top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Keşfedilmemiş Dünya: İçimizdeki Sevgi

    Derya Balcı, Tolstoy'un İnsan Ne ile Yaşar adlı kitabı üzerine yazdı: "1854 Eylül'ünde yapılan Sivastopol savaşı sonrasında askerliği bırakıp yazarlığa dönen sanatçı, hayatı boyunca yaşamın nasıl bir şey olduğunu bütün eserlerinde sorgulamış, Rus ve dünya edebiyatının usta yazarları arasında yer almıştır." Derya Balcı “ İnsan kendini kolladığı için değil, içinde sevgi olduğu için hayatta kalır.” Lev Nikolay Tolstoy 1854 Eylül'ünde yapılan Sivastopol savaşı Tolstoy’u etkilemiş ve onu insanlığa yeni bir yol çizme arayışına sürüklemiştir. Sonrasında askerliği bırakıp yazarlığa dönen sanatçı, hayatı boyunca yaşamın nasıl bir şey olduğunu bütün eserlerinde sorgulamış, Rus ve dünya edebiyatının usta yazarları arasında yer almıştır. Kötülüğe karşı koymama, affetme, herhangi bir insanla düşmanlığı reddetme, komşuyu, arkadaşı sevme, evrensel sevgi ve bireyin kendini geliştirmesi, sadeleştirmesi üzerine kurgulanmış olan İnsan Ne ile Yaşar adlı eserde; İnsan Ne ile Yaşar, İnsana Çok Toprak Gerekir mi?, Ateşi Kıvılcımken Söndürmeli, Mum, İlyas, Küçük Kızlar Büyüklerden Akıllıdır isimli altı öykü bulunmaktadır. İnsan Ne ile Yaşar: Karısı ve çocuklarıyla köy kulübesinde yaşayan Semyon’un Tanrı’yı nasıl buldukları anlatılıyor. Ayakkabıcılık ile geçimini sağlayan Semyon, koyun postu almak için iki yıldır biriktirdiği para ile köye gider. Köylülerden de beş ruble yirmi kopek alacağı vardır, onu tahsil etmek ister. Köylülerden beş ruble alıp üstüne de üç rublesini ekleyerek koyun postunu alabileceğini düşünür. Köye varınca köylülerden alacağını tahsil edemez. Koyun postunu veresiye almak ister fakat postçu kabul etmez.  Ayakkabıcı Semyon köydeki işini halledemez. Elindeki yirmi kopeği votkaya yatırıp evin yolunu tutar. İçtiği votka içini ısıtır, dondurucu soğukta üşümez. Kürksüz kalmıştır ve bundan dolayı karısının kendisini yiyip bitireceğini düşünür yol boyu. Şapelin yakınlarına geldiğinde şapelin arkasında beyaz renkte bir şeyin parladığını görür. İnsana benzetir. Yaklaşır. Nefes alıp almadığı belli olmayan çırılçıplak bir adamın şapelin duvarına yaslanmış kıpırdamadan oturduğunu görür. Korkar ve uzaklaşır oradan. İçine sindiremez. Başına bela almaktan korkar. Vicdanı sızlar ve varlığını mı kaptırmaktan korkuyorsun diye kendi kendine söylenir ve geriye dönüp adamın yanına gider. Yaklaşır ve adamla göz göze gelir. Bu bakıştan sonra içi kaynar adama. Keçe çizmelerini ve kaftanını adama verip onu giydirir. Adam, Semyonla tek kelime konuşmaz. Sorularını yanıtsız bırakır. Eve vardıklarında Semyon’un karısı Matryona’nın bu işe canı sıkılır. Evde yokluk vardır, Matryona o gün ekmek de yapmamıştır. Ellerindeki son ekmeği de bu Tanrı misafiri ile paylaşırlar, onu sokağa atmazlar, içleri, vicdanları el vermez. Tanrı’dan korkarlar. Ertesi sabah, Semyon misafire boğaz tokluğuna kendileriyle kalabileceğini, kendisine işlerinde yardımcı olabileceğini söyler. Ve ona ayakkabıcılığı öğretir. Aradan bir yıl geçer ve Semyon’un kalfasının ünü yayılır. Herkes ayakkabı yaptırmaya gelir. Bir gün bir bey gelir ve getirdiği deri ile çizme yaptırmak istediğini söyler. İşi kabul ederler. Semyon  ölçüyü alır. Kalfası Mihayla, adamın arkasında biri varmış gibi ona bakarak gülümser ve tam zamanında bitireceğine söz verir. Adam gider. Mihayla çizme değil de terlik dikmeye başlar. Semyon buna çok şaşırır. Kalfasına güvendiği için işine karışmaz. Arazdan zaman geçtikten sonra adamın uşağı gelir ve çizmelere gerek kalmadığını, terlik yapmalarını ister. Ve terlikleri verirler. Aradan bir yıl daha geçer, bir gün birbirine benzeyen iki kızla bir kadın gelir. Mihayla ilk defa eve gelen bu insanlarla konuşur. Semyon kızların ayak ölçülerini alır. Kızların yanındaki kadın kızların başına gelenleri anlatır. Bu olaydan sonra Mihayla Semyon ile Matryona’ya önünde eğilerek “Affedin beni, usta. Tanrı beni affetti. Siz de affedin.” Diyerek kendi başına gelenleri anlatır: “… Tanrı’ya itaatsizlik ettim. Gökteki bir melek iken, Tanrı beni bir kadının ruhunu almaya gönderdi. … İkiz kız çocukları doğurmuş kadının hasta yatağında yattığını gördüm. Kızlar annelerinin yanında kıpır kıpırdı, … kadın beni görünce yalvardı. … Annenin sözünü dinledim. Ve Tanrı katına çıktım. ‘Lohusanın canını alamadım. Üzerine ağaç devrilen kocası ölmüş, kendisi ikiz doğurmuş, canını almamam için yalvarıyordu. Çocuklarını büyütmeme, emzirmeme, yetiştirmeme müsaade et, çocuk dediğin anasız babasız yaşayamaz, dedi. Ben de canını alamadım.’ Dedim. Bunu duyan Tanrı, ‘ Yeryüzüne git, lohusanın canını al. Ardından üç söz öğreneceksin: İnsanların içinde neyin olduğunu, insanlara neyin bahşedildiğini ve insanların ne ile yaşadığını. Öğrendiğinde göklere geri döneceksin.’dedi. Tekrar yeryüzüne indim ve lohusanın canını aldım. … Aldığım canı Tanrı’ya teslim etmek istiyordum. Fakat rüzgâra kapıldım, kanatlarım birbirine karıştı ve ben bir tarlanın ortasından geçen yola düştüm.” Hikâyenin sonunda okuyucu ve Mihayla, insanların içinde sevgi olduğunu öğrenir. En önemlisi de insanların ne ile yaşadığını öğrenir. “İnsana Çok Toprak Gerekir Mi” adlı öyküsünde Tolstoy, Pahom adlı köylünün topraklarını genişletme hırsıyla Başkurtların diyarına göç etmesini ve bu hırsın kendi sonunu olmasını konu ediniyor. Elindeki toprakların kıymetini bilmeyen ve hiç bilmediği uzak diyarlara ailesiyle birlikte göçen Pahom, doyumsuzluğun had safhasını yaşar. Kendi sonunu rüyasında görmesine rağmen hırsına yenik düşer ve ölümüyle son bulur. “Ateşi Kıvılcımken Söndürmeli” adlı öyküde köyün birinde yaşayan İvan Şerbakov ile Topla Gavrilo arasındaki incir çekirdeğini doldurmayacak nedenlerden dolayı birbirlerine duydukları husumet anlatılıyor. Gavrilo, İvan’ın samanlığını ateşe verdiğinde İvan bunu görür ve ateşi söndürmek yerine Gavrilo’nun peşine düşer. Küçük bir kıvılcım hem Gavrilo’nun hem İvan’ın evlerine zarar verir. Açıkta kalırlar. Husumet ve hırs peşine düştüğü için evinin yanmasına neden olduğunu düşünmek İavn’ı yiyip bitirir. Sonunda babasının nasihatlerine kulak verir ve komşusu ile birbirlerini affederler. “Bunun üzerine Petrus, İsa’ya gelip ‘Ya Rab! Bana karşı günah işleyen kardeşimi kaç kez bağışlamam gerek? Yedi kez mi’ İsa şöyle cevap verdi: ‘Yedi kez değil de yetmiş yedi kere yedi kez derim sana!’ ” “Mum” adlı öykünün öğretisine, “Söyleneni işittiniz: Göze göz ve dişe diş. Fakat size diyorum ki kötüye karşı koymayın.” kulak veren köylünün, köylülere ve beylere Tanrı’nın gücünün günahta değil iyilikte olduğunu davranışı ile göstermesi bu öykünün konusunu oluşturmaktadır. Vaktiyle bir beyin topraklarında işçilere, köylülere eziyet eden kahyanın hazin sonunu ve köylülerin sabretmesi ile köylülerin kazançlı çıkması kötülerin her zaman cezalandırılacaklarının göstergesidir. “İlyas”adlı öyküde Ufa eyaletinde yaşayan zengin bir Başkurt’un bütün mal varlığını kaybettikten sonra komşuları Muhammedşah’a sığınmalarını ve sonraki yaşamlarını konu ediniyor. Hizmetçilik yapmaktan asla gocunmayan ve bütün dertlerinden kurtuldukları için mutlu olan İlyas ve karısı Şam Şemahi, konuklarla sohbet ederek mal ve Tanrı’nın kendilerine doğru yolu gösterdiklerini anlatırlar. “Küçük Kızlar Büyüklerden Akıllıdır” öyküsünün konusu çocukların kavgasının gelip geçici olduğu ve büyüklerin buna karışmamaları gerektiğidir. Çocuktur, küser, kavga eder ve sonra da güzel güzel oynarlar birbirleri ile. Büyükler ise hırsa kapılıp küslüklerine son veremezler. Her biri okuyucuyu ayrı diyarlara götüren birbirinden etkileyici, sürükleyici öyküler çoğu zaman insanı vicdanı ile baş başa bırakıyor. Okunup düşünülesi öyküler. İnsanın ruhunu temizleyen, besleyen bu öyküler, Tolstoy gibi bu yaşamı sorgulatıyor. Unutulmayacak öykülere… İNSAN NE İLE YAŞAR Lev Nikolay Tolstoy Koridor Yayıncılık, 2023 Çeviri: Furkan Özkan

