerisine yerleştirilmesi zor, düşünce derinliği güçlü, oldukça sarsıcı bir metinle niteliğinde. Tam olarak vaat ettiği hissiyatın tarifi yok aslında. Merak ve gizem el ele tutulmuş, hayal gücümüzün kapılarını ardına kadar açabilmek için var güçleriyle ittiriyorlar, dersek mübalağa etmiş olmayız. Günümüz teknolojisinin hız kesmeden ilerleyerek gideceği noktayı kestiremeyişimize en yakın çözümü sunarak başlıyor kitap. Yani uzaya açılıyoruz ve tabii ilk hedefimiz Mars. Dünyamızın artan nüfus ve kaybolan kaynaklar sebebiyle yaşamsal gücünü yitirmesi sonucu, insanlık soluğu Mars’ta alırken, yeni gezegenin yaşanabilir hale getirilişi ve sonrasında iki dünya, yani Dünya ile Yeni Dünya (Mars) arasındaki mücadeleye tanıklık ediyoruz. Başlangıcı bilimkurgu düzleminde ilerlese de çok geçmeden ana meselenin spekülatif evrime yönelişini keyifle takip edeceksiniz. Her aşamada birbirinden ilginç ve derinliği olan çizimlerle düşünce kadrajınız bir adım daha genişlemesi kaçınılmaz. Hayalin ötesinde, acaba dediğiniz bilinmezliklerin görsel öğelerle desteklenmesi biraz da sinematik bir deneyim olarak kafanızın içinde “Yelkenler Fora” diye her an bağırabilir. Star Wars serisinin kurgusal gücü ile Uzay Yolu’nun maceraperest ruhunun bir bileşimi gibi aslında All Tomorrows-Bütün Yarınlar. Beklentilere cevap verecek noktalara değinen hikâye, bugünün bakış açısıyla geleceğe uzanan yoğun hayal gücü ürünlerini bizlere sunarken oldukça cömert. Fakat uzayı ele geçirmeye başlayan insanların kendilerinden çok üstün ve güçlü bir uzaylı ırk olan Qu ile karşılaşması neticesinde kitabın yörüngesi hızla değişiyor. Dünyalıları yok etmek yerine cezalandırmayı seçen Qu ırkı, kitabın evrim üzerine tartışma alanlarına açılan kapısı niteliğinde. Yani üstün Qu ırkı, zihnimizin merak penceresini ardına kadar aralamakla yetinmeyip bilim kurgu ile fantastik öğelerin birbirine en çok yaklaştığı yerde. Çünkü onlar Arrival (Geliş) filmi esintisiyle hikâyeye dahil olsalar da okuru şaşırtacak gelişmelere imza atmaktan geri kalmıyorlar. İnsanlığın genetiğiyle oynamayı seçmeleri hem şaşırtıcı hem de okurun heyecanlanmaya meyilli tavrını tetikleyici bir tercih. Sonrasında birbirinden ayrışan insan türlerini değişik gezegenlere dağıtmaları da yepyeni soru işaretleri ve bilinmezlikler doğuruyor. Bunu yaparken insanları hem aşağılıyor hem de kendisine bir nevi uşak, eğlence aracı olarak görüyor Qu ırkı. Ve biz bu noktada tamam, diyoruz için için. İnsanlık bitti. Artık uzayda bilinmeyen bir ırkın hizmetinde, güçsüz ve de niteliksiz varlık olarak kalacak. Eyvah ki ne eyvah. Hikâye kötüye, hep kötüye gidecek… Ama ters köşeye yatırıyor bizleri C.M.Kösemen. Hikâyenin düğümlendiği, umutların dibe vurduğu bu noktada her şeyin daha ilginç hal almaması için hiçbir neden yok, demenin çok farklı bir yolunu bulmuş. Zaten romanı benzerlerinden açık ara farklı kılan en temel özelliği sürekli durum değişikliği olması ve okuyucunun her daim tekinsizlikle sınanması. Kitabın tamamını duygusal olarak ele geçiren bilinmezlik, bir kez daha alışılmış kalıpları yıkıyor. Qu ırkının sırra kadem basmasıyla heyecan dozu ağır ağır çıkıyor basamakları. Farklı gezegenlerde, birbirinden alakasız, aciz niteliklerle yaşamını sürdürmeye çalışan insan nesilleri için bir sonraki adım ne olacak, düşüncesiyle evrimin, bilim kurgunun bir adım önüne geçişine şahitlik etmek, hikâyenin bundan sonrası için bambaşka bir deneyim niteliğinde. Kıymetli yazar soluklanmadan, dezavantajlı duruma düşmüş ve ayrışmış bütün insanları ayrı ayrı incelerken, her birinin gelişimini ve değişimini güçlü çizimlerle görsel hafızamıza kazıyacak kadar üst seviyede estetik ve yaratıcılık becerisine sahip. Bu sayede hem evrim sürecini mantık süzgecinden geçirip adımlıyoruz hem de kafamızda tasarladıklarımızı gözümüze çarpan sinematik buluşlarla kıyaslıyoruz. Bu kısım düşündürücü olduğu kadar didaktik de. Farkında olmadan pek çok bilgiyle kuşatıldığınızı, sayfaları çevirdikçe fark edecek ve kafanızın içinde kocaman bir sinema perdesi gereceksiniz. Grotesk yapıya bürünen insanlığın, evrimsel çeşitlilikle sınanması fikir olarak ne kadar ilginçse, hikâyenin gelişimine okur olarak tanıklık etmesi de bir o kadar heyecan verici. Yapısal olarak bilim kurgunun yanında korkuyu groteskle birleştirerek alttan alta bilincimize yerleştiren kıymetli yazar, bir yandan da uygarlıkların temel taşlarının nasıl atıldığına/atılması gerektiğine ışık tutmanın derdinde. Bu bağlamda, solucan, kuş, sürüngen hatta et yığınına dönüşen insan türlerinin kimlikleri ve özünü koruma biçimleri de çok farklı metotlarla anlatışmış. Genetik mirasa tutunma ve er ya da geç, akan suyun bir şekilde yolunu bulması gibi evrimin ırkları geliştirdiği, dönüştürdüğü ve kaybolan belleği nasıl canlandırdığı üzerine ciddi ciddi kafa yormuş, tartışma alanı açmayı başarmış bir eser Bütün Yarınlar. Okudukça insanlığın takılı kaldığı bazı bilinmezlikler, dev dalgalar halinde üzerimize üzerimize geliyor gelmesine ama savunmasız değiliz. Kıymetli yazarın kozmik evrende yaktığı ışık bir şekilde aydınlatıcı. Bellek tüm kilitli kapıları açan sihirli anahtar aslında. Silinmeyen, genetik bir miras o. Kırıntıya bile dönüşse, güçlenip toparlanması ufacık bir rüzgâra bakıyor. Yan yana gelen kırıntılar, düşünceler ve ta tam! Canlanıveriyor bellek. Sonrasında vücudun yavaşça formunu bulması ve fazlalıklarından kurtulması… Sonra tekrar. Tekrar. Tekrar. Uzayda gezegenler ötesi savaş, kolonileşme ve hakimiyet. Bu sonsuz gözüken boşlukta, uygarlığın sürekli biçim değiştirmesi elbette kaçınılmaz. Zaman, sahiden dairesel hareketler toplamı olabilir mi? Geçmiş, bugün ve yarın… Sürekli tekrar edip başa dönen bir kavramsa eğer… Evren dediğimiz, sınırlarına ulaşılması mümkün olmayan büyüklükteyse, nice ırklar barındırmaz mı içinde? Medeniyetin ve teknolojinin gelişmesi evvela ülkeler arasında sınırları kaldırdı, sonra da gezegenler. Ama savaş hep var. İşte kitabın alt metninde eleştirdiği bir başlık daha. Uzam ne kadar genişlerse genişlesin, canlıların olduğu yerde savaş süreklidir. Ölüm, kalım ve yaşam. Hepsi ama hepsi, diğerinden biraz daha güçlü olan tarafın elinde. Yani Bütün Yarınlar, biraz bugün, biraz da dünle iç içe. Gitmek… Uzağa, en uzağa. Savaştan sonra uygarlığa. Kolonileşmeden sonra bütünlüğe. Korkudan huzura, gürültüden sessizliğe. Yerçekimi… Belki de zamanın en büyük düşmanı. Gitmek… Gitmek isteyen herkesin, kendi yaşamından çok sonrası için duyduğu merakı sonlandırma vakti çoktan gelmiş olabilir. Haydi çevirin sayfaları. Keyifli okumalar ve hayal gücü sınırlarının dışına çıkabilmek için bol cesaretler dilerim. ALL TOMORROWS - BÜTÜN YARINLAR İnsanlığın Geleceği ve Kaderi C.M. Kosemen KaraKarga Yayınları, 2026 Çeviri: Alican Saygı Ortanca Editör: Emre Aygün Tür: Bilim Kurgu
- Milliyet Sanat'ın Haziran sayısı yaza sanat dolu bir "Merhaba!" dedi
