top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Postmodern edebiyatın büyük ustası Paul Auster yaşamını kaybetti

    Çağdaş edebiyata damgasını vuran New York Üçlemesi, Ay Sarayı, Timbuktu gibi kitapların yazarı, postmodern edebiyatın en büyük temsilcilerinden Paul Auster 77 yaşında hayata veda etti. Yazarın akciğer kanseri sebebiyle hastanedeki tedavisi sırasında hayatını kaybettiği bildirildi. Aynı zamanda bir şair ve senarist olan Paul Auster’in edebiyatının en dikkat çekici özelliklerinden biri, kahramanlarının hep yazar olmasıydı. Eserlerinde genellikle şans, kader ve rastlantı temalarını işlemeyi seven Paul Auster bilmeceler ve oyunlarla dolu postmodern bir yazın dünyası yaratarak adını edebiyatın unutulmazları arasına yazdırdı. Eserleri Roman Köşeye Kıstırmak (1982) (Paul Benjamin mahlasıyla) New York Üçlemesi (1987) Cam Kent (1985) Hayaletler (1986) Kilitli Oda (1986) Son Şeyler Ülkesinde (1987) Ay Sarayı (1989) Şans Müziği (1990) Auggie Wren'in Noel Hikâyesi (1990) Leviathan (1992) Yükseklik Korkusu (1994) Timbuktu (1999) Yanılsamalar Kitabı (2002) Kehanet Gecesi (2003) Brooklyn Çılgınlıkları (2005) Yazı Odasında Yolculuklar (2006) Karanlıktaki Adam (2008) Görünmeyen (2009) Sunset Park (2010) Baumgartner (2023) Şiir Unearth (1974) Wall Writing (1976) Fragments from the Cold (1977) Facing the Music (1980) Disappearances: Selected Poems (1988) Ground Work: Selected Poems and Essays 1970-1979 (1991) Collected Poems (2007) Senaryo Şans Müziği (1993) Duman (1995) Surat Mosmor (1995) Lulu Köprüde (1998) The Inner Life of Martin Frost (2007) Makale, hatıra ve otobiyografi Yalnızlığın Keşfi (1982) The Art of Hunger (1992) Kırmızı Defter (1995) (İlk olarak 1993'te Granta'nın 44. sayısında yayımlandı) Hand to Mouth (1997) Collected Prose (Yalnızlığın Keşfi, The Art of Hunger, Kırmızı Defter ve Hand to Mouth ile daha önce yaymlanmamış çeşitli parçalar - ilk basım 2005, genişletilmiş basım 2010) Kış Günlüğü (2012) Şimdi ve Burada: Mektuplar 2008-2011 (2013- J. M. Coetzee ile karşılıklı yazılmış mektuplardan seçki) İç Dünyamdan Notlar (2013) Layık görüldüğü ödüller 1996 John William Corrington Ödülü: Literary Excellence 2006 - 26. Asturias Ödülü: Edebiyat

  • "Metnin, yazarın yorumundan bağımsız olarak ele alınması metne güç verir"