  • Devrimci geçmişin yeni bir entelektüel tarihi

    Araştırmalarında 20. yüzyılın siyasi ve entelektüel tarihinin yanı sıra çağdaş dünyadaki şiddetin sosyal ve kültürel tarihine odaklanan Prof. Enzo Traverso’nun, Devrim – Bir Entelektüel Tarih adlı çalışması, Ayrıntı Yayınları tarafından yayımlandı. Devrimci geçmişin yeni bir entelektüel tarihini sunan kitapta Traverso, 19. ve 20. yüzyıl devrimlerinin odağında, toplumsal değişimlerin nasıl gerçekleştiğini olumlu ve olumsuz yönleriyle birlikte ele alıyor. Enzo Traverso’nun, Ayrıntı Yayınları’nın Tarih dizisinde yerini alan Devrim – Bir Entelektüel Tarih adlı kitabını dilimize Osman S. Binatlı çevirdi. Bu kitap on dokuzuncu ve yirminci yüzyıl devrimlerinin tarihini, başka birçoğunun yanı sıra Marx’ın “tarihin lokomotiflerini”, Aleksandra Kollontay’ın cinsel açıdan özgürleşmiş bedenlerini, Lenin’in mumyalanmış bedenini, Auguste Blanqui’nin barikatlarını ve kızıl bayraklarını, Paris Komününün Vendôme Sütununu yıkışını da içeren bir “diyalektik imgeler” takımyıldızı oluşturarak yeniden yorumluyor. Marx ve Bakunin’den Luxemburg ve Bolşeviklere, Mao ve Ho Şi Minh’ten José Carlos Mariátegui, C.L.R. James ve Güney’in diğer isyankâr ruhlarına, dışlanmışlar ve paryalar olarak çeşitli devrimci entelektüel profilleri çizerek teorileri, onları ayrıntılandıran düşünürlerin varoluşsal güzergâhlarıyla bağlantılandırıyor. Ve son olarak, devrim ile komünizmin yirminci yüzyılın tarihini bu denli derinden biçimlendirmiş olan iç içe geçişini çözümlüyor. “Yazar ile konunun mükemmel bir ortaklığı! Enzo Traverso siyasi tahayyülde devrimlerin kavramlarının ve imgelerinin zihin bulandıran varlığının ustalıkla ifade edilmiş bir değerlendirmesini bize sunmakla en yetenekli Marksist akademisyendir. Şaşırtıcı akademik uzmanlığı, çok sayıda son derece ilginç aktörün ve düşünürün yanı sıra on dokuzuncu ve yirminci yüzyıldan zengin bir malzeme dokusunu açığa çıkarmak üzere çarpıcı bir zarafetle sergileniyor. Devrim sofistike ve esnek yorumlarıyla anıtsal bir ilerlemedir; kitap aynı zamanda bir romancının anlatım gücü ve dramatik coşku konusundaki yeteneğiyle tamamlanan, ferahlatıcı derecede kesin, titizce derli toplu bir anlatım sanatında ustaca bir performanstır.” Alan Wald, H. Chandler Davis Collegiate Professor Emeritus, University of Michigan “Devrimlerin imgeleri üzerine bu parlak deneme, bu konudaki geniş tarihyazımsal yazında eşdeğeri olmayan biricik bir deneydir. Marx’tan, Troçki’den ve Walter Benjamin’den esinlenerek, geçmişi aydınlatan lambalar işlevi gören bir diyalektik imgeler montajı olarak inşa edilmiştir. Kendi kuşağının muhtemelen en yetenekli tarihçisi olan Enzo Traverso “evrensel meta şeyleşmesi ahtapotu” olarak adlandırdığı şeye karşı düşmanlığını gizlemiyor; geçmiş devrimleri idealize etmeden, bu büyüleyici ve heterodoks araştırma eserinde tarihsel deneyimin belleğini muhafaza etmek istiyor. Benjamin’i alıntılayarak: Geçmişin üzerimizde sahip olduğu iddiayı görmezden gelemeyiz…” Michael Löwy Enzo Traverso, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Cornell Üniversitesi’nde profesördür. 1957 yılında Gavi’de doğdu. Kendi deyimiyle “Katolik-komünist bir ailede” büyüdü. Enzo Traverso, Cenova Üniversitesi’nde çağdaş tarih eğitimi aldıktan sonra 1985 yılında Paris’e taşındı ve Michael Löwy yönetimindeki Marksistler ve Yahudi Sorunu üzerine bir tezi tamamlayarak 1989 yılında EHESS’ten doktorasını aldı. 1989 ve 1991 yılları arasında Uluslararası Araştırma ve Eğitim Enstitüsü’nde, ardından Picardy Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak işe alındığı 1995 yılına kadar Nanterre’deki BDIC’de çalıştı. 2009’dan beri siyaset bilimi profesörüdür. Ayrıca Paris-VIII Üniversitesi’nde (1993-1995) ve EHESS’te (1995-1997) öğretim görevlisi olarak ders vermiştir. Almanya (Berlin Özgür Üniversitesi), Belçika (Brüksel Özgür Üniversitesi), İtalya (Macerata Üniversitesi, Venedik Üniversitesi), İspanya (Valencia Üniversitesi, Barselona Özerk Üniversitesi), Arjantin’deki (La Plata Ulusal Üniversitesi) ve Meksika (UNAM, INAH, Claustro Üniversitesi) gibi çeşitli üniversitelerde misafir profesör olarak bulunmuştur. Birçok Avrupa ve Latin Amerika ülkesinin yanı sıra Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’da konferanslara katılmış ve konferanslar vermiştir. La Quinzaine littéraire (1993-2000), Lignes (2002-), Illusio (2004-), Contretemps (2001-2007) dahil olmak üzere birçok Fransız ve yabancı derginin yayın kurulu ve bilimsel konsey üyesidir. La Fabrique’in (1998-2008) editoryal ekibinin bir üyesiydi. Araştırmaları 20. yüzyılın siyasi ve entelektüel tarihinin yanı sıra çağdaş dünyadaki şiddetin sosyal ve kültürel tarihine odaklanmaktadır. Enzo Traverso, Devrimci Komünist Birliği’nin (LCR) bir üyesiydi (bu hareket 2009’da ortadan kaybolana kadar) ve bu sıfatla Rouge ve Critique Comunist yayınlarına katkıda bulundu. Türkçe’de yayımlanan kitapları şunlardır: Yahudi Meselesi ve Marksistler (Yazın); Geçmişi Kullanma Klavuzu (Versus). L’histoire Comme Champ de Bataille / Interpréter les violences du xxe siècle (Savaş Alanı Olarak Tarih / XX. Yüzyılın Zorbalıklarını Yorumlamak, Çev. Osman S. Binatlı, Ayrıntı Yay., 2013.) La fin de la modernité juive / Histoire d’un tournant conservateur (Yahudi Modernitesinin Sonu / Muhafazakâr Bir Dönüm Noktasının Tarihi, Çev. Zeynep Bursa, Ayrıntı Yay., 2016) Solun Melankolisi-Marksizm, Tarih ve Bellek, Çev. Elif Ersavcı, İletişim Yay. 2018. DEVRİM - BİR ENTELEKTÜEL TARİH Enzo Traverso Ayrıntı Yayınları, 2024 Çeviri: Osman S. Binatlı Tür: Tarih 384 s.

  • Kitap yasakları ve sansüre karşı ilham verici bir roman

    Alan Gratz'ın kaleme aldığı Bu Kitabı Yasaklayın, en sevdiği kitap okul kütüphanesinde yasaklandığında sesini yükseltme ve karşı koyma cesaretini bulan bir öğrencinin hikâyesini anlatan ilham verici bir roman. Her şey, Amy Anne'in en sevdiği kitabı okul kütüphanesinden almaya gittiği gün başlar. Kütüphaneci Bayan Jones ona kötü haberi verir: Amy Anne'in en sevdiği kitap yasaklanmıştır! Bunun nedeni ise sınıf arkadaşlarından birinin annesinin bu kitabın çocuklar için uygun olmadığını düşünmesidir. Çok geçmeden, Amy Anne ve arkadaşları kendilerini kitap yasağı, sansür ve neyi okuyup neyi okumayacaklarına kimin karar verebileceği konusunda beklenmedik bir mücadelenin içinde bulurlar. "İşte o zaman, Yasaklı Kitaplar Dolap Kütüphanesi işine neden giriştiğimi hatırladım. İyi kitaplar saklanmamalı, mümkün olduğunca çok insan tarafından mümkün olduğunca çok defa okunmalıdır. Ama bu tam olarak doğru sayılmazdı. Saklanmaması gereken sadece iyi kitaplar değildi, hiçbir kitap saklanmamalıydı. Ne hakkında olduklarının, benim, Bayan Spencer'ın ya da okul yönetim kurulunun onları sevip sevmemesinin bir önemi olmaksızın. Ben şanslıydım, istediğim takdirde ailem bana istediğim kitabı alırdı. Ama bütün ebeveynler bunu yapmazdı, yapamayabilirdi. Kütüphaneler de bunun için vardı zaten: Herkesin bu kitaplara eşit imkânlarla erişmesini sağlamak için. Yasaklı Kitaplar Dolap Kütüphanesi işine bu yüzden giriştim ve bu yüzden Bayan Spencer'ın yasaklattığı ne kadar kitap varsa almayı kafama koydum." Alan Gratz, Two Degrees, Captain America: The Ghost Army, Ground Zero, Refugee, Allies, Prisoner B-3087 ve Ban This Book (Bu Kitabı Yasaklayın) dahil olmak üzere genç okurlara yönelik on dokuz roman ve çizgi romanın New York Times en çok satan yazarıdır. Knoxville, Tennessee yerlisi olan Alan, şu anda eşi ve kızıyla birlikte Asheville, Kuzey Carolina'da yaşıyor ve tam zamanlı yazar olarak çalışıyor. Hakkında daha fazla bilgi almak isterseniz www.alangratz.com adresini ziyaret edebilirsiniz. BU KİTABI YASAKLAYIN Alan Gratz Can Çocuk Yayınları, 2024 Çeviri: Tuğçe Özdeniz Editör: Seda Ateş Tür: Öykü 10+ 248 s.

