top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Hayatın kıymetli sıradanlığı

    Başar Yılmaz, Marilynne Robinson’un Pulitzer ödülüne aday gösterilen ve PEN / Hemingway ödülüne layık görülen ilk romanı Evlerden Uzak romanı üzerine yazdı: "Robinson’un, hikâyede doğayı da bir karakter olarak kullandığı fark edilecektir. Orman, göl, kar, soğuk ve sele dair incelikli tasvirler, hikâyenin izleğini besler vaziyette biçimlendirilmiştir." “Derken zaman, mekân ve ışıklar durulmuş, hiçbir şey titreşmez, hiçbir şey eğilmez olmuştu. Felaket tıpkı trenin kendisi gibi gözden kaybolmuştu, akabinde gelen sükunet felaketten önceki sükunetten daha büyük değildiyse de öyle görünmüştü ve hayatın kıymetli sıradanlığı sudaki bir suret gibi kolayca eski haline dönmüştü.” Belleğimiz bize söyler? Onu işitmekten ziyade bizi dönüştürdüğü biçim hakkında bir şeyler söyleyebiliriz belki. Belleğimizin bize kattığı ve eksilttiği şeyler… Sanırım edindiğimiz tecrübeler, sınandığımız süreçler ve yaşanılan irili ufaklı felaketler önce güven duygumuzu zedeliyor. Peki, kendimizi sadece ana rahminde mi gerçekten, tam olarak güvende hissettik? Belki de öyle. Amerikalı akademisyen & yazar Marilynne Robinson’un Pulitzer ödülüne aday gösterilen ve PEN / Hemingway ödülüne layık görülen ilk romanı Evlerden Uzak (Orijinal adıyla Housekeeping) bize ilk önce bellek ve güvene ilişkin bu soruları sordurarak başlıyor yolculuğuna. Yolculuk demişken, hikâye neredeyse tamamen Fingerbone isminde, Honolar gölüne kıyısı olan bir kasabada geçiyor olsa da yol ve yolculuk motifi başından sonuna okurun zihnine işlenir vaziyette. Evin babasının demiryolu köprüsünde raylardan çıkarak göle uçan bir trenin içinde sulara karışması… Anneleriyle “sükûnet” içinde yaşam süren üç kız kardeşin bir süre sonra art arda çekip gitmesi… Kız kardeşlerden Helen’in, arkadaşının arabasını ödünç alıp yıllar sonra küçük kızları ile kasabaya, annesinin evine gelmesi ve onları bırakıp arabayı uçuruma sürerek -yine o gölün içine- yaşamına son vermesi… İki küçük kız kardeş Ruth ve Lucille, önce anneanneleri, o ölünce büyük halaları, onlar da kaçınca (Ruth olayı böyle değerlendirir) yıllar sonra eve dönen tuhaf ve göçebe teyzeleri Sylvie himayesinde büyürler. Hikâyede büyük kardeş Ruth’un hayal gücünün kılavuzluğunda ilerleriz. Ruth‘un, o felaketlerin yaşanmamış olması hayalini, ailesini geri kazanmaktan ziyade özgürleşme temelli okuruz. Hepsinin geriye döndüğü o hiç yaşanmamış gibi düşlediği sahnede dahi Ruth, annesi, anneannesi ve dedesini eski günleri yad etmeleri, birbirlerine polaroid fotoğrafları göstermeleri için eve gönderirken o, kardeşi Lucille ile ormana koşmaktadır. Orman, gözlerden uzak olmak, özgürleşmektir ona göre. Hakiki bir sığınaktır. Her ne kadar hikâyeyi Ruth’un gözünden okusak da o felaketlere dair hissedilen duygunun tarifi hiçbir yerde doğrudan verilmez. Bir çocuğun yas tutma sürecini dramatik hatlarda değil yalın bir atmosfer içinde kendi doğallığında gözlemleriz. Diğer taraftan, doğanın evlerde ve kasabada yarattığı tahribat, her an gidecekmiş gibi paltosu sırtında, günlük eşyalarını mütemadiyen yatağın altındaki kutuda tutan geçmişi göçebe bir teyzenin türettiği tekrardan terk edilme korkusu, Ruth’un Lucille’deki ani değişikliklere adapte olma telaşı ve uyumlanma çabası, iki kız kardeşin büyüme sancıları, göl ile olan karmaşık ilişkileri, okura büyük bir “baş etme” anlatısı sunar. “Tanrı bu dünyayı bu günah dolu kederden bir tufanda istediği kadar arındırsın, o suları birikintilere, göllere, hendeklere geri toplasın, bunların her biri de gökleri yansıtsın, yine de hâlâ biraz kan ve saç tadı gelecektir o sulardan.” Suyun (ıslaklığın), hikâyede başat metafor olarak işlendiği dikkatli okurun gözünden kaçmayacaktır. Göle düşen tren, göle sürülen araba, evlerini basan sel suları, çatıları ağırlığı ile çökerten kar, Nuh Tufanı örneklemesi, ıslanan karakterler, her ne kadar sert kabuklarla çevrelensek de suyun o kabuktan bir şekilde sızarak içerideki çekirdeği şişireceğine vurgudur. Başka bir deyişle, hayatın kıymetli sıradanlığıyla çatışan, belleğimize karşı konulamaz biçimde etki eden kıvılcımların eğretilemesidir su. Dolayısıyla, Robinson’un, hikâyede doğayı da bir karakter olarak kullandığı fark edilecektir. Orman, göl, kar, soğuk ve sele dair incelikli tasvirler, hikâyenin izleğini besler vaziyette biçimlendirilmiştir. Ruth ve Lucille’nin, teyzeleri Sylvie ile Fingerbone kasabasında yaşadıkları günlere dair bazı detaylar da okura alt metinde kimi çağrışımlar uyandırmaktadır. Buna en net örnek, akşam vakitleri karanlıkta yemek yemeleridir. Bunu Sylvie’nın, her ne kadar içinde yaşasalar da, odaklarını her şeyin istiflendiği, kimi eskimiş kimi kolilenmiş eşyalarla dolu, perdenin ucu yanmış, toz kaplamış evden uzaklaştırıp aydınlık ve dışarıyı gören pencereye yöneltme arzusu olarak yorumlarız. Dağılan bir ailede iç içe geçmiş yalnızlıklar, yersiz-yurtsuzluk hali, sıradan hayatların sıra dışılığı büyük bir masanın üzerinde katman katman açılan bir harita gibi okurun gözünün önüne serilmektedir. Ruth’un tarif ettiği gibi, insan başıboş ve yalnızken yalnızlığın utançları durmadan yoğunlaşmaktadır. “Gölün gözünün dedemin gözü olduğunu, yoğun, ışıksız, hareketi kısıtlayan suların annemin uzuvlarını yavaşlattığını, giysilerini ağırlaştırdığını, nefesini durdurduğunu, gözlerine perde çektiğini düşünmeden bir bardak su içemem. Anılar var ve bağlar, tamamen insani ve kutsanmamış. Çünkü aileler dağıtılamaz. İstediğin kadar lanetle, sür onları, çocuklarını yersiz yurtsuz bırak, sellerde ateşlerde boğ, yaşlı kadınlar tüm bu acılardan şarkılar yapar, ılıman akşamlarda verandalarında oturup bu şarkıları söyler. Her an bir şarkıya gebedir, her şarkı bin kederi hafızaya geri çağırır, yani sayıca sonsuzdurlar ve hepsi aynıdır…” Ruth, kaybettiği şeyi, garip huylara sahip olsa da, teyzesi Sylvie’nın yanında bulabileceğini düşünürken, kardeşi Lucille başka bir dünyanın geniş sınırlarından geçebilecekleri kanaatindedir. Sylvie zaman zaman parkta yatan, evde teneke kutu ve gazete biriktiren aykırı bir karakter iken sessiz ve sıradan Ruth’a göre Sylvie ile aynıdırlar. Sylvie anneleri de olabilirdi. Onun suretinin içinde doğmamış çocuk gibi kıvrılmış uyumaktadır.  Aynı şekilde Sylvie da Ruth’u kaybetmek istememektedir. Ruth’un aktarımına göre Sylvie kendisine hemen hemen hiç kafa yormamaktadır. Ruth’un olağanlığı, sıradan mevcudiyeti, tanıdık sessizliği ona iyi gelmektedir. Bu perspektiften değerlendirildiğinde Ruth ve teyzesi Sylvie, dağılmış bir ailenin iki ayrı kuşağı olarak birbirleriyle sessiz bir dayanışma kurmaktadır. Belki de bir “yerine koyma” halidir bu. Ruth için annesi, Sylvie için kardeşi, yani Helen. Sonlara doğru Ruth’un, annelerinin kendilerini terk edişi ile daha net yüzleşebildiğine tanık oluruz. Bu yüzleşme, hikâye boyunca Ruth’un “başka türlü olsaydı” sayıklamalarının en net örneğidir. O gün, kardeşi ile onu anneannelerine bırakıp gittiğinde, arabasını uçurumdan aşağı sürmek yerine geri dönseydi, annelerinin hüznünün mahiyeti ve nelere kadir olduğu hakkında hiçbir şey bilemeyeceklerini söyler Ruth. “Ama tek etti bizi, hüznün kanatlarını, tepelere doğru bin bir yoldan uçuşunu gördük…” Aile böylesine dağılmayacak, çok daha sıradan bir hayata sahip olacaklar, kendileri ayrı yuva kurup yaşlanan annelerini belli zamanlarda ziyaret edecek, sıradan şeyler konuşulacak, sıradan dertlerle uğraşacaklardı. Ruth, kendi yalnızlığının, yersiz yurtsuzluğunun keşfini bu varsayım ile sağlar. Bilir ki aydınlık evlere sokaktaki karanlığın içinden bakan bir çift gözdür bu yalnızlık. “Çünkü insan yalnızlığı bir kere tattı mı başka türlü de var olmuş olabileceğine inanması artık imkânsızdır. Yalnızlık mutlak bir keşiftir. İnsan aydınlık bir pencereye içeriden baktığında ışıkları yanan bir odada kendi imgesini görür; göle yukarıdan baktığında da ağaçlar ve gökyüzüyle sarmalanmış kendi imgesini görür. Aldatmaca bariz, bariz olduğu kadar da pohpohlayıcıdır. İnsan karanlıktan aydınlığa baktığında ise, burası ile orası, bu ile şu arasındaki bütün farkı görür. Belki sığınacak yeri olmayan tüm insanlar içten içe öfkelidir; çatıyı omurgayı, kaburgayı kırmak, pencereleri paramparça etmek, zemini sular seller içinde bırakmak, perdeleri delik deşik etmek, kanepeyi suya batırmak isterler.” Hüznün açığa çıkmadığı, her şeyin üstünü örten bir sıradanlık ve yalnız kendi suretlerini gördükleri bir aydınlık… Sıradanlık içinde bir aldatmaca mı, sıra dışı bir gerçek mi? Kim bilir… EVLERDEN UZAK Marilynne Robinson Metis Yayınları, 2023 Çeviri: Birgül Oğuz 187 s.

