Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- 3. İlyas Halil Öykü Yarışması'na başvurular başladı
Mersin Sanat Edebiyat Derneği'nin düzenlediği 3. İlyas Halil Öykü Ödülü Yarışması'na başvurular başladı. Ödüllü yarışmaya herkes katılabiliyor. İlyas Halil Öykü Ödülü-2024 Amaç: Öykü Ödülü’nün amacı, şair ve yazar İlyas Halil’in kişiliğini tanıtmak, Mersin’e olan tutkusunu gelecek kuşaklara aktarmak ve edebiyatımıza yeni yapıtlar kazandırmaktır. Yarışma Ödülleri: Birincilik Ödülü 20 Bin Türk Lirası İkincilik Ödülü 7.500 Türk Lirası Üçüncülük Ödülü 3.500 Türk Lirası Yarışma Koşulları: 3. İlyas Halil Öykü Yarışması, bu Yıl (2024) yetişkinlere yönelik, serbest konulu öyküler içeren bir dosyaya verilecektir. Söz konusu dosyanın daha önce kitap olarak basılmamış olması gerekmektedir. Öykü dosyaları 40 sayfadan az, 60 sayfadan çok olmayacak, Times New Roman 12 Punto tek satır aralığı ile A4 kâğıdının tek yüzeyine, her sayfada rumuz ve sayfa numarası yazılarak hazırlanacaktır. Yarışmaya katılacak öykü dosyası, kısa özgeçmiş adresi, mail adresi, telefon numarası vb. iletişim bilgileri ve yazarın kimlik bilgilerini içeren zarfla birlikte aşağıdaki adrese kargo ile gönderilecektir. Adres: Cumhuriyet Mahallesi GMK Bulvarı No: 965 / E PALMA 1 Sitesi B5 Blok D 4 Davultepe-Mezitli / Mersin Telefon: 0 536 771 51 59 Seçici Kurul Nursel Duruel Ali F. Bilir Orhan Özdemir Çetin Derdiyok Ferhat İşlek Yarışma Takvimi Son Başvuru Tarihi: 10 Ekim 2024 Sonuçların Duyurulması: 2 Aralık 2024 Mersin Sanat Ve Edebiyat Dergisi Web Sitesi (mersinsanatedebiyat.com)
- Öykü: Bir Düş(üş) Boyu
"O gitti, O’nun gidişi çok yerindeydi. Ben işte diyorum ya mesela, öyle yerinde gidişlerde bulunamadım." Alara Çakmakçı Kalkacağım zamanı bilmeliydim, içki masasında sözgelimi, bu son kadeh olsun deyip kalkabilmeli, kumarda yeter bu kadar deyip ayrılabilmeli ya da daha basitinden, belki de her durumda, benden bu kadar demeyi bilmeliydim. Beceremedim. Tevekkeli değil ne çıktıysa o bir kadeh sonrasından, o açılan son karttan, zeytinin sayısının altından yediye çıkmasından oldu. Ne susabiliyor ne yerimden kalkabiliyordum. Daha ziyade kalakalıyordum ben, bir yere de zor giderdim ya zaten, öyle işte oracıkta, o minicik metrekarede, kendi bedenimin çevresinde, kalakalıyordum. O gitti, O’nun gidişi çok yerindeydi. Ben işte diyorum ya mesela, öyle yerinde gidişlerde bulunamadım. Hep, nasıl derler hani, herkes bir ayağına bir kapıya bakar, hava bir açar bir kapar, çoğunluk sen artık oradan kalk diye gözlerinin içine bakar. Öyle. O gideli de oldu bir iki ay. Durun hadi tamam söyleyeyim, iki ay, bir buçuk hafta. Ev bana büyük. Ev dediğim daire işte anlayın. Bakırköy. Hem AVM’lere hem sahile yakın deyip tuttuyduk burayı. Bilmiyorum belki hata orada, hem alım satıma hem denize yakın olamıyorsun. Olamadık işte. Masanın kenarı, perdenin ucu, püskülün dibi, olmayan çocuğun okulu, şudur budur. O gitti ben burada kaldım, hoş, zaten yalnızmışım da çok yeni anladım. Gözün gördüğünden, kulağın işittiğinden öte bir yalnızlık, dağ yalnızlığı gibi. Kuru, verimsiz. Bir bakış mesela, peşini bırakmayan, ne uykuya dalmana izin veriyor ne oturmana. Orada, gözlerinin önünde. Kente dair unutmak istediğin ne varsa orada, o dağ başında, bakışında gizliyor hepsini. Öfkesi, intikamı, acısı, nefreti, sevdası, tutkusu. Hepsi, üzerinde. Tüm bunları da çevreleyen, bitimsiz bir yalnızlık. Çıktım, yürüdüm sabah. O’nunla da yürürdük uzun uzun. Ama böyle değil, hep konuşmaya mahkumduk sanki. Hava güzelse söz gelimi, yani güneş falan açtıysa, “hava da ne güzel yahu” demek zorundaydık, tersine, yağmur çiseliyor ya da su boşanıyorsa gökten, “aman ne de çok yağıyor”. Bunları demek zorundaydık. Aksi mümkün değil. İki insanın arasında ortak bir dil nasıl mümkün değilse, biz de öyle konuşamazdık işte birbirimizle. Ama hep mümkünün, imkânın sınırlarında dolaşmaktı zaten aşk ya da birliktelik dediğin. (Sanmam.) Bunların ikisinin hep aynı kapıya çıkacağını düşündük. Olmadı. Bu şehrin yokuşları meşhur, bilen bilir, bilmeyen ötekine öğretir. Yokuşun ve merdivenin müdavimleri de farklı olur, biri durmadan inmek ister, ötekisi bir durup şöyle bir soluklanmayı sever. Denize inmek kolay değildir zira, o maviliğe ulaşmak, tuzla barışmak, pisliği, petrolü kucaklamak. Ben yokuş aşağı inerken merdivenci, çıkarken yokuşçuyumdur. O, tam tersi. Her şeyi yerli yerine koyasım gelmişti O’nun gidişinden sonra, kendini bir insana emanet etmek diye bir şey de var, uzamsız, zamansız, tüm etkenlerden bağımsız. Dayanak noktasını yitirmek ya da hiç olmadığını fark etmek gibi bu. Söğüdün en üstündeki dallar kıpraşıyor. İçimden, çok derinden bir yerde. Ona ait olanı ondan çalıyormuş gibi bir hasret. Ama neyse işte, alışmalıyım. Hayatımın tümü (hem ne demekse bu) değilse de bir kısmı gözlerimin önünde. Meyhaneye varmışız. Fena da yol değil gittiğimiz. Öyle köprüler şunlar bunlar. Elbet yokuş falan da var. Neyse vardık. Şans bu ya, deniz kenarında da bir masa ayarlamışlar bize. Oturuyoruz karşılıklı. Her şey olması gerektiği gibi, sözgelimi atomun acısı, şakşukanın yağı, biberin közü, salatanın soğanı. Öyle uzak, öyle soğuğuz ki, bu uzaklığın arasına hiçbir şey giremiyor, şakşuka dahil. Bulutlar yerli yerinde, milim oynamıyor. Beyazlıksa devam, mavi yerler aynı öyle. Yeşil