Milliyet Sanat’tan, Türkiye’nin ve dünyanın sanat gündemine ışık tutan içerikleriyle yaz mevsimine sanat dolu bir “Merhaba”! Haziran 2026 sayısının kapağına, Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi’ndeki (SSM) “Yoko Ono: İçses ve İçyapı” sergisini taşıyor. Yeni sayıda ayrıca “Fatherland”in başrol oyuncusu Sandra Hüller’in ve Türkiye’de üç konser vermeye hazırlanan Imany’nin röportajları; 54. İstanbul Müzik Festivali ve 7. Mardin Bienali ile ilgili dosyalar; Dünya Kupası öncesinde futbol edebiyatı incelemesi gibi daha birçok röportaj, yazı ve haber okurları bekliyor. Milliyet Sanat’ın Haziran 2026 sayısında kapak dosyası, Sabancı Üniversitesi Sakıp Sabancı Müzesi’ndeki (SSM) “Yoko Ono: İçses ve İçyapı” sergisine odaklanıyor. Sergi, sanatçının kilometre taşı eserlerini ve kelimelerini İspanya’nın León kentindeki MUSAC müzesinden ilk kez İstanbul’a taşıyor. Dosyada, serginin küratörlüğünü paylaşan üç ismin, Ono’nun atölye yoldaşları Jon Hendricks ve Connor Monahan ile SSM Direktörü Prof. Dr. Ahu Antmen’in röportajları yer alıyor. PLASTİK SANATLAR Özlem Numanoğlu’nun Kayıp Heykel Bürosu adlı projesini; Rahmi M. Koç Müzesi Direktörü Mine Sofuoğlu’nun ise Haslet Soyöz’ün ölüm yıldönümünde açılan “Denizlere Haslet Kaldık” sergisini anlattığı plastik sanatlar sayfaları, “GÖKzemin” temasıyla 21 Haziran’a kadar devam eden 7. Mardin Bienali’ne geniş yer ayırıyor. ABD’li sanatçı ve savaş fotoğrafçısı Lee Miller’ın Musée d’Art Moderne de Paris’te düzenlenen retrospektif sergisi, Claire Arkas’ın, Arkas Sanat Alaçatı’da açılan 18. kişisel sergisi “Göz Sözden Önce Gelir” ve Mehtap Baydu’nun Arter’de devam eden “Seni Sevmek Çok Zor!” isimli sergisinin inceleme yazılarıyla birlikte Galeri Işık’ta açılacak “Zamanın Tanığı: Yiğit Özgür Karikatürleri” sergisi üzerine Yiğit Özgür’ün röportajı da okurları bekliyor. Ayşegül Sönmez “Sanatatak” köşesinde Maurizio Cattelan’ın günah çıkarma hattında bu kez resmi olarak ölü bir sanatçıyı anlatıyor. MÜZİK 11-25 Haziran tarihleri arasında gerçekleşecek 54. İstanbul Müzik Festivali’ne dair geniş bir dosya ve festivalin kapanışını yapacak olan Sara Correia’nın röportajıyla açılan müzik sayfaları, özel bir yazıyla festival programında yer alan Dvořák’ın “Yeni Dünya”sı ve “Çello Konçertosu”na daha yakından bakıyor. İstanbul, İzmir ve Ankara’da konser verecek olan Imany’nin röportajıyla devam eden sayfalarda Naim Dilmener her zaman olduğu gibi “Müzikal Günce”sinde geçen ayın müzik gündemini değerlendiriyor. Yavuz Hakan Tok “Yeter ki Müzik Olsun” köşesinde altı yıl aradan sonra konserlere dönen Şebnem Ferah’ın uyandırdığı duyguları; Mehmet Tez “Müzik Dünyasından” köşesinde The BRIT School’u; Kemal Küçük ise “Diapason” köşesinde maliyetleri giderek yükselen büyük orkestraları anlatıyor. SİNEMA Sinema sayfaları, prömiyerini yaptığı 79. Cannes Film Festivali’nde En İyi Yönetmen Ödülü’nü kazanan Pawel Pawlikowski imzalı “Fatherland”in başrol oyuncusu Sandra Hüller’in özel röportajıyla başlıyor. Steven Spielberg’ün yeni filmi “Disclosure Day/İfşa Günü”nün; serinin 19 Haziran’da vizyona girecek beşinci filmi vesilesiyle “Toy Story/Oyuncak Hikâyesi” serisinin incelemelerini okurlarla buluşturan sayfalar, “The Death of Robin Hood/Robin Hood’un Ölümü” vizyona girmeye hazırlanırken sinema tarihinin ünlü Robin Hood’larına ve “Miroirs No. 3/Aynalar No.3” adlı yeni filmini izleyiciyle buluşturmaya hazırlanan Christian Petzold’un etkileyici filmografisine ışık tutuyor. Usta yönetmenlerin yapay zekâ konusundaki farklı yaklaşımlarının ele alındığı bir dosyanın yanı sıra Kane Parsons imzalı “Backrooms” üzerinden YouTuber’ların sinemada yarattıkları kendine has bir üretim alanı da yakından inceleniyor. Attila Dorsay “Sinemanın Hazineleri” köşesini bu ay, başrollerinde Maggie McNamara ve Louis Jourdan’ın yer aldığı “Three Coins in the Fountain/Aşk Çeşmesi”ne ayırıyor. SAHNE SANATLARI Sahne sanatları sayfalarında, Tatbikat Sahnesi’nin yeni oyunu “Serin Bir Sabah”ta birlikte rol alan Elvin Beşikçioğlu ve Fatih Sönmez’in; “A Yüzü B Yüzü” oyununun yazarı ve yönetmeni Başak Kıvılcım Ertanoğlu ile oyuncuları Melis Öz ve Pınar Tuncegil’in röportajları tiyatroseverleri bekliyor. Canberk Gültekin ve Gözde Mutluer’in birlikte rol aldığı, Ara Sahne ve Mundial Yapım ortaklığında sahnelenen “Bazı Kötü Alışkanlıkların Politik Tarihi” oyununu da mercek altına alan yeni sayıda Yeşim Özsoy ise GalataPerform LAB’i anlatıyor. EDEBİYAT 2026 Dünya Kupası’nın başlamasına günler kala futbol tutkusunun edebiyattaki izdüşümüne yakından bakan edebiyat sayfalarında İsveçli yazar Alex Schulman yeni kitabı 17 Haziran’ı; Reading Room’un kurucuları Deniz Everling, Shirley Heim ve Teresa Köster ise sessiz okuma etkinlikleriyle Berlin’de dikkat çeken topluluğu anlatıyor. Avusturyalı yazar Ingeborg Bachmann’ın doğumunun 100. yılı kapsamında yapılan etkinliklere ve yazarın eserlerine ayrı bir yer ayıran sayfalarda Hülya Avtan da “Sayfayı Çevir” köşesinde her zamanki gibi edebiyatseverlere geniş bir öneri seçkisi sunuyor.
- “Vasatlar dünyayı kendilerine benzetmek isterler, çünkü başka türlü hayatta kalamayacaklarını bilirler.”
Gökhan Serdar Özaktaş, Murat Uyurkulak ile son romanı Dipte üzerine söyleşti. Dipte'de Cumhuriyet'in köklü aileleri, iktidar çevreleri ve kültür-sanat dünyasını aynı masada buluşturan yazar, romanının merkezindeki düzeni şu sözlerle özetliyor: “Ne yaptılarsa beraber yaptılar. Kavga gibi, ihtilaf gibi görünen şey vitrinden ibaret.” Masa da Masaymış Ha! Dipte üç ana bölümden oluşuyor: Peşrev, Meyan ve Karar. Peşrev’in dokuzuncu kısmında “Kocaman Bir Masa” kuruluyor. Masada, İstiklal Harbi’nde doktor olarak görev yapmış dünyaca ünlü bilim insanı Ahmet Tahsin Alkan’ın evrak-ı metrukesinde ortaya çıkan devlet sırrı sayılabilecek bilgilerle birlikte bir yasak aşk hikâyesi var. Romanın merkezindeki Alkan ailesi laik, eğitimli, kültürlü ve varsıl bir aile olarak Cumhuriyet’in kentsoylu (burjuva) sınıfını, Beyaz Türkleri temsil ediyorlar. “Meşrutiyet Kahramanı” lakabıyla anılan Miralay Pusat Ferit’ten Emniyet Müdürü Ali Tolga Alkan’a kadar altı kuşak süregelen soylarına romanda yer veriliyor. Cumhuriyet’in güçlü ve köklü ailelerinden olduklarını anlıyoruz. Masadakiler, Ahmet Tahsin Alkan’ın yasak aşk hikâyesini film yapmak amacıyla bir araya geliyorlar. Bu yasak aşk hikâyesinin diğer kahramanı Ahmet Tahsin Alkan’ın manevi ağabeyi olarak gördüğü İstiklal Harbi kahramanlarından ve Cumhuriyet’in kurucularından Münip Arif Balaban’ın eşi Fehime Balaban. Fehime Balaban’ın babası Mahmut Fahri Paşa, Ahmet Tahsin Alkan’ın babası Miralay Pusat Ferit gibi padişah deviren zabitan teşkilatından. Ahmet de Fehime de köşkte doğmuş, çocuklukları birlikte geçmiş. Bu hikâyenin merkezinde yahut yöresinde yer alanlara baktığımızda padişahı deviren, İstiklal Harbi’nde