  • Esrik Ağacın Meyvesi

    Kolombiya’dan ABD’ye göçtükten sonra yazdığı ilk romanı Esrik Ağacın Meyvesi ve ardından gelen Pulitzer, Ulusal Kitap ve Ulusal Kitap Eleştirmenleri ödüllerinde finale kalan otobiyografik kitabı The Man Who Could Move Clouds ile dikkat çeken Ingrid Rojas Contreras, son dönemin genç Latin Amerikalı yazarlarının parlak örneklerinden. Kolombiya’nın çalkantılı tarihinde örgütlerle askerlerin, gerillalarla paramiliterlerin durmaksızın savaştığı, kimin kim olduğunun anlaşılmadığı zamanlarda bir çocuğun gözünden bir büyüme, aile ve göç romanı. Kolombiya Petrol Şirketi’nde çalışan babası, suikasta uğrayacak siyasi lider Galán hayranı annesi ve kendisinden iki yaş büyük ablasıyla birlikte yaşayan küçük Chula’nın hayatı evlerine çalışmaya gelen Petrona adlı kızla değişecektir. Pablo Escobar ve adamlarıyla büyük kavgaya tutuşmuş Kolombiya’da siyasi şiddetin ve terörün yoğunlaşmasıyla seyri değişen toplumsal mücadelenin gidişatı, gecekondu mahallelerinden gelen genç Petrona’nın hayatını ayrı, orta sınıf Santiago ailesini ayrı altüst edecektir. Yoksulluğun ve gerilla mücadelelerinin kavurduğu mahallelerden çıkıp güvenlikli sitelere hizmet etmeye gelenlerin, siyasi kavgaların teröründe kaçırılanlarla heba olanların, yaşamın koşullarını asla kendileri belirleyemeyenlerin romanı. Ingrid Rojas Contreras Bogota, Kolombiya'da doğdu ve büyüdü. The Man Who Could Move Clouds adlı anı kitabı Pulitzer Ödülü, Ulusal Kitap Ödülü ve Ulusal Kitap Eleştirmenleri Birliği Ödülü Finalisti olmuştur. Aynı zamanda California Kitap Ödülü'nü de kazanmıştır. İlk romanı Fruit of the Drunken Tree, California Kitap Ödülleri'nde İlk Kurgu dalında gümüş madalya kazanmış ve New York Times editörünün seçimi olmuştur. Denemeleri ve kısa öyküleri New York Times Magazine, The Cut, Zyzzyva ve başka yerlerde yayımlandı. Rojas Contreras Bread Loaf Writer's Conference, VONA, Hedgebrook, The Camargo Foundation ve National Association of Latino Arts and Culture'dan çok sayıda ödül ve burs almıştır. Saint Mary's College'da Misafir Yazar olarak görev yapmaktadır. Kaliforniya'da yaşamaktadır. ESRİK AĞACIN MEYVESİ Ingrid Rojas Contreras İthaki Yayınları, 2024 Çeviri: Peren Gülmez 344 s.

  • Yedi Diyar Geçidi 2

    Yedi Diyar Geçidi 2: Yürekleri ağızlara getiren aksiyon dolu sahneler ve unutulmaz karakterlerle dolu halk hikayelerinden ilham alan sihirle dolu kitap, 4 kitaplık fantastik seri Yedi Diyar Geçidi’nin ikinci cildi. Celeste geçen sene başından geçen destansı maceranın yeniden yaşanmasını beklerken Diyarlar Geçidi’nde bir isyan patlak verir. Ferd’ün görevi ise tüm bunların arkasında kimin olduğunu bulmaktır. Orman Diyarı’nda bir saldırı haberi alındığında, Celeste nihayet başka bir macera için şansını yakalar. Ancak daha fazlasını öğrenmek için araştırmaya başladıklarında geçit onları tropik bir ormana değil, doldurcu bir göle götürür. Her nasılsa kendilerini tehlikelerle dolu Buzlar Diyarı’nda bulmuşlardır. Daha da kötüsü, başka bir cadı taşı tehdit altındadır. Maceracı ekip cadı taşını düşmanlarından önce bulmakta ve Celeste de geçmişteki kahramanlıklarının bir kerelik olmadığını kanıtlamaya kararlıdır. Ancak son macerasından kalan bir hatıra, kurtarma görevini baltalayınca, Celeste bu kez başarısız olmalarının sebebinin kendisi olup olmayacağından şüphelenmeye başlar. Sam-Ellen Bound, çoğunlukla orta sınıf ve genç kurgu yazan bir yazar, yazar ve editördür. Tazmanya'da büyümüştür ve şu anda Melbourne, Avustralya'da yaşamaktadır. Akademik ve bağımsız kitapçılarda kitap satıcısı olarak yayıncılık sektöründe ve çeşitli üretim, pazarlama, inceleme ve bloglama rolleri de dahil olmak üzere her zaman kitaplarla çalışmıştır. Kısa öyküleri ulusal ödüller kazanmış ve edebiyat dergilerinde yayımlanmıştır. RMIT'nin Profesyonel Yayıncılık ve Editörlük programından mezun olan Sam-Ellen, Melbourne Üniversitesi'nden Editörlük ve İletişim alanında yüksek lisans derecesine sahiptir. YEDİ DİYAR GEÇİDİ 2 Samantha Ellen Bound Genç Timaş, 2024 Çeviri: Mehir Kalmış 11+ yaş 416 s.

  • Yaratıcılık Ritüelleri 21 / Elçin Poyrazlar: "Bırakın bilinçaltınız çalışsın!"

    "Hayat romanın önüne geçmek için adeta size karşı çalışır. Ama yazmayı hobi değil profesyonel bir tutku olarak kabul ediyorsanız yazacağınızı bilirsiniz. Her şeye ve herkese rağmen o roman bitmelidir. Sizin ateşiniz odur. Yazmadan yazar olunamayacağını bilirsiniz. Beni destekleyen genellikle yazdıklarımı okuyan, merak eden ve ‘sakın bırakma’ diyen kadın yazar dostlarım ve eşim oldu. Çalışma odasının kapısında dikilen çocukları ‘Anne yazıyor’ diye uyaran bir eş olmadan yazmak çok daha zor olurdu." Semrin Şahin, Yaratıcılık Ritüelleri'nde bu hafta Elçin Poyrazlar'ı ağırlıyor. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Yazmaya başlamadan önce ritüellerim yok ancak kesintisiz yazmamı sağlayacak mekân ve zaman ayırmak için yaptığım şeyler var. Yazmadan önce telefona bakmam, sosyal medyaya girmem hatta telefonu kapatırım, interneti olmayan bir bilgisayarda yazarım, yanıma bir fincan koyu çay alırım ve yazdığım sürede sadece beyaz sayfa ve kafamdakilerle kalmaya çalışırım. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Buna ben tıkanma ya da blokaj demiyorum. Bu da yaratım sürecinin bir parçası. Öykü yerine oturmuyordur, karakter tam istediğiniz gibi canlanmıyordur, olay örgüsü biraz kontrolden çıkıyor gibidir…Böyle olduğunda hemen kendimi dışarı atar ve yürürüm. Yürümenin kafa işlerine çok faydasını gördüm. İlla takıldığınız yeri de düşünmeniz gerekmez. Adım ata ata, hikâyenin ritmi ve ahengi de geri gelir. Bir diğer seçenek de metne mesafe alarak bir süre içinde olmamak. Bırakın bilinçaltınız çalışsın. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Eğer aileden zengin bir yazar değilseniz -ki bu çok az yazara nasip olur- mutlaka başka bir iş, aile, çocuklar, yer ve zaman konusunda sıkışmışlık yaşamışsınızdır. Tam yazmaya oturmak isteyeceğiniz zaman bir iş gelir, çocuk hasta olur, aile ziyaret eder. Hayat romanın önüne geçmek için adeta size karşı çalışır. Ama yazmayı hobi değil profesyonel bir tutku olarak kabul ediyorsanız yazacağınızı bilirsiniz. Her şeye ve herkese rağmen o roman bitmelidir. Sizin ateşiniz odur. Yazmadan yazar olunamayacağını bilirsiniz. Beni destekleyen genellikle yazdıklarımı okuyan, merak eden ve ‘sakın bırakma’ diyen kadın yazar dostlarım ve eşim oldu. Çalışma odasının kapısında dikilen çocukları ‘Anne yazıyor’ diye uyaran bir eş olmadan yazmak çok daha zor olurdu. Yazmaya başladığınızdaki dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Bu soruya ancak okurlar yanıt verebilir. Yazmaya ‘ben yazar olacağım’ diye başlamadım. Bir şey denedim, çok hoşuma gitti ve bunu sürdürdüm. Şimdi bulunduğum noktada ‘ben bir yazarım ve yazmam gerekiyor’ diyorum. Başka türlü bir iş ve beni tatmin edecek bir meslek aklıma gelmiyor. Her romanda daha iyisini yazmak gibi bir arzum var. O yüzden ilk ya da son fark etmez her roman bir sınavdır yazar için. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Ben sabahçı yazarlardanım. Gece benim için rahatlamak, rüya görmek ya da o günü sindirmekle geçiyor. Sabah henüz dolmamış, taze bir kafayla masaya oturmayı tercih ediyorum. Sabahtan kastım kalktığım andan itibaren. Kati bir saatim yok. Yazarken kitap okumuyorum çünkü etkileniyorum ama yazmaya oturmadan önce hummalı bir okuma dönemi oluyor. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…)  var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Çok kıskandığım, imrendiğim ve ‘bunu nasıl yazmış’ diye hayret ettiğim Suç ve Ceza romanı var. Hem bir suç romanı, hem bir psikolojik gerilim, hem dönemin çıplak bir sosyal anlatısı hem de müthiş bir edebi işçiliktir Suç ve Ceza. Dostoyevski beni hem yazarlığı hem de hayatıyla çok etkiliyor. Yazı sanatının zirvelerinden biridir Suç ve Ceza, kıskanmamak elde değil.