yeşilliğine, kızıl kızıllığa devam, bize hiçbir söz bırakmıyor. Susuyoruz haliyle. Susmanın, sessizliğin öğretilmiş asaleti de var bir yandan. Oysa herkesin bağırası var biliyorum, sadece O’nunla ben değil, tüm meyhane, hani şöyle bir izin verilse, bağıra çağıra inletecek, taş taş üstünde bırakmayacak. Susuyoruz elbet, ay falan da çıkar, biraz ona bakar gibi yaparız bir yandan. Her ayrılık, bela okumalarla bitmeli, hiç değilse gerçek tutkular öyle sonlanmalı, bize böyle öğretildi. Ama ya demek ki bizimkisi gerçek bir sevda değildi ya da fazla medeniyiz bunları açığa vurmaya. Yirmilik rakının bile dibinde bırakarak kalkıyoruz oradan. O’nu evine bırakıyorum. Evimize. Bir anlamı yok hala ve nedense bu iyelik eklerinin. Evimiz. Hava hala kararmamış. Gözlerimi dolduramıyorum O’nu bırakırken. O da deniyor, olmuyor. Ha bu arada işimi değiştirdim. Daha doğrusu kovuldum. Nazikçe çıkarıldım diyelim ya da. Ormana gittim “çıkarıldığım” gibi. Var bizim burada da toplaşmış üç beş ağaç. Şaştım kaldım hem servilerin boyuna. Bir yanım doğduğum eve varmak istiyordu, aklımda oranın imgeleri dönüp duruyordu. Bakışlardan bağımsız değil elbette, annemin gözleri, babamın inip kalkan kaşları, bağırmaları, yumuşamaları, kardeşimin yalvaran, ağlayan, gülmekten bitap düşmüş gözleri. O gitti. Beni tüm bu öteki bakışlarla bıraktı. Yürüye yürüye, ine çıka, bata kalka, ağlaya güle bir apartmanın girişine vardım. Zillerden birini rasgele bastım, diyelim dört numara, evet dört numara. İçeri aldılar beni, içeride babam, amcam, annem, çocuklarım. Ev kalabalık, bana da yer açtılardı sonra. Mutfakta patlıcan kızartılıyor, yanına kabak, patates. Yengem var, domatesleri rendeliyor, sarımsağa buluyor, zeytinyağında şöyle bir çeviriyor. İyi ki de çeviriyor, kokusu çıkıyor yağın. Berekettir derler, hele bayramda, yağ kokusu olmalı evde. Babamla amcam balkondalar. Benim aklımda biraz O, biraz patlıcan, biraz kent, biraz işsizlik. Yanlarına varıyorum. Ne amcamın ne babamın söyledikleri duyuluyor. Denizin uğultusu gibi bir bulanıklık almış götürmüş sözlerini. Ağızlarını oynatıyorlar. Görüyorum. İçeriden annemin sesi geliyor, yengemle konuşuyor, duyuyorum. Ben kimseyle konuşamıyorum. Konuşamaz halimle kalakalmak istemiyorum. Laflarını kesmek pahasına giriyorum aralarına, “Amca, Özcan abim n’apıyor, ne zamandır da konuşmadık onunla”. “Siktir et Özcan abini” demiyor. Anlatıyor uzun uzun. Şu fabrika, bu müdürlük, şu kavga, bu terfi. Falandır filandır. Gerçekliğe bağlanıyorum, hem sesim duyuluyormuş da meğer, hoşuma gidiyor, dinliyorum. “Sıçarım Özcan Abime” de demiyorum elbette. “Hayırlısı”, “Allah nasıl kısmet ederse”, “Her şeyin başı sağlık” bok püsür. İyi öğretiyorlar bunları ufaklıktan. Tüm bunları konuşurken annemin sesi hala uzaktan yankılanıyor, bir kıyının ötesinden, koyun öteki yamacından. Sürekli değil ama ara sıra, kulak kesilirsen duyacağın bir tınıda hala konuşuyor. Babam, amcamla balkonda. Ben onların yanında. Hakikati biraz da oradan kurma isteğimden. Oysaki annem ne yazık ki koyun öteki yamacında değil, arka odada. Patlıcanın kabağın başında. Annemin sesi çok uzaktan geliyor hala. (O’nun bana dair hiçbir şeyi sevmediğini unutmadım elbette. Uyutmazmışım onu, horlarmışım. Oysa insanı uyutmayan, uykularını kaçıran horlama falan değildir, ya parasızlık, ya sevgisizliktir. O parası olsun istemişti, dilediğince harcayacağı. Olmadı. Benim de sevgi işte, biraz eksik kaldı.) Annemlerin sesi içeride, rahmetli babamla hala hayatta olan kardeşi balkonda, ben de onların arafında, öylece durduk bir süre. Her iki tarafın da sesine aynı uzaklıkta. Kalkmayı akıl etmek gerekiyor, demiştim ya, kumar masasından, içki sofrasından ve elbet aile evinden. Zamanında kalkmayı bilmek gerek. Yer bile değiştiremeyecek bir haldi benimkisi. Öyle çıkışsız, yorgun, hani derler ya, değil çekip gitmek, kapıyı çarpmak falan, ayağımı şuradan şuraya sürüyecek halim yoktu. Zamanın çizgisel ilerlediğinin artık bütün bütün çocuksu bir fikir olduğuna inanmıştım. Doğmak, büyümek, yaşlanmak, ölmek, bunlar art arda değil de üst üste binen şeylerdi. O ev, o balkon ispatıydı bunun. Acıların, ağrıların, sızıların, sevinçlerin, kayıpların, korkuların, hazların, ve dahası bir zamanlar yaşamış olduğunuz bir kentin, oranın sokaklarının, barlarının, insanlarının, marketinin, manavının; veya ölen birinin, sizi terk eden ya da sizin terk ettiğiniz birinin, bir zamanlar çok yakın olduğunuz fakat artık aklınıza pek de sık düşmeyen bir dostunuzun, gittiğiniz okulların koridorlarının, ya da çocukluğunuzun en soğuk kışlarıyla arkadaş edinmek için çırpındığınız yazlık yerlerinin bakkalının, bir daha gidip gitmeyeceğinizi bilmediğiniz uzak bir ülkenin havalananındaki tuvaletin, eski sevgilinin çok eskiden yolladığı bir kartpostalın, çocukluktan kalan bir oyuncağın, annenizin sizi emzirirken giydiği sabahlığın... Tüm bunların siz unuttuğunuz için yok olduğunu düşünmek, hiç var olmamışlar gibi hoyratça yaşamak ne büyük lütuf ve aynı zamanda işkence. Bir de şey var değil mi: İyi bak kendine…
- 2024 NDS Edebiyat Ödülü’nün sahibi belli oldu