savaşan ve Cumhuriyet’i kuran aileleri görüyoruz. Bu aileler daha sonra Cumhuriyet’in güçlü, zengin ve imtiyazlı aileleri oluyorlar. Tekrar masadakilere dönecek olursak masanın bir tarafında Alkan ailesinin son üyesi emekli Emniyet Müdürü Ali Tolga Alkan var. Her yönüyle tam bir Beyaz Türk. Masanın diğer tarafında ise Anadolu Radyo Televizyon Kurumu (ART) Dramalar Daire Başkanı Taber Nom’u görüyoruz. Masanın tarih danışmanı Ve’lit İlpan ile birlikte iktidar ideolojisinin temsilcileri rolündeler. Özellikle Taber Nom aynı zamanda paranın da kaynağı olarak yapılacak filmin seyrini belirleyen kişi. Ali Tolga Alkan’dan çekinse de ailesinin hikâyesini iktidar ve şürekâsının ideolojisi çerçevesinde dönüştürebiliyor. Bu durum karşısında ise Ali Tolga Alkan’ın herhangi bir itirazı olmuyor. Masada seyirci konumunda. Bu noktada şunları sormak istiyorum: Beyaz Türkler ile onları çürümüş, yozlaşmış ve zalim olarak gören; kendilerini ise uzun yıllar zenci muamelesi görmüş, bu ülkenin hakiki sahipleri mütedeyyin insanlar söylemi üzerinden savunan iktidar şürekâsını aynı masada bir araya getiren motivasyonu -bir babanın kızının gönlünü alma arzusu dışında- nasıl açıklarsınız? “İkisi arasında fark yok” demek isterim, ama doğru olmaz, çünkü fark var. Fark nasıl yaşamak istediklerinde. Hazla kurdukları ilişkide. Biri kıymetli tablolarla doldurduğu köşkünde günbatımına karşı viskisini yudumluyorsa, diğerinin ufku hat ve ebru, üstü altın varaklı klozete kadar. ‘Nasıl yaşatmak’ istedikleri konusunda ise farksızlar. Mülkiyet ve üretim ilişkilerine dokunulması kâbusları. 100 senedir memleketin yoksulluk, eğitimsizlik, adaletsizlik gibi meseleleriyle iştigal etmek şöyle dursun, aksi yönde, insanlar daha da yoksul, çaresiz, ümitsiz, cahil kalsın diye uğraştılar, uğraşıyorlar. Memleketin aydınlık, umut, inanç, cesaret dolu gençlerini vurdular, astılar, zindanlara attılar, işkence tezgâhlarından geçirdiler. Şimdi eskinin apoletlileri, şimdinin muhalifleri hiç boşuna laik cumhuriyet elden gidiyor diye ağlamasın. Komünizmle mücadele etmekti bunların laiklikleri, çağdaşlıkları, dinleri imanları, ortaklıkları. Bakın son olanlara, halkın karşısına küçücük bir sivil zeminli siyaset, ufacık bir umut ışığı çıkınca nasıl panikleyip ittifak oldular. Türkiye’de burjuva sınıfının kültür-sanat ve yayıncılık alanındaki hâkim gücünü iktidarın ideolojisi karşısında kaybettiğini düşünüyor musunuz? Ben burjuva sınıfının mevcut iktidar karşısında hiçbir şey kaybettiğini düşünmüyorum. Kültür sanatın umurlarında olduğunu da düşünmüyorum. Küresel konjonktür, iktisadi ve siyasi menfaatler, suç ortaklıkları… Ne yaptılarsa beraber yaptılar. Kavga gibi, ihtilaf gibi görünen şey vitrinden ibaret. Dünyada orta-üst sınıfların yavşaklığından ve dinbazların-faşistlerin riyakârlığından daha tahammül edilmez az şey vardır. Akışkan Şahsiyetler Taber’in geçmişine baktığımızda, gençliğinde editörü (Can Vardar) tarafından hiç edilmiş romanından dolayı edebiyat çevrelerince linç edilmesinin intikamını mağdur edebiyatına sığınıp topyekûn tüm Cumhuriyet dönemine saldırarak aldığını görüyoruz. Onun bu sözüm ona mağduriyeti iktidar mahfillerinde dikkat çekiyor ve ardından iktidar kanatları altında önemli bir konum elde ediyor. Sonra dönen yolsuzluklara aldırmamayı, etrafındaki hırsızlarla yarenlik etmeyi, en nihayetinde de avanta havuzundan payına düşeni almayı öğreniyor. Bütün bunları da kendi hakkı olarak görüyor. Masada yönetmen sıfatıyla bulunan Bahadır Oğuz Pinkoras ise İspanya İç Savaşı’nda faşistlere karşı mücadele vermiş bir adamın torunu. Gençlik döneminde toplumcu eylemlere de katılmış biri olarak Gezi Parkı eylemlerine destek vermekle övünüyor. Ancak zamanla iktidar çevreleriyle ilişkileri geliştikçe şahsiyeti de değişiyor. Zor şartlarda çalışan set işçilerini görünce keyiflenen, bunları iktidar mahfillerinde kahkahalarla anlatıp eğlenen lümpen bir karaktere bürünüyor. Romanda insanların iktidarla kurdukları ilişkiler sayesinde elde ettikleri güç, makam, mevki, refah ve konfor alanı karşılığında şahsiyetlerini kaybettiklerini görüyoruz. Bu durumu nasıl açıklarısınız? Bununla birlikte bağımsız ve özgür olabilmek için iktidarla araya her zaman belli bir mesafe koymak gerekir mi? Bu konuda düşünceleriniz nelerdir? Bir önceki cevabın son cümlesini farklı şekilde ifade ederek başlayayım: Paranın, kârın, rekabetin, hırsın belirlediği bir düzende yavşaklık-yalakalık kural, haysiyet-şahsiyet istisnadır. Patronun olduğu yerde hakikat yoktur. Korku vardır, yalan vardır, azap vardır. “Network oluşturmak” diyorlar, çoğundan nefret etsen de yüzüne gülmek zorunda kaldığın insan çarkıdır bu… İnsanın varlığıyla buluşup barışması, ruhunu besleyip kişiliğini bulması, bir nevi bütünlüğünü kazanması, bu düzen, yani kapitalizm devam ettikçe hayaldir. Keza bağımsız ve özgür olmak da… Hayatı boyu açlık, parasızlık, aşağılanma, yorgunluk nedir bilmeyen bir avuç tuzu kurunun zevzeklikleri bunlar. İnsanların yüzde doksanı bir gıdım haz almadan, umur görmeden, “varım, dünyadayım, yaşıyorum” diye haykırıp bir kez olsun canının sevincini tatmadan ölüp gidiyor. Bu düzen devam ettikçe neyin bağımsızlığı, kimin özgürlüğü? Velhasıl iktidarla mesafe koyarak ancak ıstırabınızı bir miskal azaltabilirsiniz. Bağımsız ve özgür olmak iktidarı yıkmakla mümkün. Nasıl kurtuluş yoksa tek başına, bağımsızlık ve özgürlük de yok. Vasatın Gücü Romanın önemli karakterlerinden biri de Can Vardar. Gençlik yıllarında evden çıkmayan, kendi köşesinde okuyup yazarak mütevazı bir hayat süren Can Vardar, sinema işine girince haysiyetini yitiriyor. Zamanla da lakayt, tutarsız, öfke patlamaları yaşayan ve kimsenin hazzetmediği birine dönüşüyor. Yıllarca ev arkadaşlığı yaptığı Muzaffer Tecer bile yüzünü görmek istemiyor. Can’da ilk ciddi kırılma David Emre Martin’in evinde, onun için senaryo çalışmalarına başladığı sırada oluyor. Onların zengin ve mutlu yaşamını kıskanıyor. Aralarında bir kültür çatışması da söz konusu. Can asla ait olamayacağı bir dünya karşısında kendine yer bulamayacağı gerçeğiyle yüzleşince düşkün biri haline geliyor. Bununla birlikte girdiği sinema sektöründe karşılaştığı vasatlık da Can’ı sarsıyor. Bu sektörde olmaktan hem nefret ediyor hem de para kazanmak, geçinmek için kendini sektöre mecbur hissediyor. Hayat da onun için bir zindana dönüşüyor. Peşrev’in dokuzuncu kısmında da sinema ve dizi sektöründeki vasatlığın ve ahlaki çürümüşlüğün halkta karşılık bulmasını, beklenti ve tercihlerini belirlemesini kastederek “Zenginlere, imtiyazlılara, kalantorlara günde beş vakit küfreden ahali, aynı insanların hayatlarını seyretmeye doyamıyordu. Haklının galip, zorbanın mağlup çıktığı hikayelere yüz vermiyordu artık. Yoksulun haysiyetsiz, cahilin kurnaz, iyinin zalim olanını görmek istiyordu.” diyorsunuz. Bu noktada sormak istiyorum: Türkiye’de özellikle