  • Atalarımızdan Dersler, The British Book Awards'da ödül kazandı

    Raksha Dave'in kaleme aldığı “Atalarımızdan Dersler” kitabı, İngiltere'nin en prestijli kitap ödüllerinden “The British Book Awards” kapsamında “2024 Yılın Kitabı–Keşfet” kategorisinde ödül kazandı! Raksha Dave'in kalemi ile Kimberlie Clinthorne-Wong'un çizimlerinin buluştuğu kitap, atalarımızın bilgeliklerinden ilham alarak günümüz dünyasında nasıl daha bilinçli ve sürdürülebilir bir yaşam sürebileceğimizi gözler önüne seriyor. Kitap, ODTÜ Yayıncılık tarafından Türkçeye kazandırıldı. Kitapta, dünyanın dört bir yanında hüküm sürmüş birbirinden farklı uygarlıklar, yarattıkları eserler, yaşam biçimlerine dair detaylı bilgiler ve elbette arkeolojik kalıntılar üzerinden sunulan kanıtlar yer alıyor. MÖ 7400-6500 yıllarında Çatalhöyük’te filizlenen toplumsal cinsiyet eşitliği, modern dünyanın kapısını aralayan toplumsal bir yaşam biçiminin yansıması. Avustralya’dan Çin’e, Fransa’dan siyahi firavunların hüküm sürdüğü Modern Sudan’a kadar birbirinden farklı tarihî uygarlıklar, arkeolojik kalıntılar muhteşem çizimlerle karşınızda! Ayrıca, tarih öncesi dönemlerde akıllara durgunluk verici ticari ağlar, ulaşım yolları, kültürel etkileşim ve daha fazlası! Unutulmuş tarihlere ve yanlış aktarılan hikâyelere ışık tutan arkeolog ve sunucu Raksha Dave ile eşsiz bir yolculuğa çıkmaya hazır mısınız?