2024 NDS Edebiyat Ödülü’nü Sakar adlı romanıyla Fransız yazar Alexandre Seurat kazandı Notre-Dame de Sion Fransız Lisesi ile Notre-Dame de Sion’lular Derneği tarafından 2008 yılından itibaren düzenlenen NDS Edebiyat Ödülü’nü bu yıl, Fransız yazar Alexandre Seurat, Sakar adlı romanıyla kazandı. Nesrin Demiryontan tarafından Türkçeye çevrilen roman Metis Yayıları tarafından 2023’de yayınlandı. Bu yıl on altıncısı düzenlenen NDS Edebiyat Ödül Töreni Fransız Sarayı’nda, Fransa’nın Türkiye Büyükelçisi Ekselansları Isabelle Dumont’nun yüksek himayelerinde ve Fransa’nın İstanbul Başkonsolosu Sayın Olivier Gauvin’ın katılımıyla gerçekleşecek. Jüri Başkanı Liz Behmoaras bu sene ödül alan eseri şöyle tanıtıyor: Seurat, ilk eseri olan bu kitapta, evrensel ve güncel bir konu olan “çocuğa şiddet” teması üzerine, süsten yoksun, yalın bir üslupla yazılı ama yüreğe bir yumruk gibi inen bir hikaye aktarmayı başarıyor.Soluk soluğa okunan metnin ilk satırından sonuncusuna, her toplumun hala mücadele etmekle birlikte bazen karşısında çaresiz kaldığı bu trajediden bir örneği gözler önüne seriyor. “Şiddete maruz kalan çocuklar, acılarıyla sadece aileleri içinde değil, kendi ” içlerinde de yapyalnızdırlar.” der Françoise Dolto. ALEXANDRE SEURAT 1979 yılında Paris’te doğdu. Ecole Normale Supérieure ve Sorbonne Üniversitesi’nde edebiyat öğrenimi gördü. 2015 yılında ilk romanı Sakar’ı yayımladı, ardından üç roman daha yazdı: L’administrateur provisoire (2016; Kayyum), Un funambule (2018; İp Cambazı) ve Petit frère (2019; Küçük Kardeş). Romanların dördü de aile ilişkilerinin muğlaklığı ve söylenmeden kalan sözlerin ağırlığı üzerine kuruludur. Seurat halen Angers Üniversitesi’nde modern edebiyat dersleri veriyor. SAKAR Fransa’da yaşanan gerçek bir olaydan yola çıkılarak kaleme alınan roman, aile kurumuna sorgusuz sualsiz kutsallık atfedilmesinin yıkıcı sonuçlarını yalın ve sarsıcı bir anlatımla gözler önüne seriyor. “Kayıp ilanını gördüğüm zaman artık çok geç olduğunu anladım. (...) Fotoğrafta iri ilmekli, beyaz bir hırka giymişti, boynundaki fular bluzunun üzerine sarkıyordu, uygunsuz bir kıyafet, sekiz yaşında bir çocuk kıyafeti değil, bir erişkinin kıyafeti; ama hepsinden öte, o tuhaf duruşu; kollarını kendine farklı bir hava vermeye çalışır gibi garip bir biçimde kavuşturmuştu. Fotoğraf bana, her tarafı acıdığı halde iyiymiş gibi görünmeye çalışan o dokunaklı halini hatırlatıyordu, acısı sakar hareketlerinden, gergin kollarından ve bacaklarından belli olduğu halde; içinde bir şeylerin paramparça olduğu hemen fark ediliyordu.” PRIX LITTÉRAIRE NOTRE-DAME DE SION EDEBİYAT ÖDÜLÜ NDS Edebiyat Ödülü, dönüşümlü olarak bir yıl Türkçe yazan bir Türk yazarın eserine; bir sonraki yıl ise Fransızca yazan ve eseri Türkçeye çevrilmiş Türk veya yabancı bir yazarın eserine verilmektedir. NDS Edebiyat Ödülü Jürisi NDS mezunu yazar, gazeteci, öğretim üyesi olan dokuz kişiden oluşmaktadır. 2024 NDS EDEBİYAT ÖDÜLÜ JÜRİSİ Jüri Başkanı: Liz Behmoaras Emel Kefeli Özlem Yüzak Yazgülü Aldoğan Arzu Öztürkmen Tara Civelekoğlu Tomris Alpay Zeynep Sabuncu Zeynep Seza Yılmaz NDS EDEBİYAT ÖDÜLÜ KAZANANLARI 2023 Zeynep Kaçar Yalnız • Mansiyon Hande Ortaç Daha İyi misin? 2022 Tanguy Viel Ceza Kanunu, 353. Madde • Çevirmen Mehmet Emin Özcan 2021 İnan Çetin Vadi • Mansiyon Kaan Kara Pele’nin Öldüğü Yaz 2020 Maryam Madjidi Marx ve Oyuncak Bebek • Çevirmen Barış Tut 2019 Ömer F. Oyal Zaman Lekeleri 2018 Jean-Paul Didierlaurent 6.27 Treni • Çevirmen Aysel Bora 2017 Bahar Aslan Moskova Defteri • Mansiyon Melisa Kesmez Bazen Bahar 2016 Maylis de Kerangal Yaşayanı Onarmak • Çevirmen Duygu Dalgakıran 2015 Şebnem İşigüzel Venüs • Mansiyon Tuğba Doğan Musa’nın Uykusu 2014 Atiq Rahimi Kahrolsun Dostoyevski • Çevirmen Ebru Erbaş 2013 Murat Gülsoy Baba Oğul ve Kutsal Roman 2012 Mathias Énard Savaşları, Kralları ve Filleri Anlat Onlara • Çevirmen Aysel Bora 2011 Yalçın Tosun Anne, Baba ve Diğer Ölümcül Şeyler • Mansiyon Gaye Boralıoğlu Aksak Ritim 2010 Sylvie Germain Magnus • Çevirmen Yıldız Ademoğlu Atlan 2009 Gürsel Korat Kalenderiye • Mansiyon Ayşegül Çelik Şehper Dehlizdeki Kuş
- Benim Küçük Şaheserim
Benim Küçük Şaheserim, okuru insan ruhunun derinliklerine, tuzaklarla dolu arzulara, aşk ve cinsellik arasındaki hassas sınırlara doğru bir yolculuğa çıkarıyor. “Kana bulanacak bir gündü ve güneş bile bunu biliyormuşçasına kıpkızıl doğmuştu.” Kütüphanede çalışan ve yazar olmayı delicesine arzulayan bir genç kız... Edebiyatla kafayı bozmuş bir doçent... Basılan kitabını yok etmek isteyen gizemli bir yazar... Ve onları bir araya getiren o kitap... Mert Ofluoğlu 1995’te Trabzon’da doğdu. Okuma yazmayı öğrendiği birinci sınıftan beri öykü, roman ve senaryolar yazıyor. İlkokul beşinci sınıftayken Buzlar Ülkesi adlı masalıyla Can Yayınları’nın düzenlediği Türkiye çapındaki yarışmada ödül kazandı. İlk ve ortaöğrenimini Trabzon’da tamamladıktan sonra 2018 yılında İstanbul Bilgi Üniversitesi Medya ve İletişim Sistemleri Bölümü’nü bitirdi. Yazı işleri müdürlüğü, editörlük, metin yazarlığı, içerik üreticiliği gibi işlerde çalıştı; çalışmaya devam ediyor. Liseye başladığı Eylül 2009’dan bu yana Kafa Dergi adlı blog’unda edebiyat, dizi film ve seyahat başta olmak üzere çeşitli konularda yazılar yazıyor. Ters Düz (2015) ve Uçurum Zamanı (2021) adlı iki romanı yayımlandı. Bu kitapları televizyon dizisine dönüştürmek üzere senaryoları üstünde çalışmayı ve yeni romanlarını yazmayı sürdürüyor. BENİM KÜÇÜK ŞAHESERİM Mert Ofluoğlu Remzi Kitabevi, 2024 Tür: Roman 152 s.
