Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- 21. Tudem Edebiyat Ödülleri Mizah Romanı Yarışması sonuçlandı!
21. Tudem Edebiyat Ödülleri'nde dereceye girenler belli oldu. Birincilik ödülüne Kardan Hayalet isimli dosyası ile Tuba Aktaş Deli değer görüldü. Türkçe çocuk ve gençlik edebiyatına çağdaş ve özgün eserler kazandırmak hedefiyle 2003 yılından bu yana düzenlenen Tudem Edebiyat Ödülleri'nin 21. yarışması, çocuk edebiyatı alanında ve mizah romanı dalında düzenlenmişti. Mizah kültürümüzün gelişmesine önemli katkıları bulunan ve esin verici çalışmalarıyla senaryodan karikatüre, gülmece öyküden tiyatro oyununa mizahın sınırlarını genişleten usta isimleri bir araya getiren 21. Tudem Edebiyat Ödülleri seçici kurulu, geçtiğimiz günlerde toplanarak dereceye giren dosyaları belirledi. 36 dosyanın başvurduğu yarışmada birincilik ödülünü ''Kardan Hayalet'' adlı çalışmasıyla Tuba Aktaş Deli kazandı. İkincilik ödülüne ''Kukuleta Şeklinde Bir Kule'' ile Nuri Kurucu, üçüncülüğe ise ''Zaman Ustası'' ile Pelin Cansu Sarıyıldız değer görüldü. Dereceye giren isimlere, İzmirli heykeltıraş Ozan Ünal'ın tasarladığı ödül heykellerinin yanı sıra, birinciye 20.000 TL, ikinciye 15.000 TL, üçüncüye 10.000 TL para ödülü verilecek. Kuruluşunun 40. yılını kutlayan Tudem Yayın Grubu'nun köklü yayıncılık birikiminin en değerli meyvelerinden biri olan Tudem Edebiyat Ödülleri, tarafsız duruşu ve nitelikli eserleri ön plana çıkaran yapısıyla edebiyat dünyamızda önemli bir misyon üstleniyor. 21. Tudem Edebiyat Ödülleri Kazananları: Birincilik: ''Kardan Hayalet'' Tuba Aktaş Deli İkincilik: ''Kukuleta Şeklinde Bir Kule'' Nuri Kurucu Üçüncülük: ''Zaman Ustası'' Pelin Cansu Sarıyıldız 21. Tudem Edebiyat Ödülleri Seçici Kurulu: Aytül Akal, Gökçe Yavaş Önal, Itır Arda, Pelin Güneş ve Toprak Işık
- Aşkımız Roman!
“Bir roman versene bana. Aşklı olsun!” Aşk-ı Memnu'dan Aşk İşaretleri'ne, Çalıkuşu'ndan Yürümek'e çok sevilen, çok okunan, unutulmaz aşk romanlarımızı derledik. Aşk-ı Memnu - Halit Ziya Uşaklıgil Rus edebiyatının ‘Anna Karenina’sı varsa bizim de ‘Aşk-ı Memmu’muz var! Halit Ziya Uşaklıgil’in yasak aşkı merkeze aldığı bu roman hem batılı anlamda kaleme alınmış ilk roman örneklerinden biri hem de kuşaklar boyu okunan, sevilen ölümsüz bir aşk hikayesi. Bihter’in kocasının yeğenine duyduğu yasak aşk ekseninde Halit Ziya insan ruhunun arzuyla titreşen karanlıklarında dolaşıyor, bireyoluş serüvenine ışık tutuyor. Huzur - Ahmet Hamdi Tanpınar ''Mümtaz o yaz, insan ruhunu olduğundan çok hür sanıyordu. her an kendimize sahip olabileceğimize inanıyordu. Bu demektir ki, hayatın gafiliydi.'' Mümtaz ve Nuran’ın mutlu sona eremeyeceğini çok iyi bildikleri büyük