kültür-sanat alanında vasatın kurumsallaşmasının temelinde ne yatıyor? Bu durum aydınları, sanatçıları nasıl etkiliyor? Ayrıca halkın vasat ve bayağı olana teşne olmasının karşısında aydınların ve gerçek sanatçıların tutumu ne olmalıdır? Kalite maliyet demektir. Vasat ise çok daha ucuza çıkar. Başka bir şey söylemeye gerek var mı? Ayrıca kabiliyetsiz ve vasat olanların sesi gür çıkar, başka çareleri yoktur çünkü. Ruhu karışık birkaç büyük zekâ hariç tutulursa, egosu şişkinlere bakın, vasatlığın doruğundadırlar. Vasatlar dünyayı kendilerine benzetmek isterler, çünkü başka türlü hayatta kalamayacaklarını bilirler. Tespit-tahlil-takdim silsilesinin, yani eleştiri mekanizmasının zayıflamasını; sansür ve en önemlisi otosansürün norm haline gelmesini de buna eklerseniz varabileceğiniz başka yer yoktur zaten. Yani birileri yüce ve yüksek eserler sunuyor da halk reddedip vasatı seçiyor diye bir şey yok. Bu bir pazaryeri ve piyasa kurallarına göre işliyor. Yaratıcısı, üreticisi, tüketicisi bir bütün. Gerçek sanatçı ne demek ve bu nasıl ölçülür tam kestiremiyorum, ama kaderinde sabır, dirayet, ıstırap ve yalnızlık olduğunu söylemek için müneccim olmaya gerek yok. Batı Cephesinde Değişen Bir Şey Yok Romanda Münip Arif Balaban’ın Ahmet Tahsin Alkan’a yazdığı mektuplardan memleketin halinden yakındığını görüyoruz. Ancak Amerikalılarla iş birliği yapmaktan memnun. Ona göre tek düşman komünistler. 1965 yılındaki mektubunda “Şu badem bıyık takımından, gözleri fıldır fıldır, tahammülfersa bir türedi. Hakkında akaryakıt ihalelerinden arsa spekülasyonuna kadar envai yoksulluk iddiası var, ama her nasılsa dokunan yok” diye bahsettiği, aşağılayıp hiç kıymet vermediği dönemin mebuslarından biri, daha sonraki karşılaşmalarında kendisine Amerikalıları göstererek “Hepimiz aynı şeytanla mücadele ediyoruz, Komünizmle!” diyor. Bu mücadelede iş birliği teklif ediyor. Romanın sonunda Münif Arif Balaban’ın kontra komando kampının kurucularından olduğunu öğreniyoruz. Romanın bir yerinde de burjuva sınıfını kastederek “Şaşırtıcı olan, Cumhuriyet öncesiyle sonrasının hikmetiyle alakalı sıradan ahali birbirinin boğazına sarılırken, bunların ailelerinin her daim muteber, itibarlı ve varlıklı kalmayı başarmasıydı. Her nevi tufandan batmadan kurtulmuş, bütün sofraların misafiri, tüm meclislerin mebusu olmayı becermişlerdi.” diyorsunuz. Sizce Türkiye’de dünden bugüne değişen nedir? Hiçbir şey… Kapitalizmle, emperyalizmle, sermayeyle, patronlarla barışık, hatta bunların bizzat kendisi olan, hayattan ve halktan nefret eden, işçi düşmanı bir iktidar var işte yine, sadece din sosu daha baskın, özgürlük alanlarına karşı alerjisi daha yüksek… Halk sahneye çıkıp ipleri eline almadığı ve kendi kaderini kendi tayin etmediği müddetçe de bir şey değişmeyecek. Umut Diptekilerde! Romanın ülkü karakterlerinden sayılabilecek Muzaffer Tecer, namıdiğer Kaptan Çapul. Anadolu’nun bağrında kendi halinde yoksul ve mütedeyyin bir yaşam süren ailesinden kopup İstanbul’a okumaya gelmiş, kendini yetiştirip kimseye eğilip bükülmeden bir yayınevinde editör olmuş, namuslu yaşayan biri. Politik bir tavrı olmasa da insani bir duruşa sahip. Bir de Berkay var. Ailesini bir kazada kaybetmiş, tek başına hayata tutunmaya çalışan, Muzaffer’in aksine politik bir tavrı olan, Devrimci İşçi Partisi (DİP) üyesi bir genç. Muzaffer ilk başlarda insanın dünyayı değiştirebileceğine inanmazken Berkay bilakis dünyayı ancak insanın değiştirebileceğine inanıyor ve bu doğrultuda verilen mücadelelerde yer alıyor. Daha sonra ise Muzaffer ve Berkay birlikte mücadele veriyorlar. Ülkeden umutlarını kesmiyorlar. Siz bir yazar olarak ülkenin ümidini nerede görüyorsunuz? Devrimde… Meşhur sloganda dediği gibi: Bu pisliği devrim temizler! DİPTE Murat Uyurkulak İnkılâp Kitap, 2026 Tür: Roman 240 s.
- Orhan Pamuk’un iç dünyasına açılan yeni kitabı: Kelimeler ve Resimler
Nobel ödüllü yazar Orhan Pamuk’un yeni kitabı “Kelimeler ve Resimler – Seçme Hatıralar, Yazılar ve Bir Hikâye”, okurlarla buluştu. Pamuk’un kişisel anıları, edebiyat anlayışı ve sanat dünyasına dair düşüncelerini bir araya getiren kitap, yazarın iç dünyasına açılan özel bir seçki sunuyor. Pamuk, kitapta askerlik yıllarından ilk kitabını yayımlama sürecinde yaşadığı zorluklara kadar hayatının farklı dönemlerine dair ilk kez paylaştığı anılara yer veriyor. Edebiyat ve resim arasındaki yaratıcı ilişkiyi kendi üslubuyla anlatan yazar, daha önce çeşitli dergi ve yayınlarda yayımlanan yazılarını ise yeniden gözden geçirerek kitap bütünlüğü içinde yeniden kurguluyor. “Kelimeler ve Resimler”, yalnızca edebiyat değil, kültür ve sanat çevrelerinden birçok önemli isme dair samimi anlatılar da içeriyor. Ara Güler, Umberto Eco, Paul Auster ve Anselm Kiefer gibi sanatçı ve yazarlarla dostluklarını kaleme alan Pamuk, aile tarihine uzanarak babası Gündüz Pamuk ve Türkiye’nin ilk kadın hukuk profesörü olan teyzesi Türkân Rado’ya ilişkin hatıralarını da paylaşıyor. Kitabın dikkat çeken bölümlerinden biri ise “Masumiyet Müzesi”ne ayrılıyor. Pamuk, roman ve müze fikrinin nasıl doğduğunu, yıllar içinde nasıl geliştiğini ve müzenin yaratım sürecini ayrıntılarıyla anlatıyor. Ayrıca dünya çapında ilgi gören “Masumiyet Müzesi” dizisini de karakterler ve oyuncular üzerinden değerlendiriyor. Kitapta Pamuk’un kişisel arşivinden ilk kez yayımlanan fotoğraflar ve çizimler de yer alıyor. Columbia Üniversitesi’ndeki akademik yaşamından Cannes Film Festivali jüri üyeliğine uzanan geniş bir anlatı dünyası sunan eser, yazarın edebiyat poetikasını anlamak isteyen okurlar için önemli bir kaynak niteliği taşıyor. KELİMELER VE RESİMLER Orhan Pamuk Yapıkredi Yayınları, 2026 344 s.
- Öykü: Kavanozdaki Erikler
"Eve döndükleri o gün farkına varmıştı aslında. Ayaklarının altından dönmeyi sürdürmüştü dünya." Erdi Ülküseven Adımları kata varınca yavaşladı. Kapının önünde kımıldamadan durdu bir süre. Soluğunu dizginledi. Fotosel söndü, karardı her yer. Bir ses, bir işaret bekledi. Gelmedi. Anahtar şıngırdayarak birkaç sefer döndü kilitte. Kapı gıcırdayarak aralandı. Tepedeki lambanın ölgün ışığı içeriye düştü. Eli soğuk duvarda gezindi. Lambanın düğmesi, ayrılmadan önce çıkardığı terlikler, konsoldaki fil kervanı, koltuklar, halı, her şey bıraktığı gibi yerli yerindeydi. Fakat duvardaki saatin yelkovanı akrebi kovalamaktan yorgun düşmüş, eşyaların üzerini toz bürümüştü. Evdeki yaşam izleri silinmişti zamanla. İçerinin haftalar süren havasızlığına karışan çürümüş çiçeklerin keskin kokusunu, ardından midesinden taşan bulantıyı duydu. Güneşliği çekip, pencereyi telaşla araladı. Rüzgâr saçlarını savururken ferahladı biraz. Hava karanlıktı. Vaktiyle aşıladıkları eriğin kuru dalları pencereye değin uzamış, birlikte diktikleri gül, yapraklarını dökmüştü. Bahçedeki otlar da kurumuştu çoktan. Bulutların ardına gizlenmiş ay, alçak