  • Beşir Fuad

    tan doğan, yaşamını ve ölümünü usuna dayandıran bir düşünür, Beşir Fuad üzerine yazdı. Yaşamı savaşlar ve savaşımlar içinde geçen Beşir Fuad, usunu, yüreğini ve yüzünü “aydınlanma”ya çeviren; Batı ürünlerini dilimize çevirmekle yetinmeyip, eleştirel, sorgusal bir düşünme yöntemi doğrultusunda “felsefe yapma”yı ilke edinen ve birikimini yazıya dönüştüren bir “ekin adamı”; çağcıl bir dünya görüşüne, devrimci bir tine, yenilikçi bir yazın biçimine ve ilerici bir kimliğe iye bir “aydın”dı/entelektüeldi. “adı unutulmuş/unutturulmuş aydınlara...” “Öteki” Olarak Beşir Fuad “Beşir Fuad” denmeye görsün; -çoğun- çekinmiş, ürkmüş, korkmuş çağdaşları ondan hep! İkiyüzlü aydınımsılar, ussuz düşünürümsüler, yüreksiz yazarımsılar ve şâirimsiler, nerde adı geçse, koşar adım kaçmışlar oradan hep! Yüz yüze gelememişler ‘gerçeği’yle bir türlü; tartışamamışlar, betimleyememişler, eleştirememişler, sorgulayamamışlar, irdeleyememişler ‘düşünceleri’ni nedense; algılayamamışlar, kavrayamamışlar ‘yüreği’nin derinliğini; solukları yetmemiş ‘anlama’ya onu hep! Felsefe çalışmaları, araştırmaları, irdelemeleri, anlatıları, derlemeleri; roman, tiyatro, yaşamöyküsü/biyografi, bilim ve felsefe ürünlerinin çevirileri, mektupları, yazıları -‘korku ekini/kültürü’ bağlamında- bir yana itilip, tanrıtanımazlığı/ateistliği, özdekçiliği/materyalistliği ve kendine kıyması/intihârı öne çıkarılmış hep! Tutucularca, yozlarca (yazarımsı, şâirimsi, felsefecimsi, aydınımsı ve dinci takımınca), gerek yaşadığı ‘otuz beş yıl’ boyunca, gerekse ölümünden sonra, ‘öteki’ olarak uzaklaşılmış ondan hep! Bir Başka Sokrates Oysa, Sokrates’in dediği denli, “kendini bil”en ve “eleştirilmemiş, sorgulanmamış bir yaşam, yaşanmaya değmez” düşününü yaşamına geçiren bir “aydın” olarak anlaşılmalı  düşünür, bilim adamı, yazar ve -önce- ‘insan’ Beşir Fuad. Salt tinsel/rûhsal yapısıyla değil, düşünsel, yazınsal ve üretimsel yanıyla değerlendirilmeli artık. Bir Paşa Baba, Bir Adı Yitik Anne ve Bir Oğul Yaşamöyküseli incelendiğinde, 1852 yılında İstanbul’da doğduğunu öğrenmekteyiz. Baba tarafından akrabası olan Gürcü asıllı Hamdi Mahmut Paşa, Abdülhamid’in baş aracısı/danışmanı-mâbeyincisidir. Annesiyle ilgili pek bilgi olmamasına karşın, bir tin sayrılığı/rûh hastalığı sonucu, 1886’da öldüğü söylenmekte. Babası Hurşit Paşa’nınsa, mülkî âmir/yönetici olarak, Adana’da ve Suriye’de görev yaptığı bilinmekte. Okul ve Savaş Yılları Varlıklı bir ailenin oğlu olan Beşir Fuad, öğrenimini, Fatih Rüştiyesi’ni/ortaokulunu bitirip, babasının Suriye’deki görevi gereği gittikleri Cizvit Mektebi’nde/okulunda (Cizvitler, Aziz Ignacio de Loyola’nın önderliğinde kurulan, eğitim-öğretim, misyonerlik/dinyayıcılık ve yardım çalışmalarında bulunan bir Katolik mezhebi/dinsel kol) sürdürüp, İstanbul’a döndüklerindeyse, 1867-70 yılları arasında Askerî İdâdi’de/lisede, ardından da, 1870-73 yılları arasında Mekteb-i Harbiye’de/Harp Okulu’nda tamamladıktan sonra, 1876’a dek Abdülaziz’in yanında başarılı bir yâver/yardımcı/emir subayı olarak görev yapar. Gönüllü olarak katıldığı Sırp Savaşları’nda (1875-76) ve Rus Savaşı’nda (1877-78) çarpıştıktan sonra, Girit Ayaklanması’nın bastırılmasında görev alıp (Girit’te toplam beş yıl kalıp, bu zaman diliminde -önceden bildiği Fransızca’sının yanı sıra- İngilizce ve Almanca öğrenip), yeniden İstanbul’a döner ve başarılarından ötürü kolağası/yüzbaşı rütbesine yükselip, askerlikle ilgili çeşitli çalışmalarda bulunur (1881-1884.) Bir Dönüm Tarihi: “1884” “1884” yılı, Beşir Fuad’ın yaşamında çok önemli bir tarihtir. Haydarpaşa Askerî Hastahanesi’ndeki (günümüzde GATA) Levâzımât-ı Umûmîye Dâiresi Teftîş Komisyonu (genel gereç -giyim kuşam- yeri denetleme yarkurulu) üyeliğinden istifâ eder/ayrılır bu tarihte. (Başarılı bir subay olmasına karşın, askerlik mesleğinden ayrılma nedeniyle ilgili  bir bilgi ve belge bulunmamaktadır. Ne var ki, “İlk Türk Materyalisti Beşir Fuad’ın Mektupları” [Yayına Hazırlayan: C. Parkan Özturan, Arba Yayınları: 34, Bağımsız Dizi: 7 /Birinci Baskı: İstanbul, 1305/yeni tarihlemeye göre 1889, sonraki basım tarihi ya da tarihleri yok!] adlı kitabın giriş bölümcesinde felsefeci, yazar, çevirmen, eleştirmen Selâhattin Hilâv’ın “Beşir Fuat ve Unutulmak” başlıklı yazında, “(...) Bu suskunluk ve unutturma, A. Mithat’ın sözcülüğünü ettiği ve okumuşları hedefleyen birtakım felsefemsi düşüncelerle de pekiştirilmiştir. A. Mithat Beşir Fuad adlı kitabında, bu çok yetenekli ve bilgili ‘zavallı çocuk’un, materyalizm denilen felaket hastalığa yakalandığını, dolayısıyla dinsizliğe sürüklendiğini ve bunun sonucu olarak da intihar ettiğini ve devletine, ‘millet’ine (‘ümmet’ anlamına gelir) yararlı olamadığını belirtiyor” demesine ve de “(...) Çağlarının ve izleyicilerinin B. Fuat’tan söz etmek cesaretini gösteremediğini (...)” vurgulamasına karşın,  Ahmet Mithat Efendi’nin “Beşir Fuat” adlı kitabında [İstanbul, 1969]  söz konusu istifâyı/ayrılmayı şu sözleriyle dile getirdiği ortaya konulmaya çalışılmış: “... ‘Devletim her ne zaman muharebesi olursa, gönüllü olarak ifa-yı vezaif-i askerîye imkânı eldedir. Şimdiki hâl-i sulh ve müsalemette kılıcımla değil, kalemimle hizmet edeceğim. Asker kalırsam emir altında bulunmaya mecburum. Neşriyât için ise insanın başlı başına kalması lazımdır.’ Yollu iknaatla istifasını Bab-ı Valâ-yı Ser askerîye vermiş ve kılıcını dahi çiviye asarak kalemini eline almıştır...” ) Aynı yıl, (ilk yazısı bir çeviri olup, 1883’te “Envâr-ı Zekâ”/anlak parıltıları dergisinde yayımlansa da), çoğunluk felsefe, fizyoloji, askerlik ve bilim üzerine yazılarının yayımlandığı Cerîde-i Havâdis’in/haber gazetesinin başyazarı da olur. Yazarlık ve gazetecilik -yeni- mesleğidir artık... Yine aynı yıl, bir başka uğraş alanı olarak, dergicilik de yapar. “Hâver”/Doğu, ardından da “Güneş” dergisini çıkarır. İlki, yazarlar arasındaki görüş ayrılığına karşın, dört sayı yayınlandıktan sonra, dönemin hükümeti tarafından kapatılırken; ikincisiyse, on iki sayı yayınlandıktan sonra, parasal sorunlar nedeniyle kapatılmak zorunda kalır... Yazarlık ve gazetecilik yolculuğunu -yoğun olarak- Cerîde-i Havâdis’te sürdürür yine. Cerîde-i Havâdis’i, yazınsal/edebî ve bilimsel yönden nitelikli/seçkin ürünlere yer vererek geliştirmek amacıyla, “Müntahabât-ı Cerîde-i Havâdis”e dönüştürür. Gazete, yaklaşık bir buçuk ay sonra, -dört aralık günü- asılsız bir ihbâr/ele verme üzerine, hükümetçe kapatılır. Beşir Fuad için uzun süren ve “bir dönüm tarihi” olan “1884” yılı, serüvenli yolculuğunu çeviri kitaplarını (“İki Bebek”-Victor Bernard-Eugène Granger’den bir perdelik komedi; “Binbaşıyı Davet”-K.F.Mor, bir perdelik komedi; “Birinci Kat”-James Cobb, iki perdelik komedi; “Bedreka-i Fransevî”/Fransızca kullanma kılavuzu-Emile Otta, sarf kısmı/dilbilgisi bölümü; “Bedreka-i Fransevî/Fransızca kullanma kılavuzu-Emile Otta, nahiv kısmı/sözdizimi bölümü)  yaşama geçirdikten sonra, tamamlar... “1884” Sonrası... Tercümân-ı Hakikât/gerçeğin anlatımı ve Saadet/mutluluk gazetelerinde yazmayı sürdürürken, bir yandan da yoğun okumalar, irdelemeler ve araştırmalar sonucunda oluşturduğu kitaplarını (1885’te “Miftah-ı Bedreka-i Lisan-i Fransevî”/Fransızca kullanım kılavuzu anahtarı,“Cinayetin Tesiri/öldürümün etkisi -Emile Zola, “Victor Hugo”; 1886’da “Almanca Muallimi”/Almanca öğretimi -Emile Otto, “İngilizce Muallimi”/İngilizce öğretimi -Emile Otto, “Usûl-i Talim”/öğretim yöntemi -Emile Otto, “Beşer”/insan, birinci kısım/bölüm; 1887’de “Voltaire”, “İntikad” -Muallim Naci ile mektuplaşmalar; 1888’de “Coğrafya-i Tabii ve Politiki”/doğal coğrafya ve politikası; 1889’da “Cânî mi Masûm mu”/kıyacı mı suçsuz mu, “Mektûbât”/mektuplaşma -Fazlı Necib ile mektuplaşmalar; 1890’da Külhânî Edîpler/kabadayı yazarlar... ) yayınlar. Düşünceleri Bağlamında Beşir Fuad Yaşamı savaşlar ve savaşımlar içinde geçen Beşir Fuad, usunu, yüreğini ve yüzünü “aydınlanma”ya çeviren; Batı ürünlerini dilimize çevirmekle yetinmeyip, eleştirel, sorgusal bir düşünme yöntemi doğrultusunda “felsefe yapma”yı ilke edinen ve birikimini yazıya dönüştüren bir “ekin adamı”; çağcıl bir dünya görüşüne, devrimci bir tine, yenilikçi bir yazın biçimine ve ilerici bir kimliğe iye bir “aydın”dı/entelektüeldi. “Asker”liğiyle, yürekliliğini ulusuna gösterdi, “çevirmen”liğiyle, çağını aşmış bilim adamlarıyla, düşünürlerle, yazarlarla buluştu, bizleri buluşturdu; “dergici”liğiyle, yurdunun dört yanına seslendi; “gazeteci”liğiyle düşüncelerini gerçekçi bir söylem doğrultusunda dile getirdi; “yazarlığı”yla, usunun kıvrımlarında demlenen sözünü söyledi. Bilim, yazın ve felsefe alanında etkin çalışmalarda bulunurken, “özdekçilik”/materyalizm, “gerçekçilik”/realizm, “duyumculuk”/sensualizm, “doğalcılık”/natüralizm, “doğaötesi”/metafizik, “dilbilim”/ lengüistik, “olguculuk”/pozitivizm benzeri akımları derinlemesine irdeledi; gerek dergilerde, gerek gazetelerde, gerekse kitaplarında, söz konusu konular üstüne, bilgi dağarından yararlanmak ve uslamlamak koşuluyla, düşünsel yazılar yayımladı. (Ayrıca, fizik, matematik, kimya, tarih, dirimbilim/biyoloji, yerbilim/jeoloji, fizyoloji, davranışbilim/tin-ruhbilim-psikoloji, törebilim/ ahlâk felsefesi- ethik,, evrenbilim/kozmoloji ve benzeri konular üzerine yaptığı çalışmaları, araştırmaları -dergilerde kalmış/unutulmuş yüzlerce yazıları- söz konusudur.) Düşünsel yolculuğunda, “eytişimsel”/diyalektik düşünmenin (Herakleitos, Hegel ve Marx üçlüsünden süregelen sav-karşısav; bileşim/tez-antitez; sentez) vargısı olan “özdekçilik felsefesi”ni (özdekten başka bir “töz”ün/cevherin -örneğin, “tanrıbilimsel”/teolojik bağlamda “Tanrı”nın- varlığını onamayan öğretiyi) içselleştirmesi, bir “ötedünya”yayı yok sayması ve “tanrıtanımaz”lığa ulaşması doğrultusunda yaza-yaşaya bir yaşam sürmesini sağlamıştır ki, bu konumu, çağının ileri gelenlerinin öfke oklarını üzerinde toplamasına yetmiştir. Bilindik değerler dizgesini alaşağı etmesi, “romantizm”/coşumculuk yerine “gerçekçilik”i/realizmi benimsemesi, “tutuculuk”/muhâfazakârlık yerine “devrimciliği, yenilikçiliği ve özgürlükçülüğü savunma”sı; bu bağlamda düşüncesini dile ve yazıya getirmesi, hem dinsel, hem düşüngüsel/ideolojik, hem yazınsal, hem de ekinsel/kültürel çevrelerce dışlanmasına, dahası, yok sayılmasına neden olmuştur. Yaşadığı zaman dilimi içinde, düşüncelerini doğrudan çürütecek, bilimsel ve felsefesel veriler doğrultusunda yadsıyacak kalemlerin çıkmayıp, “ölümünden sonra” ahkâm kesen/yargılayan kalemşorlerin hortlaması(!), Beşir Fuad’ın ne denli “çağcıl bir yazar, aydın ve insan” olduğunun bir başka göstergesidir. Bir “Aydın”ı İnciten Olaylar Beşir Fuad’ın ürünleri, yayıncılığı ya da düşün adamı kimliği üzerinde araştırmalar ve irdelemeler yapılması gerekirken, bunca yıl karşımıza çıkarılan hep “ölme türesi”/canına-kendine kıyma hakkı/intiharı oldu ne yazık ki! Bu yadsınacak bir olgu değil. Ne ki insanın yüreğini burkan, içini acıtan, ölümünden çok, kimi -yansız/nesnel ve- gerçekçi araştırmacılarca “ilk yaşamöyküselci”/biyografici, “ilk özdekçi”/materyalist, “ilk eleştirmen”/tenkîtçi, münekkit nitemlerinin/sıfâtlarının yüklendiği Beşir Fuad’ı aydınlarımızın(!) hem görmezden gelmesi, hem de görmekte güçlük çekmesidir. Kalıtıma inanmasından ötürü, annesi denli bir us sayrılığı/akıl hastalığı sonucunda delirip öleceği düşüncesi, bağlı olduğu annesini acı bir biçimde yitirmesi, oğlu Namık Kemal’in (“Vatan şâiri” Namık Kemal değil elbet) çok küçük yaşta ölmesi, kimi ailesel ve duygusal/sevisel sorunlar yaşaması, malvarlığını tüketip çocuklarına bir şey bırakamama kaygısını sürekli taşıması, Beşir Fuad’ı inciten olaylar arasında sıralansa da, yaşadığı dönemde yer alan “tutucu, sığ, sınırlı, yoz ve inakçı” (sözde “milliyetçi-mukaddesatçı-mânevîyâtçı”/ulusalcı-kutsalcı-tinselci) kesimin -Descartes denli, “açık-seçik” değil(!) de- dolaylı yol ve yöntemlerle üzerinde “dinsizlik” baskısı kurması; “özdekçi ve gerçekçi bir sanat anlayışı”  doğrultusunda düşünce ve yazı üretmesini benimsemeyen şâir ve yazar takımının(!) örtük saldırılarda bulunması; ulusal sınırlardan uluslar arası bir okuma, irdeleme, araştırma, betimleme ortamına açılım yapıp, “büyük bir sıçrama”yı gerçekleştirmesinin, o dönemin “siyasacıları”nca -ve de hükümetince- bir “korku öğesi” olarak algılanması, “çağdaş felsefe ve yazın akımları”nı ülkesinin bilgi dağarına kazandırmasına karşı -“eski köye yeni adet” getirmesinin yarattığı kaygıyla, ya da “arı yuvasına çomak sokmak” koşuluyla bilindik gidişin yönünü çevirmek çabası olarak değerlendirilmesine- gösterilen “direnç”in düşünce ortamındaki sarsıcılığı; getirdiği “yenilikler”in görmezden gelinmesi sonucunda, -“psikanalitik”/ruh-tinçözümsel bir deyim olarak- “duygudurum” bağlamında tinsel bir başa çıkamamanın sıkışmışlığı, ya da “varlıkbilimsel”/ontolojik bir “varoluş sorunsalı” ile boğuşmanın uzantısı ve de başkaca olgular, Beşir Fuad’ı inciten olaylara eklemlenebilir. “Canına, kendine kıyma” olgusu, hafife alınacak, küçümsenecek, aşağılanacak ya da azımsanacak bir olgu olmasa gerek. Bu olgunun, (ki yazın, bilim ve felsefe alanında nice yetkin kişinin yanı sıra) Beşir Fuad denli bir “değer”de, bir “aydın”da izini sürmekse, -ekin ve yazın tarihçilerinin, “davranışbilimcilerin”/tinçözümleyicilerin-psikanalitikçilerin yanı sıra, bilim adamlarınca- başlı başına bir “bilimsel irdelemenin konusu” olsa gerek. Ölümü Seçen Bir İnsan Bilindiğince, doğumunu, kendini “seçen” bir insan -ya da varlık- yok. “İnsan”/insanoğlu, dinlerce -“yasak elma söyleni”/bilgi ağacının meyvesini yeme eylemi, Âdem-Havva ilişkisi, cennetten kovuluş vb.- “cezalandırılmak” adına yeryüzüne gönderilmiş, eşdeyişle bırakılmış/vazgeçilmiş/unutulmuş/terkedilmiş (Sartreca, “fırlatılmış”) bir dirim/canlı olarak, “özgür istenci”/irâdesi doğrultusunda “kendini seçememiş”; ne gövdesini, ne organlarını, ne beynini, ne de tinini oluşturabilmiş/biçimlendirebilmiş; “yazıklı/günahkâr” bir konumda ve bir “yazgının”/kaderin ağında “tövbe”/pişmanlık duygusuyla -Tanrıca- bağışlanmayı bekleyen -ve kovulduğu cennete yeniden alınmayı uman- bir anlayış, inanç ve dünya görüşüyle yaşamaya zorunlu “yargılı”/mâhkûm kılınmış... İmdi, bir “bilim ve düşün adamı” çıkıyor ve tüm bunları hiçleyip, özdeğin değişim ve dönüşümünü evetliyorsa; yaşamı özgür istenciyle seçemeyişine karşın, ölümünü seçme türesini kullanıyorsa; bunu gerçekleştirmeyi önceden tasarlıyor ve ölme sürecini kaleme alıyorsa  (5 Şubat 1887’de yaşamını yitirmeden önce, Ahmet Mithat Efendi’ye yazdığı bir mektubun bir yerinde, “Hayatımda fenne hizmet eylediğim [yaşamımda bilim için görev yaptığım] gibi, cenazemin de [ölümümün de] öyle hâdim [işe yarar] olmasını arzu eylediğimden [dilediğimden], cenazemi teşrih [-gövdebilimsel/anatomik- açılım]olunmak üzere teberruan [armağan olarak] Mekteb-i Tıbbiye’ye [Tıp Okulu’na] terk eyledim ki veresem şu arzuma mâni olmazlar. İntiharımı da fenne tatbik edeceğim[bilime uygulayacağım]; şiryanlardan [atardamarlardan] birinin geçtiği mahalde [yerde] cildin altına ‘klorit kokain’ şırınga edip buranın hissini [duyumsamasını] ibtal ettikten[geçersizleştirdikten] sonra orasını yarıp şiryanı keserek seyelan-dem tevlidiyle [akıntı anını oluşturarak] terk-i hayat edeceğim [yaşamı bırakacağım.]” diyorsa) ve bu kişi, “usuyla yaşayan, yazan ve ölen” bir “yazın, felsefe ve  bilim âşığı”ysa; adı-soyadı Beşir Fuad olarak “Aydınlanma Tarihimiz”in altınla -ya da kanla- bezenmiş sayfalarına -beğenilsin-beğenilmesin  ya da “öteki” olarak görülsün-görülmesin -  çivileniyorsa, ötesi boş söz/lâfügüzâf değil de, nedir?...