aşkları, İstanbul’da bir yaz mevsimi, kayıp zaman ve insanın içinde aynı anda yaşattığı melek ve şeytan… Hayatın ve aşkın gafilleri için Türkçeye armağan edilmiş bir başyapıt: Huzur. Yürümek - Sevgi Soysal “Bir roman versene bana. Aşklı olsun!” Mehmet ve Ela’nın kesişmeleri ve ayrışmaları arasında yükselen bir aşk, bir kadının aşktan çıkarak kendi benliğini, cinselliğini, cinsel özgürleşmenin imkanlarını arayışının ve cinsel kimlikleri sorgulayışının eşsiz romanı. Soysal’ın yazarlığının ve çağdaş edebiyatımızın aşk ve cinsellik üzerine köşe taşlarından biri. ‘"Gel", "hiçbir şey vermeyeceğim", "hiçbir şey almayacağım gel!"’ Sevgi Soysal’ın edebiyatımızda nadir görülen bir şekilde aşkı sevişme sahneleriyle de anlatmayı başardığını, bu yüzden de yayımlandığı yıl kitabın hem müstehcenlik gerekçesiyle toplatıldığını hem de o yıl TRT roman başarı ödülünü aldığını da hatırlatalım. Raziye-Melih Cevdet Anday “Sevdalanmaya gidiyormuşum meğer...” Bu unutulmaz ve neredeyse klasikleşmiş açılış cümlesiyle başlıyor Raziye. Türkçenin büyük şairlerinden Melih Cevdet Anday kaleme aldığı bu romanıyla ölümsüz bir aşk romanına imza atıyor. Doğa, iktidar, cinsellik ve cinsel kimlikler üzerine tarihi sorgulamaları merkeze alan bir yandan da aşka ve arzuya dair ölümsüz bir aşk öyküsü olan çok katmanlı bir roman Raziye. Dişil ve eril düşünceyi, bunların kültürdeki ve toplumsal cinsiyetlerdeki yansımalarını sorgulaması da cabası. Aşk İşaretleri-Latife Tekin “Hayır. Sesinin dalgalarına düşüncesiz bırakmıştım kendimi. Soluğu öylesine güçlüydü ki. Üfleyip estirdiği hava varlığımın derinliklerine doğru akıyor... anlattıklarını ruhumla işitiyordum sanki. İnsan kaderini vaat eden kişiyle karşılaşır da saflıkla, merakla dinlemez mi onu?” Aşk İşaretleri, Latife Tekin’den aşk, büyü, iktidar ve masumiyet üzerine karanlık bir başyapıt. Kara Kitap-Orhan Pamuk Galip’in bir sabah karısının onu terk etmesiyle başlayan arayışının hikayesi Kara Kitap. Aşkın ve şehrin girdaplarında kendini arayan bir kahraman ve onun tutkulu, takıntılı ve kayıp aşkı… “dikine değil yanlamasına kestiğin elmanın içindeki kusursuz yıldızı bana gösterdiğinde seni severdim; öğle vakti, yazı masamın üzerinde oraya kadar nasıl geldiğini anlayamadığım bir tel saçını gördüğümde ve birlikte çıktığımız bir yolculukta, tıkış tıkış belediye otobüsünün tutunma demirlerine sarılan öbür eller arasından yan yana duran ellerimizin birbirine ne kadar az benzediğini kederle gördüğümde, seni kendi gövdemi tanır gibi, beni terk eden ruhumu arar gibi, bir başka kişi olduğumu acı ve sevinçle anlar gibi severdim.” Bir Gün Tek Başına- Vedat Türkali “Ülke sallanıyor, iktidardakiler sallanıyor. Herkes bir şey bekliyor. Ben Günsel'i bekliyorum.” 