duvardaki korkuluklar, apartmanlar bulanıklaşınca gözlerini yumup pencerenin pervazına tutundu sıkıca. Sendeleyerek yürüdü, kendini koltuğa bıraktı. Dün yağan sağanağın camda bıraktığı lekelere daldı gözü. Aralarında sürekli yinelenen tartışmayı anımsadı. Yüreği her seferinde ağzına geliyordu. “Bırak kalsın anne. Nasılsa yağacak yine. Düşeceksin bir gün!” Haberi aldığında ofisteydi. Hücrelerde sayılar, renkli sevimsiz grafiklerle onca veri arasında kaybolmuş, kapı komşuları Sevim teyzenin aramasını meşgule verip çalışmayı sürdürmüştü. Işığı ısrarla yanıp sönen telefonu omzuyla yanağı arasına sıkıştırmış, gözlerini ekrandan ayırmadan “Efendim Sevim teyze?” diye yanıtlamıştı sonra. Hıçkırıkları duyunca elleri klavyenin üzerine düşmüş, ekrandaki satır boşluğu uzadıkça uzamıştı. Pencereyi örtünce uçuşan perde duruldu, sıktığı omuzları gevşedi. Soludukça dudaklarından belli belirsiz buhar tüttü. Çiçekleri siyah çöp poşetine atıp ağzını sıkıca bağladı, kapının dışına bıraktı. İçinde apansız doğan istekle ekşi, mayhoş tadı aramaya mutfağa yöneldi. Yürürken de hayıflandı hâline. Fişi çekilmiş buzdolabının kapısı yarı aralık, rafları boştu. Kelebekler uçuşan kilerde üst üste dizilmiş paket makarnalar, nohut, fasulye, uzun cam kavanozlarda bulgurla pirinç dışında bir şey yoktu. Mantosunu portmantoya asıp kapağındaki aynadan avurtları çökük yüzüne, çelimsiz gövdesine baktı. Alt katlardan huzursuz bir bebeğin ağlayışı, bitişikteki daireden Sevim teyzenin televizyonun sesine karışan gülüşü duyuldu. Elini karnına götürdü, “ve yaşam sürüyor” diye geçirdi içinden. Daha mezarlıktan eve döndükleri o gün farkına varmıştı aslında. Konuklar, plastik tabaklardaki kavurmayı iştahla yemiş, uzun süredir rastlaşmayan yakınları aralarında sohbete koyulmuşlardı. Başında siyah tülbentle yığılı kaldığı sandalyede otururken bile, ayaklarının altından dönmeyi sürdürmüştü dünya. Elini, gümüşlükte yüzüstü duran çerçeveye uzattı. Flaşın kırmızıya bürüdüğü gözlerinde endişe, yaklaştırdıkça dudaklarındaki zoraki gülümseme seçildi. Fotoğrafta on yaşlarındaydı. Hep karşı kıyılardan seyrettiği Büyükada’ya gitmişlerdi o yaz. Üstünde kolsuz tişört, göğsünde utancını uzun zaman duyduğu sivrilikler, altında kargo pantolon vardı. Sabahleyin, arkadaşından ödünç aldığı bisikletten düşmüştü. Dizinden bileğine usulca süzülen kanın sıcaklığını, ağlaması kesilince duyabilmişti. Eve varır varmaz yarayı pamukla kapatmış, çekmecedeki siyah bantla bantlamıştı üstünü. Adanın yokuşlarını tırmanırken aksamamış, yazın sarı sıcağında pantolonla gezinmişti gün boyu. Dizinde hâlâ belli belirsiz izi duruyordu. Çerçeveyi gümüşlüğe bırakıp sırtını duvara dayadı, dudakları titredi; “Daha dizimdeki yarayı söyleyemedim sana!” Yatak odasının kapısı örtülüydü. Eve geç döndüğü zamanlara benzer ürkeklikte, parmak uçlarında koridoru geçti. Kapının eşiğinden odaya baktı. Haftalar önce çantasını sırtlayıp apar topar ayrılmıştı evden. Gardırobun çekmeceleri yarı aralıktı. Pijamasıyla sarılarak uyuduğu yastık kilimde duruyordu öylece. Taziye kalabalığı dağılınca ıssızlaşmıştı ev. Sanki yükselen deniz çekilmiş, altında gizlediği kalıntıları çıkarmıştı ortaya. Gecenin yarısında bir sarsıntıya uyanmışçasına yatağından doğrulup Ali’yi aramış, “N’olur beni al!” diyebilmişti yalnızca. Fermuarını açtığı valize, raflarda üst üste duran kazakları, işte giyineceği bluzla ütülü pantolonları, çorapları eline ne gelirse alıp yerleştirdi. Kitaplıkta dizili birçoğunu okuduğu romanlarda göz gezdirirken, unuttuğu bir şeyi anımsarcasına en üstte duran kalın ciltli kitaplara uzandı. Toz taneleri, çiğ ışığın huzmeleri arasında uçuştu. Rafın kuytusuna sakladığı küçük asma kilitli, deri kılıflı, desenli, renk renk onlarca defter göründü. Annesinin ısrarla aspirin içirdiği günü yazdığı sayfanın arasında, kokusu zamanla silinmiş buruşuk bir mektup katlıydı. Yıllar önce yazdığı satırları okudu; “Anneciğim, ağrıyan başım değildi...” Deri kapaklı defteri araladı, yapraklarını çevirdi. Son sayfadaki yarım kalmış günceye baktı. Cam kavanozları balkona taşıdıkları gün, annesi mutfaktan serzenişte bulunup yardıma çağırmış, başladığı cümleyi tamamlayamadan defteri kitaplıktaki yerine kaldırmıştı. Yatağına oturup sırtını başlığa dayadı. Kalemi parmaklarının arasında döndürüp, boş duvara baktı uzun uzun. “Önce süt kokusundan memeni bulmayı, düşe kalka yürümeyi, r’leri söylemeyi, ortalıkta koşuşturmamayı, sessiz sedasız oynamayı odamda; sonra kimselerden bir şey almamayı, artırdığım harçlıklar gibi sevgimi de gizlemeyi, ‘millet ne der’i öğrettin de yarınların sonsuz olmayışından hiç söz etmedin anne. Gideceğinden habersiz, her akşamı bir sonrakine erteledim ben de. Nerden başlayıp nasıl anlatacağımı bir bilebilseydim eğer, gerisi gelecekti belki. O kadar çok kurdum ki zihnimde, düşünceler büyüdükçe büyüdü, koca bir yumak oldu sonunda. Oysa sen, bir gün olsun ipin ucunu kaybetmedin. Parmaklarının arasındaki şişlerle patikleri, atkıları kazakları sık sık dokudun. Fakat unuttuğun bir şey vardı; o eski soğuklar artık yoktu. Her şeyin zamanı değişti, yazlar kışlar hep gecikti. Kanepeye kurulmuş televizyon seyrettiğin bir akşam, elinden kumandayı alacak; balkonda çayını yudumlarken belki, demliği uzaklaştıracaktım yanından. Karşına geçip, iskelenin basamaklarından ağır ağır iner gibi değil de suya çivileme atlarcasına, “Konuşabilir miyiz?” diye başlayacaktım söze. Sesime kararlılığımı takınsam da kabahatinin farkında olan çocukların çekinikliğine benzeyen belli belirsiz tını ele verecekti beni. O an gözlüğünün çerçevesinden taşan bakışlarınla dikkat kesilecek, “Hayırdır inşallah” demesen de içinden geçirecektin muhakkak. Aramızda uzayıp giden suskunlukla göğsün inip kalkacak, meraklanacaktın iyice. Tek sözcükle, bir kerede çıkıverecekti ağzımdan. Öyle ansızın gitmeseydin, bir pıhtı girmeseydi aramıza. Söyleyecektim anne. O kendini göstermeden, belki de erikler olduğunda.” Defterle kalemi yatağa bırakıp doğruldu. Balkona yürürken yutkundu birkaç sefer. Koyu filmli camlarla çevrelenmiş balkonda, karşılıklı iki sandalye, muşamba serili masa, üzerinde boncuklu askısıyla gözlük duruyordu. Ellerini kollarında kavuşturdu. Camekanın ardından, sokağın bitip dükkanların sıralandığı geniş caddeye, akşamları yolunun gözlendiği ilerideki otobüs durağına baktı. “Gün boyu sokaktan geçenler, kendilerini habersizce seyreden bakışların yoksunluğunu duyuyor mudur?” diye düşündü. Masanın altına eğildi, siyah örtüyü çekti. Gün ışığı görmemiş erikler, kavanozlarda sabırla bekleyip mayalanmış, yüzeyi köpüklenen suyun dibine çökmüşlerdi. Vakumlanmışçasına sıkı kapağı ikinci seferde açınca keskin kokuyu duydu. Cebindeki telefon titredi. Sesi çatallıydı; “İyiyim, iyiyim. Sorun yok. Sabah buluşuruz. Hayır, unutmadım. Eminim. Gerçekten. Tamam, ararım.” Telefon kapandı, erik ağzında kütürdedi.