  • Buz ve Ateşin Dünyası

    George R. R. Martin`den Westeros`un ve ötesindeki toprakların daha önce hiç görülmemiş tarihi, Buz ve Ateşin Dünyası okuruyla buluştu. 170`ten fazla özgün renkli illüstrasyonun yer aldığı bu ihtişamlı kitap, Buz ve Ateş`in Şarkısı serisinde yaşanan olaylara yol açan destansı savaşların, amansız mücadelelerin ve cüretkâr isyanların anlatıldığı, Yedi Krallık`ın kapsamlı bir tarihi. Yıllar süren çalışmanın sonunda Martin, ünlü fan sitesi westeros.org`un kurucuları ve belki de bu dünyayı en az yaratıcısı kadar iyi bilen tek insanlar Elio M. García, Jr. ve Linda Antonsson ile bir araya geldi. Bu kitapta, üstatların ve septonların tüm birikimleri, ilmi, spekülasyonlar ve dilden dile aktarılan halk hikâyeleri bir araya getirildi. Şafak Çağı`ndan Kahramanlar Çağı`na; İlk İnsanlar`ın gelişinden Fatih Aegon`un dünyaya gelişine; Aegon`un Demir Taht`ı kurmasından Robert`ın İsyanı`na ve Deli Kral II. Aerys Targaryen`in tahttan düşüşüne kadar uzanan; Starklar, Lannisterlar, Baratheonlar ve Targaryenlerin bugün sürdürdükleri mücadelelerin arkasındaki tarih... George R. R. Martin`in göz kamaştırıcı bir şekilde kurguladığı evreninin tamamlayıcı parçası olan Buz ve Ateş`in Dünyası, kalemin kılıçtan çok daha güçlü olduğunun gözle görülür, elle tutulur bir kanıtı. BUZ VE ATEŞİN DÜNYASI George R. R. Martin Epsilon Yayınevi, 2024 Çeviri: Mehmet Can Ayas, Sabiha Özge Altundağ, Muzaffer Eralp Ersoy, Harun İçöz Editör: Selnur Güneş 336 s.

  • İzlenimcilerin Özel Hayatı

    Sue Roe’nun İzlenimcilerin Özel Hayatı’nda okur güneşi, suyu, baharı, dansçıları ve çamaşırcıları ressamlarla birlikte gözlemleme fırsatı elde edip hayata onların gözünden bakıyor… İzlenimcilerin Özel Hayatı, tarihin en ünlü ressamlarının evlerine, stüdyolarına ve hayatlarına büyüleyici bir bakış. Manet, Monet, Pissarro, Cézanne, Renoir, Degas, Sisley, Berthe Morisot ve Mary Cassatt. Çağdaşları tarafından alay konusu edilip göz ardı edilseler de günümüzde tablolarına paha biçilemiyor. Eserleri dünya çapında tanınan bu grubun özel hayatları pek bilinmemektedir. İşte, canlı ve akıcı anlatısıyla Sue Roe Paris’teki stüdyolarından çalkantılı aşk hayatlarına, geçim sıkıntılarından sergilerine değinerek izlenimcilerin özel hayatını aktarıyor. İzlenimciler yirmi yılı aşkın birlikte yaşayıp çalışıyor, Fransa-Prusya savaşının ardından hayatlarını yeniden kurma mücadelesi veriyor, alışılmışın dışındaki tablolarına halkın ve eleştirmenlerin acımasız yorumlarına karşı birlikte ayakta duruyor. Sue Roe’nun İzlenimcilerin Özel Hayatı’nda okur güneşi, suyu, baharı, dansçıları ve çamaşırcıları ressamlarla birlikte gözlemleme fırsatı elde edip hayata onların gözünden bakıyor… İZLENİMCİLERİN ÖZEL HAYATI Sue Roe Alfa Kitap, 2024 Çeviri: Gülnur Aktuğ 480 s.