- Yaratıcılık Ritüelleri 19 / Melih Yıldız: "Edebiyatın en büyük ölçüsü zamandır"
"Görünür olmak gibi bir endişem hiç olmadı. Edebiyatın en büyük ölçüsü zamandır, diye, düşünenlerdenim. Ve ben yazmaya devam ettikçe bir şekilde kitaplarım birileri tarafından daha fazla görünecek…" Semrin Şahin Yaratıcılık Ritüelleri'nde bu hafta Melih Yıldız'ı ağırlıyor. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Aslında olmazsa olmazım yoktur. Eğer ki yetiştirmem gereken bir yazıysa her yerde yazabilirim. Yazının bir süresi yoksa Bağdat caddesinde yürüyüş yapar, daha sonra buradaki kitapçıları gezerim. Bu sırada zihnimde yazacağım yazı dolaşır, olgunlaşmaya başlar… Sonunda da loş ışığı olan kafelerden birine oturup, bir çay alarak, yazıma odaklanırım. Yazılarımı asla bir deftere yazamam; mutlaka tabletim ya da bilgisayarım yanımda olmalı… Son zamanlarda yazarken masamda mutlaka sütlü çikolata olur, sanırım bu da bir ritüel haline geldi. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Bu zamana kadar bir yaratım tıkanması yaşamadım. Benim yazılarım kurmacaya dayanmıyor; araştırmalarım sonucunda, gerçek yaşam öykülerini ya da olayları hikâyeleştirerek deneme/anlatı türünde yazıyorum. Çok fazla kaynak araştırması yapıyorum; kitaplar okuyor, efemeraları inceliyorum. Bu araştırma sürecinde de aslında yazacağım yazının taslağı zihnimde oluşuyor. Ve sonunda da anlatmak istediğim hikâyeler okurlarla buluşuyor. Çalışma şeklimden ve edebi türümden dolayı, tamamen bir kurmaca metin yazan arkadaşlarımız gibi bir tıkanma süreci yaşamıyorum. Belki de kurmaca bir öykü yazsam bu sorunla karşı karşıya kalırdım. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Kültür ve sanat alanında çalıştığım için iş yerimle ilgili herhangi bir sorun yaşamadım. Üstelik çalıştığım yöneticilerim ve iş arkadaşlarım edebiyatçı yönümü hep desteklediler, desteklemeye de devam ediyorlar. Bu da beni motive ediyor. Hepsine teşekkür ederim. Ancak bunun dışında, OT Dergisi’nde olduğu gibi, aylık olarak hikâyelerimi yazmam gerekiyorsa ister istemez bir zaman sorunu yaşıyorum. Çünkü kurmaca bir metin kaleme almıyorum, daha önce de belirttiğim gibi bir olay ya da kişiler hakkında derinlemesine araştırmalar yapıyorum. Öyle zamanlar oluyor ki bir yazı için neredeyse yirmiye yakın kitap okumam ya da kütüphanelere gidip gazete ve dergi arşivlerini incelemem gerekiyor. Bu süreç zamanını çok alıyor. Hele hele de kaynak bulmakta zorluk çekersem, inanılmaz bir şekilde zamanla yarışıyorum. Belli bir disiplin içinde okumalarımı ve araştırmalarımı yaparak bu zorluğun üstesinden gelmeye çalışıyorum. Sanırım dergiye en son yazısını gönderen yazar benim… Ancak aylık yazmam gereken yazıların dışında yazacaksam zaman sorunum da pek olmuyor açıkçası. Görünür olmak gibi bir endişem hiç olmadı. Edebiyatın en büyük ölçüsü zamandır, diye, düşünenlerdenim. Ve ben yazmaya devam ettikçe bir şekilde kitaplarım birileri tarafından daha fazla görünecek… Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Hayır, aynı değil… İlk başlarda bir hikâyeye nasıl başlamam gerektiğini ya da araştırmalarımı nasıl yapmam gerektiğini pek bilmiyordum. Zamanla bunların kolay yollarını öğrendim. Bunda psikoloji eğitimi almamın faydasını da büyük ölçüde gördüm. Artık bir hikâyenin peşine düşmüşsem o hikâye hakkındaki doğru bilgiyi nereden bulacağımı şimdi daha iyi biliyorum. Bunun dışında yazdıkça ve zaman ilerledikçe kendime özgü bir dilin oluştuğunu da görüyorum; Türkçemizi gitgide daha iyi kullandığımı hissediyorum. Yazmaya başladığım ilk yıllarda ciddi bir dil sorunum olduğunu biliyordum. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Böyle bir rutinim yok… Ancak hava karardığında, loş bir ışık altında yazmayı daha çok seviyor ve tercih ediyorum. Böylece yazarken dikkatim daha az dağılıyor ve yazıma odaklanıyorum. Benim tarzımdan dolayı, elimin altında kitaplarım olmazsa olmazlarım; kitaplarım olmazsa zaten metinlerimi ortaya koyamam. Yazdığım konuya ait kitapların dışında da her zaman çantamda en az dört beş kitap olur. Okumaya başladığımdan beri, okuyabileceğim sayıdan fazla kitap olur yanımda… Okusam da okumasam da sürekli kitap taşırım yanımda, bunu da severek yaparım. Şehir dışında bir yere gideceksem çantamdaki kitap sayısı daha da artar. Haliyle yazarken yanımda çok sayıda kitap olur; zaman zaman bu kitapları da karıştırırım. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo, öykü, şiir, beste vs.) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Sanat dalları içerisinde resmi çok seviyorum. Ancak resme karşı yeteneğim olmadığından hiç resim yapmam. van Gogh’un eserlerini çok seviyorum, onun resimlerini psikolojik açıdan da inceledim. Bu büyük yeteneğin “Yıldızlı Gece” tablosunu yapmak isterdim… Onun resimlerinde ruhsal bir dünya mevcut… Ve bu soruyu cevaplarken de “Yıldızlı Gece” içerisindeki ruhsal dünyanın içerisindeyim sanki. Herhalde bu sebeple bu resmi yapmak istedim… Başka bir zamanda bu soru sorulsaydı bana, daha farklı cevap verebilirdim.