  • Öykü: Sonsuz Gözüken Hayatında Bir Gün

    "Annesi parmaklarını ileriye doğru mu yoksa geriye doğru mu çeviriyordu? “Ne önemi var?” dedi. Kendisiyle konuşmayı seviyordu." Fazlı Can “Hayal nedir, hakikat nedir? Pek de bilemeyiz.” Abdülhak Şinasi Hisar 1 Meydana hâkim kiliseyle karşısındaki büyük Rum lisesini geçtikten sonraydı yeri. Kilise gibi yolun sağ tarafındaydı. Az ilerisinde bir tiyatronun girişi ve ışıklandırılmış adı gözüküyordu. İki kanatlı büyük kapısının sağında duvardaki mavi tabelada “Pansiyon” kelimesini ortaokulu bitirdiği yılın son iki hanesi takip ediyordu. Hatırlıyordu: “Şurda evlenmesine kaç yıl kaldı ki?” annesinin; “Tanıdığımız bir doktor yok telef olursun!” da babasının sözleriydi. Bunları konuşurken babasının siyah ağızlığının beyaz metal ucundaki Yenice sigarasını üç oluklu kurşun kül tablasında dinlendirmeden içtiğini, annesininse önünde kenetlediği ellerinin başparmaklarını birbirinin etrafında çevirdiğini anımsadı. Annesi parmaklarını ileriye doğru mu yoksa geriye doğru mu çeviriyordu? “Ne önemi var?” dedi. Kendisiyle konuşmayı seviyordu. Girişte eskiden gösterişli olduğu anlaşılan, üstünde kalan birkaç kararmış fanusuyla kendini bile aydınlatamayan bir avize asılı yüksek tavanlı bir sahanlık vardı. Mermer zeminindeki çukurlaşmış yerlerden nerelere en çok basıldığı anlaşılıyordu. Aynı yerlere onlar da bastılar. İki kanatlı camlı bir kapıdan geçerek, ucuz ahşap sandalyelerin çevrelediği otel lobisini andıran bir yere girdiler. Sol köşede üstünde portakal ve elma kabukları olan bir gaz sobası duruyordu. Yorgun yüzlü kadın ve erkeklerin olduğu bol sigara dumanlı bir yerdi. “Herkes benim gibi uykulu, kimsenin acelesi yok” diye düşündü. İmparatorluğun payitahtına yakışan adıyla seslenilen, onlara “Çocuklar hoş geldiniz” diyen, beyaz yüzlü kadınsı tavırlı uzun boylu şişmanca bir adam etrafta dolanıyordu. Malumatfuruş oğlanın “Buna meydancı denir” sözüne içerleyerek, “Onu biz de biliyoruz” dedi. Orada acelesi olan tek kişi bu adamdı. Zeki’nin derinden gelen sesini duyunca portatif pikabı gördü. Yârim İstanbul’u Mesken mi Tuttun, çalıyordu. “Bu, şarkı mıydı yoksa türkü müydü?” Aynı plağı babasıyla aldıkları günü hatırladı. Plağın arka yüzünde Neden Kaçtın Uzaklara olduğunu anımsayınca, iki şarkının birbirini tamamladığını daha önceden fark etmemiş olması garibine gitti. Pikabın yanında arkası yastıklı üstü minderli bir sandalyede yaşlı bir kadın oturuyordu. Meydancı, bir kadın ve mutlaka sigara içen bir adamla yukarıya çıkıyor, bir süre sonra iniyor, yaşlı kadının yanına gidiyordu. “Aldığı parayı ona veriyor. Başka ne olabilir ki?” dedi. Kadın bazen kalkıp yanındaki karanlık koridorun içinde bir süre kaybolup geri geliyordu. Önceden öğrenmişlerdi, kapıda bekleyen adamlara da sormuşlardı: Evet rakam doğruydu. İçinde günlüğünü tutmak için kullandığı İş Bankası'nın takvimli defterinin de olduğu açık kahverengi cüzdanında daha önceden hiç bu kadar para taşımamıştı. İki arkadaşıyla gelmişti. Birincisini liseden beri tanıyordu: Bol Saçlı'ydı. Hayatı boyunca bol saçı olacağı izlenimi veren, soru sorulmadıkça konuşmayan biriydi. Onunla olduğu zamanlarda kendini bir sessiz filmin içinde yaşıyor gibi hissederdi. Ötekisi: Her Şeyi Bilen'di. Fatih burunluydu. Fakültenin bodrum katındaki sigara dumanlı kantininde tanışmışlardı. Fizik kimya deneylerini hiç kirletmediği beyaz önlüğüyle hep en önce bitirir, karşı kaldırımdaki plakçıların çaldığı şarkıların ulaştığı küçük kimya amfisinde sınıfın tek kızının yanına oturmaya gayret eder, merhaba dışında ancak birkaç kelime konuştukları kahverengi deri etekli saçları kısa at kuyruklu her an aybaşı ağrısı çekiyormuş gibi gözüken kız için “İlerde üçümüzü birbirimize düşürecek ve sonunda onunla ben evleneceğim,” derdi. Hemşerisi olduğunu söylediği iki kardeşle birlikte kaldığı eve gittiğinde, üzerinde balıkçı yakalı kazağı, “Bunları okudum, bunları da bu hafta içinde bitireceğim,” diyerek başucunda duran hepsi yasak hepsinin kapağı düz tek renkli kitapları, piposunu o anda yakarak göstermişti. Her konuda bilgisi olan ve fikir yürütebilen bu oğlan ancak dilindeki rekâket ortaya çıktığı zaman tahammül edebileceği bir insan hâline geliyordu. Meydancı çay ikram etmek istedi, almadı. Saçlarının başlangıç çizgisi neredeyse kaşlarına kadar inen Bol Saçlı da almadı. Her Şeyi Bilen teklifsizce kabul etti; fazladan aldığı, ilki gibi kırmızılı beyazlı kahvehane çay tabağının içindeki, ikinci çayı yanındaki sandalyenin üstüne koydu. Kadınlardan birinin, “Hay aksi!” dediğini duydu; başını kaldırdı baktı, hangisinin söylediğini anlayamadı. Her Şeyi Bilen yerini kimseye sormadan helaya gitti geldi. Onun kendinden emin, “Ben bunu önceden de yapmıştım” diyen hâlini burada helaya gidişinde de görünce ilk fırsatta, bozuşmadan, arkadaşlıklarını “merhaba-merhaba”ya indirgeyeceğini düşünürken onun bir çocukluk arkadaşına benzediğini fark etti: Sümüğünü yiyen, üstüne gidince “Valla yemiyorum, ayakkabımın altına sürüyorum” diyen o çocuk gibi kafasının arkası dümdüzdü. Boğazının yandığını hissetti: “Biraz hava almak istiyorum” deyince birlikte dışarıya çıktılar. Yakındaki tiyatroya gidenlerden başka kimsenin olmadığı caddenin ıslak karanlığı onları kucakladı. Her Şeyi Bilen, “Üniversite yine kapanırsa hiç şaşırmam,” dedi, öğleden sonraki çatışmaları “Fraksiyonlar …” diyerek anlatmaya başladı... Yürürken, tiyatronun önünden her geçişlerinde, gösterilen oyunun afişine bakıyorlardı. Farları gözlerini rahatsız eden bir 58 Chevrolet taksi yaklaştı, yanlarında durdu. Arabadan inerken şoföre “Yok tamam, üstü kalsın,” diyen adam onlara da şakacı bir tavırla laf attı. Ne dediğini anlamadı. Yanındaki kadının; tiyatronun ışıklarını yansıtan sol omzuna astığı kırmızı rugan çantaya, ışıkların dudaklarında çizdiği kavise, aceleyle kapandığı anlaşılan rengini çıkartamadığı küçük şemsiyeyi tutan sağ eline ve yüzündeki masum güzelliğe bu sırayla baktı. Kadın, “Nerdeyse saat on oldu, gecikmedik mi?” dedi. Adam, “Biliyorsun bunlar kabareci, geç gelsen de alıyorlar. Ben girer girmez ikimize de birer içki isteyeceğim,” diyerek karşılık verdi. Kadın, yüzündeki güzelliği pekiştiren pürüzsüz bir sesle “Söylemiştim diy mi, Metin bir çocukluk arkadaşımın abisi,” dedi. “Her gece yapıyorlar mı acaba?” diye düşündü. Her Şeyi Bilen, kararlı bir sesle “Yeterince volta attık; biz de ne yapacaksak yapalım,” dedi. 2 O sabah dışarıya çıktığında saçları hâlâ ıslaktı, başı yokuş boyunca üşüdü. Kardeş gibi birbirine benzeyen karıkocanın küçük pastanesine girdi. Her zaman olduğu gibi boştu. Orada, o sevdiği taburenin üstünde oturacak; Laleli ile Aksaray arasındaki yokuşta koşuşturan, yüzlerine bakarak hikâyeler yakıştırdığı, telaşlı insanları seyredebilecekti. Ballı süt istedi. Pastanenin çepeçevre aynalı duvarlarında karşı kaldırımın sınırını belirleyen adını bilmediği Tayyare Apartmanları'nı ve tarçın kokulu sütü hazırlayan adamın önden belli olmayan arkadansa iyicene dökülmüş olan saçlarını gördü. Yurt odasından sonra sokakta onu izleyen soğuk gri hava burada da ayaklarının altında dolanınca “Bu kış hiç bitmeyecek, boğazımdaki farenjit de beni hiç terk etmeyecek,” diye düşündü. Gece oda soğuk olmuştu, uyuyamamıştı. Okulun Mediko Sosyal’inde ona “İyi uyu istirahat et,” diyen doktorun verdiği şurubu içmeyi unuttuğunu fark etti. Adamın, “Başka bir şey var mıydı?” sorusuna, “Yok sadece bu. Boğazım ağrıyor, süt iyi gelecek,” diye karşılık verdi. İlkokul günlerinde sınıfta verilen süt tozuyla yapılan hiç sevmediği sütü ve balık yağı haplarını hatırlayınca kendini çok yaşlı hissetti. Tek tek bardaklarını yoklayan, balık yağı haplarını sırayla ağızlarına koyup “Yut bakiim,” diyen, bir seferinde farkında olmadan “Anne” dediği, şeker hastası öğretmenin: “Sütü ve balık yağını içince daha akıllı daha güçlü olacaksınız, bunları her sabah içtiğiniz ant kadar, vatanseverliğinizin bir parçası olarak görmelisiniz,” dediğini anımsadı. Kalkmak için acele etmedi. İki saat kimya dersi vardı. “Hasta gibiyim okulu asıyorum,” dedi. Yurda dönerken, güneşin bulutların arasından sıyrılması ve binalardan sonra mavili beyazlı ferah bir pike gibi uzanan Kumkapı açıklarındaki gemilerden gelen ıslık sesleri ona mutluluk verdi. Küçük caminin yanındaki merdivenlerden inerken kırağının sadece basamakların gölgelediği yerlerde kaldığını fark etti. Caminin demir parmaklıklı “Kedi umumhanesi” dediği bahçesindeki kedilere, irili ufaklı mezarlara baktı; küçük kavuklu olanların çocuk yaşta ölen şehzadelere ait olduğunu, kedilerin ayırt etmeden hepsinin üstünde düzüşüp hepsinin üstüne işediğini düşündü. Kendisini, ondan çocuk doğurmak için can atan cariyelerle sünnetinden birkaç ay sonra yatağa giren şehzade olarak düşlediği ve istediği kadar uzatabileceği hayallerini başlatacaktı ki güneşin kaybolmasıyla birlikte üşüyünce sevişme isteği kayboldu. Merdivenlerin bitiminde, birbirinin aynısı gibi gözüken sokakların kesiştiği açıklığa geldi. Şaşırmadan yurdun olduğu sokağa girdi. Yurtta kalmaya başladığı ilk haftalarda sokakları karıştırdığını anımsadı. Tül perdesi dışarıya savrularak apartmanın duvarına takılı kalmış bir pencereden gelen Arkası Yarın radyo tiyatrosu programının başlama müziğini duydu “Ona yirmi var,” dedi. Yurdun karanlık çalışma salonunda pencereden gelen kırık ışığı sevdi. Terasta ipe mandallanmış çamaşırları saydı: “Üç don dört fanila iki tane de havlu asmışlar,” dedi, köşeye sürüklenmiş çorapları gördü. Bıraktığı masada dün akşamdan beri onu bekleyen romanın kapağına baktı: Birkaç yıl önceki hâline benzeyen resimdeki çocuğun üstünde tuğla rengi bir kazak vardı. Romanı kaldığı yerden okumaya devam etti. Kitapta ilerledikçe iyi kapanmayan teras kapısından gelen soğuğu daha çok hissediyordu. Öğle yemeği için Süleymaniye’nin karşısındaki, üniversitenin öğlenleri açık olan yemekhanesine gitmek için yurttan çıktığında, başlayan rüzgârla birlikte, hava ona daha da soğumuş gibi geldi. Fazıl Hüsnü'nün kitabevinin önünden geçerken kirli vitrinindeki, bir kartona el yazısı ile yazılmış, önceden okuduğu şiiri bir daha okudu. Masamsı alışveriş tezgâhına yaydığı gazeteyi okurken başını kaldırıp gözlüklerinin üstünden ona bakan şairin yüzünde belli belirsiz bir tebessümün olduğunu gördü. Sivas Yurdu'nun önünden geçti. Birkaçının duvarına kireçle “Buraya işeyen eşşek” yazılı, yalnızlığa terk edilmiş yaşlı insanlara benzettiği, cumbalı bakımsız, koyu kahverengi ahşap evlerin arasındaki taş kemerli yoldan yürüdü. En baştaki evin penceresinden ona el sallayıp öpücük gönderen kadın aklına geldi. “Kapısını çalsaydım...” diye düşünürken, yurttaki bir oğlanın “O kadını herkes biliyor,” dediğini hatırladı. Sigara dumanlı uzun koridorda, yan yana sıralanmış pencerelerden camiyi seyrederek bekleyeceği yemek kuyruğundaydı. Sürekli gülüşen, birbirlerinin kolunu çekiştirerek kızları nasıl kestiklerini anlatan yanındaki gruba baktı: Konuşmalara katılmayan çocuksu oğlanı, oradaki hiç kimseye benzemeyen duruşunu kıskanarak, görmemeye çalıştı. Öteki üçünün; kravatları, ceketlerinin sol yakasındaki fakülte rozetleri, alınlarındaki kimisi kahverengi noktalı sivilceleri ve onları ele veren göz altlarındaki gri gölgeleriyle; fazlasıyla liseli gibi durduğunu düşündü. Kravatı da rozeti de olmamalıydı. Yemekte en çok piyazı sevdi. İki hafta önce yemekten sonra nasıl hastalandığını “Piyazdandı” dediğini anımsadı. “Portakal yerine keşke şekerpare olsaydı” diye düşünürken o âna kadar duymadığı yemekhanenin gürültüsünden çok rahatsız oldu. Kasıntı İngilizce okutmanının dersine gitmek istemedi, yurda döndü. Heladaki aynada gözlerinin altına baktı: “Aynı onlarınki gibi,” dedi. “O oğlan sanki hiç yapmıyormuş gibiydi ama o da mutlaka yapıyordur,” diye düşündü. Elindeki inatçı portakal kokusunu sevdi. Odada kravatını ve rozetini çıkardı: Evet, hayatında ikisine de yer yoktu. Onu bekleyen çalışma salonuna girince duvarlara yapışmış yağlı sigara kokusunu hissetti. Teras kapısını açtı, “Çamaşırlar toplanmış, çoraplar da gitmiş,” dedi. Kitabın yerinin oynadığını görünce, romanlarını ödünç alan çocuk aklına geldi. Lisedeyken okuduğu bu romanı yurtta yeniden okurken kendini evde, içindeki çocukları Cevdet'i işportacı Kosti'yi sübyan koğuşundaki Hasan'ı, yanında gibi hissediyor; onların konuşmalarına katılmak hoşuna gidiyor; içinden çıkamadığı hayallerinden yemin etmesine rağmen yaşayacağını bildiği pişmanlıklardan uzaklaşıyordu. Oturduğu sandalyenin katı soğuğunu bir türlü kıramamıştı: Üşüyünce okumaya ara verdi. Lisedeyken okula her gün, pantolonu parlamasın diye, getirip götürdüğü koyu kırmızı üstü siyah benekli içi süngerli minderi evde bıraktığı için kendine kızdı. Birkaç defa nefes tutma rekorunu geçmeyi denedi, beceremedi. Lisedeki rekorunu, buraya geldikten sonra birinci hafta içinde sekiz saniye geçerek kırdığını düşünürken üzerindeki pantolonun lise rekoru sırasında giydiği pantolonun paçaları uzatılmış hâli olduğunu fark etti. Cumartesi günü gireceği fizik sınavı aklına geldi. İşledikleri son konuyu hatırlayamadı. Romanı okurken denizden gelen ıslık seslerinden Kumkapı açıklarındaki gemilerin kıyıya yanaşıp uzaklaştığını anlıyordu. Yurdun arkasındaki açıklıkta top oynayan okuldan dönen çocukların bağrışmalarını duyunca, “İnsan içine karışmalıyım,” dedi. Koridorda ayak kokusu olmamasını yurdun hafta içindeki sıcak su günü olmasına bağladı. Ardından “Bu saatte zaten hiç kimse yok ki,” dedi. Boynuna sardığı atkının yumuşaklığını sevdi. Sahaflara gitmek için yurttan çıktı: Orada tanımadığı insanların arasında, ayaküstü bazen de uyduruk bir peykenin üstüne oturarak, kitap okumayı seviyordu. En sevdikleri üstünde notlar yazılı olanlar; içinden mektup, kartpostal, Saatli Maarif Takvimi yaprağı, nikâh davetiyesi, reçete, hastane ziyaretçi kartı, o biçim fotoğraf gibi akla geldik gelmedik şeyler çıkanlardı. Okumaya devam edeceği kitapları bir sonraki gelişinde de bulabilmek için üst rafların arkalarına saklar, bir dükkânda uzun süre kaldım duygusunu yaşarsa bir başkasına geçerdi. Yürürken sahaflarda okuduğu bir romanı anımsadı: Sıradan iki insanın, mutsuz evliliklerinden kaçarak sığınmaya çalıştığı aşkı anlatıyordu. Romanda hiç o şekilde bahsedilmemiş olsalar bile onlara “iki sevgili” diyebileceğini düşündü: Adam, bir bakanlıkta memurdu, iki çocuğu vardı, tutkuyla başladığı evliliği anlamsız bir beraberliğe dönüşmüştü; kadın, üvey babalı bir evden kurtulmak için yaptığı evliliğinde kendinden yaşça çok büyük olan kocasıyla, hiç bitmeyecek gibi gözüken benimseyemediği bir hayatı sürdürüyordu. Adam bir sabah işe giderken, bulaşık yıkamakta olan kadını perdesi aralık mutfak penceresinden rastlantıyla görüyor ve her nasılsa o kısacık anda göz göze geliyorlardı. İzleyen haftalarda, eşleriyle geldikleri sinemada uzaktan bakışmaları; pazarda bir portakal tezgâhının başında yan yana gelmeleri ve kadının, satıcıdan çok adamın cevap vermesini isteyerek, “İyi mi,” diye sorması ve adamın bu isteği biliyormuşçasına “Fena değil galiba efendim,” demesiyle üç beş kelimeyle konuşmaları; bir resim sergisinde karşılaşmaları, ikisinin de tanıdığı ressamla birlikteyken içinde “Evet komşuyuz,” geçen birkaç cümle sarf etmeleri: Her şey bir dizi küçük rastlantıydı. Ve adamın kadına bir mektup yazması, bir parkta buluşmaları... Anlatılanların geçtiği yerler: Evlerinin yakınındaki lise, pencereden bakınca gördükleri ilkokul, gittikleri sinema... Hiçbirinin adı verilmiyordu ama hepsi Ankara'da bildiği yerlerdi. İki sevgili, romanın sonunda; aileleriyle birlikte tatil için geldikleri, çocukluk ve ilk gençlik yıllarının geçtiği İstanbul'da, Sarayburnu'nda buluşuyor ve adamın bir arkadaşına ait olan garsoniyere gidiyorlardı. Sarayburnu'nda buluştukları pastane gerçekten var mıydı? “Romanda geçen Ankara'daki her yer gerçekten olduğuna göre neden olmasın?” demiş ve ilk arayışında bulmuştu: Çardak altıyla, her şeyiyle tam gözünde canlandırdığı gibiydi. Birkaç gün önceyse, yurdun hafta sonu kalabalığından kaçmak için erkenden geldiği Beyoğlu'nda, garsoniyer olarak kullanılan romandaki evi ararken bulmuştu kendini: Amerikan sigarası tombalacılarının ellerinde torbalarla, kapalı mağazaların önünde çömelip Birinci sigarası içerek sessizce müşteri bekledikleri puslu bir pazar günü sabahıydı. Kolları birbirinin omzunda yürüyen, ikiz kardeş oldukları anlaşılan iki oğlanın, buharlı ağızlarıyla anlamadığı bir dilde, bomboş sokaklarda yankılanan yeni ergen sesleriyle söyledikleri ilâhiye benzeyen şarkılarının peşinden gitmiş, çocuklar çıkmaz bir sokağa girince kaybolduğunu anlamış, onları izlemeyi bırakarak severek benimsediği bir serüven duygusunun içinde, adamla kadının gittiği garsoniyeri aramıştı. Cihangir'e inen bir sokağın merdivenli bitimindeki, takip ettiği çocukları çağrıştırmasıyla ona bir işaret gibi gözüken, birbirinin aynısı iki binanın önüne gelince, sağdakinin açık kapısından içeriye girmiş; her katta tek dairesi olan, toz ve kavrulmuş soğan kokan dik merdivenlerin sonundaki iki daireli avluya gelince ikiz apartmanların birleşik tek bir bina olduğunu anlamıştı. Aradığı garsoniyerin, karşısında durduğu iki kapıdan birinin ardında olabileceğini düşünmek ona heyecan vermiş; açarlarsa, gazetede bu evin kiralık ilanını gördüğümü söylerim diyerek; ısrarla zillerini çalmıştı. Romandaysa, adamla kadın geldikleri evde tereddütlü, “Madem buraya kadar geldik yapmaya mecburuz,” dercesine, ardından yaşayacakları vicdan azabının korkusu içinde, beceriksizce öpüşürken kapı çalıyor; nefes almadan bekliyorlar, “Yanıldık. Aşk değildi bu...” diyerek bir daha görüşmemek üzere ayrılıyorlardı. Hatırlıyordu, “Sevişmelerini ben önledim,” diye kendine kızmıştı o gün. Caminin yanındaki merdivenlerden çıkarken o kadınla erkeğin serüvenini ve yaşanması için kendini bekleyen hayatı düşünüyordu: Başka isimlerle birçok kez tekrarlanmış, bütün ayrıntıları önceden tanımlanmış, yaşanmasıyla hiçbir fark