27 Mart darbesi sırasında geçen, çarpıcı, unutulmaz, klasikleşmiş büyük bir aşk hikayesi: Bir Gün Tek Başına. Bireylerin üzerine bütün ağırlığıyla binen politik ortamın içinde, dünyayı, siyaseti, hem sol hem muhafazakar geleneği sorgulayan iki aşığın her anlamda darbeyle biten ilişkilerini anlatıyor Vedat Türkali. Geleceğe dair umutları olan ve bu umutlar için bir şey yapması gerektiğine inanan devrimci Günsel’le, orta sınıf hayatın konforuna batmış, çıkara dayalı ilişkiler içinde yaşayan, kendisiyle ve hayatla kavgalı Kenan’ın umutsuz aşkı yürekleri titretmeye yazıldığı günden beri devam ediyor. Ağır Roman - Metin Kaçan “Gençliğini bir süre daha ayna karşısında seyredip sustalıyı bileklerine indirdi! Arka sokaklarda keman filosu tüm kenti uyandıracak biçimde ağlıyor, darbukalar kalp atışlarını en parlak yıldıza hissettiriyordu...” Aşk, yoksulluk, delikanlılık, çaresizlik ve ölüm arasında bir uçurum roman: Ağır Roman. Kenar mahalle delikanlısı Salih ile aynı mahallenin fahişesi Tina arasında mutsuzluğa, ayrılığa ve ölüme mahkum bir aşk hikayesi anlatıyor bu romanında Metin Kaçan. Bu, yoksulluğun ve cinsel kimliklerin baskısı altında çırpınan, bu ağırlıkların altından kalkmak için aşktan medet umanların kederli yeraltı aşk romanı, özgün dili, yarattığı masalsı evren ile edebiyatımızda ayrıcalıklı bir yere sahip. Çalıkuşu - Reşat Nuri Güntekin “Saklamaya çalışma, nafile. Sevda, çocuk gözlerinden uyku gibi akıyor.” Mutlu sonla biten nadir aşk romanlarından biridir Çalıkuşu. Yeşilçamvari bir melodram gibi görünse de gerçek aşka ulaşabilmek için bireysel arayışının ve özgürlüğünün peşine düşen bir kadın kahramanı anlatan erken ve nadir örneklerdendir. Feride, aşktan kaçıp kendisini ararken, geç Osmanlı döneminin yozlaşmış bürokrasisinin, unutulmuş, yoksulluktan kıvranan Anadolu’nun içinde gezdirir bizi. Yazıldığı ilk günden itibaren çok sevilen ve çok okunan Çalıkuşu olağanüstü Türkçesi, kuşaktan kuşağa geçen ölümsüz hikayesi ile edebiyatımızın klasikleri arasında. Kürk Mantolu Madonna - Sabahattin Ali Edebiyatımızın en çok okunan romanlarından biri Kürk Mantolu Madonna. Yazıldığından yıllar sonra gerçekleşen adeta bir edebiyat olayı. Onun günümüzde bu kadar sevilmesinin ve okunmasının sırrı henüz çözülemedi. Roman, hayattan ve aşktan vazgeçmenin hüzünlü hikayesini anlatıyor. Sabahattin Ali’nin eşsiz üslubu ve başarılı ruh tahlilleri romanı yazıldığı dönemden geleceğe ve hatta evrensele taşıyor, şaşılacak bir şekilde. “Tesadüf seni önüme çıkarmasaydı, gene aynı şekilde, fakat her şeyden habersiz, yaşayıp gidecektim. Sen bana dünyada başka bir hayatın da mevcut olduğunu, benim bir de ruhum bulunduğunu öğrettin.”