- Hicvin bilimkurguyla iç içe geçtiği bir anlatı
Aylin İlkim, N. Can Kantarcı’nın ikinci romanı, İDÜK üzerine yazdı: "Bilimkurgusal bir öğenin bu topraklarda işin bilim kısmından nasıl kademe kademe soyutlandığı üzerine bir metin olmaya çalışıyor İDÜK." Baştan söylemek lazım: Çevirmen ve yazar N. Can Kantarcı’nın Tepemizdeki Gölge’den sonraki ikinci romanı (novellası?) olan İDÜK, dağınık bir kitap. Ama şunu da hemen eklemeli sanki: metnin dağınık olmama gibi bir iddiası da yok zaten. Tarafgir bir görevlinin yazdığı bir raporu okuduğumuzu anlıyoruz kitabın başından itibaren. Neden bahsediyor peki bu rapor? Boğaz’ın sularında bir gecede yükseliveren, kısaca “fallik” diyebileceğimiz, seksen doksan metre uzunluğunda, dikey bir yapının yükselmesinden. Halk arasında bir süre sonra “İdük” adını alan bu yapı, İstanbul’un neredeyse her yerinden görülebiliyor. Sadece görülmekle de kalmıyor, aynı zamanda etrafındaki belli bir çapta tuhaf etkiler yaratıyor. Baş ağrısı ve kusmalara neden olan bu tuhaf yapı, bir süre sonra fark edildiği üzere, İstanbul’un yine etrafındaki genişçe bir bölgesindeki toprağın, suyun ve havanın temizlenmesine neden oluyor. Neden peki? Nedenini başta bilmiyoruz, hikâye ilerledikçe öğreneceğimizi umuyoruz. Ama bir süre sonra pes edecek duruma geliyoruz: çünkü bu yabancı cismi incelemek üzere kurulan Yabancı Cisim Dairesi, maalesef İdük’ün ne olduğuyla pek ilgilenmiyor. İstanbul’un havası, suyu ve toprağının temizlenmesinden edinilecek siyasi rant, her şeyden üstün geliyor zira. Kente turist akını hâlihazırda fazlayken, iyice katlanıyor. Boğaz farklı balık türlerinden geçilmez oluyor. Hava, ne kadar kömür yakılırsa yakılsın “mis gibiliğinden” bir gram ödün vermiyor. Ama ne oluyor? Neden peki bütün bunlar? İDÜK tam da bu “neden” arayışının bu topraklardaki beyhudeliği üzerine bir metin. Herhangi bir şeyi yüzeysel değerlendirmekte üstümüze olmadığının altını çizercesine, eşelenmeden öylece kalıyor İdük’ün sırları. YACİDA’nın basiretsizliği karşısında bir şeyler yapma ihtiyacı duyan bazı vatandaşlar, çevreciler, gazeteciler ve hikâyeciler peşine düşüyor gerçeğin. Gerçeğin peşine düştükçe, İdük’ün sağladıklarının göründüğü gibi olmadığı, hatta görünenin ufak bir kısmı olduğunu yavaş yavaş hissetmeye başlıyor okur. Ve bir süre sonra, İdük’ün tohumunun ilk düşüşüne tanık olduğunu iddia eden yaşlıca bir karakter kendini hissettirmeye başlıyor anlatıda iyiden iyiye. Hayat adlı, yaşsız bir yaşlılığa sahip bu kadının anlattıklarını kulak arkası edemeyeceğimizi bir süre sonra çok net bir biçimde anlıyoruz. Hayat bir anlamda, kitapta anlatılan, Tanrı’nın seçilmiş mekânı olduğunu bir anda bağrından çıkıveren dikilitaşımsı bir nesneyle idrak ettiğini zanneden ülkenin kayıp vicdanı. Her şeyi hatırlıyor. Hatırladıklarını bölük pörçük olsa da anlatmaya çalışıyor. Ama maalesef, çok geçe olana dek onu dinleyen pek çıkmıyor. “Çok geç olana dek” burada kilit bir noktayı oluşturuyor. Çünkü İDÜK’ün dağınık derdi, aslında bu yabancı olduğu hemen baştan belli olan cismin yabancılığıyla, burada nasıl oluştuğuyla ve neden burada oluştuğuyla ilgilenmek değil, çünkü kitabın evrenini dolduran insanların öyle bir derdi yok. Ya da pek azının var. Ülkedeki hemen her şeyde olduğu gibi, eğer gidişat iyiyse, o gidişatın neden öyle olduğuna dair en ufak bir sorgulama görmüyoruz. İdük de bu bakımdan kelimenin tam anlamıyla tüy dikiyor İstanbul’un kalbine. Ancak başta da belirttiğimiz gibi, bu oldukça fallik bir tüy. Kentin bağrını yararak yükselen ve tüm dikliğiyle dört bir yana kendini ilan eden bu yabancı cisim, kendisinden nemalanan ataerkil düzene de tuhaf, parodik bir ayna tutuyor kaçınılmaz olarak. Bilimkurgusal bir öğenin bu topraklarda işin bilim kısmından nasıl kademe kademe soyutlandığı üzerine bir metin olmaya çalışıyor İDÜK. Bunu yer yer başarıyor, yer yer ise sırtını yasladığı dağınıklığa fazlaca güvenip odağını kaybettiği oluyor. Hicvinin büyük oranda işlediği söylenebilir ama hüznünün biraz daha kendisine alan açmayı başarmış olmasını dilerdi bu okur. Çünkü her ne kadar yaşananlar dağınık olsa da, edebiyatın matematiğinin zarafeti kendini bize hissettirmek ister. İDÜK bu zarafete parça parça yer verirken, bir noktada kendi anlatısına kendini fazla kaptırıyor. Ancak şunun altını çizmek lazım: hicvin bilimkurguyla bu kadar iç içe geçtiği nadir Türkçe anlatılardan birini sunuyor bize İDÜK. Türkiye’de gitgide sayısı artan bilimkurgu türündeki çalışmaların içinde de kendine has bir yer tutmayı başarıyor. İDÜK N. Can Kantarcı İthaki Yayınları, 2024 Tür: Bilimkurgu