yaratmayacak bir hayatın onu beklediğini hissetti. “Onların hayatında hiç olmazsa hayal ettikleri bir aşkın peşinde koşmanın heyecanı vardı,” dedi. Yokuşun sonuna yaklaştığında, okul sonrasının neşesi içindeki, Fransızca konuşan bir erkek çocuk grubunun yanından geçiyordu. Oğlanlar, çift başlı gibi gözüken, birbirini ters yönde çekiştiren iki sokak köpeğini gülüşerek seyrediyordu. Afacan bir çocuk sesinin, “Hey bunların ikisi de erkek” dediğini duydu. Artan yaygaraları onu hayallerinden uzaklaştırdı. Sahaflara gitmekten vazgeçti. Tayyare Apartmanları'nın önünden; Aksaray'a doğru peş peşe sıralanmış şehirlerarası otobüslerin parlayan camlarının arkasındaki yüzlerini seçemediği yolculara bakarak yürüdü, onların yerinde olmak istedi. Valide Sultan Camisi’ni geçtikten sonra sola döndü, yokuşa yöneldi. Kristal Sineması'na girdi. Sinema salonunun kapıları henüz açılmamıştı. Filmin afişi ve sevişme sahnelerinin olduğu vitrinin önünde acemice sigara içen, okul çantalarıyla itişerek şakalaşan oğlanları görünce, astarının arkasında gizli bir yeri olan ortaokul çantasını anımsadı. Kapıların açılmasını izleyen gong sesiyle birlikte içeriye girdi. İkinci kez seyrettiği filmin görmek istediği sahneleri bitince, “Keşke yurtta kitaba devam etseydim, üstelik en güzel yerindeydim,” dedi: Romanda kaldığı yerde Cevdet'le, Kosti'yle, Hasan'la hep Amerika hakkında konuşuyorlardı. Orada hepsi kovboy olacak, “Manitu” diyen Kızılderililerle ve kötü beyazlarla savaşacaklardı. Sonunda Kızılderililerin aslında iyi olduğunu anlayacaklar, onlarla barış çubuğu içip dost olacaklar, bütün kötü beyazlarıysa kıskıvrak yakalayarak “Wanted” ilanlarındaki haydut yüzlerinin her birinin üstüne kocaman bir çarpı işareti koyacaklar; verilmek istenen ödülleri de “İnsanlık öldü mü?” diyerek kabul etmeyeceklerdi. Kasabada herkes onları çok sevecek, gitmeyin diye yalvaracak; kasabadan ayrılamayacaklar; halk onu şerif olarak seçecek, “Siz daha çocuk sayılırsınız” denilen arkadaşları da yardımcısı olacaktı. Kasabada yeni tanıştıkları sevgilileriyle dördü de gece gündüz hiç durmadan sevişecekler, sevgilileri onlara “Göründüğünüz kadar da çocuk değilmişsiniz” diyecekti. Kötü adamlarsa onlardan korkup artık kasabaya gelemediği için macerasızlıktan sıkılacaklar, Yedi Silahşörler filminin müziği çalarken yeni serüvenlere doğru atlarını süreceklerdi. Maceralarının ikinci bölümünde, dördü de hamile olan sevgilileri, onların arkasından gözyaşı dökecek; hepsi aynı gün altın perçemli birer oğlan doğuracak; sapsarı saçlı, masmavi gözlü bebekler büyüyünce simsiyah saçlı olacak aynı babalarına benzeyecekti. “Dünyanın dört bucağında maceralar yaşadıktan sonra kasabaya döndüğümüzde herkes bizi büyük bir sevinçle karşılayacak; utanarak yanımıza gelemeyen oğullarımızı hemen tanıyıp kucaklayacağız” diye düşündü. Sevgilileri onlara “Ne kadar kuvvetli olmuşsun” diyecek; gece olunca bir daha, bir daha, bir daha ve bir daha sevişecekler; hepsinin sevgilisi o gece yeniden yeniden yeniden ve yeniden hamile kalacak yandaki odada uyuyan oğullarına sesleri gidecek diye çekinecek, sabahleyin de anlamış olduklarını düşünerek çok utanacaklardı. Romandaki çocuklar “Sevişmek mi Amerika mı?” diye soruyorlardı, hangisini seçeceğini bilemiyor, sonunda “Amerika’da sevişmek” deyince bu cevabını hepsi çok beğeniyordu; “Amerika’da da evi özleyecek misin?” diye sorduklarında “Orada özlemem” diyordu. Filmdeki kadının, çok güzel tebessüm eden ve o anlarına başka kadınları da katmak isteyen romandaki sevgilisine benzediğini fark etti. Sinemadan çıktığında havanın hâlâ aydınlık olmasını sevdi. Üşüyünce, birkaç gün önceki mart karını; durmadan sigara içen genç matematik doçentinin Kerim Erim Amfisi'ndeki dersi sırasında pencerelerden içeriye girmeye uğraşan matematik meraklısı sırnaşık kar tanelerini ve Beyazıt Camisi'nden gelen ergen oldu olacak bir erkek çocuğu tarafından okunuyormuş hissini veren ezan sesini anımsadı: “Ezanı okuyan mutlaka çocuktur, gusül abdesti almaya yeni yeni başlamıştır ve her sabah gusül abdestini teyemmümle tazeliyordur,” diye düşünmek hoşuna gitti. “Öteki işi mutlaka yapıyordur, teyemmümü ben yakıştırıyorum,” dedi. Vezneciler'e doğru sola saparken, köşe başındaki Seyidoğlu Baklavacısı'nın hepsi boşalmış tepsilerini üst üste koyarak kaldıran kasiyerine ve duvardaki “Her baklava tepsisinin kenarı vardır” yazısına baktı. Işıkları sönmüş Hasanpaşa Fırını'nın önünden geçti. Üniversitenin caddeye inen merdivenlerinin karşısındaki lokantaya girdi. Tanıdığı garsonun masasına oturdu. Tas kebabı ve pilav istedi. “Tatlı ne var?” diye sordu. Yemekten sonra hayatında ilk defa bahşiş verdi, garsonun şaşırdığını anladı. Dışarıya çıkınca rüzgârın getirdiği deniz kokusuyla birlikte lokantanın yanındaki kapanmak üzere olan bakkala girdi. Fakültenin, önündeki herkesi önemsizleştiren, mermer sundurmalı kapısına doğru yürürken boğazının yanmasıyla doktorun verdiği şurubu gün boyu hiç içmediği aklına geldi. Kepenkleri inmiş baklavacıya bakarak gelmelerini bekledi. Peş peşe başlayan ezan seslerinin içinde o çocuğun okuduğunu aradı. Bol Saçlı, kaldığı yurttan, Vezneciler tarafından geldi. Konuşmadan selamlaştılar. Aksaray'dan gelen Her Şeyi Bilen, “Meydandaki inşaatın yanından geçerken molozların arasında az kaldı düşüyordum” dedi. Plakçılardan Özdemir Erdoğan'ın “Duyduk duymadık demeyin” diyen sesinin geldiği yolun karşı tarafına geçtiler. Koska Helvacısı'nın gölgelerini kaldırıma düşüren bol ışıklı vitrininin yanından duraklara doğru yürüdüler. Marmara Sineması'nın önündeki dolmuş kuyruğunda beklerken üniversitenin büyük bahçe kapısının ardında puslar arasında belli belirsiz seçilen Beyazıt Kulesi'ne, yanan lambalarını görmeden, baktı: Kirli yuvarlak duvarlarına, sadece kendisinin bulabileceği şekilde kurşun kalemle adını yazdığı, üç basamağı anımsadı. “Cumhuriyet, yarının gastesi perşembenin gastesi, 26 Mart'ın gastesi”, “Makaryos'u yazıyor... Üniversitedeki hadiseleri yazıyor” diye bağıran, sol elinin tersiyle burnunu silen gazete satan çocuğun burnunda tomurcuklanmaya başlayan sümük baloncuğunu gördü. Dolmuş kuyruğunda önünde duran, “Anne çişim geldi çişim geldi” diye sızlanan paltosu bol oğlanla onu alçak sesle “Çükü kopasıca sabret biraz” diye azarlayan annesinin konuşmalarını dinlemeye çalıştı. Skoda dolmuşta sigarasından son bir nefes çekip dışarıya atan şoförün yanındaki boş yere oturdu. 3 Elektrik ocağıyla ısıtılan odadaydı. Merdivenlerden çıkarken zaten hiç içmediği sigarayı içmemişti. Emindi, duyduğu ad asıl adı değildi. Bir şey söylemiş olmak için “Talebeyim” derken solcu olduğu için profesör olamadığı söylenen yaşlı fizik doçentini anımsadı: Üniversitede derslerin başladığı ilk gündü; birinci sınıf öğrencilerinin aldığı dersin yapıldığı konferans salonu çok kalabalıktı. Ahşap oturma sıralarının dizili olduğu salonda; orada gördüğü bütün oğlanların gözlerinin altının kopkoyu gri olduğunu düşünürken, bir an kendi kendine konuştuğunu sanmış; yanında oturan, belli etmemeye çalışarak burnunu karıştıran suratı sivilce istilasına uğramış, sarı saçlı kalın gözlüklü oğlana bakmış ve göz göze gelmiş, ona “Bir şey mi dedim?” diyemediği için “Bir şey mi dedin?” diye sormuştu. Yaşlı doçentin, o gün derse başlamadan önce, onları nasıl payladığını, kendilerine bu imkânı sağlayan fakir millete karşı ne kadar nankör olduklarını söylediğini ve ardından da “Siz öğrenci değil talebesiniz: Siz bilgi talep edensiniz,” dediğini hatırladı. Acıktığını hissedince “Belki odaya çıkarken çiğnemeye başladığım sakız acıktırdı,” diye düşündü. Aşağıda, içinden “Şu mu”, dışından “Sen mi?”, yoksa “Siz” mi?” demişti; odadaki elektrik ocağının telleri odaya girdikten sonra mı kızarmıştı, yoksa girdiğinde mi öyleydi? Hatırlayamadı. İsten kararmış perdeleri sımsıkı kapalı yüksek tavanlı odaya nasıl girdiğini de hatırlayamadı. Hayalindeki kadınları düşündü, “Yaşadıklarım ne kadar farklı” dedi. Kendisiyle olduğu zamanlarda; zayıf ince uzun ne çocuk ne de tam erkek vücuduyla seviştiği kadınların her biri ondan, onun süt gözlerinden, siyah perçemli- altın perçemli- kızıl perçemli ve bütün öteki renklerde perçemli bin oğlan çocuğu doğurup hemen yeniden hamile kalmak istiyordu. Ona çocuk doğurmak için sahip oldukları her şeyden vazgeçen bu isimsiz kadınlarla olan bitmesini hiç istemediği hayallerinin olur olmaz anlarda olur olmaz yerlerde göründüğünü anımsadı. Bu kadınlarla olan sevişmelerini: Yurdun İpana diş macunu, beyaz Hacı Şakir ve yeşil Reksona sabunu, ıslak havlu, rutubetli banyo, kirli paspas ve ayak kokan fersiz lambaların aydınlatamadığı koridorunda; Yurt odasının penceresinden oynadıklarını gördüğü çocuk sesli erkek çocukların biçare tiryakisi oldukları pişmanlıklarını ve yakalanma telâşlarını barındıran yatak odalarında; Vezneciler’in ağzındaki bodrum katında, kaşarlı tost, yanmış Sana yağı, Bafra sigara dumanı ve Filiz çayı kokan fakültenin kantininde; Kerim Erim Amfi'sinde integrallerin türevlerin ve limitlerin içinde; Terfisi gecikmiş küskün bakışlı fizik doçentinin dersinde, Üniversite’nin konferans salonunda kimsenin olmadığı en arka sırada hep aynı yerde; Yenikapı açıklarında, yaşadığı hayalin içine girdiği ve çıktığı girdiği ve çıktığı, denizde; Haliç’e karşı, Süleymaniye’ye bakan yemek kuyruğunda; Akşamleyin kocası eve gelir gelmez dökünecekleri sıcak suyu hazır ederek bekleyen, hemen çocuk doğurmak isteyen yeni gelinlerin çeyiz sandıklarının üstünde; Taksim’e giderken otobüsten gördüğü Boğaz’ın her dem genç atak sularında; Dolmabahçe Sarayı’nın her şeyin nihayetinde huzura kavuşmuş sessizliğinde; Tanımadığı nefeslerle dolu ketum duvarlı otel odalarında; Beyazıt Kulesi’nin on ikinci, yirmi birinci ve elli birinci küflü ahşap basamaklarında; Hamamların her türlü lekelerinden arındırılmış ve her türlü lekeye hoşgörüyle hazır sımsıcak sevecen göbek taşlarında; Mart ayının kar serpintileri arasında, ağzından çıkan buharın ısıttığı, çırılçıplak gökyüzünde; Şairlerin sarıya kahverengiye ve öteki renklere boyadıkları bazen de renklerini değiş tokuş ettikleri haftanın bütün günlerinde onlara ılık kirpikleriyle dokunarak, yurt odasında yatağının karşısındaki duvarda, capcanlı yaşıyordu. İsli perdeli odanın sevişmelerini yaşadığı yerlere hiç benzemediğini düşündü. Omuzları üşüyordu. “Soğuk olmasa da üşürdüm,” dedi. Bilmediği tanımadığı odadaki çıplaklığını yadırgadı. Olması gerektiği gibi miydi? Çocukluğunda “Sevindiğim zaman büyüyor” dediğini hatırladı. Kadının sorusuna “Evet” diye cevap verirken, yaşadıklarını garipseyerek kadına baktı; ona hiç benzemeyen seviştiği kadınlar yeniden aklına geldi: “O da benim gibi midir acaba?” diye düşündü. Hiç durmayacak gibi uzamaya devam eden boyu, ince kolları, zayıf bacakları, kaburgaları sayılan vücudunun başlangıcını ve sonunu tanımlayan her zaman dibinden kesilmiş beyazı neredeyse hiçbir zaman olmayan el ve ayak tırnaklarıyla acaba onun hayalindeki erkeklerden birine benziyor muydu? Kadının tırnaklarına baktı, sol ayağının üstündeki kızarıklığı gördü: “O kızarıklık ne?” diye sordu. Kadın “Yeni oldu, çay döküldü,” dedi. “Acıyor mu?” Kadın, “Bilmem, geçti galiba... belki ona da alıştım,“ dedi. Oda karanlık değil miydi? Bunları nasıl görebildiğini açıklayamadı. Atkısını boynuna doladıktan sonra dışarıya çıktı. Merdivenlerden inerken kapıyı açık bıraktığını hatırladı. Geri döndü, kapıyı kapatırken “Sayısız süt gözlerimle, bu kez onları bambaşka bir şekilde aldatarak, kendi sonsuzluğumu bu odada da aradım mı?” diye sordu. 4 Aşağıya indi. Kendini farklı bir yerdeymiş gibi hissetti. Bol Saçlı bir şey söylemedi. Ötekiyle “İyiydi” dışında bir şey konuşmadılar. Meydancı, “Çocuklar bir gün de bana gelin, yer içer eğleniriz,” diyerek üçünün peşi sıra çıkış kapısına kadar geldi. Ayakkabılarının hemen tanıdığı mermer zemindeki çukur yerlere basarak karanlık caddeye çıktılar. Her Şeyi Bilen “Bunlar kadını yaparken kendini yaptırır,” dedi. Onu, adamla, o hâlde düşünürken “İnşallah içine düşer bir daha da çıkamazsın,” diyerek gülümsedi. Yokuşu çıkarken gördüğü, birbirini ters yönde çekiştiren sokak köpeklerini ve onları seyreden yaygaracı çocukları anımsamak tebessümünü belirginleştirdi; aklından geçenleri anlarcasına ona bakan Bol Saçlı da gülümsedi. Yarın bir bahane bulup her şeyi bilen oğlanla arkadaşlığını bitirmeye, aralarındaki merhabayı da silmeye karar verdi. Evet biliyordu, bitirecek... silecekti. Onunla ilgili olan hiçbir şeyi hatırlamak istemiyordu. İmkânsız mıydı bu... onun için kullandığı “Malumatfuruş” kelimesini babasından öğrendiğini anımsadı. “Rekâket’i” de, “leyli’yi” de, “meccanen’i” de, “istimna’yı” da diyerek babasından öğrendiği kelimeleri saydı; babası için sözcükler değil kelimeler vardı. Hayır, istimnayı babasından değil; ortaokuldayken, okul çantasının astarını kesip altına sakladığı, sahaflardan aldığı kitaplardan öğrendiğini hatırladı. Babası mektubunda “Ben meccanen leyli okudum, sen de leyli sayılırsın” diye yazmıştı: Biliyordu meccani okumuyordu. Babasının, ona gönderdiği paraları nasıl harcadığını bilse, ne diyeceğini düşündü; buna ağzındaki, kokusunu artık alamadığı, sakızı da dâhil etti. “Bir fizik veya kimya deneyine sonuç yazarcasına bugünü özetlemem istense hiçbir işe yaramayan sakızdan da bahsederim ‘Deney malzemesi listesinden çıkartılmalı’ diye bir cümle de eklerim,” dedi. Harcamalarını da not ettiği günlüğüne yazacaklarını sıraladı: “Süt, öğle yemeği, sinema, akşam yemeği (şekerpareli), bahşiş, Golden sakız, dolmuş”. Bunların karşısına koyacağı sayıları düşündü: “80, 200, 175, 600, 65, 25, 100”, sonuncusunun yanına kuruş kelimesini de ekleyecekti. Aklında yazması gereken öteki sayı ve içini boş bırakarak çizeceği “Yıldız” da vardı. Acıktığını yeniden hissetti. Saray’a gidip şambaba yeme fikrini önce söyler gibi oldu, sonra vazgeçti; geç olmuştu. Rüzgâr vardı, heykelin yanından geçerken daha da kuvvetlendi, sonra aniden kesiliverdi. Park tarafındaki durakta bekleyen adam, “Az önce ben de kaçırdım çocuklar,” dedi. “Bir sonrakinin gelmesi en az yarım saat sürer,” diyen Her Şeyi Bilen'i adam evetleyince oğlana bu sefer daha da çok kızarak baktı. “İyi kar yağacak,” dediğini duyunca “Şimdi saçmalıyor,” diye düşünerek rahatladı. Her Şeyi Bilen “Beklemektense yürüyelim,” dedi. Yürümek hoşuna gitti. Gümüşsuyu'ndan denize doğru inerken bir apartmanın ağaçlıklı karanlık bahçesine girdiler. “Bizi burda gören mutlaka görmemezlikten gelir,” diye düşündü. Her Şeyi Bilen, gecikmiş olsalar bile yaptıkları şeyin iyi olacağını söyledi. Onlar her zamankinden farklı bir şey yapıyormuşçasına ciddileşince o da ciddileşti, sonuna doğru başı titredi. Nereden geldiğini anlayamadığı köpek seslerini ve bekçi düdüğünü duydu. Konuşmuyorlardı. Aklında cumartesi günü gireceği fizik sınavı vardı. Hiç hazır değildi. Etraf yine kaynıyordu. Okul yine kapanır mıydı? Terden ıslanmış fanilasının deterjan kokusunu hissedince, yurtta elinde yıkadığı çamaşırları iyi durulamadığını düşündü; sırtı kaşındı. Son birkaç yıldır, terinin kokmaya başladığını biliyordu. Terlemişti ama ter kokmuyordu. Mutsuz ve endişeli olduğu anlarda terinin koktuğunu anımsadı; bir deneyin sonucuna açıklamak istercesine “Ne zaman ter koktuğum konusunda yeterli gözlemim var,” dedi. Üniversiteyle birlikte hayatını hiç bitmeyecek bir deney gibi görmeye başlamıştı: Laboratuvarlarda, önceleri hocam, sonraları adlarının peşine abi-abla kelimesi ekleyerek hitap ettikleri asistanların deneyler sırasında kullandığı “hipotez, gözlem, sonuç” kavramlarını günlük yaşantısına getirmeye çalışıyordu. “Şu andaki durumumu değerlendirince, nesnel olarak bilimsel anlamda mutsuz olmadığım ortaya çıkıyor,” diye düşündü. “Sabah yıkanmış olmam yanlış çıkarım yapmama yol açıyor olabilir mi?” diye kendini sorguladı. Sınav günlerinde aynı gün yıkanmış olsa bile ter koktuğunu anımsadı. “Demek ki önyargısız bilimsel anlamda mutluyum,” dedi. Ardından “İlk çıkarımım doğru. Mutlu olduğum söylenemez, mutsuz olmadığım söylenebilir,” diyerek kendini düzeltti. “Yurda giremeyip de dışarda kalırsam işte o zaman mutsuz olacağım,” dedi. Yurdun aldırış edilmeyen bir sürü kuralı vardı; ancak giriş kapısı hep belirtilen zamanda kapatılıyordu: Geç kalırsa, kapıcı dairesinde oturan aileyi uyandırması gerekecekti. Yurdun her işine koşturan bu ailenin tek çocuğu, çalışma salonunda yanına gelir çözemediği matematik problemleri için yardım etmesini ister; kitaplarını ödünç alır; okuduğu romanlardaki acıklı yerleri atladığını, sevdiği yerleriyse birkaç kez okuyarak içindeki insanları mutlu etmeye çalıştığını söylerdi. Bu oğlan için, başka çocuğu olmadığı hâlde, “Tekne kazıntısı” diyen adamın ona güler yüzle kapıyı açacağını geç kalışını yurt müdürüne söylemeyeceğini düşündü. Yüzüne düşen kar tanesiyle birlikte tüm vücudunun üşüdüğünü hissetti. Burnu kaşınarak aktı. Burnunu silerken gözlerini kapattı. Mendilini cebine koyarken her burnunu silişinde gözlerini kapattığının ilk kez ayrımına vardı. Yurda gecikirse terden ıslanan fanilasını değiştirmek için çamaşırlarını el yordamıyla kapısı gıcırtılı dolabın içinde bulmaya çalışırken odadakileri uyandıracağını düşündü. En küçük seste ayaklanan odadaki kız yüzlü oğlanın yurttaki iki sınıf arkadaşına güvenerek; “Uyandırdın hepimizi!” diyerek posta koyup, babacan tavırlarla parlak oğlanlardan makas almak için fırsat kollayan, yurt müdürüne geç gelişini gammazlayabileceği aklına geldi: Tatsızlık çıkma ihtimali hiç hoşuna gitmedi. “Yarın...” diye başladığı cümlesini tamamlamadı; ağzındaki sakızı sol eline aldı, kurtulmak istercesine sağ eliyle denize savurdu. Bol Saçlı saatini gösterince daha hızlı yürümeye başladılar. Galata Köprüsü'nün sonuna yaklaşıyorlardı. Beyazıt Kulesi'nin yanan kırmızı lambalarını gördü. Kar işini ciddiye alarak yağmaya başlamıştı. Az sonra Yeni Cami’nin yanında küçücük kalacaklardı. Sonsuz gözüken hayatında bir günün bitmek üzere olduğunu fark etti.