- Afişlerin dili
Töre Sivrioğlu bu ay Litera Edebiyat için Weimar Cumhuriyeti'nin Kısa Tarihi adlı kitap eşliğinde, tarihin bu kısa ve müstesna dönemine, sol hareketin Hitler'in önünü kesme ihtimallerine bir bakış atıyor. Üniversitede siyasi tarih dersleri verirken, öğrencilere ek puan alabilmeleri için kitap özeti ödevleri verirdim. Yirmi kadar kitabın adının yer aldığı listede en çok tercih edilen kitaplardan biri de Colin Storer’ın Weimar Cumhuriyeti’nin Kısa Tarihi[1] adlı çalışma idi. Önceleri safiyane genç bir öğretim görevlisi olarak öğrencilerimin Nasyonal Sosyalizmin yükselişi ve Almanya’da demokrasinin çöküşü konusuna bu denli ilgili olmalarından dolayı gurur duyuyordum. Sonraları fark ettim ki öğrencilerin bu kitabı tercih etmelerinin tek sebebi kitabın başlığındaki ‘kısa’ ibaresiymiş. Kısa yoldan puan almak maksadıyla bir sömestrde 20 öğrenci bu kitabı okuyup özetlemişlerdi. Her ne amaç ile olursa olsun çok sayıda öğrencinin bu kitabı incelemesi gene de kârdı. Zira kitap oldukça iyi bir tarih çalışması… Kısa tarih başlığı okuru yanıltmamalı. Ki zaten Weimer Cumhuriyeti ne kadar sürdü ki? Hepi topu 15 sene (1918-1933) kadar. Weimer Cumhuriyeti genelde olumsuz imajlarla anılır. Üzerinde 50 milyar mark yazan inanılmaz banknotlar, kamyonla para taşınan hiper enflasyon günleri, solcuları ve işçileri acımasızca ezen paramiliter Freikorps birlikleri, grevler, siyasi kaos, sonu gelmez koalisyon hükümetlerinin istikrarsız yapısı, bir yanda çorba kuyruğunda bekleyenler öte yanda gece kulüplerinde gününü gün eden tasasızlar…Colin Storer bu imaja ititraz ediyor ve cumhuriyetin aslında Alman bilim ve kültür tarihinin zirve dönemlerinden biri olduğunu söylüyor. Heisenberg, Einstein, Heidegger, Horkheimer, Adorno, Marcuse, Murnau, Eisner, Brecht, Berg, Schönberg ve daha nice kült isim bu dönemde yetişmişti. Bu yılların Almanyası Kafka ve Nabokov gibi sanatçıları da kendine çeken bir cazibe merkeziydi. Alman bilim insanlarının her yıl iki-üç Nobel ödülü alması o zamanlarının haber değeri taşımayan vaka-yı adiyelerindendi.[2] Toplumsal alanda kadınlara erkeklerle eşit oy hakkı verilmesi, cinsel baskıları azaltan, kadınların çalışma ortamına girmelerini sağlayan yasaların çıkarılması (gerçi bu Cihan harbinde yaşanan büyük erkek kırımının zaruri bir sonucu olarak da görülmektedir) da bu dönemin özelliklerindendi. Bin senedir otoriter idareler altında kalmış Almanlar için Weimar dönemi daha önce tatmadıkları politik ve toplumsal özgürlük alanları doğurmuştu. Sol partiler ve düşünce akımları bu özgürleşme eğiliminden en iyi şekilde yararlanmaktaydılar. Almanya gibi tutucu sağcı bir ülkede artık, iyi zamanlarında oyları % 38’e dayanan, Sosyal Demokrat Parti (SPD) ülkenin en büyük partisi olmuştu. 1919 yılındaki seçimlerde sol partilerin oyları % 45 gibi rekor bir orana çıkmıştı. Sonradan Sosyal demokratlar ve komünistler (KPD) arasındaki bölünmeler ve kayıkçı kavgaları nedeniyle toplamda sol oylar biraz düşse de solcu partiler (kendi aralarında birlik olsalar) Nasyonal Sosyalistleri durdurabilecek güce sahiptiler. Mesela 1930 genel seçimlerinde Naziler % 18, Sosyal Demokratlar % 25, Komünistler % 13 oy almışlardı. Belki bu aşamada Nazileri durdurabilirlerdi. Yine başarısız olurlardı diyen çok tarihçi var ama onlar bunu denemediler bile... 1932’deki Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Komünistler kendi adaylarını çıkardılar ve % 7 oy aldılar. Böylece sosyal demokratlarla Merkez (Zentrum) partinin ortak adayı Wilhelm Marx % 45 oyda kaldı. Onun yerine militarist sağın desteklediği Hindenburg % 48 oyla cumhurbaşkanı seçildi. Nazileri koruyup kollayacak olan Hindenburg ileride Hitler’i şansölyeliğe atayacaktı. KPD taktik gereği sol-merkez koalisyonunu desteklemiş olsaydı Hitler’in önü kesilebilirdi. 