    Kübra Çiğdem İnal, Burhan Sönmez ile son romanı, Franz K. Âşıkları üzerine söyleşti: "Bugün ne yapıyorsam, buna en çok yazının kendisi dahildir; çocukluktaki bir denklemin çözülmesi, anlaşılmaya çalışılması ve onun yeniden üretilerek başkalarıyla paylaşılmasıdır." PEN International’ın başkanı, kitapları kırk sekiz dile çevrilen değerli yazarımız Burhan Sönmez ile kendisinin son romanı Franz K. Âşıkları’nın, geçtiğimiz şubat ayındaki tanıtım gecesinde tanışıp böyle bir söyleşi için sözleşmiştik. Kadıköy’deki o unutulmaz etkinliğin ev sahipleri ve aşağıdaki sohbetin esas mimarları oldukları için, sevgili Nermin Mollaoğlu ve Mehmet Demirtaş’a da ayrıca teşekkür ederim. Burhan Bey’e sorduğum tüm sorular, uzun zamandır aklımdaydı aslında. Kafka ise, bu röportajın vesilesi oldu sadece. Keyifli okumalar… Yeni yayımlanan romanınız Franz K. Âşıkları’nın okuru bol olsun. Kitabınızdan çokça bahsedeceğiz birazdan ama size ne zamandır sormak istediğim başka sorularım var. İsterseniz önce onlarla başlayalım. Annesinden dinlediği masallarla bir Anadolu köyünde büyüyen çocuğun kökenleri, kendisinin hikâye anlatımına nasıl yansıyor? “İnsan, yaşadıklarının toplamıdır,” dersek çok genel olur. Ama bu toplamın, aslında çocuklukta kurulan bir denklem üzerine inşa edildiğini söylersek bu daha belirgin olur. İnsanın geçmişi, kökenleri, hatırladıkları ve tabii bilinçaltına depoladığı şeyler, karakter ve kimliği oluşturur. Ben de bugün ne yapıyorsam buna en çok yazının kendisi dahildir; çocukluktaki bir denklemin çözülmesi, anlaşılmaya çalışılması ve onun yeniden üretilerek başkalarıyla paylaşılmasıdır. Rüya görebilmenin, bir yazar için ne kadar önemli olduğunu tahmin edebiliyor ve 1996 yılında başınızdan geçen o hazin olaydan sonra, bir süre hiç rüya görmediğinizi biliyoruz. Rüyalarla aranız şimdi nasıl? Pek iyi olduğunu söyleyemem. Yaklaşık yirmi yıl boyunca gördüğüm rüya sayısı on’u geçmez herhâlde. Son yıllarda bu sayı biraz daha artıyor ama yavaş ilerliyor. İlk romanım Kuzey’de, rüya görme yetisini yitiren birinin rüya toplamasını anlatmıştım. Son yıllarda birçok vatandaşımızın, her şeyi geride bırakıp tek valizle uzaklara gitmek gibi bir hayali var. Uzun zamandır İngiltere’de yaşayan biri olarak, bu konuda bize ne söylersiniz? Bir başka coğrafyada her gece uykuya dalıp gözlerini her sabah orada açmak insana ne hissettiriyor? Uzaklarda yaşamak, aranan huzuru veriyor mu? Gurbet ve sürgün, kardeş iki sözcük ama aralarında farklar var. İkisi de uzaklara gidiştir ama gurbette dönüş kapısı hâlâ açıktır, imkân vardır. Sürgünde ise dönüş olanağı yok, kapı kapalı. Bunun açığa çıkardığı ruh hâli de farklı oluyor. Elde edilen bir huzur varsa bile, içinde boşluklar taşır. İngiltere’de yeminli tercümanlık eğitimi de aldınız ve benim de en sevdiğim romantik şairlerden biri olan William Blake’in Cennet ile Cehennemin Evliliği’ni Türkçeye kazandırdınız. Başka bir çeviri yapmak istemediğinizi, özellikle bu eseri dilimize kazandırmak için çeviri dünyasına girdiğinizi okumuştum. Peki ama neden özellikle bu eser? Neden John Milton’un Kayıp Cennet’i değil, mesela? Aslında başka şairleri de çevirmek isterim, Milton da olabilir bu, Yeats veya Walt Whitman da. Ne yazık ki zamanım yok şu anda. Belki ileride yaparım. Başlangıç olarak Blake’i seçmem, açıklayabileceğim, daha doğrusu, onu diğer şairlerle kıyaslayarak anlatabileceğim bir şey değil. Sevginin tanımı yapılamaz, biliyorsunuz. Pek çok şairi, sanatçıyı severiz ama her birine duyduğumuz sevgi farklıdır aslında. Ben de Blake’i öyle seçtim. Burhan Sönmez’in kalemini tek bir kelimeyle özetlemek istesem bu sanırım “vicdanlı” olurdu. Vicdanlı insan kimdir sizin için? Başkalarının acısını hisseden, bunun için harekete geçen insandır. Karanlık zamanlar, insana olan inancın zayıfladığı zamanlardır. Ama buna rağmen vicdanlı insanların çok fazla olduğunu, bunun bizim için umut kaynağı olduğunu düşünüyorum. Mesela, Gezi Parkı direnişinde İstanbul’daydım ve orada insanların sadece direnmesine değil, milyonlarca kişinin nezaketine, saygısına, iyiliğine ve vicdanına da tanık oldum. Hikâye bulmanın sizin için zor olmadığını, kafanızın içinde en az yirmi roman yazabilecek hikâyenin dolaştığını okurlarınız iyi biliyor. Ancak masaya oturmanız zor olduğu için zor yazan biriymişsiniz. Masaya oturmak sizin için neden bu kadar zor? Hayır, masaya oturmam zor değil, tam tersine masaya oturmaya her zaman hazırım. Ama yavaş yazan biriyim. Bütün gün oturup eğer bir sayfa yazabilirsem bu benim için kutlu bir şey. Barthes ve Sartre gibi filozoflara göre yirminci yüzyıl, yazarın değil metnin yüzyılı. Bu bağlamda kapitalist dünyanın, yazarı devamlı öne çıkarma çabasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Zamanın ekonomik sistemi, zamanın kendisine galip mi geliyor? Metnin, yazarın yorumundan bağımsız olarak ele alınması metne güç verir. Ama dediğiniz gibi, diğer yandan da bir endüstrinin çarkları işliyor ve yazarları sürekli daha fazla görünmeye çağırıyor. Pazarın beklentilerine kapılan yazının sonu hiç de hayırlı olmaz. Franz K. Âşıkları’na geçmeden önce, son bir soruyla Yaşar Kemal’i de analım mı? “Benim için Yaşar Kemal, her zaman sahip olmak isteyeceğim bir dede gibiydi,” diye sıcacık bir sözünüz var. Bunu biraz açar mısınız? Yaşar Kemal’le de tanışmışsınız sanırım? Onun kitaplarıyla büyüdük, onun imge dünyasıyla şekillendik. Bu yüzden olsa gerek, onu her zaman bir aile büyüğü gibi hissettim. “Bu duygu onun okurlarının büyük bir kısmı için geçerlidir,” dersem abartmış olmam sanırım. Kendisiyle tanıştığımızda bu duygumun aslında sahici bir karşılığı olduğunu gördüm, mutlu oldum. Son romanınız Franz K. Âşıkları önce Kürtçe, sonra Türkçe yayımlandı. Kitaplarınızı normalde Kürtçe mi yazarsınız? Önceki beş romanımı Türkçe yazdım. Demin sorduğunuz, uzaklarda yaşamak sorusunun başka bir hâli bu. Kendi yurdumuzda kendimizi uzakta hissetmek… İşte öyle bir şey yaşadığımız. İnsanın kendi ana dilinde yazamaması, bu ülkedeki ana sorunlardan biri. Bize bu imkân verilmedi, özellikle eğitim sürecinde Kürtçe tümüyle yok sayıldı. Her dilde edebiyat güzeldir, her dilde güzel şeyler yaratılabilir, ben bunu kendi dilimde yapmayı hep arzuladım. Bu adımı ancak şimdi atabildim. Yan metinleri ve diyalogları ile oldukça sürükleyici bir roman olmuş Franz K. Âşıkları. Kitabı bitirdiğimde bunun bir polisiye roman mı, aşk romanı mı yoksa edebî gerilim mi olduğuna tam olarak karar veremedim. Hatta okurken “Bir tiyatro oyunu okuyor olabilir miyim?” diye sorduğum bile oldu kendime. Sizin bu konudaki düşüncenizi merak ediyorum. Ayrıca, Franz K. Âşıkları’nı tiyatro sahnelerinde de görmek ister misiniz? Farklı türleri içerme niteğiyle öne çıkar, “roman” denen edebiyat. Ben de bu romanda, diyalogları ve klasik nesir anlatımı iç içe kullanmak istedim. Benim işim roman yazmak, bunun bir tiyatro oyununa veya filme veya şarkıya dönüştürülmesi benim alanım değil. O yüzden bu tür şeyleri düşünmeye hiç eğilimim ve ilgim yok. O alanlardaki insanların karar vereceği bir şey, beni aşar. Franz K. Âşıkları’nın konusu aklınıza nasıl geldi? Tutkulu bir Kafka okuyucusu olduğunuzu söyleyebiliriz sanırım? Farklı okumaların birikimiyle açığa çıkan bir şey bu. Uzun yıllar önce notlarım arasına yazmıştım, İkinci Dünya Savaşı sırasında Fransız direnişçiler yeraltında bir kültür dergisi çıkarıyormuş ve o dergide “Kafka’nın eserlerini yakmalı mı?” diye tartışmalar yapıyorlarmış. Bunu öğrenince ilgimi çekti ve bu alana dair okumalara yöneldim, hikâyeler kurguladım. Yabancılaş(tır)ma ve ötekileş(tir)me gibi temaların altını çizmişsiniz bu romanda. Örneğin, ana karakter Ferdy Kaplan’ın Komiser Müller’e, “Ben burada (Berlin’de) doğdum. Buralıyım. Yabancıymışım gibi konuşmayın benimle,” demesi okuru bu konular üzerinde oldukça düşündürüyor. “Biz” ve “öteki” diye kavramların olmadığını ve aslında hepimizin birbirimize çok benzediğimizi her fırsatta dile getiriyorsunuz. Ancak bırakın “öteki” bir ülkede kendinizi “öteki” gibi hissetmeyi, kendi şehrinizde hatta kendi evinizde bile böyle hissedebiliyorsunuz bazen. Bu duyguyu neye bağlıyorsunuz? Her zaman ve her yerde kendimizi yabancı hissedebiliriz çünkü varlık olarak yalnızız bu dünyada. Ama tersi bir duyguyu geliştirme yetisine de sahibiz, en yabancı yere bile kolayca uyum sağlama ve orayı benimseme özelliğimiz var. İnsanın evrim sürecinde kendini bu dünyaya bağlama ve varoluşuna anlam verme çabası, içimizdeki salınımlı, karşıt duyguların çatışması ve diyaloğuyla gelişiyor. Romana adını veren âşıklardan, annesi Alman ve babası Türk olan Ferdy Kaplan, Ermeni bir anne ile Kürt bir babanın kızı olan Amalya’yı seviyor. Yarattığınız bu çok kimlikli karakterler ile, yazar olarak hedeflediğiniz şey neydi? Her şeyin ve her toplumun aslında ne kadar karışık ve karmaşık olduğunu görmek önemli. Birbirimizi ötekileştirmeden, herkesin her yere ait olduğunun kabulüyle birbirimize yaklaşmamız gerek. Kafka’nın kendisi bunun tasviridir aslında: Praglı, Almanca yazıyor ve Yahudi. Bu üç ayrı özelliği toplayıp bir insan tasvir edebilirsiniz, bu Kafka’dır. Ama onu sadece bu özelliklerden birine indirgemeye çalışırsanız, kendisinin kimliğini parçalamış olursunuz. Hepimiz bu dünyada bu türden yapılara sahibiz. Bir İstanbullu olarak, İstanbul’u hayırsız bir kocanın eline düşmüş, güzeller güzeli bir kadına benzetirim hep. Romanda yazdığınız “Eğer mutlu ölmek istiyorsan İstanbul’un yeni hâlini görme, aklında kalanlarla yetin,” cümlesinden etkilenmemek mümkün değildi. Çirkinliklerin gün geçtikçe gözümüze daha çok sokulduğu, “yenilenme” adı altında belleği yok edilen bu şehirde, ben ve benim gibilerin mutlu ölmesine imkân yok demek ki. Çehresini ve azınlıklarını neredeyse tamamen kaybeden İstanbul, gelecekte bize ne tür hikâyeler anlatabilir? Bu konuyu İstanbul İstanbul romanımda da işlemeye çalıştım. İnsanın insana ettiği kötülük, doğaya ettiği kötülük ve yurduna ettiği kötülük, pek çok yerde sınır tanımıyor. İstanbul’a yapılan kötülük de bunun en bariz örneği. Ama insanın bağrında taşıdığı bir iyilik varsa, İstanbul’un da bağrında taşıdığı bir güzellik var, bütün kötülüklere rağmen yok edilemiyor. İstanbul hâlâ insanların, ki buna “açgözlü kapitalizmin” demek de mümkün, bütün dehşetine rağmen güzelliğine sahip çıkmaya çalışıyor. Gene romandaki Ferdy Kaplan, savcıya “Siz, ateş eden tarafa bakmaktan, ateş edilen tarafa bakmayı ihmal ediyorsunuz,” diyor. Toplumumuzun, kendi tarihini de böyle değerlendirdiğini ifade etmemiz mümkün mü? Sanırım bu doğru olur, hepimiz için geçerli bu. Kendimize bakma eksikliğimizi, çoğu zaman başkalarına fazlasıyla bakma ve oraya yüklenme ile telafi etmeye çalışıyoruz. Romanın ortalarında, Batı Berlin’deki cezaevinde söylenen “Şu duvarları koklayın, masumların çürümüş hayatlarının kokusunu alırsınız,” cümlesinden yola çıkacak olursak başından sonuna tüm insanlık tarihinin, zalim ile mazlum arasındaki ebedî mücadeleden başka bir şey olmadığını söylememiz doğru olur mu? Ve her şey tekerrür ediyor, “güneşin altında yeni hiçbir şey olmuyorsa”, umut edecek gücü nasıl bulur insan? İnsanlığın gelişimi tamamlanmış bir süreç değil, o yüzden mücadele ve kavga da sürüyor. Kötülüğün kendini yineliyor olması bir tür tekerrür duygusu yaratır insanda, doğru, ama iyilik de kendini yineler. Uygarlık ve kültür, bir üretim, gelişim ve aynı zamanda mücadele sürecinin ürünüdür, bunu iyi kılmak istiyorsak bizim de daha çok çabalamamız gerek. Kitabı okurken “siyonizm” çerçevesinde, şu ara Gazze’de olup bitenleri de bir kez daha düşünüyor insan. Max Brod, Filistin topraklarının kendilerine vaat edilen tarihî topraklar olduğunu savunan bir Yahudi. Azıcık vicdanı olan herkesin gösterdiği onca tepkiye rağmen soykırımı izlemekle kalıyoruz, elimizden hiçbir şey gelmiyor. Uluslararası hukuk, kurum ve kuruluşlar, toplantılar, delegasyonlar, hepsi önemini yitirmiş gibi. Belki de hiç olmadığımız kadar arkasız, güvencesiz ve umutsuz hissediyoruz kendimizi artık. Bu bağlamda, tarihin en kötü dönemine denk geldiğimizi söylemek mümkün mü? En kötüsü değilse bile tarihin en kötü dönemlerinden birindeyiz. Bugünün geçmişteki kriz dönemlerinden önemli farkı, demokratik ilerici muhalefetin yani alternatif bir dünya hayalinin zayıflığı. Ben dünya yazarlar birliği PEN International’da aktif olarak çalışıyorum. Bu konularda fazlasıyla çabalıyoruz. Bizim gibi bağımsız demokratik örgütlerin azaldığını görmek, bütün toplumlar için kaygı verici. Son olarak, Kafka – Brod ve Dante – Boccaccio ilişkisi üzerinden, gene kitabınızda geçen “Düzelterek yayımlamak, bozmaktır aslında!” cümlesi, edebiyattaki kadim tartışmayı bir kez daha gündeme getirecek sanırım. “Her yazı yayımlanmak için değildir,” tabii ancak Kafka yazdıklarının yayımlanmamasını gerçekten isteseydi hepsini kendi yok etmez miydi sizce, yakıp ortadan kaldırmaz mıydı? Bu sorumun cevabını hiçbirimiz bilemeyiz ama, Max Brod’a bu konuda biraz fazla mı yükleniyoruz acaba? Brod’la ilgili tartışmalar, o eserleri yayımlamasından ziyade yayımlarken nasıl bir yol izlediğiyle yani ne kadar değiştirip farklılaştırdığıyla ilgili. Ben bu konuyu, romanda daha uç bir yere çekerek ondan intikam alma duygusuyla birleştirdim. Kafka’nın son sevgilisi Dora, ki ölümünde yanında olan kişidir, onun kitaplarının yayımlanmasına karşı çıkar. Onun sadakati, Kafka’nın kendisinedir. Geçen ay Marquez’le ilgili yaşanan tuhaf olay, beni şaşırttı. “Bu kadar tesadüf nasıl olur?” dedim kendi kendime. Marquez ölmeden önce bir kitap üzerine çalışıyormuş ama belleğini yitirmeye başladığı için kitabı bitirememiş ve oğullarına, bu notları yayımlamamalarını söylemiş. Ancak ölümünden on yıl sonra oğulları kitabı, daha doğrusu notları, yayımladılar ve “Oğullar, babalarına ihanet etmek için vardır,” diye teatral bir açıklama yaptılar. Liseliler gibi, gizli gizli şiirler de yazıyor ama bunları yayımlamayı asla düşünmüyormuşsunuz. Vefatınızdan sonra, Brod’un Kafka’ya yaptığı gibi tıpkı, bir arkadaşınız bu şiirleri yayımlamak istese? Ya da iki yüz yıl sonra biri iradenizi tamamen yok sayıp bütün şiirlerinizi kitap hâline getirse? Franz K. Âşıkları’nı yazarken Kafka ve Dante’yi daha iyi anlayabilmek için siz de kendinize bu soruları mı sormuştunuz? Gelecek üzerine tasarrufta bulunamayız. Ama bugün üzerine konuşarak, oraya bir ışık tutabiliriz. Şimdi Batı’da bazı yayınevleri ölmüş yazarların kitaplarını revize ediyorlar yani bugün politik ve etik açıdan kabul edilmeyen sözcükleri değiştiriyorlar. Bu gerçekten doğru bir yol mu ve bunun sınırı nedir? Bu tartışmalar yalnızca geçmişe değil geleceğe bakışımızı da belirler. Yordum sizi, bitireyim artık ve son olarak şunu sorayım: Yazar Burhan Sönmez tam olarak ne zaman mutludur? Bir sonraki kitabı için araştırma yaparken mi? Yazarken mi? Kitabının son noktasını koyduğunda mı yoksa kitabı yayımlandığında mı? Sanırım genel olarak mutluyum ben. Bunca karanlığa ve dünyanın dört bir yanında çoğalan kötülüğe rağmen mutluyum. Kendimden, yakınlarımdan ve sevdiğim insanlardan gelen bir duygu bu. Kitabın da her aşamasında farklı bir mutluluk hissederim. Teşekkürler, Burhan Bey… Bu güzel sohbet için ben çok teşekkür ederim.