  • Muhtelif Evhamlar Kitabı

    Öykü edebiyatımızın bol ödüllü yazarı Ömür İklim Demir, Doğan Kitap yazarları arasına katıldı. 2015 yılında yayımlanan ilk kitabı Muhtelif Evhamlar Kitabı ile adını duyuran ve hatırı sayılır bir okur kitlesine ulaşan Ömür İklim Demir’in tüm kitapları artık Doğan Kitap tarafından yayımlanacak. Yazarın Almanca ve Farsçaya çevrilen, Haldun Taner Öykü Ödülü, Notre Dame de Sion Liseliler Edebiyat Ödülü ve Ankara Üniversitesi Öykü Ödülü olmak üzere üç ödüle layık görülen ilk kitabı Muhtelif Evhamlar Kitabı mayıs ayı başında yeni kimliğiyle kitapçılardaki yerini alacak. Dilin kıvraklığından faydalanmayı seven ve okuru şaşırtmaktan keyif alan Ömür İklim Demir’in yeni kitabı için de heyecanlı bekleyiş sürüyor. Yazar Hakkında Ömür İklim Demir, 1980’de Adana’da doğdu. Tarsus’ta büyüdü. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdi. Yedi yıl ceza avukatı, üç yıl da reklam yazarı olarak çalıştı. Öğrencilik yıllarında çeşitli fanzinlerde ve teknoloji dergilerinde yazarlık yaptı. İlk öyküsü 2010’da Varlık’ta, ilk kitabı Muhtelif Evhamlar Kitabı 2015’te YKY’de yayımlandı. Bu kitabıyla, Haldun Taner Öykü Ödülü’ne, Ankara Üniversitesi Öykü Ödülü’ne ve Notre-Dame de Sion Liseliler Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü. 2015’te yazdığı bir öyküsüyle de Giovanni Scognamillo adına verilen GİO Ödülleri’nde “Yılın En İyi Öyküsü” ödülünü aldı. Muhtelif Evhamlar Kitabı (DK, öykü), Mutedil Dalgalı (YKY, öykü) ve Kum Tefrikaları (YKY, roman) olmak üzere üç kitabı vardır. Şimdilik var olmakla meşgul.