- "Orada kalan, kalmayı seçen ya da buna zorlanan kadın"
Gülsel Ceren Güneş, 2026 Uluslararası Booker Ödülü finalisti Geriye Kalan Kadın üzerine yazdı: "Kadınların zor hayatları, ostaynitasların öldürülen kimlikleri, bastırılan hayalleri zar zor var olmaya devam ediyor. Karabash bu gerçekliği malzeme olarak alıyor ama romana dönüştürürken onu hem büyütüyor hem de içeriden kırıyor." 2026 Uluslararası Booker Ödülü finalisti Geriye Kalan Kadın, Arnavutluk geleneğindeki "yeminli bakireler" üzerine kurulu bir roman. Jüri, romanı "acı anıların kaygan belirsizliğini mükemmel biçimde yakalayan" bir eser olarak nitelendirmiş. Eserin özgün adı Ostaynitsa yazarın bu roman için icat ettiği bir sözcük aslında, tam karşılığıyla "orada kalan, kalmayı seçen ya da buna zorlanan kadın" demek. Gerçek hayatta da var olan yeminli bakire geleneği şöyle işliyor; bir kadın, topluluk önünde yemin ederek erkek kimliğini ve erkek haklarını üstleniyor. Yemin anayasal düzeyde tanınıyor; kadın artık ailenin reisi, mülkün sahibi, erkek haklarına sahip biri oluyor. Bugün bu geleneği yaşatan yalnızca birkaç kişi kaldığı söyleniyor. Karabash, kitabı yazmadan önce iki yıl araştırma yaptığını söylüyor. Ancak asıl yazım yalnızca iki ayda tamamlanmış, kendi deyişine göre "ses" aniden belirmiş ve hikâyeyi tek nefeste anlatmış. Arnavutluk'a gitmemesine rağmen, romanın gerçekçiliği Sofya Üniversitesi'ndeki Arnavut uzmanları bile ülkeyi ziyaret ettiğine ikna etmiş. Gerçek adı Irena Ivanova olan, 1989 Bulgaristan doğumlu Rene Karabash’ın “tek nefeste yazdım” dediği eser 2026 Uluslararası Booker finalisti olmadan önce Elias Canetti Ulusal Edebiyat Ödülü, Fransız PEN Çeviri Ödülü, American PEN Club Heim Ödülü ve Gulf Coast Çeviri Ödülü'nü almış; bu kadar çeviri ödülü, metnin başlı başına ne denli zorlu bir yapı kurduğunun kanıtı. Karabash yapısal olarak geleneksel romanın oldukça dışında duruyor. Şiir, bir gazeteciye hitaben anlatı, mektuplar, yemin metni ve dahası bir arada. “Zaman kipleri bilinçli olarak kırılıyor; geçmiş, şimdi ve gelecek iç içe geçiyor.” Çevirmen Sevcan Kence'nin çevirmen notunda söylediği şey çok yerinde: "Metin, anlamdan çok deneyim olarak ilerler." Noktalama işaretleri neredeyse yok, soru cümleleri açıklama gibi akıyor ama sizi bırakmıyor. "Bu ev yapılıyor mu yoksa yıkılıyor mu", "bana ne getiriyorsunuz yara mı ölüm mü", "ölüyor muyum yoksa doğuyor muyum" soruları cevap istemiyor; sizi o evin, ölümün, doğumun içine sokuyor. Bir başka yerde ise; "son dakika haberi / bir kız kendini / göbek kordonuna astı?" dizesinde soru işareti var ama soruyu okur ancak kendi vicdanına sorabiliyor. Cümlelerin genellikle virgül ile bitmesi de yazılma süreci gibi nefes nefese okuduğunuz bir metin ortaya çıkarmış. "Daha annemin karnında / bazı şeyler duyardım / babamın mesela / oğlan istiyorum dediğini" dizeleriyle başlayan metin sizi oldukça sert bir anlatıya atacağını baştan gösteriyor. "Saymayı kardeşimin kaburgalarında öğrendim" diyor Bekia. Bu bir metafor değil, tam anlamıyla bir gerçek ve o yüzden etkisi katlanıyor, hele ki Bekia’nın okuma yazma bilmediği de göz önünde bulundurulunca… "Burada hastalıktan ölmek utanç vericidir" diyor roman. "Kan davaları ancak savaş, doğal afet, salgın hastalık ve göç gibi durumlarda ertelenir." Karabash, şiddeti sıradan hayatın içine o kadar soğukkanlı yerleştiriyor ki okuyucu bir yerde durup "bu cümleyi doğru mu okudum" diye geri dönmek zorunda kalıyor. "Köy asla duymaz ama bilir" satırı da öyle; evlerdeki şiddetten, işkenceden haberdar olan ve susan bir topluluğun özeti gibi. Bekia, yirmi öküz ve öküz başına bir çuval yemle satılmak üzereyken evlenmeden önceki gece yeminli bakire olmak istediğini açıklıyor. Bu haber aileyi kan davasına sürüklüyor. Yörenin geleneğine göre Bekia'nın babası damada bir kurşun teslim etmek zorunda, "gelin temiz değilse" damadın bu kurşunla onu öldürmesi bekleniyor. Oysa Bekia’nın erkek olma tercihiyle baba kan davasında öldürülüyor. Babanın hayatını kaybetmesi, erkek kardeşin kaçması, ostaynitasların kimseyi öldürmemesiyle dava bitmiş oluyor. Oysa gerçekten biten tek şey erkeklerin kendi aralarındaki “kanun” saydıkları meseleler. Kadınların zor hayatları, ostaynitasların öldürülen kimlikleri, bastırılan hayalleri zar zor var olmaya devam ediyor. Karabash bu gerçekliği malzeme olarak alıyor ama romana dönüştürürken onu hem büyütüyor hem de içeriden kırıyor. Kahramanı Bekia, otuz üç yaşında bu yemini ediyor ve Matya adını alıyor. İsim de elbette tesadüf değil; "dirilmiş, hayatta kalmış, kurtulmuş olan" anlamına geliyormuş. Bekia'nın hikâyesi gerçekten bir kurtuluş hikâyesi ama Karabash bunu zaferle değil, ağırlıkla anlatıyor. Bekia’nın yemin etmeye karar vermesinin sebepleri ve erkek kardeşinin babadan gördüğü işkenceler birbirinden ağır. Fakat romanın asıl vurucu yeri bence bu şiddetin dışında bir yerde; Bekia ile erkek kardeşi arasındaki yanlış anlaşılmada. Bekia’nın okuma yazma bilmediği için başkasına okuttuğu, kaçan kardeşinden gelen mektuplar romanın duygusal ağırlık merkezini oluşturmuş. Kutsal kitaplardan yapılan kardeşlik alıntıları bu gerilimi daha da derinleştiriyor. Ian McEwan'ın Kefaret'ini okuyanlar ne demek istediğimi romanda bir noktada anlayacak; o tanıdık, geri alınamaz yanlış anlama duygusu ve eserin anlatıcısı ile ilgili yaşadığınız şokun benzeri burada da var. Geriye Kalan Kadın’ı okuduktan sonra ödülü kaptırdığı eseri de okudum. Bazı eleştirmenler yukarıda bahsettiğim McEwanvari sürprizi “çok temelsiz” bulmuş ve bundan dolayı ödülü alamadığını söylüyor. Açıkçası böyle metinleri çok sevsem de o sürpriz bana da çok ani geldi. Bunca anlatıcı ve tür geçişi arasında olmasa da olurdu, zaten yeterince güçlü bir roman. "Kendi hayatının başkalarınınkinden daha değerli olduğuna karar verdiğinde olan budur" deniyor metinde. Bekia bu cümleyle yeminini, kimliğini, adını açıklıyor. Karabash ise bütün bu kararı acısıyla, bedeliyle, özgürlüğüyle okuyucunun kucağına bırakıyor. Geriye Kalan Kadın, kimlik ve beden üzerine yazılmış pek çok romandan farklı olarak o soruları tartışmıyor. Yaşıyor ve okura da yaşatıyor. GERİYE KALAN KADIN Rene Karabash İthaki Yayınları, 2026 Çeviri: Sevcan Kence 136 s.
- Mahir Ünsal Eriş’ten benzeri az, devasa bir roman: Harikalar Lügati
Mahir Ünsal Eriş’in uzun zamandır merakla beklenen yeni romanı Harikalar Lügati bu ay edebiyat okuruyla buluşuyor. Romandan Litera Edebiyat’a özel tadımlık bir bölümü okuyucularımızla paylaşıyoruz. “Durdu. Kederlendiğini zannettim. Bana açacağı bir kapının anahtarını arıyormuş belki de. “Bilir misiniz Nüvid Bey, benim en yakın dostumdu Şahbaz. Hatta sırdaşımdı. Esrarımı onunla paylaşırdım. Kim bilir, belki de tabiatına mağlup olur da benden işittiklerini uluorta anlatır, sırlarımı fâş eder, ben de bu külfetten azade kalırım diye ümit ediyordum.” “Bu derece mühim ve ağır sırlarınız var öyleyse?” “İnsan kabre bir başına girer Nüvid Bey. Ne bir kimseyi götürebilir yanında ne de bu dünyadan bir zerreyi. Elbet sırlar da hariç değil.” “Sevda mı çekiyorsunuz yoksa siz de Nikolaki gibi?” Sualim daha ağzımdan çıkarken pişman olmuştum. Cüretimden hicap duymuş, yerin dibine geçmiştim. Ne hakla, hangi samimiyete binaen daha bugün tanıdığım birine, hem de genç ve bekâr bir kadına böyle bir sual tevcih edebilirdim? Münasebetsizliğimden ötürü kendi kendime hiddetlendim. Lâkin o bu cüretkâr suali müşfikâne mukabele etti: “Ben hiç sevda çekmedim Nüvid Bey. İki sene müddetle nikâhında bulunduğum eski zevcime karşı dahi en ufak bir his yoktu içimde. Sevdanın insanın kalbinde, ‘Acaba mı?’ nevinden tereddütlere mahal bırakmayacağı kanaatindeyim. Hiç aşka düşmedim lâkin düşsem onu ilk görüşte tanıyacağımdan şüphem yoktur.” Bir elimle buz, bir elimle ateşi tutmuştum sanki. Hem yandığımı hem de donduğumu aynı lahza içinde hissedebiliyordum. Demek evlenmişti! Bu güzel boyun bir başka adamın başını taşıyan yastığa bırakmıştı kendini huzur ve heyecanla. Bu yanaklar, bu dudaklarda kâinatın en talihli adamının dudakları dolaşmıştı. Bir çatının altında o adam sabahları bu saçların behiştî rayihası içinde uyanmıştı