  • enis batur*

    tan doğan yazdı: “2024 pen şiir ödülü”nden ötürü enis batur’u kutlarken… hamiş: söz konusu yazı 15 nisan 2019 tarihinde kaleme alınmış olup, ilk kez yayınlanmaktadır. tan doğan “minerva'nın baykuşu ancak gün baterken uçmaya başlar” / georg wilhelm friedrich hegel ben, (hiç görmesem de/tanışmasam da kendisiyle) gezgin-yazar mı, yazar-gezgin mi diye sormadım hiç, kendime; yazdıklarının, gezdiklerinden fazla olduğunu düşündüğümden. ‘çekiliyor’ gibi günden güne, ‘insan’dan ‘doğa’ya ––––“az insan, çok doğa eder ve de pek çok ‘yazı’ ” dizgesini (bir ‘özgün yazar’ söylemince) dillendire dillendire… (jacques-marie emile lacan’ın “gerçekçi ol, olanaksızı iste” sözünce) bir ‘üst-dil’e varmak üzre, (karl jaspers’ça ve de ‘felsefece’) “yolda olmak”tan yana, (dağları, denizleri; kulübeleri, bulutları hep sevecek) bir ‘yolcu-yazar’ diyorum –işte–, o’na. ne konu ne içerik ne biçim ‘ana-dert’tir ‘yazarım’a, biçemin, dahası ‘dil’in dışında. ‘delice yazma sayrılığı’/(sağaltımcısı), ‘tanrı-dil’e ulaşma ve onu aşma eyleminin vargısı ––‘türesi’ bence. ‘okuya-yaza-yaşaya’ yolculuğu/emeği, azımsanacak denli değil (çoğun bu topraklarda soluk almaya çabalayan/çırpınan biri için…) ‘kalem’i ‘gül’ (gülkalem) ––bu kesin: köz-kül harmanı bir (melûn) kalem. ‘geze-göre-yaşaya-yaza’ bir ‘yolcu-yazar.’ ‘kalem’le körkuyu kazmak, işi/usu/tini/gönlü ––gibi. ‘iz sürücü yazar’ da bir başka adı (‘mekik’ dokur dünya’da.) ne kadar çok şâir, yazar, felsefeci, sanatçı vb. ‘tanış’ı! (‘hep aç’tır; ‘çoklu beslenme’si söz konusudur, ‘yazı(n)ca.’) ––––ve ne kadar ‘yalnız!’ evrensel ulak: her ‘haber’i yazı-yorum. ekin insanı, düşün adamı; ne ki, ‘yazar.’ ‘yazma(k)’, öyle ki, ‘ölümsüz/sonsuz-biricik aşk’ı, ki ‘ölür’ bir onun için, ‘kalem’ini yaka-kıra. biraz ‘deli’, çokça ‘öke’: anlağı derin (yeteneği ve emeği denli) diyorum, ben. ben, yıllar yılı, yerler yeri, altmışına merdiven dayayan bir ‘okur’uyum o’nun. ‘yazı’ları üzre düşünürüm, içre duyumsarım ––hâlimce. kuyularının, dehlizlerinin derinliklerinde dolaşmak pek hoş, tümce tümce, sözcük sözcük. bazan, “bildiğiniz her şey yanlış” olur, jean baudrillard’ca; bazan, (husserl ve heidegger sularını içip/aşıp), “ben”, “öteki” olur, “öteki” de “ben”, emmanuel levinas’ca; bazan da, ‘yaşama bir başka pencereden bakan bir başka insan’ olur,  michael foucault’ca,  ‘yazı’larınca… (descartes’çe) “açık-seçik” anlatılarını severim, sevdiğim denli imgelerini [sevmişimdir hep ––fildişi kulesinden gören bilge baykuşla ve sokakların çıkmazından çığlıklanan gölgeleri, ay ay, yıldız yıldız, güneş güneş… ‘en zor san’at’tır ‘aşkla yazma(k)’; değil ölgün, değil öylesine; ‘ölesiye…’ (‘yazmak kanamaktır’ bence ve ‘sağlığı kazandıran sayrılık.’) ve kaygılanırım hep, ya bir gün ‘baykuşlar’ım ve ‘gölgeler’im çekip giderse, diye…] simgelerini severim, eğretilemelerini, alaysamalarını (sokratik ‘ironi’ ve ‘maiotik’lerce) ve kesik gülen/keskin-gülmez tavrını, dil, dil… ‘yaşamak, okumaktır’ diyesim gelir ––nedense!–– usuma, ‘uç/üst yazılar’ı okudukça (nietzsche gelir, herakleitos, kant, schopenhauer vb.; o’nu, ‘uzak-yakın okumalarım’ca…) ‘bal dilli’ değildir, ne ki, öz-özgün tadından (vaz)geçilmez. usa şenlik, yüreğe sevinçtir betikleri. “ağzı kulaklarıma göre”dir (nietzsche’ce.) en güzel kalabalıklarımdan biridir, yalnızlığımca. (‘şiiri’ne ‘sus’arım) ‘yazıları’na ‘su’sarım herhep: ne yazsa ‘okur(uy)um’, ben. * “2024 pen şiir ödülü”nden ötürü enis batur’u kutlarken… hamiş: söz konusu yazı 15 nisan 2019 tarihinde kaleme alınmış olup, ilk kez yayınlanmaktadır.