  • Yalnız Evler Soğuk Olur

    Edebiyatımızın usta kalemi Selim İleri’den yeni roman: Yalnız Evler Soğuk Olur 1949’da İstanbul’da doğan ve ilk öykü kitabı Cumartesi Yalnızlığı’nı 19 yaşında yayımlayan Selim İleri, ağırlıklı olarak roman, deneme ve öykü türündeki eserleriyle sürdürdüğü, altmış yıla dayanan yazarlık yolculuğu ile edebiyat dünyamızı zenginleştirmeye devam ediyor. Günümüzde bütün kitapları Everest Yayınları tarafından yayımlanan usta yazar, yazdığı eserlerle 1970’li yıllardan itibaren edebiyat alanında birçok önemli ödül kazandı. İleri, 1998 yılında ise Devlet Sanatçısı unvanına layık görüldü. Anı, söyleşi, oyun türlerinde eserler de kaleme almış olan İleri, yazdığı senaryoların yanı sıra oyuncu ve yönetmen olarak katkı sağladığı yapımlar ile sinema ve televizyon dünyasında da önemli işlere imza attı. Ortaya koyduğu her kitap ile okurlarını heyecanlandıran ve edebiyat alanında ses getiren Selim İleri, bu ay yayımlanan romanı Yalnız Evler Soğuk Olur ile kendi çocukluğu, hayat yolculuğu ve hatıraları ile yakınlık taşıyan bir anlatıyı okurlarıyla buluşturuyor. İçi boşalmış, bomboş deniz kabuklarından denizin sesi duyulur, sona sürükleyen amansız dalgaların sesi. Çok eski çağlardan çıkagelir. Uğultuyu bir an olsun dindiremezsiniz. Yazarlar ikide birde bu uğultuyu yazmak isterler. Deniz kabuklarından birçok kez insan sesleri de işittim, kesik, boğuk; deniz uğultularına karışmış. Bugüne kadar yazamadım. Öyküleri, romanları, senaryoları, eleştirileri, edebiyat dünyasına dair gözlemleri ve anılarıyla yazıyla ilişkimizi hep diri tutanlardan Selim İleri’nin yeni romanı Yalnız Evler Soğuk Olur’un kendine has bir özelliği var: Bu romanın anlatıcısı Selim İleri’ye çok benziyor; adeta onun anılarına sahipmişçesine aynı yollardan geçiyor, yaşadığı yerlerden, onunkine benzer bir çocukluktan sahneler hatırlıyor. Dahası, tıpkı İleri gibi o da yazıyor, hatta belki aynı kitapları kaleme almış. Vaktiyle yaratmış olduğu kahramanlar, özellikle aşk romanları yazarı Süha Rikkat karşısına çıkıp ondan hesap sorduğunda, anlatıcı tıpkı Selim İleri’nin de yapacağı gibi, elli yılı aşan bir yazı deneyimiyle onunla yüzleşiyor. Selim İleri ile Yalnız Evler Soğuk Olur’un anlatıcısı arasındaki ilişki, İleri’nin çok sevdiği Nahid Sırrı Örik’in “Bir Küçük Çocuk” öyküsüne düştüğü notu hatırlatıyor: “Bu yazının anlattığı çocuk ben değilim ve çocukluk hatıraları benim kendi çocukluğumun hatıraları değildir. Fakat kendi çocukluğumun hatıralarıyla bu hatıralar arasında bazı kısımlar birbirinin aynı gibidir.” Bir yaşamdan birçok yaşama, bir evden birçok eve dağılmış, hiç dinmeyen acılar, genç ölümler, darağaçları. YALNIZ EVLER SOĞUK OLUR Selim İleri Everest Yayınları, 2024 Tür: Roman Editör: Saadet Özen 216 s.

  • Dünyanın çevresini dolaşan ilk kadın!

    Töre Sivrioğlu bu ay Litera Edebiyat için, hem denizcilikte hem de botanik ve böcek bilimde 'erkek işine' el atarak kendi çağının kalıplarını yıkmayı başaran Jeanne Baret'nin olağanüstü hikayesini anlatıyor. Yüzyıllar boyunca gemicilik ve denizcilik, keşifler, uzaklara yelken açmak, bilinmeyen kıtalara yolculuk erkeklere mahsus faaliyetler olarak görüldü. En azından Batı toplumunda böyle oldu diyelim; zira Çin tarihinde kadın kaptanlara ve korsanlara rastlanmaktaydı. Daha doğrusu kadın olduğunu saklamayan kaptanlara… Yoksa Batıda da Mary Read veya Anne Bonny gibi kadın korsanlar vardı; ancak onlar erkek gibi giyinen, kadın olduklarını gizleyen kaptanlardı. Erkekler gemiciliği salt kendilerine has bir faaliyet olarak gördüklerinden gemilere kadın alınmaması için boş inançlar da üretmişlerdi. Gemide kadın olmasının uğursuzluk getireceği söylentisi de bunlar arasındadır. Yine Homerik metinlerden beri izine rastladığımız gemicileri kandırarak parçalayıp yiyen kadınlar (harpiler ve sirenler) denizcilerin kadın korkusunu yansıtmaktadır. Bu tür efsanelerin nasıl doğduğunu anlamak zor değil. Keşifler çağında tüm tayfalar maço erkeklerden oluşurdu; hatta bir kısmı idamlıkken affa uğramış, hapishane kaçkınlarıydı. Aylarca denizde kalan bu adamlar bir kıyıya yaklaştıklarında ilk işleri cinsel ilişki arayışına girmekti. Böyle bir ‘iş ortamında’ kadınların bulunması kaptanların da işine gelmiyordu. Bu nedenle deniz canavarları, kaynayan sular, dünyanın kenarında düşme korkusu gibi batıl inançlarla savaşan eğitimli kaptanlar da konu kadınlarla ilgili batıl inançlara gelindiğinde bunları yıkmaya pek de gönüllü değillerdi. Denizcinin kadın korkusu böylece tam da bir paradoks haline geliyor. Gemiye hiç kadın alınmadığı için bu korku daha da büyümekteydi. Böyle bir zamanda 1766’da bir Fransız kaptanı, Louis Antonie de Bougainville pür erkek kadrosu ile Tahiti adasını keşfetmişti. Aslında adaya daha önce İngilizler de uğramıştı. Bougainville kendinden önce de Avrupalılar'ın adaya çıktıklarından emin oldu. Ama dil sorunları nedeniyle hangi ulus olduğunu anlayamamıştı. Neyse adalılar İngilizler gibi Fransızları da sıcakkanlı şekilde karşıladılar. Bilhassa genç kızlar aylardır kadın görmemiş denizcilerle birlikte olma konusunda çok rahattılar. Bougainville de yerli kadınların seks konusundaki rahatlıkları karşısında şaşkına dönmüştü. Voyage Autour du Monde adlı kitabında gemiye çıkan genç bir kadının üzerini öylesine saran peştamalını düşürdüğünden ve Venüs’ün Phrygalı çobana (Troyalı Paris kastediliyor) göründüğü gibi kendini umursamaz bir şekilde tüm denizcilere teşhir ettiğinden söz eder. Ve şöyle ekler: “Vücudu bir tanrıçanınki gibiydi”. Öte yandan Bougainville sadece bekâr kızların böyle davrandığını evli kadınların ise kocalarına sadık olduklarını da belirtmekteydi. Zaten bu türden bir ‘itaatsizlik’ Tahiti yasalarınca ağır biçimde cezalandırılmaktaydı. “Beyaz tenimiz onların hoşuna gidiyordu. Irksal olarak çok güzellerdi. Erkekler 1,78-185 boyundaydı. Son derece yakışıklıydılar ve gür güzel saçları vardı. Kadınları hatta yaşlıları bile bu adanın ikliminden havasından suyundan dolayı dünyanın en güzel sağlıklı beyaz dişlerine sahiptiler” diye sözlerini sürdürür. Bu insanlar sadece dinlenerek ve şehvet için zaman geçirmekteler ve gece gündüz Venüs’e ibadet ediyorlar (yani sevişiyorlar) demekteydi.[1] Diderot bu adadaki özgürlüklerden oldukça etkilenmişti ve bu seyahati okuduktan sonra Batının cinsellik konusundaki tutuculuğuna daha radikal eleştiriler yöneltmişti. Öte yandan Fransız ekip sadece kadınlarla ilgileniyor değildi. Ekip içinde Okyanus faunası ve florasını incelemek için gelen bilimciler de vardı. Botanik uzmanı Philibert Commerçon da ekibin parçasıydı. Commerçon, taze sebze meyve yiyememekten dişleri dökülen damakları yara olup yemek yiyemez hale gelen denizciler için ilaç yapabileceği yaban otlarını araştırmaktaydı. Yanında da Jean Baret adlı genç bir delikanlıyı asistanı olarak getirmişti. Bu tuhaf delikanlı diğer denizcilerle fazla muhatap olmuyordu. Onların yanında elbisesini değiştirmiyor, tuvalete gitmiyordu. Bu tavırları gemicilerin ondan şüphelenmelerine yol açmıştı. Bazıları onun kadın olduğunu düşünüyorlardı; ama ‘tuhaf tavırları’ bitki bilimcisinin asistanı olmasına da yorulabilirdi. Herkesin adalı kadınların peşinde koştuğu bir zamanda Jean Baret elinde defteri, böcek ve ot peşinde kayıt tutmaktaydı. ‘Tuhaflıkları’ kadın olmasından ziyade entelektüel yapısından da kaynaklanıyor olabilirdi. Jean Baret’nin ‘normal bir erkek olmadığını’ ilk olarak Tahitililer keşfetti ve adanın delikanlıları onunla fazla ilgilenir oldular. Bu ‘eşcinsel çağrışımlı ilgi, denizcileri daha da rahatsız etti. Sonunda Tahitililer sorguya çekildiğinde ‘eşcinsel olmadıklarını tam aksine Jean Baret’nin erkek değil kadın olduğunu söylediler. Fransız erkekler nasıl özgürce kendi kadınlarıyla birlikte olabiliyorlarsa kendilerini de Fransız kadınla birlikte olma hakkına sahip olduklarını savundular. Bazı yerliler ise mahu dedikleri hermafrodit bireyler toplumlarında çok saygı gördüklerinden Jean’a özel bir hürmet göstermeye başlamışlardı. Karışık durum üzerine hemen bir gemici mahkemesi kuruldu ve Jean Baret aslında kadın olduğunu, gerçek adının da Jeanne olduğunu ağlayarak ‘itiraf’ etti. Dünyayı gezmek istediğini, bu nedenle erkek kılığına girdiğini söyledi. O kadar korku içindeydi ki diğer denizcilerin ona saldıracakları düşüncesiyle her an kendini öldürmek için bir silahı dolu olarak yanında tutmaktaydı. Gemide sahte kimlikle çalışmak aslında çok ağır bir suçtu ve kaptanı kandırdığı için Jeanne çok ağır bir ceza alabilir; muhtemelen kırbaçlanabilirdi. Gemiciler eski uğursuzluk söylencelerini hatırlatarak isyan çıkarabilirlerdi. Yasalara göre gemiye kadın alan erkekler de ceza alıyorlardı. Bu nedenle Commerçon Jeanne’ın kadın olduğunu bilmediğine yeminler etti. Ama tarihçiler iki yıl boyunca aynı kamarada kaldıklarından Commerçon’un bunu bilmemesinin imkansız olduğunu düşünüyorlar. Muhtemelen sevgiliydiler de ama Commerçon bu durumu itiraf edecek cesareti göstermemişti. Neyse ki Bougainville, önceki kâşiflere göre daha aydın kafalı bir kaptandı (kendisi begonvil çiçeğine adını veren nazik biriydi). Yirmibeş yaşındaki genç kadını affetti. Bundan sonra da gemide yolculuğa devam etmesine izin verdi. Jeanne zamanını yine böcek ve bitki türlerini sınıflandırmaya adayarak Bougainville ile birlikte tüm dünyanın çevresini dolaşan ilk kadın oldu. Kaptan onu sürekli korumaya çalıştı ama iki yıl daha süren yolculuk onun için çok zor geçti. Gemidekilerin tacizlerine karşı korunmak için sürekli pistolüyle gezmekteydi. Aylarca odasından çıkmadığı oluyordu. Ki yine de tecavüze uğradığı hatta hamile kaldığı biliniyor. Haftalar boyunca açlık yaşanan gemide fareler yenmekteydi. Jeanne bu şartlar altında da hayata tutunmayı başarmıştı. Ama tecavüz sonucu doğurduğu çocuğunu Mauritius’ta bir Fransız çifte evlatlık olarak verdi. Jeanne 1765’te yoksul bir köylü ailesinin kızı olarak doğmuştu. Ama bin zorluğu aşarak Magellan Boğazı’ndan Hint Okyanusu’na kadar tüm dünyayı görme şansına erişmişti. Topladığı binlerce bitki bugün halen Paris Tabiat Tarihi Müzesi'nde yer almakla birlikte pek azı onun adını taşıyor. Aslında dağ bayır bu bitkileri toplayan oydu ama dönemin mutadı olduğu üzere çoğu Commerçon’un adına kaydedilmişti. Hâlbuki Commerçon ayağından yaralandıktan sonra tüm işler Jeanne üzerine kalmıştı. Dağlarda araştırmaya çıktığında üzerine numuneleri saklamak için ahşap kutular, tohumlar için cam şişeler, böcekler için küçük kutular, büyüteçler, bir teleskop, bir pusula ve bir kelebek ağı dâhil olmak üzere onlarca kiloluk tüm saha ekipmanlarını taşırdı ki Commerçon, Baret için “benim yük hayvanım" derdi. Anlaşılan Jeanne erkek olmadığından şüphelenmesinler diye erkeklerden daha ağır işleri yapmaktaydı. Onun bilime katkısından söz eden tek kişi evrim teorisi öncülerinden Lamarck olmuştur. Hatta kaptanın adına atfedilen begonvili dahi aslında Jeanne’ın bulduğu biliniyor. Elimizde hiç resmi olmasa da devrim sonrası (1816) çizilmiş bir tasvirde Jeanne cinsiyetini saklayan bol erkek giysileri ile başında devrimcileri temsil eden Jakoben külahı ve elinde topladığı bitki örnekleriyle görülüyor. Bu resim çizildiğinde Jeanne çoktan (1807) ölmüştü. Resim onu devrimci Fransa’nın ruhuna uygun biçimde tasvir etmiş. Muhtemelen o dönemde bu şapka kullanılmıyordu. Ama olsun, Jeanne beş yüzden fazla bitki ve böcek kataloglayarak hem denizcilikte hem de botanik ve böcek bilimde ‘erkek işine’ el atarak kendi çağının kalıplarını yıkmayı başardığından bu tasvir ona yakışmış. [1] Peter Aughton, Dünyanın Çehresini Değiştiren Seyahatler, çev. Deniz Berktay, Türkiye İş Bankası, Kültür Yayınları, İstanbul 2019, s.238.