- kitap-lık'ın Mayıs Haziran 2024 sayısı çıktı
Yapı Kredi Yayınları’nın edebiyat dergisi kitap-lık’ın yeni sayısı çıktı. 233. sayının kapak konusu “Curtius ile Proust”. Marcel Proust’un 18 Kasım 1922’de ölümünün ardından Ernst Robert Curtius’un 1 Ocak 1923’te La Nouvelle Revue française dergisinin düzenlediği “Marcel Proust’a Saygı” dosyasında yer alan kısa ama önemli yazısının çevirisi ve Mehmet Rifat’ın Curtius’u tanıtan yazısıyla açılıyor dergi. Hüseyin Ferhad’ın şiirimizdeki hüzün temasını araştıran yazısı “Hüzün Temrinleri” ile Roni Margulies’in YKY’den çıkan son şiir kitabı Harfiyat Kamyonları için Şavkar Altınel’in önsözü bu sayının öne çıkan sayfaları. Nihat Ziyalan, Yüksel Pazarkaya, Hüseyin Peker, Cevdet Karal, Betül Tarıman, Mehmet Can Doğan, Cem Uzungüneş, İlhan Durusel, Alphan Akgül, Mehmet Öztek, Cengiz Şenol, Nafia Akdeniz, Alper Beşe, Vefa T. şiirleri; Müge Oskay, Yasemin Yazıcı, Selçuk Erez, Saba Kırer, Şafak Baba Pala, Nilgün Çelik, Mesut Barış Övün öyküleri; Mehmet Ergüven, Gürsel Korat, Asuman Susam, Cafer Şen, Çağla Anılmış, Metin Karadağ, Ahmet Ulu, Hasan Öztürk, M. Şeref Özsoy, Ahmet Tetik yazılarının yanı sıra Mina Tansel’in Füruzan’la yaptığı radyo konuşmasının kaydı ve Cihan Çakır’ın Ex Libris sanatçısı Yudum İşbecer ile söyleşisi kitap-lık dergisinin 233. sayısında. kitap-lık 31 yıldır iyi edebiyatın adresi. Kitap-lık 233 YKY, Mayıs – Haziran 2024 Editör: Murat Yalçın 152 s.
- Neyin gerçek olduğuna kim karar veriyor?
Ödüllü yazar Pieter Koolwijk'ten yepyeni bir roman: Kanki Ties'in bir sorunu vardır. En azından çoğu insan buna inanmaktadır. Oysa Ties için durum farklıdır. Müthiş bir arkadaşı vardır onun: Kanki! Hayal edebileceğiniz en iyi, en sağlam, en havalı arkadaş. Gelgelelim Kanki'yi görebilen ve duyabilen tek kişi Ties'dir. Ve Kanki'yle hayat öyle macera doludur ki Ties'in başı er ya da geç derde girer. Bu durumla baş edemeyen Ties'in annesiyle babası bir karar alırlar: Oğullarının Kanki'den tamamen kurtulması gerekmektedir artık. Oysa Ties bunu hiç istemez. Diğerleri onu göremiyor diye neden en iyi arkadaşından vazgeçmek zorundadır ki? Pieter Koolwijk (Gouda, 18 Aralık 1974) Hollandalı bir çocuk kitabı yazarıdır. Öyküleri fantezi kategorisine girer, ancak genellikle günlük dünyada geçer. Her öykü her zaman daha derin bir tema içerir. KANKİ Pieter Koolwijk Can Çocuk Yayınları, 2024 Resimleyen: Linde Faas Çeviren: Mustafa Özen Editör: Tuğçe Özdeniz Tür: Roman 10+ yaş 280 s.
- Burada Olmak Muhteşem
Feminist sanatçı Paula Modersohn-Becker, 1907'de henüz otuz bir yaşındayken öldü. Kendini sadece çıplak değil aynı zamanda hamile olarak resmeden ilk kadın sanatçıydı. Ödüllü yazar Marie Darrieussecq, Burada Olmak Muhteşem adlı kitabında, sanatsal sınırları aşan ve birçok kadın sanatçının yolunu açan bu olağanüstü kadının hayatını anlatıyor. İlk kez 2016'da Fransa'da yayımlanan Burada Olmak Muhteşem, modernizmin önemli bir figürü olan Alman dışavurumcu ressam Paula Modersohn-Becker'ın (1876–1907) üretken ve pek de bilinmeyen yaşamının izini sürüyor. 1876 yılında Almanya'da doğan Paula Modersohn-Becker, kendisini sadece çıplak değil aynı zamanda hamile olarak resmeden ilk kadın sanatçıydı. Otuz bir yaşında kızının doğumunun hemen ardından gelişen emboli sebebiyle trajik bir şekilde yaşamını yitirdi. Kısa kariyeri boyunca, Almanya'da eğitim gördü, Paris'te yaşadı ve heykeltıraş Clara Westhoff ile şair Rainer Maria Rilke'yle yakın dost oldu. Paula Modersohn-Becker, Picasso ve Matisse gibi ressamların yanı sıra modernizmin tanınmasına katkı sağlamasına ve kendi kuşağının önde gelen sanatçılarından biri olmasına rağmen, sırf kadın olduğu için sanat tarihinin çatlaklarında kaybolmuştur. Marie Darrieussecq'in bu aydınlatıcı ve dokunaklı anlatısı modernizmde önemli bir figür olarak ele aldığı Paula Modersohn-Becker'ın itibarını yeniden canlandırıyor ve kadınların kültürel tanınırlık ve sanatsal kariyer inşa etmeleri konusunda karşılaştıkları zorluklara ışık tutuyor. BURADA OLMAK MUHTEŞEM Marie Darrieussecq Harfa Kitap, 2024 Çeviri: Sosi Dolanoğlu Tür: Deneme 128 s.