  • Gürsel Korat'ın kapsamlı ve çok yönlü eseri: Kapadokya / Cappadocia

    Akademisyen ve yazar Gürsel Korat'ın on yılı aşan derinlikli çalışmasının ürünü olarak kültürel belleğimize armağan ettiği eseri Kapadokya: Taş Kapıdan Taçkapıya, Türkçe ve İngilizce olarak yayımlandı. Yaklaşık 200 fotoğraf ve 40 illüstrasyon ile zengin bir yazılı ve görsel anlatı sunan kitap, Kapadokya'ya dair turistik, coğrafi ve tarihi dokuları derinlemesine inceliyor. Gürsel Korat'ın uzun yıllar üzerinde çalıştığı eser, hem kapsamlı bir gezi rehberi olarak hem de Kapadokya'yı tarihi bir miras olarak ele alan bir inceleme - araştırma kitabı olarak öne çıkıyor. Arşiv niteliğinde bir kaynak Kapadokya'yı okurlara anlatmak için fotoğraf ve illüstrasyonlarla birlikte pek çok önemli yazılı kaynaktan beslenen, Kapadokya'daki önemli yapıları geniş ayrıntılarıyla ele alan kitap okurlar için ilgi uyandırıcı ve doyurucu bir başvuru kitabı niteliğinde. Özellikle turistik anlamda yazılmış olan çok sayıda Kapadokya rehberinden farklı olarak her sayfası titizlikle, özenle ve ayrıntılı bir biçimde hazırlanmış olan kitap, Türkiye'nin en önemli kültürel miraslarından Kapadokya'yı benzerine rastlanmamış bir derinlikte ele alıyor. Böylelikle ortaya bir gezi kitabı olmanın ötesinde çok yönlü bir eser çıkıyor. Tarihe, coğrafyaya, seyahate, okumaya ve araştırmaya meraklı okurların ilgisini çeken Kapadokya; öğrencilerden tur rehberlerine, ziyaretçilerden araştırmacılara kadar geniş kesimlere hitap ediyor. İnci Türkoğlu'nun çevirisiyle İngilizce olarak, Cappadocia adıyla da okurlarla buluşan kitap, UNESCO Dünya Mirası Kapadokya üzerine iki farklı dilde hazırlanmış en önemli kaynaklardan biri. Anadolu halklarının düşünce biçimlerini tarihi zenginlik içinde değerlendiriyor Gürsel Korat: "Bu kitap2003yılında basıldığı zaman on yılı aşan bir alan çalışmasının ürünüydü. Kapadokya kitapları genel olarak renkli fotoğraflarla basılan ve içeriği zayıf ürünlerdi. Bir de yalnızca kiliseleri ve manastırları konu alıyor, Kapadokya’nın tarihsel derinliğini kavramaya yardımcı olmuyorlardı. Taş Kapıdan Taçkapıya: Kapadokyakitabı bu nedenle neolitik çağdan erken Osmanlı dönemine kadar, mimarinin ve düşünüş biçimlerinin birbirini etkileyen dinamizmi içinde anlatıldığı ilk kitap oldu. Bu yönüyle de halen tekliğini ve referans kitap olma özelliğini korumakta, bölge hakkında yazılan kitaplar arasında özel bir konumda bulunmaktadır. Aynı zamanda bu kitap Kapadokya’daki Hıristiyan duvar resimlerini konu tiplerine göre sınıflamış ve bunları açıklamış olduğundan yalnızca Kapadokya’yı değil genel olarak Hıristiyan duvar resimlerinin anlamını kavramak bakımından önemli bir kaynaktır. Hıristiyan ve Müslüman Anadolu halklarının düşünce biçimlerini tarihi zenginlik içinde değerlendiren, Anadolu mimarisinin neden diğer bölgelerden ayrıştığını gösteren Kapadokya kitabı yirmi iki yıl sonra ALFA tarafından yeniden basıldı. Bir prestij kitabı niteliğinde olan bu eser, Türkçe ve İngilizce, büyük boy ve iki yüze yakın renkli fotoğraf tarafından desteklendi. Zamanında çekilen özel önemde siyah beyaz fotoğrafların bazıları olduğu gibi bırakıldı ve bazı illüstrasyonlar da elden geçti. Kitabın fotoğrafları Alper Fidaner, Gürsel Korat ve Ahmet Özyurt tarafından çekildi. Kapadokya’nın artistik ve derin yoğunluklu fotoğraflarını çeken fotoğraf sanatçısı Ahmet Özyurt renkli fotoğraflarıyla bu çalışmaya destek oldu. Kitap, İnci Türkoğlu tarafından da İngilizceye çevrildi." KAPADOKYA / CAPPADOCIA Gürsel Korat Alfa Yayınları, 2024 İngilizcesini çeviren: İnci Türkoğlu Fotoğraflar: Alper Fidaner, Ahmet Özyurt, Gürsel Korat Tür: İnceleme - Araştırma 472 s.

  • Modern bir mit inşası: Nefes Rivayetleri

    Nefes Rivayetleri, edebiyatımızın nitelikli yazarları tarafından farklı bakış açılarıyla ele alınan, geçmişten geleceğe uzanırken edebi türler arasında maharetle gezinen bir ölümsüzlük anlatısı, modern bir mit inşası. Yüzyıllardır aramızda yaşayan, zamanın içerisinde süzülüp giden, imparatorlukların kuruluş ve yıkılışına tanıklık eden bir adam. Göktürk Kağanlığı’nda doğdu, ölümsüzlüğünü keşfeden Kam Ana Kambur adını koydu: Nefes. Sayısız yoldaşı oldu ama hiçbiri Gölge kadar iz bırakmadı. Öldükten sonra başka bedenlerde yeniden hayat bulan bu kadınla çağlar boyunca kesişen yolları bazen aşka, bazen felakete çıktı. Hakkındaki rivayetlerin her birinde Nefes’in bambaşka bir yüzü anlatıldı, akla kara birbirine karıştı: Ölümden mahrum bırakılmış alelade biri mi, tarihin akışını değiştiren bir kahraman mı yoksa tabiatın yasalarına başkaldırışıyla dünyamız için bir tehdit mi? Belki de hepsi… Nefes Rivayetleri, edebiyatımızın nitelikli yazarları tarafından farklı bakış açılarıyla ele alınan, geçmişten geleceğe uzanırken edebi türler arasında maharetle gezinen bir ölümsüzlük anlatısı, modern bir mit inşası. 14 yazardan 14 çarpıcı öykü Mehmet Berk Yaltırık, Saygın Ersin, Ozancan Demirışık, İsmail Güzelsoy, Afşin Kum, Meryem Gültabak, Funda Özlem Şeran, Emirhan Burak Aydın, Deniz Erbulak, Ayfer Kafkas, Murat Başekim, Ekin Açıkgöz, Hikmet Hükümenoğlu, Gökcan Şahin NEFES RİVAYETLERİ Derleyen: Ozancan Demirışık Doğan Kitap, 2024 Yaratıcı Danışmanlar: Alican Saygı Ortanca, Gökcan Şahin Editör: Kemal Küçükgedik Tür: Kolektif Öykü