  • Thema Edebiyat Kitap Kulübü'nün konuğu: Öteki

    Thema Edebiyat Kitap Kulübü, 27 Mayıs Pazar günü Fyodor Dostoyevski'nin Öteki adlı romanının kapısını aralıyor. Thema Edebiyat sizi kitaplarda yapacağınız bir yolculuğa davet ediyor… Her kitap bize başka bir dünyaların kapılarını açar. İlk kapı yazarın dünyasıdır, arkasından metnin dünyasına, salt yazının dünyasına gireriz. Ardından anlatılanların ait olduğu zamanların, yerlerin, kişilerin dünyasına adım atarız. Bazıları tanıdıktır bazıları yabancıdır. Sonunda kendi dünyamızın kapıları çıkar karşımıza. Bu kadar karşılaşmaya sadece bir kitap vesile olur. Thema Edebiyat Kitap Kulübü tüm bu karşılaşmaların tadını çıkarmak için keyifli bir yolculuk vadediyor; yazarların, metinlerin dünyasında, yazarın ve okuyucunun içindeki evrenleri birlikte keşfetmek ve edebiyatın dost kapılarını beraberce çalmak için... İlk olarak Fyodor Dostoyevski'nin Öteki adlı romanının kapısını aralıyor. 27 Mayıs Pazar günü Öteki'ni konuşmak, kendi içimizdeki "öteki"yi tartışmak, başkalarının "öteki"siyle tanışmak ama en çok "öteki" yazarla tanışmak için. Zoom üzerinden ücretsiz gerçekleşecek çalışmaya merak eden edebiyat severleri davet ediyor. Kontenjan sınırlı olduğu için mutlaka önceden kayıt yaptırmak gerekiyor. Kayıt için themaedebiyat@gmail.com adresine mail atabilir, @themaedebiyatist hesabına dm'den yazabilir veya 0541 1909531 nolu whatsapp hattından mesaj yazabilirsiniz.

  • Deadendia – Paranormal Park 1

    Eisner Ödülü sahibi Hamish Steele’in yazıp çizdiği, çizgi filme de uyarlanan DeadEndia, raflarda yerini aldı. Barney ve Norma sadece geçinmeye ve işlerini korumaya çalışmaktadır, ancak çıkmaz sokakta çalışmak aynı zamanda şeytani güçlerle, intikamcı hayaletlerle, zamanda yolculuk eden büyücülerle ve en korkuncu da aşk hayatlarıyla savaşmak anlamına gelir. Çizgi filme de uyarlanan ve tüm dünyada çok satan bu komik ama dokunaklı grafik romanında, bir lunaparktaki perili ev çalışanlarının hayatlarını takip edin. Eisner Ödülü sahibi Hamish Steele’in yazıp çizdiği DeadEndia Karakarga Yayınları’ndan çıktı. Arka Kapak Yazısı: “DeadEndia, renkli sanatı, benzersiz ortamı ve komik şakalarıyla hemen cezp ediyor ama özellikle karakterlerin karmaşık duygusal kıvrımlarını ve her şeyin altında yatan tuhaf, ürkütücü büyüyü sevdim!” -Molly Knox Ostertah, The With Boy’un yaratıcısı “Kalp yarıcı, yürek parçalayıcı, yürek çarpıtıcı ve yürekten!” -Marika McCoola, New York Times’ın en çok satan Baba Yaga’nın Asistanı kitabının yazarı Hamish Steele, 18 Ekim 1990'da Glastonbury, Somerset, İngiltere, Birleşik Krallık'ta doğdu. Dead End ile tanınan bir yazar ve yapımcıdır: Paranormal Park (2022), Badly Drawn Animals (2015) ve The Tall Tales of Urchin (2016) filmleriyle tanınmaktadır. DEANENDIA - PARANORMAL PARK 1 Hamish Steele Kara Karga Yayınları, 2024 Tür: Çizgi Roman 240 s.

  • "Erken büyümek zorunda kalanların kemiklerinin sesi"