iki koca sene boyu. Öte taraftan gönlünde biri yoktu. O adam artık yoktu, olmayacaktı. İstanbul’da hasretini çektiği birini bırakmamıştı arkasında. Mahzunluğu başka bir erkeğe dair değildi. Felç olmuş gibi sessiz, hareketsiz kalakalmıştım. Bir şeyler söylemem icap ettiğinden emindim lâkin ne diyeceğimi katiyen tayin edemiyordum. “Nasıl tanırsınız matmazel?” diye sordum. “Çünkü ben de hiç âşık olmadım. Şu hâlde sırrını vererek bana delalet ederseniz inanınız ki bundan fevkalade istifade ederim. Zira ben bu hususta o derece cahil ve toyum ki görüp de tanıyamamaktan korkarım.” Bir kez daha güldü. Gülüşüyle yine kandiller yandı, lambalar uyandı, güneş ziyasını, ay mehtabını üstümüze döktü. Cevap vermedi, sustu. Usulcacık yerinden kalktı, çardaktan çıktı. Sonra nazikçe bana dönerek, “Bugün nazarlarımızın ilk kez tesadüf ettiği anı hatırlıyor musunuz Nüvid Bey?” diye sordu. Cevap vermemi beklemeden devam etti. “Sizce bir fâninin ömrü o anı unutmaya kifayet edecek kadar uzun mudur?” Sonra dizden hafif bir reveransla beni selamlayıp konağa doğru yürüdü. Konak kapısından girip kaybolan suretinin ardından ne kadar müddet baktığımı asla bilemeyeceğim. Lâkin emin olduğum bir tek şey vardı ki o da bakışlarımızın buluştuğu o ilk anı, hayatı boyunca kıymetli bir yadigâr gibi gönlünün sandığında muhafaza edecek olanın sadece ben olmadığım hakikatiydi. O da beni görmüştü. Ömrümde ilk defa biri görmüştü beni. Sanki mevcudiyetim o anda, o çardağın altında hakikat kazanmıştı. Daha evvel bir hayaldim, bir hayalet, sadece bir suret. Onun beni gördüğü anda tahakkuk eden bir hayal. O şaşkın, o büyülenmiş hâlimle ne kadar zaman öylece oturup kaldım, bilmiyorum. Soğuktan titreyerek uyandığımda güneş doğmak üzereydi ve Nikolaki başımda dikiliyordu. Gözümü açar açmaz, “Ödüm koptu vre, beyzadem,” dedi. “Sizi uyandırmak için odanıza geldim, bulamayınca divaneye döndüm. Yarım saat oldu dört dönüyorum konağın içinde. Nihayet aklıma geldi de bahçeye bakayım dedim. Ne yapıyorsunuz burada, uykuda gezerliğe mi çıktınız? Kırklara mı karıştınız, merak mı getirdiniz? İyi misiniz?” Çağdaş edebiyatımızın önemli kalemlerinden Mahir Ünsal Eriş, uzun süredir merakla beklenen yeni romanı Harikalar Lügatı ile okuru bu kez bir rüyanın peşinden Osmanlı coğrafyasına uzanan benzersiz bir yolculuğa davet ediyor. 19. yüzyılın son yılları… Büyük âlim Şemseddin Sami Bey’in sözlük çalışmalarındaki en yakın yardımcısı Mehmed Nüvid Bey, bir gece gördüğü tuhaf bir rüyayla sarsılır. Rüyasında nurdan bir elif belirir ve ona yalnızca tek bir cümle söyler: “Nemika seni bekler.” Uyandığında bu kelimenin ne anlama geldiğini bilmemektedir. Ne bir sözlükte karşılığı vardır ne de zihninde bir açıklaması… Ancak artık geri dönüşü olmayan bir çağrı başlamıştır. Şemseddin Sami’nin de teşvikiyle Mehmed Nüvid Bey, yardımcısı Nikolaki Efendi’yi yanına alarak “nemika”nın izini sürmek üzere İstanbul’dan Anadolu’ya, oradan Ortadoğu’ya uzanan uzun ve tekinsiz bir yolculuğa çıkar. Fakat Harikalar Lügatı yalnızca bir yol hikâyesi değildir. Mahir Ünsal Eriş, romanını adeta yaşayan bir sözlük gibi kuruyor. Osmanlıca harflerle ilerleyen bölümler, birer lügat maddesi gibi açılıyor; her maddede yalnızca ana hikâye değil, yol boyunca dinlenen başka hayatlar, başka sırlar, başka acayip ve garaip hikâyeler de anlatıya dahil oluyor. Gebze’de Zenniye eşkıyasının uğursuz hikâyesi… Anadolu’yu karış karış dolaşarak hayatın sesini arayan Layoş Farkaş… Konaklar, hanlar, köyler, tekkeler, çöller… Aşkın, hakikatin peşinde dağlar tepeler aşılır; aylar, mevsimler geçer; Mehmed Nüvid Bey belde belde gezerek birbirinden acayip ve garaip 99 hikâye dinler. Hepsinde nemikadan bir şey vardır ve Nüvid Bey’e kendi lügatini yazdırır. Harikalar Lügatı, klasik anlatıyla modern roman arasında eşsiz bir köprü kurarken; dilin, sözlüklerin ve hikâyelerin insan ruhundaki gizli dehlizlerini keşfe çıkıyor. Mahir Ünsal Eriş’in Harikalar Lügati, Türk edebiyatında benzeri az 952 sayfalık devasa bir roman… Mahir Ünsal Eriş, 1980’de Çanakkale’de doğdu. Arkeoloji ve tarih okudu. Hayatını çeviriler yaparak ve yazarak sürdürüyor. Gençlerbirliklidir; söylenişi bile güzel. Kitapları: Bangır Bangır Ferdi Çalıyor Evde... (2012), Olduğu Kadar Güzeldik (2013) (60. Sait Faik Hikâye Armağanı), Dünya Bu Kadar (2015), Benim Adım Feridun (2016), Öbürküler (2017), Kara Yarısı (2019), Sarıyaz (2019), Diğerleri (2020), Gaip (2022), Acaip (2023) Babil Kulesi Kitabı (2023), 30 Şahane Kelime (2023), Tatil Kitabı (2024) ve Bin 9 Yüz Seksen 3 (2024). HARİKALAR LÜGATI Mahir Ünsal Eriş Doğan Kitap, 2026 952 s.
- 2026 Duygu Asena Roman Ödülü Nazlı Doğan Özsöz’ün oldu
Doğan Kitap tarafından Duygu Asena’nın anısını yaşatmak amacıyla verilen Duygu Asena Roman Ödülü’nün 2026 yılı kazananı, Yüreğin Kabarmış romanıyla Nazlı Doğan Özsöz oldu. Kadınlık deneyimi, aile ilişkileri ve kuşaklar arası yaralar etrafında kurulan roman, seçici kurul tarafından ödüle değer görüldü. Duygu Asena’nın anısını ve yıllar boyunca savunduğu eşitlik, özgürlük ve kadın hakları mücadelesini yaşatmak amacıyla 2007 yılından bu yana verilen Duygu Asena Roman Ödülü’nün 2026 yılı sahibi belli oldu. Ödül, Nazlı Doğan Özsöz’ün ilk romanı Yüreğin Kabarmışa verildi. Bu yıl ödül için finale kalan yedi eser arasından seçilen Yüreğin Kabarmış, aile içi ilişkiler, çocukluk travmaları, suskunluklar ve kuşaklar boyunca taşınan duygusal yükler üzerine kurulu anlatısıyla dikkat çekiyor. Romanın merkezinde yer alan Defne karakteri, babasının hastaneye kaldırıldığı bir gün geçmişiyle yüzleşirken, çocukluk anılarıyla bugünü arasında gidip gelen bir hesaplaşmanın içine sürükleniyor. Doğan Kitap tarafından düzenlenen ödülün seçici kurulunda Doğan Hızlan onursal başkanlığında Asuman Kafaoğlu Büke, Nüket Esen, Sibel Irzık, Ömer Türkeş, Defne Suman ve Cem Erciyes yer aldı. 2026 yılı için finale kalan eserler arasından yapılan değerlendirme sonucunda ödül Nazlı Doğan Özsöz’e verildi. Duygu Asena Roman Ödülü, kadınların yaşam deneyimlerini, toplumsal eşitsizlikleri ve özgürlük arayışını edebiyat aracılığıyla görünür kılan romanları desteklemeyi amaçlıyor. Daha önce ödüle değer görülen yazarlar arasında Arlin Çiçekçi, Seray Şahiner, Nermin Yıldırım, Irmak Zileli ve Sibel K. Türker gibi isimler bulunuyor. Geçen yılın kazananı ise Cennette Gibiyim romanıyla Sibel K. Türker olmuştu. Seçici kurul, Türker’in romanını kadınların görünmez yaralarını ve bastırılmış hayatlarını güçlü bir edebi dille anlatması nedeniyle ödüle layık görmüştü. Nazlı Doğan Özsöz’ün Yüreğin Kabarmış romanıyla kazandığı bu ödül, hem yazarın edebiyat yolculuğunda önemli bir dönüm noktası hem de Duygu Asena’nın mirasını yaşatan ödülün yeni halkası olarak kayda geçti. Ödülü kazanan kitabın sitemizdeki inceleme yazısını okumak için tıklayın.
- Eylem Ata’dan kaderin sapmalarına bakan yeni öyküler
Eylem Ata YKY’den çıkan üçüncü öykü kitabı Ejderha Çığlığı’nda kaderin akışındaki sapmalara bakıyor. Bir hafta önce beni bir böcek soktu. Hâlâ göz kırpamıyorum ama güzel kokuları ve canlı renkleri algılamaya başladım. Kokuyu da renkleri de derinden, ta içerden hissediyorum. Güzel kokulardaki ve renklerdeki derinliği yakalayabiliyorum. Harika şeylerin derinliğinin insanı içine çekme gücünü, elektriğe benzeyen o çekimi duyuyorum. Bunları anneme anlatmadım. Ona sadece bir daha göz doktoruna gitmeyeceğimi söyledim. ... Bu aralar işleri başından aşkın olduğu için üstelemedi. Kuzenim üniversite sınavını kazanmış, evden kaçıp bize geldi. Annem onun hazırlıklarıyla meşgul. Benim yeni halimin farkına varacak durumda değil. Eylem Ata YKY’den çıkan üçüncü öykü kitabı Ejderha Çığlığı’nda kaderin akışındaki sapmalara bakıyor. Bu akışta savrulanları, birbirini tutmaya çalışanları, onların seslerini, canlanışlarını anlatıyor. Üzerlerine yığılan çaresizliğin altında duydukları kötücül seslere teslim olmayanları, direnenleri, hatırlayanları sayıyor. Ejderha Çığlığı yazarın önceki öykü kitaplarıyla bir bütünlük içinde ama kendi başına yeni bir bakışı da müjdeliyor. EJDERHA ÇIĞLIĞI Eylem Ata Editör: Fisun Yalçınkaya Tür: Öykü 88 s.