  • Senden Kurtulduğumda

    2022 Ulusal Kitap Ödülü, PEN/Jean Stein Kitap Ödülü, PEN/Bingham Ödülü, 2023 Carnegie Kurguda Mükemmeliyet Madalyası ve 2023 ASPEN Words Edebiyat Ödülü uzun listelerine kalan Senden Kurtulduğumda ile Jonathan Escoffery, sadece bir ailenin hikâyesini değil, aynı zamanda Amerikan toplumunun genel bir portresini çizerken kalemini göçmenlik, kimlik, iklim krizi, aile bağları ve hayatta kalma temaları etrafında ustalıkla dolaştırıyor. Senden Kurtulduğumda, karakter yaratmadaki ustalığı, bağımsız olarak da okunabilecek öykülerle inşa edilmiş roman dokusu ve okurların zihinlerinde bıraktığı edebî lezzetiyle şapka çıkarılması gereken bir ilk kitap. Jamaika kökenli bir ailenin Amerika'da karşılaştığı zorlukları ve kimlik arayışını merkezine alan roman, farklı aile bireylerinin bakış açılarından Amerikan rüyasının vaatlerine ulaşma çabalarını ve bu süreçte karşılaştıkları ırkçılık, yabancılaşma ve aidiyet mücadelesine odaklanıyor. Modern Amerikan toplumunun karmaşıklığını ve göçmen deneyiminin çeşitliliğini ustalıkla gözler önüne seren Jonathan Escoffery 2023 yılında Booker Ödülleri’nde kısa listeye kalma başarısını da gösterdi. Roman boyunca benzersiz bir anlatım tarzı tutturan Escoffery, günlük yaşamları üzerinden kahramanlarının iç dünyalarının derinliklerine ulaşmayı başarıyor. Bireysel ve toplumsal düzeyde yaşanan mücadeleleri, kırılgan insan ilişkilerini ve kuşaklar arası çatışmaları gerçekçi bir şekilde yansıtan Senden Kurtulduğumda, odağına aldığı evrensel ve kişisel meseleleriyle zamansız bir kurmaca klasiği olmaya aday. Yayımlandığı tüm ülkelerde ses getiren ve aynı zamanda 2022 Ulusal Kitap Ödülü, PEN/Jean Stein Kitap Ödülü, PEN/Bingham Ödülü, 2023 Carnegie Kurguda Mükemmeliyet Madalyası ve 2023 ASPEN Words Edebiyat Ödülü uzun listelerine de kalan Senden Kurtulduğumda ile Jonathan Escoffery sadece bir ailenin hikâyesini değil, aynı zamanda Amerikan toplumunun genel bir portresini çizerken kalemini göçmenlik, kimlik, iklim krizi, aile bağları ve hayatta kalma temaları etrafında ustalıkla dolaştırıyor. Jonathan Escoffery Amerikalı bir yazardır. İlk romanı If I Survive You, diğer ödüllerin yanı sıra 2022 National Book Award for Fiction için uzun listeye ve 2023 Booker Prize için kısa listeye seçildi. Roman eleştirmenler tarafından olumlu karşılandı ve Escoffery'nin mizahı, anlatım tarzı ve göçmenlik deneyiminde kimliği keşfetmesi övüldü. SENDEN KURTULDUĞUMDA Jonathan Escoffery Livera Yayınevi, 2024 Çeviri: İsmail Ferhat Çekem Tür: Roman 296 s.

  • Osmanlı polisiyesinin efsanevi ismi Pertev Şevket, Mahir Ünsal Eriş'in Latin harflerine aktarımıyla yeniden gün yüzüne çıkıyor

    Osmanlı polisiyesinin efsanevi ismi Pertev Şevket, Kafka Kitap’ın “Babil Expres Dizi”si çerçevesinde yeniden okurla buluşuyor. “Kırmızı Köşk’ün Esrarı, akıllara hayret verecek derecede harikulade vakalar, dünyada misli görülmemiş inceliklerle dolu, şeytani  zekâların bütün kuvvetleriyle birbiriyle çarpıştığı cinayetlere sahne bir millî romandır.” Pertev Şevket imzasıyla yayımlanan Kırmızı Köşk’ün Esrarı, kurgusu oldukça hareketli ve değişken, kahramanları bölümden bölüme farklılaşan, son derece hızlı ve akıcı bir polisiye roman. Polisiye yazınımızın çocukluk çağlarına rastlayan Kırmızı Köşk’ün Esrarı, daha sonraları klişeler arasına girecek birçoktema ve motifin ilk kez denendiği metinlerden biri. İstanbul’da başlayarak İzmir’e sıçrayan, otomobillerin ve uçakların dahil olduğu nefes kesici kovalamaca sahneleriyle tempoyu yükselten ve sürpriz konuğu Sherlock Holmes ile okuru heyecanlara sürükleyen bir macera. Kalabalık kadrosu, geniş bir coğrafyaya yayılan katmanlı yapısı ve neredeyse hiç müdahalesiz, kolaylıkla takip edilebilen diliyle Kırmızı Köşk’ün Esrarı, gerçek bir polisiye edebiyat şöleni. KIRMIZI KÖŞK'ÜN ESRARI Kafka Kitap, 2024 Pertev Şevket Çeviri: Mahir Ünsal Eriş 324 s. “Yankesiciler Kraliçesi, İstanbul’un ücra mahallelerinden birinde yetişip yüksek sınıf arasına karışarak esrarlı, muammalı vakalar yaratan harikulade güzel bir genç kızın macerasıdır.” Kırmızı Köşk’ün Esrarı’nın yazarı Pertev Şevket’in ikinci polisiyesi Yankesiciler Kraliçesi, birkaç açıdan oldukça önemli bir kitaptır. Haftalık Mecmua dergisinde tefrika olarak sunulan bu roman, bir kadın anti-kahramanın yer aldığı ilk polisiye metinlerimizden biridir. Mazisini bir türlü öğrenemediğimiz Bedia, bir nedenden “yankesiciliğe” başlamış ancak zaman içerisinde bu işteki mahareti ve vahşi zekâsı sayesinde bir hırsızlar krallığının kraliçesi olmayı becermiştir. Üstelik bu öyle bir kraliçedir ki bir türlü ele geçirilemez. Dahası, düştüğü yerden yeniden kalkmayı başaran, oldukça dirençli de bir kadındır Bedia. İşte Yankesiciler Kraliçesi, bu ele geçirilemeyişin, mağlup edilemeyişin sürükleyici hikâyesidir. YANKESİCİLER KRALİÇESİ Pertev Şevket Kafka Kitap, 2024 Çeviri: Mahir Ünsal Eriş 196 s.

  • “İyi insan olup insanları doğru yola çağırmak için peygamber olmana gerek yok”