    Şule Tüzül, Charles Dickens ve Paul Auster gibi pek çok yazarın eserini dilimize kazandıran Işıl Aydın ile ilk romanı En Uzun Yol üzerine söyleşti: "Kurgunun bel kemiğini gerçekle kurulan- kurulamayan temas oluştursun istedim ve dil de buna uyum sağlasın. Gerçekten sapılan noktalarda dil de doğrusallıktan, alışıldık olandan sapsın istedim sanırım. Ama dediğim gibi bu üzerine düşünüp de tasarladığım bir şeyden çok hissini bildiğim, dilin dümenini de sürekli o hisse doğru kırdığım bir süreçti. Kendiliğindenlik esastı yani." Işıl Aydın'ı ilk öykü kitabı Cemal ve Soysuzluk ile tanıdım. Diline ve kurgusuna hayran olduğum bir yazar bulmanın sevinciyle ikinci kitabını beklerken bu kez bir romanla çıktı okurlarının karşısına. En Uzun Yol mart ayında Kafka Yayınları tarafından yayınlandı. Charles Dickens ve Paul Auster gibi pek çok yazarın eserini dilimize kazandıran Işıl Aydın, yaşamının yaklaşık on yılını dünyanın farklı coğrafyalarında ve kültürlerinde geçirmiş. Farklı coğrafya ve kültürlerden edindiği deneyimler kadar yıllar içinde biriktirdiği edebiyat deneyimi, karşımıza özgün bir yazar çıkarıyor. Cemal ve Soysuzluk öykülerinde olduğu gibi En Uzun Yol'da da Işıl Aydın masalsı ve fantastik bir dünya sunuyor. Bu dünyanın günlük yaşamımızla çok benzerlikleri var ama Aydın'ın anlatım dili hikâyeyi fantastik bir yere taşıyor. 1- Yazar olmayı ilk ne zaman düşündün? Cemal ve Soysuzluk'a kadar olan süreç nasıl geçti? Lisede çevirmen olmayı düşündüğümü hatırlıyorum. Bir köşede oturup bütün gün kitaplarla haşır neşir olma fikri çok cazip geliyordu. Lise ve üniversitede sürekli soyut notlardan oluşan günlükler tutarken, üniversitede ufak tefek öyküler yazmaya kalkıştım. Edebiyat çevirisi yapmaya başlayıp daha fazla metin üretir oldukça gördüm ki hayal gücüm dört nala koşuyor. Hatta kimi zaman çevirdiğim metinlerin önüne geçiyor. Sanırım işte o sıralarda kendim için de kalem oynatma vaktinin geldiğini hissettim. İlk öykü kitabımı 2007’de yazmış, 2008’de Türkiye’nin en büyük yayıncılarından biriyle 2010’da basılması şartıyla bir sözleşme bile imzalamıştım. Ancak yurdum yayıncılığının dikenli yollarına saplanıp kalacağım aklımın ucundan geçmiyordu henüz. İki sene bekletildikten sonra bir editör değişikliğiyle gelen fikir değişikliği sonucu yayınevi dosyamı yayınlamaktan vazgeçtiğini söyledi. O zamanlar zaten Türkiye’ye sadece arada bir geliyordum ve bu haberi aldığımda da başka bir ülkeye doğru yola çıkmak üzereydim. Hüsranımı aldım sırt çantama koydum ve ardıma bakmadan yola devam ettim. Dosyayı ne bir başka yayıncıya gönderdim ne de kalemi elime aldım uzunca bir süre. Ta ki 3-4 sene sonra yazı beni tekrar çağırıncaya kadar. Sonra yine yollar, yeni metinler, yurda dönüş ve birilerinin teşvikiyle eski defterleri açıp tekrar yayınevi arayışına düşmeler…Velhasıl, Cemal ve Soysuzluk’a kadar olan süreç önce çok heyecanlı, sonra hayal kırıklığıyla dolu ve nihayetinde de buruk bir yeniden doğuş biçiminde oldu. 2- En Uzun Yol'u yazmaya ne zaman karar verdin? Seni bu romanı yazmaya iten ne idi? Aslında ilk taslağı 2012’de yazmaya başladım. Son derece sezgisel bir başlangıçtı bu. Genelde böyle başlıyorum metinlere. Bir imge ya da hissin peşinden kalemin savrulmasına izin veriyorum bir süre. Bilinçaltı-dışı her nerede ne varsa yüzeye sızmasına müsaade ettikten sonra başlıyorum üzerinde çalışmaya. Bu metne de öyle başladım. Gerçeğin doğası, zihnin doğası, görmek- görmemek, gitmek-kalmak gibi temalar üzerine düşünüyordum ve bunlara dair çeşitli sezgilerim vardı. Bunları önce imgelere sonra bir iskelete bağlaya bağlaya yol aldım. Yazmaya başladığımda yollardaydım, bitirdiğimde uzun süredir yerleşik hayatta. Metin benim dönüşümümü de yansıtır biçimde yıllar içerisinde değişti, evrildi, baştan yazıldı ve geçen yılın başlarında nihai şeklini aldı. 3- Işıl Aydın nasıl bir yazar deseler sen ne cevap verirsin? Dile dökülmesi zor olanın peşinden gitmeyi seven biri belki. Bir de oyun oynamayı seven biri. 4- Edebiyatın hayatındaki yeri nedir? Yazmasam yaşayamam diyen yazarlardan mısın? Edebiyat dönem dönem farklı anlamlar taşıdı benim için. Edebiyatın hayatımın can damarı olduğu bir dönemim de oldu, kitap, yazı görmek istemeyip sadece sessizce oturup dağı taşı gözlemlemek istediğim bir dönemim de. Ya da bu bunların seri bir şekilde birbiriyle yer değiştirip durduğu kaotik dönemlerim de. Ama bugün görüyorum ki eninde sonunda elim yine o kitaba, o kâğıda ve kaleme uzanıyor illa. 5- En Uzun Yol'un editörü Mahir Ünsal Eriş. Türkiye'de pek karşılaşmadığımız bir durum bir yazarın başka bir yazara editör olması. Nasıl oldu bu? Nasıl bir çalışma süreciniz oldu? Mahir ve eşi Oylum ile Bodrum’dan arkadaşız. Açıkçası tanıştığımız ilk günden beri yazma konusunda beni sürekli destekleyerek hep yanımda oldular. Öykülerden sonra bu roman ortaya çıkınca, Mahir böyle bir öneriyle geldi ve ben de tabii ki bunu büyük bir mutlulukla kabul ettim. Hem bir yazar olarak beni anlayacağını bildiğim, hem de dil ve kurgu konusundaki yetkinliğine çok güvendiğim için. Sırtımı güvenle yaslayabileceğim bir editör bulmuştum, daha ne isterdim! Bunun rahatlığıyla giriştiğim, elbette ki zaman zaman çatışmalı ve zorlayıcı ama sonuçta harika bir süreç oldu. 6- İyi kitaplar hep bir şeyin sesi oluyorlar diye düşünüyorum bir süredir. Vigdis Hjort Miras isimli romanı için, anlatacak çok önemli bir şeyi olan ama kimsenin dinlemediği birinin sesi, diyor. Marilynne Robinson'un Evlerden Uzak isimli romanı için ise Amerikalı bir akademisyen, var olamayan, yok olarak varlığını sürdüren birinin sesi olduğunu söylemişti. En Uzun Yol kimin ya da neyin sesi? Ben romanda da geçen ifadeyle bir ağacın kıpırtısızlığının sesi olduğunu düşünüyorum. Hiç bu şekilde düşünmemiştim aslında ama şimdi kendime bu soruyu sorunca şöyle bir yanıtla karşılaştım: Erken büyümek zorunda kalanların kemiklerinin sesi, hani büyüme ağrısı verir ya kemikler, işte onların sesi ve yerkabuğunun kırılma sesi… Bunların birbirine karıştığı bir ezgi duyulabilir sanki metinde alttan alta. 7- En Uzun Yol bir ilk roman olmasına rağmen usta bir yazarın dil ve anlatımını görüyoruz. Bu dil nasıl doğdu ve gelişti? Bu dil sezgisel olarak gelişti. Anlatılması, tarifi güç olanı anlatmaya çalışırken ve bunu çok katmanlı, biraz örtük ve gerçek algısını zorlayıcı bir şekilde yapmaya çalışırken kendiliğinden ortaya çıktı. Usta işi mi bilmem ama ben bu metinde doğrusallığın sınırlarını her anlamda zorlamak istedim. Kurgunun bel kemiğini gerçekle kurulan- kurulamayan temas oluştursun istedim ve dil de buna uyum sağlasın. Gerçekten sapılan noktalarda dil de doğrusallıktan, alışıldık olandan sapsın istedim sanırım. Ama dediğim gibi bu üzerine düşünüp de tasarladığım bir şeyden çok hissini bildiğim, dilin dümenini de sürekli o hisse doğru kırdığım bir süreçti. Kendiliğindenlik esastı yani. 8- Işıl Aydın'ın edebiyatı hangi alanlardan besleniyor? Örnek aldığın ya da yakın bulduğun yazarlar kimler? Sanırım sürekli mevcut gerçekliğe, zihnin kalıplarının ya da alışkanlıklarının dayattığı gerçekliğe meydan okuyan, bu alanı kaşıyan bi kalemim var. Bunu yaparken de illaki doğanın tam ortasına düşüyor metinler. Başka türlüsünü hayal edemiyorum. Yani sanki insanın kendini doğayla ayrıştırmasına, onun dışına konumlayıp oradan bir yerden konuşup durmasına bir isyanım var. Sürekli bu saçılmışlığı tekrar aynı resimde toplamaya çalışıyor gibiyim. Dolayısıyla hem doğadan hem bilinç dışından besleniyorum diyebilirim. Yenilikçi ve şaşırtıcı metin ve yazarlardan ilham alıyorum genelde. Şeylerin arasındaki boşluklara gözlerini dikmiş bakanlardan ya da hiç olmadık işlere girişenlerden. 9- En Uzun Yol'da ana kahramanlardan Ananda'nın büyükannesi Sine harika masallar anlatıyor. Romanın fantastik dünyasını zenginleştiren masallar. Bunlar nasıl ortaya çıktı? Bunlar Sine’nin alışıldık bir büyükanne- ebeveyn kalıbının dışında düşünen ve hareket eden bir karakter olması fikriyle birlikte ortaya çıktı. Yani istedim ki Sine öyle biri olsun ki koruyup kollama fikrinden anladığımız ne varsa buna meydan okusun. Çocukları büyütmek yerine onları özgürleştirsin. Kendi yaralarını sarmak, onlarla baş etmek için geliştirdiği (doğru ya da yanlış) yöntemde ısrarcı olsun ve mantığın uzağında- sezgiselliğin yakınında kalmak arzusundan ödün vermesin. Bu da masal anlatmaktaki ısrarcılığıyla kendini göstersin. Ama o masallar da muğlaklıktan beslensin. Yol göstermekten, hisse çıkarmaktan çok kafa karıştırmaya yarasın. Dinleyenin canına tak ettirsin ki arayışı tetiklesin. 10- Yazarken okuru ne kadar düşünüyorsun? Ben okuru epey düşünüyorum aslında ama düşündüğüm şey daha çok onu nasıl allak bullak edeceğim minvalinde oluyor. Şimdi hep birlikte nasıl şaşırır, nasıl dağılır sonra tekrar birleşiriz gibi şeyler düşünüyorum. Kapalı bir anlatım kullandığımı düşünüyor genelde insanlar ve bunun da çok okur odaklı bir yaklaşım olmadığını. Oysa ben metni örterek anlamı açmaya çalışıyorum. Anlamı bu sayede çoğaltmaya, anlam alanını genişletmeye uğraşıyorum. Zorlayıcı bir yaklaşım belki bu. Ama herkes gibi ben de anlaşılmak kaygısıyla yazıyorum nihayetinde. Belki bir o kadar da sezilmek arzusuyla. 11- Romanının anlatıcı karakteri bir kız çocuğundan genç kızlığa doğru yol alıyor. Bir kadının büyüme hikâyesini de içeriyor roman. Buna rağmen kahramanlarının cinsiyetlerine ve cinsel rollerine dair çok az betimleme var, yok denecek kadar az. Cinsiyetler üstü bir metin diyebilir miyiz En Uzun Yol için? Cinsiyet, üzerine düşündüğüm meselelerden biri olmadı bu kitapta. Hikâyeyi toplumsal roller, tanımlar, akıl yürütmeler alanının dışında bir yerden, daha geniş bir düzlükten anlatmaya gayret ettim. Ben yazarken Ananda’yı hep ergenliğinin sonlarına yaklaşmış bir erkek, anlatıcıyı ise ergenliğinin başlarında bir kız çocuk olarak hayal ettim ama bu başka türlü de hayal edilebilir elbette. Sadece bendeki resim buydu. O nedenle bu metni bir yönüyle, aniden büyümek zorunda kalan iki çocuğun hem bunu sindirmeye çalışma hem de buna isyan etme hikayesi gibi okuyabiliriz. Ve daha pek çok farklı biçimde. 12- Romanının en önemli özelliği hikâyenin doğayla olan etkileşimi. Ana kahramanın arayışının rotasının belirlenmesinde doğa özel bir yere sahip. İnsan doğa ilişkisine hiç bakılmamış bir açıdan bakma çabasını görüyoruz. Romanı yazmadan önce ve sonra doğaya bakış açında değişimler oldu mu? Doğaya hiç bakılmamış bir yerden bakabiliyor muyum bilmiyorum ama az önce de dediğim gibi hikâyeyi biraz toplumsal alanın dışında bir düzlükten anlatma çabam olduğunu söyleyebiliriz. Bu da ister istemez sizi dağların, denizlerin, ovaların ortasına sürüklüyor. Yer yer toplum öncesi döneme, mitolojik düzlüklere, hatta insanın bile olmadığı zamanlara kadar uzanabiliyor hayal gücü. Sanki aklımızla bilmediğimiz, kavrayamadığımız ama bedenimizde hissettiğimiz bir alan var ve bu alan yazı üzerinden keşfedilebilir mi, bir hikâye buranın kıyısından yazılabilir mi gibi bir arayıştı benimkisi. Romanı yazmadan önce ve sonra doğaya bakış açımda bir değişim olmadı açıkçası, Ben doğayı hep devasa, kapsayıcı bir bütün olarak algılıyordum, hani insan, üzerinde ne kadar tepinirse tepinsin buna tınmayan, arada bir silkelenip bütün görkemiyle var olmaya devam eden bir şey gibi. Hâlâ da öyle düşünüyorum. 13- Bir gezginsin. Dünyanın farklı coğrafyalarında yaşamışsın. Bu deneyimlerin edebiyatına etkisi öykülerinde ve romanında görülüyor. Bu deneyimlerin edebiyatını nasıl etkilediğini düşünüyorsun? Gezginden çok göçebe ruhlu biriyim diyebilirim. Kendimi yabancı ortamlara fırlatıp oralarda yeni biçimler alarak yaşamaya çalışmak bana yerleşiklikten çok daha anlamlı ve doyurucu geliyor. Ve sahiden de epey bir süredir yerleşik hayatta olsam da, geçmişte teptiğim yolların beni ben yaptığını söyleyebilirim. Sanki hayatla ilgili en temel, en can alıcı bilgileri, deneyimleri yolda edindim ve yine içimdeki en büyük kırılmalar, değişimler hep yolda oldu. Bunu genel bir genişleme ve özgürleşme hissi olarak tanımlayabilirim. Bütün bu yer değiştirmelerin bence kalemimi özgürleştirmenin yanı sıra aklımı çok acayip ve çeşitli imge, mekân, karakterle doldurmak gibi bir etkisi de oldu. Masanın başına geçtiğimde çocukluktan bildiklerimle yollarda görüp öğrendiklerim cümleten dökülüp saçılıveriyorlar ortaya. 14- Edebiyat yolculuğun nasıl devam edecek? Şu anda koca koca dağlar ve yabancılık ile ilgili bir roman üzerinde çalışıyorum. Bakalım neler olacak.

  • “Fakat bazen yavaş da yeterince hızlıdır”

    Hem çocuklar hem de yetişkinler için kitaplar yazıp gösteriler sahneleyen İngiliz şair ve yazar A. F. Harrold’un kitabı, Hayali, “gerçekle hayali benzersiz bir kurguyla ve kusursuz illüstrasyonlarla birleştiren bir hikâye”yi anlatıyor. “Fakat bazen yavaş da yeterince hızlıdır” diyerek minik okurlarını selamlayan 232 sayfalık, toplamda 14 bölümden oluşan resimli kitap, İthaki Çocuk etiketiyle raflardaki yerini aldı. “Hayali”nin keyifli öyküsünü resimleyense Wolves kitabıyla illüstrasyon dalında Macmillan Ödülü’nü kazanan İngiliz resimli çocuk kitaplarının yazarı ve illüstratörü Emily Gravett. Çevirisini Ebru Gündem Kızıldağ’ın üstlendiği “Hayali”, İngiliz şair Christina Georgina Rossetti’nin ünlü şiiri “Hatırla” ile başlıyor… “Hayali”nin konusuna gelince: Rudger, Amanda Shuffleup’ın en iyi arkadaşıdır; en iyi ama hayali arkadaşı... Onu Amanda’dan başka kimse göremez, ta ki kötü niyetli Bay Kirazkuşu kapıyı çalana kadar… Bir gün Rudger, Amanda’sından ayrı düştüğünde, hayali hayatını korumak, silinmekten ya da yutulmaktan kurtulmak için tek başına mücadele etmek zorundadır. Ama gerçek olmayan bir çocuk, onu hayal edecek arkadaşı yokken nasıl hayatta kalır? Kitap Kategori: 3-4-5. Sınıf Kitapları, 5-6-7. Sınıf Kitapları, Çocuk Kitapları Temalar: Zaman ve Mekân, Kavramlar ve Çağrışımlar, Duygular ve Hayaller, İletişim, Sevgi, Aile, Dayanışma, Arkadaşlık. A. F. HARROLD: Hem çocuklar hem de yetişkinler için kitaplar yazıp gösteriler sahneleyen İngiliz şair ve yazardır. Çok sayıda kitabı, bir avuç şapkası ve sakalı vardır. Boş zamanlarını sahnede, okullarda ve evde gösteriş yaparak, boş olmayan zamanlarını ise oturup sakalını okşayarak ve bir şeyler yazarak geçirir. Bir komedyen ve iki kedisiyle Reading’de yaşıyor. EMILY GRAVETT: Brighton’da doğdu. Brighton Üniversitesi’nde çizerlik lisans bölümüne kabul edilmeden önce sekiz yılını yollarda geçirdi. Ağustos 2005’te büyük beğeni toplayan Wolves kitabıyla illüstrasyon dalında Macmillan Ödülü’nü kazandı. Çocuklar için olağanüstü kitaplar yaratarak uluslararası kariyerine başlayan Gravett eşi, kızı ve iki faresiyle Brighton’da yaşıyor. HAYALİ A. F. Harrold İthaki Çocuk Yayınları, 2024 Çeviri: Ebru Gündem Kızıldağ Resimleyen: Emily Gravett 8+ yaş 232 s.

  • Büyüleyici bir keşif: Zamanın Gizemleri

    Zaman kavramının tuhaflıklarına ve bilinmeyenlerine dair, jeologların, fizikçilerin ve nöropsikologların bakış açılarıyla bezeli büyüleyici bir keşif. Sylvie Neeman'nın kaleme aldığı Zamanın Gizemleri, fizikçi ve France Culture köşe yazarı Étienne Klein'ın önsözüyle, Türkçede. Zaman ve hafıza, birbirine bağlı iki karmaşık kavramdır. Annelerinin geçirdiği ciddi bir kazanın ardından, ikizler Léo ve Polina olaya taban tabana zıt tepkiler verirler. Léo birden, geçmiş yıllardaki en küçük, önemsiz olayları bile hatırlamaya başlar. Polina ise her şeyi unutur. Kısa süreli ve uzun süreli hafızası silinir. Bunun üzerine, Léo kız kardeşine yardım etmek için kolları sıvar ve ona küçüklüklerini anlattığı mektuplar yazmaya başlar. Annelerinin komadan çıkması geciktikçe çocuklar ellerini taşın altına koymaya karar verirler. ''Eğer temmuz ayının o cumartesi gününde annem Pierre Avoi'nın zirvesine yeniden çıkmaya karar verdiyse sebebi esasen bunun kolay bir tırmanış olacağını, bizim de kendisine sorunsuzca katılabileceğimizi düşünmesiydi. Bir de tabii, buranın çok özel, annemin düzenli olarak yeniden gelmek istediği bir yer olması: Burada iki kıta arasında yer alan sınır hattı üzerinde, iki tektonik levhanın çarpıştığı o bölgede yürünüyordu. Bu iki levhadan biri diğerinin altına doğru kaymıştı, bu son derece şiddetli çarpışma yerkabuğunu kaldırmış ve buruşturmuştu; böylelikle dağlar ortaya çıkmıştı.'' 1963 yılında Lozan'da doğan Sylvie Neeman, diplomasını aldıktan sonra yazar ve editör olarak çalışmaya başladı. Halen "Parole" adlı derginin editörü olan Sylvie'nin birçok kitabı yayınlanmıştır. ZAMANIN GİZEMLERİ Sylvie Neeman Can Çocuk, 2024 Çeviren: Kerem Eksen Resimleyen: Rémi Farnos Editör: Tuğçe Özdeniz Tür: Gençlik Romanı Yaş aralığı: 11, 12, 13 + 168 s.

bottom of page