- Mayıs 2026’da Litera Edebiyat’ın en çok okunanları
Mayıs 2026'da Litera Edebiyat’ta en çok neler okundu? Okurların favorisi olan içerikleri listeledik! Mayıs 2026'da en çok okunan liste Nisan 2026’da Litera Edebiyat’ın en çok okunanları Nisan 2026'da Litera Edebiyat’ta en çok neler okundu? Okurların favorisi olan içerikleri listeledik! Listenin tamamı için tıklayın. Mayıs 2026'da en çok okunan öykü Öykü: Yaz Gecesi ve Pasta "Direkt mutfağa geçiyorum. Severim mutfak sohbetlerini. Dert orada daha rahat anlatılır. Düşünmek için tuvalet, dertleşmek için mutfak." Mehmet Kalender'in öyküsünün tamamı için tıklayın. Mayıs 2026'da en çok okunan inceleme Ya o deveyi gütmezsek! S. Serdar Yegül yazdı: "Han Kang’ın Vejetaryen ve Marie Darrieussecq’nun Dişi Domuz romanları, insan olmanın biyolojik değil toplumsal bir statü olduğunu gösterirken, sınırların dışına çıkan bedenlerin nasıl dışlandığını çarpıcı biçimde ortaya koyuyor." Yazının tamamı için tıklayın. Mayıs 2026'da en çok okunan ödül haberi Nezihe Meriç Öykü Ödülü için başvurular başladı Gaia Studio tarafından düzenlenen Nezihe Meriç Öykü Ödülü’nde başvurular açıldı. Yayınlanmamış öykü dosyalarının kabul edileceği ödülün son başvuru tarihi 20 Haziran 2026 olarak açıklandı. Detaylar için tıklayın. Mayıs 2026'da en çok okunan yeni kitap haberi Unutulmuş bir korku hikâyesi gün yüzüne çıkıyor: Çarşamba Karısı Türk halk inanışlarının ürkütücü figürü “Çarşamba Karısı”, Vassaf Kadri’nin kaleminden yeniden okurla buluşuyor. Kitabın detayları için tıklayın.
- Mahir Ünsal Eriş ile Hikâye Kampı
Mahir Ünsal Eriş’in yürütücülüğünde gerçekleşecek beş günlük hikâye kampı, anlatının kökeninden çağdaş öykü tekniklerine uzanan zengin içeriğiyle katılımcıları hem düşünmeye hem yazmaya çağırıyor. Mahir Ünsal Eriş ile 5 günlük bir hikâye kampında buluşuyoruz. Dil nasıl ortaya çıktı? İnsan neden hikâye anlatmaya başladı? Mitlerden modern anlatılara, kahramanın yolculuğundan çağdaş anlatım tekniklerine uzanan bu atölyede; hikâyenin kökenini, yapısını ve anlatma biçimlerini birlikte konuşacağız. Program boyunca katılımcılar hem anlatı üzerine düşünecek hem de kendi hikâyelerini üretme alanı bulacak. 📅 22–26 Haziran 🕑 14.00–17.00 📍 M. Erksan Salonu Katılım ve detaylar için: urladam.com.tr Urladam, oyuncu, yazar ve yönetmen Nazan Kesal ile yazar, oyuncu ve hekim Ercan Kesal tarafından Urla’da hayata geçirilen çok disiplinli bir kültür ve sanat merkezi. Eski bir çiftlik alanının dönüştürülmesiyle kurulan mekân; edebiyat, tiyatro, sinema, müzik, sergi, atölye ve eğitim çalışmalarını aynı çatı altında buluşturmayı amaçlıyor. Kurucularının tanımıyla yalnızca bir etkinlik alanı değil, yaşam boyu öğrenmeyi ve ortak üretimi teşvik eden alternatif bir kültür platformu olmayı hedefliyor.
- Ya o deveyi gütmezsek!
S. Serdar Yegül yazdı: "Han Kang’ın Vejetaryen ve Marie Darrieussecq’nun Dişi Domuz romanları, insan olmanın biyolojik değil toplumsal bir statü olduğunu gösterirken, sınırların dışına çıkan bedenlerin nasıl dışlandığını çarpıcı biçimde ortaya koyuyor." Han Kang’ın Vejetaryen ve Marie Darrieussecq’nun Dişi Domuz romanları, “İnsan doğuştan mı insan olur, yoksa toplum sınırları içinde kaldığı sürece mi insan sayılır?” sorusunun peşine düşer. Bu doğrultuda, insan bedeninin yalnızca biyolojik bir varlık olmadığı; aynı zamanda düzen tarafından sürekli denetlenen ve biçimlendirilen bir alan olduğu görülür. Romanlar iki ayrı kültürde geçse, karakterler iki ayrı uçlarda yaşasa da toplumların kişileri denetlemesi ve biçimlendirmesi özünde aynıdır. Vejetaryen romanı, babası ve eşinden baskı ve şiddet gören Yeong-hye’nin et yemeyi bırakmasıyla başlar. Ancak bu karar düzen tarafından kabul edilmez. Çünkü et yememek, Kore topluma göre sadece bir beslenme alışkanlığından vazgeçmek değil, aynı zamanda yerleşik kültürel alışkanlıklardan ve gündelik hayatın görünmeyen kurallarından vazgeçmek demektir. Bu nedenle Yeong-hye “hasta” ilan edilir. Onun yerine artık, ailesi, doktorları ve çevresi karar verir. Bu aşamadan sonra Yeong-hye kendisini çevresinden sessizce geri çeker, her türlü yiyeceği yemeyi ve konuşmayı bırakır ve bitki olmaya yönelir. Bitki olmaya yönelmesi, yalnızca simgesel bir tercih değil, aynı zamanda insan olmanın tüm yükünden bir an evvel kurtulma çabasıdır. Bu süreçte Yeong-hye giderek toplumda silikleşir. Dişi Domuz romanı ise bir güzellik salonunda genç, güzel ve sağlıklı anlatıcı kadının, patronunun yönlendirmesiyle erkeklere “hizmet vermesi”yle başlar. Anlatıcının ihtişamı mağazadaki diğer kadın çalışanların gözlerini kamaştırır. Anlatıcı başlangıçta bedenini para kazanmak için gözü kapalı sunabileceğine inanır. Ancak zaman geçtikçe işler tersine döner. Anlatıcının iştahı giderek artar, kilo alır, karnı kat kat olur ve belinde simitler oluşur. Saçları keçe gibi sertleşip dikleşen anlatıcının, bacaklarında ve sırtında uzun ince kıllar çıkar. Burnu domuz burnuna benzer. Kokusu değişir ve mağazanın içi ahır gibi kokmaya başlar. Parka gider ve baharın müjdecisi düğünçiçeklerini gizli gizli yer. Sonunda anlatıcının başlangıçtaki o ihtişamı bütünüyle kaybolur. Anlatıcının vücudundaki değişim öyle bir hal alır ki, mağaza müdürü onun fazlasıyla edepsizleştiğini, yanlış yola saptığını ve adeta kızgınlığa girmiş bir kedi gibi olduğunu söyler. Güzellik salonunda ilk işe başladığındaki başını öne eğip şikâyet etmeksizin duran uysal ve akıllı kız gider, yerine alçalan ve ahlakı bozulan bir kız gelir. Anlatıcının müşteri kitlesi değişir ve en iyi müşterilerini birer birer kaybeder. Artık güzellik salonu için uygun bir “satış elemanı” değildir. Sonunda patronu onu işten çıkarır. Vücudundaki hücrelerin kontrolsüz gelişiminden mustarip olan anlatıcı, vücudunun dengesini tam olarak sağlayamaz. Değişen duyguları yüzünden önce zamanının dörtte üçünü daha sonra tamamını domuz olarak geçirir. Artık o hayvanlar dünyasının bir parçasıdır. Dişi Domuz’daki karakter dönüşümleri, simgesel ve metaforik olarak okunduğunda, gerçek hayattaki karşılıkları bulunabilir ve romanı okumak daha da zevkli hale gelebilir. Vejetaryen ve Dişi Domuz’da karakterlerin bedenleri farklı yönlerde dönüşür. Vejetaryen’de beden gün be gün zayıflar, çevresinde silikleşir ve bitkiye yaklaşır. Dişi Domuz’da ise süreç tersine işler; beden şişmanlar, elbisesine sığmaz ve çevresinin dışına taşar. Bedenlerin dönüşüm yönleri farklı olsa da her iki anlatının merkezinde aynı baskı ve şiddet süreçleri yaşanır. Aslında her iki romanda da roman karakterlerinin sadece fiziksel yapıları değişmekle kalmaz, aynı zamanda toplumların bu bedenlere yüklediği anlam da değişir. Aşırı zayıflayan bedene: “iyileştirilmesi gereken bir vaka” ve aşırı şişmanlayan bedene ise “dışlanması gereken bir fazlalık” olarak bakılır. Yazının başındaki: “İnsan doğuştan mı insan olur, yoksa toplum sınırları içinde kaldığı sürece mi insan sayılır?” sorusu iki roman dikkate alınarak düşünüldüğünde, insana “insan” statüsünün doğuştan değil, toplumun belirli sınırları içinde kalındığı sürece verildiği görülür. Ancak sınırlar aşıldığında toplum bu statüyü geri alır. Dilimizde bu duruma karşılık gelen deyimlerden birinin: “Ya bu deveyi güdersin ya bu diyardan gidersin!” olduğu söylenebilir. Deyimdeki “deveyi gütmek”, gündelik hayatta insan sayılmanın bedeli olarak karşımıza çıkar. Peki ya deveyi gütmezsek ne olur? O zaman geriye tek bir seçenek kalır: Bu diyarda insan sayılmazsın.