    Ümran Avcı, Yazar ve senarist Okan Çil ile dördüncü romanı, Peygamber üzerine söyleşti. Yazar ve senarist Okan Çil, dördüncü romanı Peygamber’de Tevrat’ta geçen ikiz kardeşler Esav ile Yakub’un iktidar mücadelesine odaklanıyor. Bunu yaparken de aile kavramına neşter vuruyor… Çil, peygamberliğin babadan oğula geçtiği dönemi odağına alıyor. Yazar, sadece İshak’ın oğulları Yakub ve Esav’ın değil, İshak’ın üvey kardeşi İsmail ile yaşadıklarını da aktarıyor. Ailelerin açtığı yaraları, bu yaraların getirdiği kopuşları gözler önüne seriyor. Hikâye bir anlamda romanın ana karakterlerinden Yeret’in söylediği “Dünya açların ihtiraslarına göre şekillenir Esav. Kimi bizim gibi yiyeceğe açtır, kimi sevgiye, merhamete açtır, kimi de işte makama, mevkiye açtır…” sözü üzerinden şekilleniyor. Romanı üzerine konuştuğumuz Okan Çil, “Her şeyin başı güç istencidir. Bu istence kapılıp sürüklenmeye başlayınca kendi değer yargılarımızı da anbean yitirmeye başlıyoruz. Dolayısıyla ismine ister kabile reisliği diyelim ister peygamberlik ister cumhurbaşkanlığı diyelim ister tarikat liderliği sonuç değişmiyor” diyor. Tevrat’ta geçen ikiz kardeşler Esav ve Yakub’un peygamberlik için yaşadıkları iktidar mücadelesini, kardeş çekişmesini anlatıyorsunuz… Asırlar geçse, nedenler değişse de sonuçlar benzer. İnsan yine hırslı, yine nefsinin esiri altında… Her şeyin başı güç istencidir. Bu istence kapılıp sürüklenmeye başlayınca kendi değer yargılarımızı da anbean yitirmeye başlıyoruz. Üstelik yitirdiğimiz şeylerin farkında olmuyor, olsak da onlara yabancılaşıyoruz. Bu, zamansız mekânsız bir duygu. Dolayısıyla ismine ister kabile reisliği diyelim ister peygamberlik ister cumhurbaşkanlığı diyelim ister tarikat liderliği sonuç değişmiyor. Romanın esas karakterlerinden Yeret de zaten bir yerde şöyle diyor: “Kimi bizim gibi yiyeceğe açtır, kimi sevgiye, merhamete açtır, kimi de işte makama, mevkiye açtır… Dünya açların ihtiraslarına göre şekillenir Esav. Aç insan her şeyi yapar. Çalar çırpar, ne adalet gözetir ne liyakat.” Baba İshak’ın, peygamber olamadığı için öfkelenen ve üzülen oğluna verdiği öğüt bir manifesto niteliğinde: “İyi insan olup insanları doğru yola çağırmak için peygamber olmana gerek yok.” Evet ve buna rağmen Esav’la Yakub’un küskünlüğü son bulmuyor. Aksi gibi katlanarak artıyor. Zira buradaki esas mesele, insanları “doğru yola çağırmak”tan çıkıyor artık. Ortada büyük bir kandırmaca var. Esav da bu kandırmacadan dolayı kendini aşağılanmış, değersizleştirilmiş, itilip kakılmış gibi görüyor. Makam sevgisinden bağımsız şekilde düşünürsek de bu his insanın kendisini yemesine yeter. Ha işin içine bir de “peygamberlik, kabile şefliği, soyun liderliği” gibi unvanlar eklenince kızgınlık ve hayal kırıklığı da ister istemez artıyor. Esav da bu yüzden babasına, “Bunu bana değil, Yakub denen o düzenbaza söyle!” diyor. Peygamberlik ve haklardaki öncelik hep ilkdoğanda. Günümüzde kimi evlilik sırası bile hala yaş sıralamasına göre… İlkdoğanlığın önemi üzerine konuşalım isterim… İlkdoğanlığı bir makam gibi düşünürsek her şey daha da netleşecektir sanıyorum. Kültürlerüstü bir durum bu. Örneğin Kabil’i ele alalım. Yeryüzünün ilk çocuğu, Âdem’le Havva’nın ilkdoğanıdır Kabil. Tanrı onun değil de kardeşi Habil’in sunusunu kabul edince, Kabil bunu kendi makamına yönelik bir tehdit olarak algılıyor, kardeşini kıskanıyor. Yeryüzündeki ilk cinayet de böylelikle işleniyor. Ortaçağ’da Shakespeare’in Hırçın Kız’ında da önce ilkdoğan kızın evlenmesi gerektiği üzerine bir çatışma kurulu mesela. Ya da şu an herhangi bir Anadolu köyüne gitseniz yine ilkdoğanların üstünlüğünü görürsünüz... Örnekleri çoğaltmak mümkün. Zaten Yakub da bu kültürel hakka saygı duyuyor. Esav’ın ilkdoğanlık hakkını bir çorbaya karşılık satın almaya çalışmasının sebebi bu. Beri yandan köle bir kadından doğan İsmail de İbrahim’in ilk çocuğudur. Onun sınavı da köle bir kadından doğmasından yana işliyor. Tarihi bir olay örgüsünden yola çıkarak aile kavramına neşter vurmuşsunuz. Aile içindeki ihanetler, sevgisizlik, adam kayırma… Bana göre aile hem büyük bir suç örgütü hem de sığınılacak yegâne limandır. Üstelik bu çelişki çoğu zaman aynı anda var olur. Aileyi oluşturan bireylerin niyetlerinden bağımsız bir şey bu. Birbirini tanıyan insanlar bunu yakinen bilirler. Hal böyle olunca aile içindeki bir çatışma, dışarıdaki bir çatışmadan daha kuvvetli, daha derinlikli geliyor bana. Tabii aileyi tek bir anlamda kullanmıyorum burada. Bir örgütü de bir cemaati de bir dini de bir iş kolunu da bir ülkeyi de aile olarak değerlendirebiliriz. İki kardeşi birbirine düşüren bir annenin (Rebeka) tutumu. Esav’ın annesine karşı sarf ettiği “Beni niye sevmedin anne?” sözleri okurun karnında yumruk etkisi yaratıyor… Basit soruların cevaplarını vermek daha zordur. “Beni neden sevmedin, anne?” de böyle bir soru. Basit, sade, süssüz. Kendi öz annesi tarafından sevilmediğini hissederek büyümüş Esav. Aynı anne Yakub’la iş birliği yapıp Esav’ın hakkını ele geçiriyor. Sonra da Yakub’un oyununu meşrulaştırmak için insanlara Esav’ın ne kadar kötü, ne kadar değersiz, ne kadar rezil biri olduğunu anlatarak günler haftalar geçiriyor. Esav onunla ömrü billah konuşmuyor. Ta ki anası ölüm döşeğine düşene kadar. Karşısında Azrail’i beklerken Esav’ı gören Rebeka çok şaşırıyor çünkü hangisinin daha korkutucu olduğunu bilemiyor. Beri yandan, böylesi basit soruları sorabilmek de kolay değildir. Rebeka’yı ölüm döşeğinde kıvrandıran bu soruyu sorabilmek için nihayetinde Esav da ömrünü harcıyor. Her ne kadar gerçek bir olaydan yola çıkmışsanız da kurgusal karakterler de var. Mesala Adori. Dilsiz olmasına rağmen ne kadar çok şek anlatıyor bize. Esav’ın, sessizliğin kelimelerden daha güçlü olduğunu savunması gibi… Bunu sonradan fark ettim ama 2019’de Storytel Original kapsamında sesli kitap olarak yayınlanan Ölüler ve Seyyahlar romanımdaki başkarakterlerden biri de dilsiz bir yeniçeriydi. Konuşmak, iletişim kurmanın yollarından sadece biri. Önemli ama olmazsa olmaz değil. Yeter ki karşımızda bizi anlayacak biri olsun. Eğer böyle birinden yoksunsak konuşsak da anlaşılamayız zaten. Alt metinde o kadar güzel mesajlar var ki. Konuşmadan geçmek istemiyorum bu nedenle… Esav’ın “Onurlu yaşamanın zenginlikle, fakirlikle alakası yok” sözü bunlardan biri mesela… Bu cümleye belli bir yere kadar ben de katılıyorum. Evet, onurlu yaşamak çok kıymetlidir, hatta çoğu zaman en büyük kıymettir ama “zenginlikle fakirlikle” bir alakası da vardır. Her neye bakarsak bakalım, onu toplumsal dinamiklerden bağımsız şekilde değerlendirirsek eksik bir değerlendirme yapmış oluruz. Sınıfımız bizim pek çok şeyimizi belirler. Onur kavramına bakışımızı da. Onur, “her şartta dürüst olmak, her durumda doğruyu söylemek” gibi evrensel birtakım yasaları içerse de yereldeki çatışmalar bu yasaları her zaman tartışmalı bir zemine sürükler. Edebiyat da biraz bu tartışmalı zeminde dolanmak değil midir zaten? Esav bir çorba karşılığında ilkdoğanlık hakkını Yakub’a veriyor… Ayrıca çölde kervanların yolunu keserek geçimi sağlayan Yeret’in açlıkla ilgili sözleri de çok etkileyici. Kendisine ahlak dersi veren Esav’a karşı söylediği, “Açlığın ne olduğunu bilmeden ahkam kesme. Seni uykudan uyandırır, (…) delirtir. Sen de değişirsin. Bambaşka biri olur çıkarsın” cümleleri de çok kıymetli. Knut Hamsun’ın  ‘Açlık’ kitabını anımsadım okurken… Açlık’ı okumadım. Bu yüzden bir kıyas yapamam ama yukarıdaki soruyla paralel şekilde ele alırsam; açlık bütün değer yargılarını değiştiren, onur kavramını tartışmalı bir zemine sürükleyen şeylerin başındadır evet. Yeret bunları söylerken yoksulluğun kiniyle konuşuyor. Burnu büyüklüğü biraz da bundan. Esav’ı zengin bir bey olarak gördüğü için tabiri caizse onu aşağılamaya çalışıyor. Esav’sa, Yeret için tartışmalı olan ilkelerden bahsediyor sürekli. Bu biraz, bir zenginin, “Para mutluluk getirmez,” demesine benziyor. Zaten mesele mutluluk değil, para. Yeret de böyle düşünüyor. İkiz kardeşlerden Esav hakkı elinden alındığı için öfkesinin, Yakub da korkusunun esiri altında. İkisinin de kurtuluşu geçmişleriyle yüzleşmelerine bağlı. Ülkelerin durumu da böyle esasında. Tarihleriyle, iktidar eliyle yapılanlarla yüzleşmeyi bilmeli… Ne dersiniz? Geçmişle yüzleşmek gerekli bir şeydir ama bir kurtuluşa, bir rahatlamaya sebep olur mu, emin değilim. Zira geçmişle yüzleşmek, bir hesaplaşmayla, bir acıyla yüzleşmek demektir. Bu durum bazen aksi birtakım şeylere sebep olabilir. Esav’la Yakub’un meselesi biraz da böyle. Ülkelerin de geçmişleriyle yüzleşmesi, en az insanlarınki kadar gereklidir evet. Ülke ve iktidar ayrımının giderek silikleşmeye başladığı son yıllarda bu durum bizim geçmişe bakışımızı da ister istemez etkiliyor tabii. Hal böyle olunca da ortaya tuhaf tartışmalar çıkıyor. Muhafazakârlar en ufak bir eleştiriyi kaldıramazlarken muhalifler de çoğu zaman anakronik hatalara düşünüyorlar. Yakub’un kızı Dina’nın cinsel istismara uğraması sonrası gelişen olaylara dönmek istiyorum. Kadınların tamamı savaşa karşı. Dün de böyleymiş bu, bugün de böyle… Anneler her zaman evlatlarının canından korkuyor. “Hangi kadın kocasını, bıyıkları yeni terleyen evladını ölüme göndermeye razı olurdu ki?” cümlesinin altını kalınca çizdim bu nedenle… Romandaki kadınları özellikle savaş karşıtı bir yerde konumlandırmaya çalışmadım ama böyle bir yorum yapılabilir tabii. Ortadoğu’daki kadınların iktidarı genelde yaşlandıktan sonra başlar. Peygamber’de de böyle ancak İbrahimoğullarının eşleri yine de ön plandalar. Yeri geldiğinde hakkını arayan, yeri geldiğinde şerh koyup karşı çıkan, hatta şiddet görmek pahasına yapacağı işten geri durmayan kadınlar bunlar. Ne var ki romandaki savaş tartışmaları, cinsel bir saldırı sonrasında gerçekleştiği için iki ucu keskin bıçak şeklinde değerlendiriliyor. Esav’la Yakub pek çok konuda olduğu gibi bu konuda da ihtilafa düşüyorlar. Esas kararıysa Dina veriyor. Yakub’un “Onur sadece vurmak, kırmak değildir. Barış istemek de onurdur” cümlesini okuyunca “dünyadaki tüm siyasi iktidarlar bu sözü ilke edinebilseler” dedim. Bu soruyu da onur tartışmasına içkin görüyorum. Yakub konumu itibarıyla bir peygamber ve İbrahimoğulları onun soyundan devam ediyor. Dolayısıyla daha rasyonel bir yerden konuşuyor. Esav’ınsa koruyup sürdürmek zorunda olduğu böylesi bir iktidarı yok. O, daha çok duygularıyla hareket ediyor. “Bazı şeyler affedilmez! Bu dünyada Tanrı’nın dahi affetmeyeceği şeyler vardır, çocuk! Yoksa sen kendini Tanrı’dan daha merhametli mi görüyorsun?” diyor Yakub’a. Bu tartışmada ikisine de hak verdiğim yerler var. Ancak bu cümlenin günümüzdeki yansıması konusunda pek ümitli değilim. Her iktidar konumu itibarıyla muhafazakârdır ve çıkarlarını uğruna korumak için ülke içinde ve ülke dışında şiddete başvurmaktan çekinmez. Şiddeti yasal ve kültürel olarak legal kabul edildiği için de hepten aymazlaşır. Dünyada yaptıkları yüzünden yargılanan iktidarların ancak yenilmiş iktidarlar olması da söylediklerimi özetler sanıyorum. Siz bir süre tarih de okudunuz. Kurmacanın tarihi sevdirmedeki rolü üzerine konuşmak isterim bu nedenle. Tarihte özellikle günlük olayları, yani sokağın magazinini merak ediyorum. Bu yüzden de fazlaca hatırat, mektup, seyahatname okurum. Bunlar öznel belgeler oldukları için çok da sahih kaynak olarak değerlendirilmezler ama ben bu yer yer abartılı, yanlı belgeleri de okumayı seviyorum. Yazdığım romanlarda tarihsel bir arka plan mutlaka vardır. Bir karakteri ve olayı, yakın veya uzak tarihsel geçmişiyle birlikte verince, her şey bir yana, ben rahat ediyorum. Kurguyu bu şekilde oluşturunca yaratmak istediğim duygu daha bir ete kemiğe bürünüyormuş gibi hissediyorum. Tabii anakronik bir hataya düşmemeye dikkat etmek gerekiyor. Kurmaca mı tarihi sevdiriyor yoksa tarih mi kurmacayı daha çekici hale getiriyor emin değilim ama ikisini yan yana tutmak, onların adımlarını birbirine uydurmak yazarken bile keyifli. Ayrıca edebiyatın okurdaki empati dürtüsünü seviyorum. Örneğin 6-7 Eylül, Madımak, gibi yakın tarihin türlü olaylarına karşı siyasi görüşlerine göre tavır alanlar, işin içine insan hikayesi girince tarafsız bir gözle bakabiliyor. Edebiyatın vicdan hatırlatması bu nedenle de çok kıymetli değil mi? Başkalarının acısına dokunma meselesini çoğu zaman gerektiği kadar beceremiyoruz, doğru. Özellikle de AKP’nin toplumsal karşıtlığı bu kadar körüklediği bir zamanda bu daha da zorlaşıyor. Edebiyat, tiyatro, sinema, fotoğraf gibi sanatsal disiplinler aslında bize şunu anlatıyor: O görmezden geldiğimiz, aman ne olacak deyip geçtiğimiz şeyin altında tahammül edilmez acılar yatıyor. Bu acıları yaşayanlar da en az bizim kadar insanlar. En az bizim kadar gerçekler. Plastik değiller… Bu yönüyle sanat ve edebiyatın geçmişteki acıları bizlere hatırlatarak geleceğe yönelik dolaylı ikazlarda bulunması çok kıymetli. Ha buna rağmen kalpleri katılaşmış, bencilleşmiş insanlar da var elbet. Onlara artık ne nedir bilemiyorum.