1932 Kasım parlamento (Reichstag) seçimleri tarihe müdahale konusunda belki de son şanstı. Seçimlerde Naziler % 33 oy aldılar. SPD (% 20) ve KPD (% 17) oylarının toplamı onları geçmekteydi. Ama böyle bir birlik olmadı ve tarih bildiğimiz şekilde aktı. Naziler adım adım iktidara yürürken SPD ve KPD birbirlerini yiyip durmaktaydılar. SPD liderleri, komünistleri ‘kökü dışarıda, Rus ajanları’ olmakla, suçluyordu. KPD ise sosyal demokratları işçi sınıfına ihanet etmekle, sahte devrimcilikle, reformistlik, oportünistlikle vb. itham etmekteydi. Dönemin KPD afişlerinde benzer temalar var. Bu afişlerde Sosyal Demokratların Nazilerden hiçbir farkı olmadığı vurgulanıyor. KPD sanki en büyük muhalefetini Nazilere veya iktidardaki merkez sağ partilere karşı değil de hep SPD’ye dönük yapmış gibi… O günlerin KPD üyesi bir tanığı olan Arthur Koestler hiciv dolu anılarında solun neden Hitler’i durdurabilecek gücü varken bunu yapmadığını samimi bir dille anlatır : “Hepimiz gerçeği görmemizi engelleyen aldatmacı bir diyalektik sarhoşluğuna kapılmıştık. Asıl kaygımız faşist hergeleler değil, Troçkistler ve Sosyalistler (SPD) idi”.[3] Absürtlük öyle boyuttaydı ki 1931’de Prusya’nın yerel Sosyal Demokrat hükümetini düşürmek için imza kampanyası düzenlendiğinde komünistler ve Naziler işbirliği bile yapmışlardı. Koestler’in deyimiyle sosyalistler (SPD) baş düşmandı, çünkü işçi sınıfını ikiye bölüyorlardı”.[4] O zamanlarda Alman ve dünya solunda Nazileri küçümseyen bir bakış açısı vardı. Nazım’ın Memleketimden İnsan Manzaralarında yer alan karakterlerinden iyimser Sovyet subayı İvan’a söylettiği gibi, ‘Beethoven ve Schiller’in milleti, nasıl olsa devirirler iti’ mantığıyla hareket ediliyordu. Vaziyeti şu fıkrayla özetleyebiliriz. 1931 yılının bir kış gecesi dört komünist toplantıdadır. Toplantının sonuna doğru Nazilerin giderek güçlenmesi ve iktidara gelme olasılıkların artması üzerine konuşurlar. Albert şöyle der: ‘Nasyonal Sosyalistler Almanya gibi kültürlü ve gelişmiş bir ülkede asla iktidar olamazlar. Alman halkı asla böylesi barbar bir topluluğa iktidarı teslim etmez’. Bruno daha da rahattır ‘Naziler iktidara gelseler bile uzun süre tutunamazlar ki, bariz cahillikleriyle ülkeyi idare edecek birikime sahip değiller. İki seneye kalmaz yıkılıp giderler”. Aralarında en rahatı ise Claus’tur. ‘Nazilerin iktidarı almaları aslında daha iyi, zira bu durumda çelişkiler artacak, işçiler gerçekleri görecek ve bu da daha güçlü bir anti faşist bilinç oluşturacak! Yaşamın diyalektiği bazen böyle çalışır’. Dietrich sessiz kalır hiç birine hak vermemekle birlikte, kafası karışmıştır ve ne diyeceğini bilemez. Üç sene sonra dört arkadaş Dachau temerküz kampında yine yan yana gelmiş, kurşuna dizilmeyi beklerlen Diterich arkadaşlarına dönerek ‘Gördünüz mü ....in diyalektiğini’ der. Sözü afişlerin diliyle bitirelim. Dönem afişleri insanların propagandayla nasıl yönlendirilebildiklerine de kanıt teşkil etmekte. Burada ne görüyoruz? Sağı solu yumruklayan ‘hırçın’ komünist afişlerin aksine Nazilerin propagandası, güneşli güzel günlere inanan mutlu aileler, çalışkan işçi ve çiftçiler ile geleceğe güvenle bakan çocuklarla doluydu. 1933’te kendi halinde sıradan Alman vatandaşı bu afişlere baktığında ‘Mazallah komünistler gelirse kan gövdeyi götürür; Nazilere oy vermeli ki memlekete huzur gelsin’ demişti. Tarihin en militarist, şiddet eğilimli hareketi kendisini bu denli iyi gizlemeyi başarırken, karşıtlarının bu öfke dolu propaganda biçimleri toplumun aldanmasında etkili olmuştu. [1] Tam künye:Colin Storer, Weimar Cumhuriyeti’nin Kısa Tarihi, çev. Sedef Özge, İletişim İstanbul,2015. [2]Storer, a.g.e.s.196-199. [3] Arthur Koestler, Militanlar, çev. Ülkü Öztürk, Karşı Kıyı, İstanbul, 2001, s.29. [4] Koestler, a.g.e.s.28.