  • Öykü: Penceredeki Çiçekler

    “'Bir mutfağın camında çiçekler olmalı' derdi annesi. Süsler, güzelleştirir; yuvayı yuva yapan mutfağı, mutfağı mutfak yapan camının önündeki çiçekleridir." Vildan Çelik Yazar kendisiyle baş başa kaldığında yazmaya çalıştığı hikâyenin üzerinde uzun uzun düşündü. Birazdan hayat vereceği her kahramanın gerçekliği en iyi şekilde yansıtması ve yaşanılanları okurun gözlerinin önüne ayrıntılarıyla sermesi gerekiyordu. Ne kadarı gerçek ne kadarı gerçekliğin sınırında olacaktı, bilemedi. Çok geçmeden kelimeler parmaklarının ucundan süzülmeye ve hikâyenin kahramanları görünür olmaya başladı. Şehrin üzerine çöken gece, bütün kusurları bir bir örtmüştü. Necla sızlayan kemiklerinin acısını umursamadan yattığı yerden kalktı. Bulunduğu odanın nem dolu duvarlarından yayılan küf kokusuna alışmıştı. Alışamadığı tek şey genç yaşına rağmen kendinden vazgeçmiş olmasıydı. Mutfağa doğru ilerledi. İçeriden gelen sese aldırmadan dolaptan yoğurdu ve peyniri çıkardı. “Yine mi o kör olasıca için çabalıyorsun?” Duymazlıktan geldi. Bu aralar en iyi yaptığı şey duymamaktı. Görmüyordu bir de. Onun geldiği gecelerin bazılarında yediği dayaktan şişen gözü de görmesini engelliyordu tabii ama o ayrıydı. Bir de kimseyle konuşmuyordu artık…  Tabağa koyduğu peynirleri çatalla ezerken gözü cızırdayan sarı lambaya takıldı. Ne zamandır değiştirmesi gereken ampulün patlamasından korkarak elini hızlandırdı. Bir yandan da içinden söylenmeye başladı: “Kör olasıca ha! Söylenmek kolay tabii. Baktın mı erkeğin eline çabalarsın böyle işte! Yaşına başına da bakmaz, ister her gözüne kestirdiğinden de yine de söylenir durur kocakarı. Son zıkkımlandığı olsun desem kim doyurur karnımızı bu saatten sonra? Söylenmesi kolay tabii” Sıktığı dişleri sızladı. Çayın altını yaktı. Gelme vaktine daha vardı nasıl olsa yetiştirirdi bir şeyler. Gökyüzünün ortasında duran dolunayı simsiyah bir masanın ortasındaki porselen bir tabağa benzetti baktığı penceresinden. “Bir mutfağın camında çiçekler olmalı” derdi annesi. Süsler, güzelleştirir; yuvayı yuva yapan mutfağı, mutfağı mutfak yapan camının önündeki çiçekleridir. “Sahi kaç yıl geçti ölümünün üzerinden anne, senin toprağında da çiçekler bitiyor mu? Beni mahkûm ettiğin hayattan memnun musun? Anneannemle beni baş başa bırakmak fikri cazip gelmişti değil mi sana? Artık uğraşamazdın bir kaçış yolu arıyordun hem annenden hem de her gece babamdan yediğin dayaktan. Dayak da çektiğin eziyetin tuzu biberi olmuştu değil mi? Tetiği çektiğinde mutlu muydun? Geride bıraktığın biricik kızına hiç acımadın mı anne?” “Sanki cevap verecekmiş gibi soruyorum ölmüş kadına ama sorduğum soruların cevabını sen bilirsin değil mi sevgili yazar? Sen annemin korkusunu ya da mutsuzluğunu bilirsin. Anlatsana bana nasıl oldu? Ne hissetti? Hatırlamadığımı biliyorsun...” Sen de anlatmazsın tabii, geçmiş sırlarla kaplıdır. ‘Önemli olan yaşananlardan ders çıkarıp    aynı hataları yapmamaktır’ deyip beylik cümleler savurursun ortalığa. Yazarsın ya hani, topluma örnek olacaksın ya! O yüzden en akıllıca olanı, yazar duyguları hasır altı etmeye çalışırsın. Bir de tıpkı Daphne Rose Kingma gibi afili cümle atarsın altına “Anılara tutunmak sadece geçmişin olduğuna inanmaktır. Bırakmak ise geleceğin olduğunu bilmektir.” Baksana bana, oradan geleceği varmış gibi görünüyor muyum ben?” Kızgınlıkla ve bağırarak sarf ettiği cümleler arka odaya vaktinden önce ulaşmıştı. Elindeki soğanı doğrarken titriyordu. “Kiminle konuşuyorsun yine deli karı? Çabuk bana yemek getir!” “Bari felçli olmasaydı. Felçli olan bir insana bakmak ne zordur bilir misin anne? Altından almak, karnını doyurmak gerekir. Fazla doyursan çok yapar az doyursan vicdan yaparsın. İki ucu boklu değnektir. Kime anlatıyorum sanki? Bir gün yanına geleceğim hem de senin gibi geleceğim emin ol! Salondaki konsolun çekmecesine sakladığım tabancanın içindeki kurşun yanına geliş biletim.” Kaynayan çayı demledi. Közlenmiş patlıcanı dolaptan çıkardı. Zaten, sarhoş gelip zıbarana kadar içecekti biliyordu malını. Kötü hayattan çekip kurtarmıştı ya onu her hakka sahipti. İstediği her şeyi yapabilirdi. Ne de olsa namusunu temizlemiş, başında bir erkek var dedirtmişti. Para bırakıyor iyi kötü karınlarını da doyuruyordu. O yolun yolcusu olacağına ölse daha iyiydi. En azından öyle demişti adam tam da “âşık oldum sana” dediği zamana denk getirmişti. Hülyalı gözleriyle bakarken ne de güzel dökülmüştü kelimeler ağzından… Soğandan mı nemlenmişti gözleri? Elinin tersiyle yanağını sildi. Namusluydu artık gerisi boştu öyleyse! Ya koca karı ne yapacaktı? Kim besleyecek, kim altını temizleyecekti? Namuslu hayatın getirdiği yoksunluk, çile ve dayak çekilmez olduğunda düşlerinin bahçesindeki mutfağında çiçekleri severdi. Bahçeye bakan mutfağın penceresinin önündeki çiçekleri. Annesinin de hiç sahip olamadığı çiçekleri. Kapının gümbürtüsüyle kendine geldi. “Kız Necla! Ben geldim” “Gelmez olaydın, bok vardı da geldin it soyu!” Kavurduğu soğan ve domatesleri patlıcanla karıştırırken seslendi. “Patlama açtım kapıyı” “Necla diyorum kız!” El, ısrarla yumruklarken açtı kapıyı. Zil zurna sarhoş, ayakta durmaya zorlanan adam içeri girerken düşüyordu. Elindeki poşeti uzatıp sordu: “Kurdun mu masayı?” “Nerene zıkkımlanacaksın daha?” “Hazır sayılır. Gir hele sen içeri, düşmeden gir” Homurdandı bir şeyler söyler gibi olduysa da Necla aldırmadı. Sırnaştı öpmeye çalıştı ancak yüz vermedi. Eline aldığı poşetle mutfağa girdi. “Yüzümüze bakmazsın ama torbaya bakarsın! Besle yetimi…. Bir hışımla kafasını çevirip baktı. Gözlerinde yanan ateş sarhoş adamın anlayacağı türdendi. Elinde tuttuğu bıçağı sertçe koydu tezgâhın üzerine. Adamın gözü korkmuştu besbelli, sindi ve cümlesinin gerisini getiremedi. “Çay hazır mı çay? Ver hele bir bardak dünya güzeli” “Hazır, otur sen masaya getiririm” Banyoya girip ellerini yıkadığını görmemişti daha. Gecenin bir vaktine kadar açık olan kahvehanesinde demlenir, etrafındakiler çekilince eve gelirdi. İçeriye girdiğini koca karının “Hoş geldin oğlum” deyişinden anladı. Cevap verildiğini duymadı. Çayla doldurduğu bardağın içine bir kaşık şeker attı. İçeride atletiyle oturan adam elinde televizyon kumandası masa başında bekliyordu. Çayı bıraktı. Mutfakta hazırladığı mezeleri taşımaya başladı. Adam, getirdiklerini gördükçe pişkin pişkin sırıtıyordu. “Bu gece dayak olmasın” diye geçirdi içinden. Karılık olmazsa dayak olacaktı biliyordu ama pis bedeninin de altında ezilmek istemiyordu. Çok değil beş sene evveli geçti hatırından. Adamın çapkın gülümsemesi, şişe şişe viski açtırması geçti. O kaçtıkça adam başka bir hünerini sergiliyor, masasından kalkmasın diye şişkin cüzdanının içindekileri her gece masada bırakıyordu. Rakıyı doldururken az daha taşırıyordu bardağı. Daldığı boşluktan gözlerini kurtarıp toparlandı. Allah’tan sek içerdi. Diğer bardağa boşalttı üç buzdan taşacak olan kısmını. Masayı donattıktan sonra kırmızı bir ruj sürdü dudağına. Şiş gözünün etrafı ise hâlâ sarıydı. Odaya girdiğinde koca karıyla göz göze geldi. Bakışlarındaki tiksinti midesini bulandırdı. “Anneme de böyle mi bakardın? Hatırlamıyorum sen söyle sayın yazar böyle mi bakardı? Gecenin matemi karanlığın örttüğü kusurları bir bir ortaya çıkarmaya başladı. Karanlık bize kim olduğumuzu öğretir. Adamın karşısına oturduğunda gördüğü manzara iğreti ve ufacık bir yaratıktı. “Yaratık” diye düşündü çünkü karşısında duran adam, insanlıktan nasibini almamış sadece görünüşü erkek olan bir yaratıktı. Kırmızı ruju gören adamın gözleri parladı, keyifle bardağını kaldırıp da “Sana içiyorum güzelim” dediği andaki bakışları koca karının bakışlarıyla aynıydı. Gülemedi. Bardağını kaldırdı. Birbirine değen bardakların çıkardığı ses odada çınladı. Bardağı bir dikişte bitirdi. Renksiz sıvı yakıcı tadıyla yemek borusundan geçip midesine ulaştığında sabahtan beri tek bir lokma girmemiş olan midesinin bulantısı ağzına doldu. Ya sarhoş olup karılık yapacaktı ya da adam sızıncaya kadar bu oyunu oynayacaktı. Şarkının nağmeleri doldurdu kulağını “kimseye etmem şikâyet ağlarım ben hâlime, titrerim mücrim gibi baktıkça istikbalime” Annesinin sesi kulağında yankılandı. Ne de güzel söylerdi bu şarkıyı. Bir keresinde annesi, babasına “Her şikâyet bir intikam içerir” demişti o geldi aklına. “Anne yoksa yaşadığın hayatın, ettiğin şikâyetin intikamını kendini öldürerek mi aldın?” Adam bardağını ona doğru kaldırmış şarkıyı mırıldanıyor şehvetle bakan gözlerine bir karşılık arıyordu. Eski günlerin anısına bir kahkaha attı. Acıyla dolu kahkahası kulağına yabancı, bardağı tuttuğu el kendine yabancı… Donakaldı. Bakışlarını kocakarıdan kaçırmak bulunduğu odada kaybolmak istedi ama yapamadı. Gözleri gözlerine takılmıştı bir kere! Mutfağının penceresindeki çiçekler bir bir soluyordu. Acıyla “Annee!” diye bağırdı. Okula gidiyordu. Annesi mutfağın penceresindeki çiçekleri sularken ona el sallıyordu. Üzerinde beyaz yakalı siyah önlüğü, ayağında kırmızı pabuçları. Annesi papatya suyuyla taradığı saçlarını iki örgü yapmıştı. Güneş gökyüzünden; annesi pencereden gülümsüyordu. Yazar parmaklarının ucundan süzülen hikâyenin duygusal ağırlığına daha fazla dayanamadı. Oturduğu yerden kalktı, masanın üzerindeki sigarasına uzandı. Yaktıktan sonra derin bir nefes çekti içine. O da mutfaktaydı. Mutfağının penceresinden derin maviliklere bakıyordu. Gündüzleri geçen gemileri sayar, içindekilerin yaşadığı hayatı hayal etmeye çalışırdı. Bu gece uzun süre yakamozları seyretti. Siyah, kırışık bir çarşaf gibi görünen hafif dalgalı denize dolunayın yansıması düşmüş, oynaşıyor, her dalgada kıyıya doğru bir kulaç atıyordu. Siyah çarşafın üzerinde Necla’nın yansımasını görür gibi oldu. Keskin bir vapur düdüğüyle irkildi. Sigarasını içerken çenesine doğru sarkmış olan dudakları titriyor, gözlerinden yaşlar akıyordu. Gerçekliğin sınırlarında dolaşıp yaşanan acıları yazmamak isterdi ama… Necla’nın “Anne!” diye attığı çığlık kulaklarında çınlıyordu hâlâ. Bir hikâyenin sonu daha annesinin kaderini paylaşan bir kızın acısıyla son bulmuştu. Erkeklerin vicdanına emanet edilen, namus yaftasına büründürülen, annelerinin hayalleriyle mutlu olmak isteyen bütün kız çocuklarının yaşadığı hayatın gerçekliği içini ürpertti. Aceleyle masasına oturdu ve yazmaya devam etti. Necla’nın sorularının cevabını biliyordu ancak söyleyecek cesareti yoktu! O arada duyulan silah sesiyle donakaldı. Necla’nın cansız bedeni oturduğu sandalyeye yayılmış, silah tutan eli ise sandalyenin kenarındaki boşlukta sallanıyordu. Eğer cevapları söylese engel olabilir miydi? Kim bakacaktı şimdi koca karıya? Necla yüzünde mutluluk dolu bir tebessüm, açık kalmış gözlerinde huzurla annesinin mutfağının penceresindeki çiçekleri suladığını görüyor, üzerinde önlüğü okuldan dönüyor ve annesine doğru koşuyordu. Çiçekler büyümüş, mutfaktan mis gibi yemek kokuları geliyordu.