  • Bedenin Sırları

    Bedenin Sırları adlı kitabında, Daniel M. Davis, insan biyolojisinin son yıllarda gelişen teknoloji ve artan bilgi birikimi sayesinde öne çıkan ve büyük tartışmalar yaratan genetik düzenleme, mikrobiyom, beynin işleyişi gibi alanlarını, hücre düzeyinde bir araya getiriyor. Bu gelişmeleri mümkün kılan bilim insanlarının za­man zaman eğlenceli olabilen hikâyelerine de yer veren kitap bilimsel düşüncenin gelişimine dair benzersiz bir okuma deneyimi sunuyor. “Ya­kın gelecekte hayatlarımızı en çok kendi kendine giden arabalar veya robotlar değil, yeni insan biyolojisi etkileyecek” diyen Davis’in heyecanı­nı paylaşınca kendinize de başkalarına da eskisi gibi bakamayacaksınız. Daniel Michael Davis (1970 doğumlu) Imperial College London'da Yaşam Bilimleri Bölüm Başkanı ve İmmünoloji Profesörüdür. Davis daha önce Manchester Üniversitesi'nde İmmünoloji Profesörü olarak görev yapmıştır. The Secret Body, The Beautiful Cure ve The Compatibility Gene kitaplarının yazarıdır. Bağışıklık hücresi biyolojisini incelemek için mikroskopi kullanan araştırmaları, bağışıklık hücrelerinin birbirleriyle nasıl etkileşime girdiğini anlamaya yardımcı olmuştur. İmmünolojik sinaps ve membran nanotüplerini birlikte keşfetmiştir. Davis, Strathclyde Üniversitesi'nden fizik alanında doktora derecesine sahiptir. Imperial College'da moleküler immünoloji profesörü ve Manchester Üniversitesi'nin inflamasyon araştırmaları için işbirliği merkezinde araştırma direktörü olarak görev yapmıştır. Davis, Nature immünoloji dergisi tarafından alanında uzman olarak kabul edilmektedir. BEDENİN SIRLARI Yapikredi Yayınları, 2024 Daniel M. Davis Çeviren: Gürol Koca 216 s.