- Aşka psikoloji, felsefe, edebiyattan bakmak
Caner Almaz, Mesud Topal’ın yeni kitabı Ne Günah İşlediysek Yarı Yarıya üzerine yazdı. “Aşk, istem dışı cereyan eden bir deneyim olduğu için zorlu bir süreç yaşatır. Kimse gönül rızasıyla âşık olmaz." Mesud Topal’ın kaleme aldığı ve Destek Yayınları etiketiyle yayımlanan Ne Günah İşlediysek Yarı Yarıya, aşk olgusunun geçmişten günümüze farklı disiplinler içinde ve gündelik hayatımızdaki yerine bakıyor. Yaratılış arketiplerinden efsanelere, sanatın her dalından psikolojiye dek kendine yer edinen ve gündelik yaşamdaki insanın hayatını şekillendiren en temel olgulardan birinin aşk olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Bununla birlikte insanın varolduğu andan günümüze değin anlaşılması en zor olgudur da galiba. İnsanın nasıl âşık olduğu, iki insanın birbirine aynı anda aynı ya da benzer duygu yoğun durumu yaşamasını açıklamak için bilimden de faydalanıyoruz müzikten de, edebiyattan da nemalanıyoruz sinemadan da. Büyülü diyoruz, yakıcı diyoruz, kahreden diyoruz, tutkulu diyoruz. Aynı anda iki zıt köşelerdeki duygular temaşasını yaşatabilen bir olgudan bahsediyoruz. Anlaşılması zor ama insanlar âşık olmak, doğru ilişkiyi, doğru insanı bulabilmek için ömürlerini harcıyorlar. Kimileri buluyor, kimilerini bulduğunu zannediyor, kimileri de âşkın ne olduğunu bilmeden yok olup gidiyorlar. Mesud Topal’ın kaleme aldığı ve Destek Yayınları etiketiyle yayımlanan Ne Günah İşlediysek Yarı Yarıya, aşk olgusunun geçmişten günümüze farklı disiplinler içinde ve gündelik hayatımızdaki yerine bakıyor. Biraz önce bahsettiğimiz gibi karmaşık bir olgu olan aşka psikoloji, felsefe, edebiyattan faydalanarak açılımlar getirmeye, ne olduğunu anlamaya, insanın ne aradığını ve neyle karşılaştığını göstermeye niyetleniyor. “Aşk, istem dışı cereyan eden bir deneyim olduğu için zorlu bir süreç yaşatır. Kimse gönül rızasıyla âşık olmaz. Düşünüp taşınıp âşık olmaya karar vermez. Hatta öyle tuhaf bir deneyimdir ki âşık olacağın kişiyi seçemezsin. Sanki aşk dedikleri şeyin içinde bir tek sen yokmuşsun gibi.” Mesud Topal, aşkın yaşattığı bu zorlu deneyim sürecinin anlaşılabilmesi ve rızamız dışında gelişen her şeyle baş edebilmemiz için farklı disiplinlerden önemli isimlerin dile getirdikleri, kaleme aldıkları ve akademik çalışmalardan faydalanılması gerektiğini dile getiriyor. Hayatımızı bunca etkileyen “hayati” bir olay için işi şansa bırakamayız diyor. Bu sebeple kitabı boyunca Sigmund Freud’a, Rollo May’e, Irvin D. Yalom’a, Engin Geçtan’a, Erich Fromm’a, Nietzsche’ye, Tolstoy’a, Dostoyevski’ye, Shakespeare’e, Gustave Flaubert’e, Cemal Süreya’ya, Nâzım Hikmet’e, Spinoza’ya, René Girard’a, Alain de Badiou’ya, Heidegger’e, Hannah Arendt’e, Simone de Beauvoir’a, Sartre’a başvuruyor ve onların eserlerinden aşka dair çıkarımları okurların önüne seriyor. “Kısacası aşkı seçemeyiz. Aşk başımıza gelir, biz de aşka maruz kalırız. İki kimyasal maddenin teması gibi... Aralarında tepkime olursa olur, olmazsa olmaz. Neden olduğunu açıklayamadığımız gibi neden olmadığını açıklamak da kolay değildir,” diyor Mesud Topal ve bu Carl Gustav Jung’ın şu cümlelerine bağlıyor. “İki kişinin buluşması, iki kimyasal maddenin teması gibidir. Herhangi bir tepkime varsa, her ikisi de dönüşüm geçirir.” Aşkın edebiyattaki işlenişini ve insan psikolojisinde doğurduğu öngörülemez davranışları göstermek için seçtiği iki eserse Edmond Rostand’ın Cyrano de Bergerac’ı ve Charlotte Brontë’nin ölümsüz eseri Jane Eyre. Her iki önemli yapıtta bir erkek ve bir kadın karakter üzerinden aşkın insanın hayatında kendisine ve topluma karşı davranışlarında doğurduğu değişiklikleri, öngörülmezliği, sınır tanımazlığı ve yaşattığı sancı dolu süreçlere rağmen vazgeçilmezliği gösteriyor. Mesud Topal, önemli düşünürler, önemli metinler ve gündelik hayat içinde sıradan insanın uyumlandığı modernizmin getirdiği sorunlar üzerinden aşkı arayan insanın içinde bulunduğu durumu özetliyor. Ne Günah İşlediysek Yarı Yarıya, tarihin başladığı andan itibaren günümüze kadar etkisini ve büyüsünü kaybetmeyen bir olgu olan aşka, insanın ona yüklediği anlamlara bakan bir başvuru kitabı. İyi okumalar. NE GÜNAH İŞLEDİYSEK YARI YARIYA Mesud Topal Destek Yayınları, 2024 Tür: Psikoloji 160 s.
- Delilik Melankoli Cinlenme
Haydar Akın, yeni kitabı Delilik Melankoli Cinlenme'de Hıristiyan Batı dünyasında aykırılık yaratan hallerin tarihini ele alıyor. “Kitapta, insanoğlunu ötekileştiren süreçlerin sonucunda ortaya çıkan ve 'farklılık/aykırılık yaratan haller' olarak tanımladığım delilik, melankoli ve cinlenme gibi, dönem dönem patolojik vaka (hastalık) olarak da görülen durumların, Avrupa tarihinde izlediği seyri farklı bir cepheden ele almaya çalıştım. Bunu yaparken de, yaklaşık 2500 yıldır insan bedeni üzerinden yürütülen hastalık-sağlık söyleminin tartışılmasına uyum/düzen-uyumsuzluk/kaos karşıtlığından hareketle yaklaşmayı denedim. Diğer yandan, insanoğlunun yaşamının herhangi bir döneminde, farklı nedenlerle dışlanma, ötekileştirme, damgalanma süreçlerinden muhatabı olabileceğini deneyimlerimizden biliyoruz. Bu nedenle hangi sıfatla dışlanmaktan çok, hangi nedenlerle damgalanmış olmanın önemli olduğuna ve araştırılması gerektiğine inanıyorum. Nihayet, zihniyetler tarihi ile tıp tarihinin ortak paydasında şekillenen bu çalışma alanının, en azından ülkemizdeki tarihçiler için, maalesef, hâlâ terra incognita olma özelliğini koruduğunu söyleyebilirim. Umarım bu kitap, keşfedilmemiş topraklara yelken açmak isteyen genç araştırmacıları yüreklendirir.” Haydar Akın DELİLİK MELANKOLİ CİNLENME Haydar Akın Alfa Kitap, 2024 Tür: Araştırma 808 s.
- Kurgu gerçeği yener mi?