  • Öykü: Son Yüzyılın En Parlak Yazarı

    "Fark ediyor tabii; fark etmemesi mümkün mü? En gizli duyguları, en saklanası fikirleri kağıda döken son yüzyılın en parlak yazarının gözünden kaçar mı hiç?" Deniz Artun Kesintisiz, nerdeyse şiddetle yağan yağmura aldırmadan başladığım işe azimle devam etmemin karşılığını alıyorum sonunda. Üç sokaktır takip ettiğim adam pes edip bir kahveciye atıyor kendini. Durur muyum hiç? Peşinden giriyorum içeriye, kahvecinin tenha karanlığına gözüm alışınca oturduğu masayı görüyorum. Tereddüt edemem artık, bir daha karşılaşmayacağımıza eminim. “Burası boş mu?” diye sorup cevabını beklemeden oturuyorum karşısına. Şaşkınlığını görmezden geliyorum, sipariş ettiği çay geldiğinde kendime bir kahve söylüyorum. Teklifsizliğime, pişkinliğime bakakalıyor; utancımı yutup zoraki gülümsüyorum. Günlerdir beklediğim fırsat nihayet elime geçiyor. Karşımda oturuyor işte, tavşan kanı çayına iki şeker atıp karıştırıyor. Bakıyorum, parmaklarında mürekkep izleri. Benim ellerim buram buram soğan kokuyor, daha yeni soyduğum kabakların yol yol izleri belli oluyor. Yanındaki sandalyeye koyduğu kahverengi çantasını süzüyorum, bir kitabın köşesi gözüküyor; demek ki bu adam her dışarıya çıktığında kitabına göz gezdirebiliyor. Benim çantamın demirbaşları ise belli, bebek bezi, alt değiştirme örtüsü ve bir biberon. “Aman, dışarıya çıktığımızda bebek ağlamasın!” diye alınan oyuncakları, her gün özenle mayalanan bir kavanoz yoğurdu, renk renk emzikleri, bir de neden orada olduğunu anlamadığım pembe beresi. Ben onu tepeden tırnağa incelerken, o benimle o kadar da ilgili gözükmüyor. Cama vuran yağmur damlalarına, sokakta yağmurdan kaçışan insanlara, arada bir beliren şimşeklere bakmayı tercih ediyor. Karşısında oturan bu karmakarışık saçlı, üstü başı yemek kokan kadın onun için önemli değil belli ki. Varlığımı böylesine reddetmesi acıtıyor içimi. Garson kahvemi getiriyor; sütsüz, acı, uyandırıcı. Günlerdir zihnimde tasarladığım bu buluşmanın ilk cümlesini hiç düşünmediğimi fark ediyorum. Zor olsa da buldum adresini, peşine düştüm bir gölge gibi; bu masada, tam karşısında buluverdim kendimi. Şimdi ona ne söylemeli? Bir kavganın ilk cümlesini, işaret fişeğini atar gibi ortaya bırakıverme cesaretini nasıl göstermeli? Yarıladığı çay bardağına gözümü dikiyorum. “Kahveyi pek sevmiyorsunuz galiba.” Beni ilk kez görmüş, varlığımdan yeni haberdar olmuş gibi irkiliyor. “Çayı tercih ederim.” Aceleyle bitiriyor cümlesini, zihninde dolanan fikirlerin kaybolmasından ürktüğü belli. “Çok meşgul gözüküyorsunuz.” derken sesim çatlayıveriyor kıskançlığımdan. Fark ediyor tabii; fark etmemesi mümkün mü? En gizli duyguları, en saklanası fikirleri kağıda döken son yüzyılın en parlak yazarının gözünden kaçar mı hiç? Bu kez ilk kez görmüş gibi değil, gördüğü hiç de hoşuna gitmemiş gibi bakıyor yüzüme. “Tanışıyor muyuz sizinle?” Madem niyetim de hislerim de saçıldı masanın üzerine, kendimi daha fazla saklamaya lüzum görmüyorum. “Sizinle tanış olmak ne haddime! Ben sizin en fazla takipçiniz olabilirim.” Rahatsız olmuş gibi kıpırdanıyor. Az önce her neyi geçiriyorsa zihninden, hangi öykünün peşinden gidiyorsa onun yerini aldığıma eminim. “Bu kadar kinayeli konuştuğunuza göre var bir tanışıklığımız.” “Ben sizi tanıyorum, yazdığınız her satırı okudum defalarca.” diyorum. “Ama yanlış anlamayın, sevdiğimden, beğendiğimden değil; sadece merak ettiğim için okudum.” Merak etme sırası ona geçiyor. “Neyi?” “Sizi bu kadar vazgeçilmez kılan şeyi. Hangi dergiye baksam siz varsınız; nerede bir yarışma düzenleniyor, ödül alanlarda sizin adınız. Sürekli yazmışsınız, hep alkışlanmışsınız. Her övgünün mazharı, her eleştirmenin baş tacısınız. Hep yazıyorsunuz, eliniz her saniye kalem tutuyor belli ki.” Övgülere alışık olsa bile bir deli kadının peşine takılıp yazarlığını onurlandırması ruhunu okşuyor belli ki. Gülümsüyor, biraz da kibirli. “Disiplinliyimdir, doğru. Her gün yazarım ben, sayfalarca. Çalışkanlığım ödüllendirildi bugüne dek farklı insanlar tarafından, sağolsunlar.” Çantamdan bir bebek bezini çıkarıp ona doğru itiyorum. “Ben de disiplinliyim, biliyor musunuz? Çok da çalışkanım üstelik. Her gün bu bezi defalarca takıp çıkarabilirim. Maharetliyimdir de, bazen tek elimle bile yapabilirim bunu; hem de öyle bir yaparım ki, tek bir bok parçası bile bulaşmaz üzerime.” Hayatında bebek bezi görmediği belli. Beze tek parmağıyla dokunup, ateşe değmişcesine geri çekiyor elini. “Bunun benimle ne ilgisi var, hanımefendi?” Bezi bir hışımla alıp çantama sokuyorum. Bir tomar kağıdı çıkarıp fırlatıyorum yüzüne. “Bak şu kağıtlara! Bir sürü öykü, bir sürü fikir. Birkaç satırı yazılıp, unutulmuş hikayeler. Boş verilmiş, zamansızlıktan çer çöpe dönüşmüş onca ilham!” Kağıtlara bakıyor ama öyle kayıtsız ki! Hiçbir zaman gelen ilhamı boşa harcamamış, kağıt üstüne döktüğü her satırın doyumsuzca kutlanmasına alışmış. Benim yemek kokan ellerimle karaladığım yarım yamalak satırların yeri yok hayatında. “Yemeğini kim pişiriyor senin?” derken sesim yükseliyor. “Kim ütülüyor giysilerini? Söylesene adam, kim temizledi senin altını? Kim hayata tutun diye emzirdi seni?” Az önce çay getiren garson yanıbaşımızda dikiliyor. Aldatıldığı için genç sevgilisine isyan eden bir kadın mıyım, yoksa oğluna nasihat etmeye çalışan bir anne mi? Neyi tartıştığımızı, daha doğrusu yaşımdan başımdan utanmadan karşımdaki genç adama avaz avaz ne için bağırdığımı anlamaya çalışıyor. Yere düşen kağıtlardan birisini alıyor; göz gezdirdiği satırlara gülümsüyor. O an fark ediyorum; benim alacağım ödül bu. Benim eleştirmenim de, jürim de, aldığım ödül de garsonun gülümsemesinde saklı. Karşımdaki adama bakıyorum yeniden. Çayı soğumuş, hayatında ilk kez saldırıya uğramış, belli ki korkmuş. Uzanıp masanın üzerindeki kağıtları toparlıyorum. Göz göze gelmemeye çalışıyorum son yüzyılın en parlak yazarıyla. Garsonun eline tutuşturuyorum bir tomar kağıdı. “Demin okuduğun gibi bir sürü hikaye var daha burada.” Çantamı alıp hızlı adımlarla çıkıyorum kahveciden. Bakmasam da eminim, meraklı bakışlarla takip ediyor beni oturduğu yerden. Kendisine saldıran bu kadının öyküsünü de dillendirecek, biliyorum. Delirmiş bir annenin öyküsünü anlatacak; bitiremediği yüzlerce sayfayı havaya savuran bu kadının lohusalığı onun kaleminden kağıda dökülecek. Ödüller alacak hikayemle, “kadınları en iyi anlatan erkek yazar” seçilecek. “Hiçbir kadın lohusalığı onun gibi anlatamadı!” diyecekler, “Kadınların yapamadığını yine bir erkek başardı!” diyerek cüretini övecekler. Onun suçu değil aslında, biliyorum. Ben haşladığım patateslerden püre yaparken, gece yarısı acıyan meme uçlarıma anne sütü sürerken, bebeğin yeni çıkan dişlerini parmağımla ovalarken o gıcır gıcır yazı masasında zihnini kağıda dökmekle meşguldü. Benim aklımdan geçenler bir gün sonrasını bile göremeden boşluğa doğru süzülürken; onun aklına gelen her düşünce ödüllendiriliyordu. Dünyanın bütün zamanları onundu. Dünyanın bütün çocukları benimdi. Ona eşsiz bir son armağan etmeliydim. O bu yüzyılın en parlak kalemi, geleceğe miras kalacak satırların müsebbibiydi. Durağa yaklaşan otobüsün önüne atarken bedenimi, aklımdan geçen tek şey beni anlatacağı öykünün giriş cümlesiydi. “Yağmurlu bir günde yorgun bedenini bir otobüsün altına serivermişti; okunmayan satırların annesiydi.”