  • Dünyaya kadın eli değmeli; Renkli Çiçeklerim Var

    Yetgül Karaçelik, Özge Doğar ile sekizinci kitabı Renkli Çiçeklerim Var üzerine söyleşti: "Benim öykülerimde kadınlar birbirleriyle savaşmıyor, didişmiyor. Onlar iyi bir dünya kurabilmek için mücadele ediyor." Yetgül Karaçelik Özge Doğar’ın son kitabı Renkli Çiçeklerim Var, raflardaki yerini aldı. Çiçekçi Pembe’nin hayalleri üzerinden 12 öykü kadınlığa, geleceğe umut oluyor. "Renkli Çiçeklerim Var" bir kadın kitabı mı? Sadece kitabın adı bile, bir kadın kitabıyla karşı karşıya olduğumuzu çağrıştırıyor sanki... Bilinçli olarak bir kadın öykü kitabı yazayım, diyerek bilgisayarın başına oturmadım. Merkezim, Çiçekçi Kadın Pembe’ydi. Çünkü yanından geçip gittiğimiz ne güzelim çiçekleri görüyoruz ne çiçekçi kadınları. Göremediğimiz pek çok şeyin arasında onlarda eriyip gidiyorlar. Kendi kabuklarımıza çok fazla döndük. Bireyselleşme ile bencilleşmeyi birbirine karıştırdık. Dünya kendi kişisel sorunlarımızdan çok daha büyük bir yer ve aslında bizim sorunlarımızın temelinde de koskoca bir dünya, toplumsal ağlar var. Bu kitap bittiğinde kadınların toplumla, eril dünyayla ve içinde bulundukları sınıfla sorunları olduğunu gördüm çünkü bunu görüyordum. Yazabilmem için görmem hissetmem fark etmem gerekiyordu. Ben bunlara temas etmişim. Tüm edebiyatçılar gibi, öykücüler de bir kenardan önlerinden geçip gitmekte olan hayatı izlerler. Kitabınızdaki çiçekçi kadın da öyle... Öykücü ve çiçekçi kadının, kenardan hayatı izleme/gözleme şeklini bilinçli mi kurdunuz? Çiçekçi kadın sizsiniz gibi geldi bize... Çiçekçi kadın, bazen ben oldum, bazen bütün kadınlar. Çiçekçi kadın, görünememekten şikâyetçi, görünmek istiyor. Hem kadın olarak görünmek istiyor hem de işçi olarak. O yüzden sesleniyor “Renkli Çiçeklerim Var” budayım, bakın bana, der gibi. Onun hayalleri, kadınların yüzyıllardan beri sürdürdükleri bir varoluşun yansıması. Aynı zamanda geleceğe de sesleniyor. Biz birbirimizle ve doğayla anlaşamazsak sermayedarların elinde müşteri konumunda bile olamayacağız. Yapay zeka ve teknoloji kontrolsüzce ilerlerken ya da ilaç piyasası bizi ele geçirirken insani yanlarımız nerede duracak? Doğaya yüzümüzü ne zaman dönmeyi düşünüyoruz…. Yok olduğumuzda bunların da önemi olmayacak. Kitabınızdaki öykülerden de sezdiğimiz, anladığımız gibi kadın hep iyilikten, barıştan, sevgiden yana... Öykülerinizde, kadının bu kavramlarla bağlantısı çok net anlaşılıyor. Ama siz bir şeye daha işaret ediyorsunuz: Bunlar yetmez, mücadele de etmek gerekir. Kadınları mücadeleye çağıran bir kitap diyebilir miyiz "Renkli Çiçeklerim Var"? Kadın güzelleştirir, girdiği her ortamı kibarlığa nezakete çevirir. Dünyaya kadın eli değmesi şart. Bu kadar kaba sabalığı kadınların elleri ve yürekleri temizler. Eril dünyanın yutmadığı bir kadın enerjisinden bahsediyorum. Benim öykülerimde kadınlar birbirleriyle savaşmıyor, didişmiyor. Onlar iyi bir dünya kurabilmek için mücadele ediyor. Çünkü mücadelenin olmadığı yerde teslimiyet ve yok oluş başlar. Bir yerde kadınlar hala mücadelenin içindelerse üstelik emekleri için mücadele ediyorlarsa o yerde, umut vardır çünkü kadınlar vazgeçmemişlerdir. Öykülerinizde, kadın vurgusu yanında, sınıf vurgusu da dikkatimi çekti. Sınıfın tartışıldığı, sınıf mücadelesinin edebiyatta adeta demode bulunduğu bir süreçten geçiyoruz. "Sınıf" edebiyatta nasıl ötekileştirildi ya da buna katılır mısınız? Sınıfın sizdeki, öykülerinizdeki yeri nedir? Sınıf mücadelesi devam ediyor, devam eden bir sürecin demodeliğinden bahsedemeyiz. Üstelik işçi sınıfı daha da genişledi, çoğaldı, büyüdü. Sistemin çarkı, artık daha büyük kitleleri avucunun içine aldı. Edebiyatın bunu görmemesi mümkün olabilir mi? İş bulmak zor, iş bulduktan sonra ağır iş koşullarında çalışmak da zor. Edebiyat, sınıftan ayrı düşünülemez. Her yazar kendi gözlüğünden kendi penceresinden yazar ve kendi baktığı sınıftan bakar. Ben işçi sınıfından bakıyorum; bunun içine holding çalışanı da giriyor, temizlik işçisi de.

  • Her Şeyin Hikâyesi

    Amerikan edebiyatının son yıllardaki popüler isimlerinden Richard Powers'ın 2019 Pulitzer Kurgu Ödülünü kazanan kitabı, Her Şeyin Hikâyesi, Türkçede. Amerikan edebiyatının son yıllardaki popüler isimlerinden Richard Powers, romanlarında yüzlerce yıllık bilim veya coğrafya tarihlerini, edebi karakterlerinin kaderiyle birleştirerek, devasa konuları müthiş kurgusal yetenekleriyle ele alıyor. Bugüne kadar Pen, Ulusal Kitap, Ulusal Kitap Eleştirmenleri gibi çeşitli ödüllere layık görülen çok sayıda roman yazan Powers’ın on ikinci kitabı Her Şeyin Hikâyesi de 2019’da Pulitzer Ödülü’nü kazanmakla kalmayarak New York Times, Washington Post, Time, Newsweek, Kirkus Review ve Amazon tarafından yılın en iyi kitapları arasında gösterildi. Ağaçlara yönelik büyük bir saygı duruşu olan Her Şeyin Hikâyesi, doğayı, insanları, uygarlığı birbirine bağlayan ağları tüm azametiyle göstermeye çalışıyor: Dünyanın farklı yerlerinden gelmiş insanların Amerika’ya köklerini salarken yanı başlarında her yere uzanmış ağaçların imkânlarından yararlandıklarını; buna karşılık kendi uygarlıklarını kurarken hayat veren ağaçların soyunu nasıl tükettiklerini anlatıyor. Çok farklı karakterde insanların birleşerek ağaçları kurtarmak için nasıl çırpındıklarını, kimi zaman heba olsalar da attıkları tohumların ne kadar etkili olacağını zarafetle işliyor. Sanattan bilime, çocukluktan aşka, doğadan sanal âleme, aile öykülerinden çevre mücadelelerine ağaçların dünyayı nasıl yaratıp etkilediğine dair modern bir şaheser. Tüketen insani hırsların karşısında ağaçların şefkatinden yana olanların hikâyesi. HER ŞEYİN HİKÂYESİ Richard Powers İthaki Yayınları, 2024 Çeviri: Kıvanç Güney

  • Eğer Beni Ararsan

    İkinci Dünya Savaşı’nda Paris’in işgalinden Londra sokaklarına, savaş sonrası Filistin’den günümüzün modern dünyasına uzanan Eğer Beni Ararsan’da Alba Arikha trajedinin bireyler üzerindeki etkisini ustalıkla işliyor. “Savaşın altı yılını altı dakikaya düşürmemiz lazım. Matematikte buna beta indirgemesi denir: Bir fonksiyonun yerine bir başkasını koyarsın. Ben her gün yapıyorum bunu. Kayıplar yerine hayatı koyuyorum.” Paris’ten kaçıp geçmişine ket vurarak yeni bir hayat kurmaya çalışan Flora ile onlarca yıl sonra onun sıra dışı geçmişini keşfetmesi için gizemli bir paket alan Hannah’nın hikâyesi iç içe geçiyor. Eğer Beni Ararsan geçmişin kuytu gerçekleri ve bugünün dehşetleriyle yüzleşmek üstüne duygusal ve düşündürücü bir roman. Alba Arikha (1966 doğumlu) Birleşik Krallık'ta yaşayan ve çalışan Fransa doğumlu bir yazardır. Paris'te büyüyen Arikha'nın babası Fransız-İsrailli sanatçı Avigdor Arikha'dır. Annesi Amerikalı şair Anne Atik'tir. Kız kardeşi Noga Arikha tarihçidir. Arikha lisans eğitimini Hampshire College'da, yüksek lisans eğitimini ise Columbia Üniversitesi'nde tamamlamıştır. Arikha beş kitap yazmıştır. İlk ikisi, Muse ve Walking on Ice, Alba Branca adı altında yazılmıştır. Arikha'nın anı kitabı Major/Minor 2011 yılında Quartet Books tarafından yayımlandı. Paris'teki sanatsal çocukluğunu ve vaftiz babası Samuel Beckett'le ilgili anılarını anlatan kitap, Spear's Ödülleri'nde kısa listeye kalmış ve The New Yorker tarafından 2012'nin en iyi kitapları arasında seçilmiştir. Ekim 2020'de TLS'de ailesi ve Beckett hakkında bir makale yayımlandı. EĞER BENİ ARARSAN Alba Arikha Notos Kitap, 2024 Çeviri: Aylin Ülçer Tür: Roman 328 s.

bottom of page