Nagihan Kahraman, uyarlandığı filmi ile Oscar dahil pek çok ödülün sahibi olan Alasdair Gray’in 1992'de kaleme aldığı romanı, Zavallılar üzerine yazdı. 2023 yılına damga vuran filmlerden biri Zavallılar. Oscar dahil olmak üzere BAFTA, Altın Küre, Altın Aslan gibi pek çok ödülün sahibi oldu. Bundan mütevellit ilgili çevrelerde çok da konuşuldu. En çok ilgi çeken yönlerinden biri de bir kitap uyarlaması olması. İlk defa 1992 yılında orijinal adı Poor Things olarak karşımıza çıkan Alasdair Gray’in bu romanı, dilimize Süha Sertabiboğlu tarafından çevrildi ve 2012 yılında Sel Yayınları tarafından da yayımlandı. Uzun yıllardır tekrar baskısı yapılmayan kitap, filminin gündeme gelmesiyle yeniden basıldı ancak bu defa İthaki Yayınları aracılığıyla, yine Süha Sertabiboğlu çevirisi ile. Zavallılar’ın filmi hakkında çok yazılıp çizildi, çok da konuşuldu ancak ben bu yazıda, filme esin kaynağı olan roman hâlini odağıma aldım. Öncelikle, Zavallılar kitap içinde kitaptan oluşuyor. Sayfaları çevirmeye başlayınca “İskoç Hükümet Tabibi Doktor Archibald McCandless’ın Eski Yaşamından Sahneler” adında yeni bir kitap karşılıyor okuru. Yazarı, kitabın adında da geçen Doktor Archibald McCandless. Zavallılar’ın yazarı, yani Alasdair Gray ise bu defa Archibald McCandless’ın kitabının editörü olarak çıkıyor okurun karşısına. Romanın yazarı olan Archibald McCandless aynı zamanda metnin anlatıcısı. Tüm roman boyunca baş karakter olarak okuduğumuz Bella Baxter da, bir bilim insanı olan Godwin Baxter’ın “yarattığı” biri. Godwin tarafından nehirde bulunmuş ve bebeğinin beyni genç kadına deyimi yerindeyse “monte“ edilmiştir. Dolayısıyla genç kadın hayatı yeniden öğrenmekle yükümlüdür. Bu genç kadın için yapılmış bir iyilik değildir; Godwin yalnızca kendi deneyine bir katkı olarak gerçekleştirmiştir operasyonu. Sonrasında olaylar gelişir ve roman boyunca metin ilerlerken Bella’nın da gelişimini okuruz. Minicik bir çocuktan yeniden genç bir kadının bilişsel seviyesine gelene kadar olan hâli detaylı bir şekilde canlanır gözümüzde. Bu noktada romanla film arasındaki temel farklardan da söz etmek yerinde olacaktır. Filmde yalnızca Bella’nın yeniden yaratılması, deyimi yerindeyse modern bir Frankenstein hikayesi anlatılıyor. Bu sebeple feminist bir okuma yapılması da söz konusu. Ancak Zavallılar, roman olarak ziyadesiyle postmodern bir incelemeye muhtaç. Çünkü romanda filmdekinin aksine Bella’yı dışarıdan bir gözle izlemek dışında doğrudan Bella’nın ağzından, onun mektupları yoluyla tanıyoruz karakteri. Yazarın şöyle de bir oyunu var okuruna: Bella’nın mektuplarında en başta düzgün bir cümle bile görülmezken mektupların ilerleyen kısımlarında yüksek bir bilişsel düzeyde cümle yapısı görülüyor. Romanın en büyük teknik oyunlarından biri bu. Asıl mevzu bizi romanın sonunda bekliyor çünkü tüm gidişatı değiştiriyor ki buna da filmde hiç yer verilmemiş. Doktorun ölmek üzere tamamladığı roman, Bella'nın daha doğrusu Victoria’nın eline geçiyor ve bir anda romanın anlatıcısı adeta el değiştiriyor. Ancak romanın ortasında koca bir düğüm olduğu gibi duruyor. Ta ki sonunda her şey çözülene kadar. Romandaki üç boyutlu anlatının filmde yönetmen Yorgos Lanthimos tarafından sadece iki boyutlu olarak aktarıldığı yorumu yapılabilir. Bu yüzden, yalnızca filmi izleyenlerle filmin üzerine ayrıca kitabı da okuyanların ikiye bölünmesi boşuna değil. Bu da bir tür algı yönlendirmesi olabilir mi? Devamında da akıllara şu soruyu akla getiriyor: Kurgu gerçeği yener mi? Son olarak romanın yani asıl romanın adına da değineceğim. Zavallılar; yani Poor Things. Bu “zavallı” ifadesi romanda pek çok kez, çoğunlukla da Bella’nın ağzından duyuluyor. Romanın içinde otuz yedi yerde “zavallı” diyen birileri var. Bunların çoğunda Bella, avukat Duncan için kullanıyor bu sözcüğü. Yer yer de ilk kocası Blessington için ve hatta bazen de ikinci kocası, doktor Archibald McCandless için. Yalnızca birkaç yerde başkalarının ağzından duyuyoruz. “Zavallı” olma hâli romanın sonunda bir yere bağlandığı için Bella’nın ağzından duymamız şaşırtıcı olmuyor tabii. Yazarın kasıtlı olarak sürekli tekrarladığı bu sözcük bir tür leitmotif hâline de geliyor roman içinde. Elbette buna yazarın okurlarıyla oynadığı bir başka oyun da demek mümkün. Asıl adı Victoria olan bir kadının Victoria Dönemi’nde geçen bir öyküsü, bunun üst kurmaca tekniğiyle başka bir romanda Bella adıyla anlatılması ve yer yer “bell” yani “çan” sözcüğünün hatırlatılması tesadüf değil. Godwin’in devamlı “God” olarak kısaltılması, McCandless’ın romanda “mum” olarak anılması ve hatta Bella’dan istifade etmeye çalışan avukat Duncan Wenderer’ın soyadının özellikle belirtilerek “evlenici” olarak seçilmesi de tesadüf değil. Tüm bunlar, postmodern tekniklerle yazılmış bir romanın ve bu romanda yazarın yani Alasdair Gray’in okuruyla oynadığı oyunların birer parçası. 1991 yılında yazılmış bir roman için oldukça çağının çizgisinin dışında kalıyor. Eserin Whitbread Roman Ödülü ve Guardian Kurgu Ödülü’nü alması da şaşırtıcı değil. Bu iç içe geçmiş romanı, film versiyonunu izlemiş ama henüz kitabı okumamış olanlara özellikle öneriyorum. İyi okumalar. ZAVALLILAR Alasdair Gray İthaki Yayınları, 2024 Çeviri: Süha Sertabiboğlu 336 s.