  • Belirsizlik Çağı

    Dünyayı değiştiren fizikçiler, keşifler, yanılgılar ve bilim dünyasından dedikodular, Tobias Hürter’in kitabı, Belirsizlik Çağı’nda bir arada! Ayrıntı Yayınları, Alman gazeteci Tobias Hürter’in Belirsizlik Çağı: Fiziğin Parlak ve Karanlık Yılları 1895-1945 adlı kitabını Türkiye’deki okurlarla buluşturdu! Belirsizlik Çağı, yaklaşık yüz yıl önce, dünyayı açıklamalarını sağlayan kavramların ve kuramların gerisinde başka ve daha derin bir gerçeklik olduğunu kabullenmek zorunda kalan fizikçilerin nasıl olup da bu duruma geldiğini ve bu durumla nasıl başa çıktıklarını anlatıyor. Hürter Belirsizlik Çağı’nda, Marie Curie, Albert Einstein, Werner Heisenberg, Erwin Schrödinger gibi isimlerin yeni bir dünya görüşüne yol açan devrim niteliğindeki keşiflerini ve bunların birbirleriyle ilişkilerini; yirminci yüzyılın en önemli fizikçilerinin kişisel hayatlarıyla ve dönemin politik atmosferiyle harmanlayarak akıcı ve kolay okunur bir dille okurlara aktarıyor. Tobias Hürter’in yazdığı, Levent Tayla’nın Almancadan dilimize çevirdiği Belirsizlik Çağı: Fiziğin Parlak ve Karanlık Yılları 1895-1945, Ayrıntı Yayınları’nın Bilim Dizisi’nde yerini aldı. Yirminci yüzyılın en önemli fizikçileri, fiziğin bugün hâlâ tam olarak kavrayamadığımız yeni bir dünya görüşüne yol açan, hayal bile edilemeyen bir bilimsel dalgalanmayı tetiklediler. Marie Curie, Max Planck, Niels Bohr, Werner Heisenberg, Erwin Schrödinger ve Albert Einstein sadece fizikte devrim yaratmakla kalmadılar; dünyamızı ve içinde yaşadığımız gerçekliği yeniden tanımladılar. Ancak görelilik ve kuantum mekaniği çağı aynı zamanda savaşlar ve devrimler çağıydı da. Örneğin radyoaktivitenin keşfi bilimde devrim yarattı ama sonuçta Hiroşima ve Nagazaki felaketine yol açtı. Belirsizlik Çağı’nda Tobias Hürter, fiziğin altın çağına ve onun göz kamaştırıcı, kusurlu ve unutulmaz kahramanlarına hayat verirken, dünyada olup bitenlerle bilimin nasıl sıkı sıkıya bağlantılı olduğunu anlatıyor. Çünkü dünyayı değiştirmeden görmek mümkün değildir… Tobias Hürter (d. 1972) Alman gazetecidir. Münih ve Berkeley’de matematik ve felsefe eğitimi almıştır. MIT Technology Review ve Zeit’ta editörlük yapmış, sonra genel yayın yönetmeni yardımcısı da olduğu felsefe dergisi Hohe Luft’un kurucularından biri olmuştur. Günümüzde serbest gazeteci olarak çalışmaktadır. Yayımlanmış diğer eserleri: Du bist, was du schläfst: Was zwischen Wachen und Träumen alles geschieht, Piper Verlag, 2011; Der Tod ist ein Philosoph: Wie mich ein Sturz vom Berg auf den Sinn des Lebens brachte, Piper Verlag, 2013; Max Rauner ile birlikte, Stop the bullshit! In search of the lost min, Piper Verlag, 2014. BELİRSİZLİK ÇAĞI: Fiziğin Parlak ve Karanlık Yılları 1895-1945 Tobias Hürter Ayrıntı Yayınları, 2024 Çeviri: Levent Tayla 336 s.

  • Orhan Pamuk Münih sergisinin açılışı rekor katılımla gerçekleşti

    Orhan Pamuk’un “Şeylerin Tesellisi” isimli sergisinin açılışı Münih Lenbachhaus’ta rekor katılımla gerçekleşti.  Sanat severlerin yanı sıra edebiyat dünyasının da ilgisini çeken serginin açılışına 1300 kişinin üstünde katılım olduğu bildirildi. Sergi alanının girişinde kuyruk oluştu, bazı ziyaretçiler içeri giremedi. Dresden SKD Müzesi ve Münih Lenbachhaus Müzesi koleksiyonlarında yer alan Klee, Kubin, Vermeer ve Watteau gibi önemli sanatçıların resimlerinden ilham alınarak üretilen 26 yeni enstelasyonun yanı sıra, Orhan Pamuk’un çizimler, defterler ve fotoğraflarından  oluşan seçki 13 Ekim'e kadar görülebilecek. Açılışta yapılan konuşmalarda serginin eş küratörlüğünü üstlenen müze müdürü Matthias Mühling, Perşembe günü Pamuk'un öncelikli olarak bir yazar ve Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanan ilk Türk yazar olarak bilinmesine rağmen, "O çok daha fazlasıdır" diyerek Pamuk’un yazar, fotoğrafçı, illüstratör, küratör, müze kurucusu kimliklerini ön plana çıkardı. Açılışta konuşma yapan Orhan Pamuk ise kendini şu sözlerle ifade etti: ”Yıllardır defter ve kağıtlara yapıp çekmecelerde sakladığım eserlerimi gün ışığına çıkarmam için beni cesaretlendiren Lenbachhaus Müzesi küratörlerine müteşekirim. 50 yıldır roman yazıyorum. Yazmaya başladığım ilk yıllarda, aslında ressam olmak isteyen biri olarak güçlü bir girişimle içimdeki ressamı öldürmeye çalıştım. Kararlı bir biçimde kendimi bir yazara dönüştürdüm. Bu yüzden resim yaptığımda mutlu oluyorum. Yazarken her zaman birçok şey düşünüyorum; araştırıyorum, ölçüp biçiyorum, formu düşünüyorum… Yazarken kafamı bir çok şey meşgul ediyor. Resim yaparken ise sadece kendimi ifade ediyorum.” Geçen yıl Dresden’de gerçekleşen serginin bir sonraki durağı Prag DOX ve Paris Picasso Müzesi olacak.

bottom of page