- Sevgilimiz Öykü!
14 Şubat Dünya Öykü Günü kutlu olsun! Bugünün aynı zamanda sevgililer günü olması vesilesiyle Litera Edebiyat olarak bir aşk öyküleri derlemesi yapmak istedik. Aklımıza ve kalbimize kazınmış aşk öykülerine ek olarak, sizden gelen önerilere de yer verdik bu derlemede. Her yazardan sadece tek bir öykü paylaşmaya özen gösterdik. Sabahattin Ali'nin Atilla Atalay'ın ve O.Henry'nin öykülerinin listenin ilk üçünde olmasının sebebi tamamen okurlarımızın ağırlıklı tercihleriyle ilgili. Diğer öykülerin ise herhangi bir öncelik sıralaması yok. Hepsi birbirinden güzel ve insan kalbini türlü şekillerde ele alan, aşk dolu, usta işi öyküler. Herkese iyi okumalar ve elbette yaşasın Dünya Öykü Günü! 1-Değirmen-Sabahattin Ali (Aynı adlı adlı kitabından) "Sen sevgiline ne verebilirsin sanki? Kalbini mi? Pekâlâ, ikincisine? Gene mi o? Üçüncü ve dördüncüye de mi o?… Atma be adaşım, kaç tane kalbin var senin?… Hem biliyor musun, bu aptalca bir laftır: Kalbin olduğu yerde duruyor ve sen onu filana veya falana veriyorsun… Göğsünü yararak o eti oradan çıkarır ve sevgilinin önüne atarsan o zaman kalbini vermiş olursun…" 2- Ebekulak-Atilla Atalay (Aynı adlı adlı kitabından) 3- Noel Hediyesi, O.Henry (Seçme Öyküler) 4- Bir ilkbahar Hikayesi- Sait Faik Abasıyanık (Mahalle Kahvesi adlı kitabından) "Yaşı kırkı aşmış bir adamın mevsimler içinde ilkbaharı üzüntü ile duymamasına imkân yoktur. Eski çılgınlıklar nerede: Nerede o, birden bire bir genç kız elinden, bir genç kız rüzgârından sararma, o yürek çarpıntısı? Şu ömrü mevsimlere benzetenler iyi etmişler doğrusu. Herkesin bir ilkbaharı, bir yazı, güzü, kışı oluyor işte." 5- Vapur, Leyla Erbil (Gecede adlı kitabından) 6- Unutulan-Oğuz Atay (Korkuyu Beklerken adlı kitabından) "Titreyerek geri çekildiği sırada, aynı delikten çıktı hamamböceği: Bacaklarının arasında küçük, pürüzlü bir parça taşıyordu. Dehşete kapılarak feneri deliğin içine tuttu: Işınlar, kafatasının iç duvarlarında yansıdı. Eyvah! Böcekler beynini yemişlerdi, en yumuşak tarafını. Belki de hamamböceği son parçayı taşıyordu. Kendini tutamadı: “Seni çok mu yalnız bıraktılar sevgilim?” dedi. Aşağıdan, başka bir deliğin içinden sevgilisinin sesini duydu." 7- Ay Dağı Aştı Geldi - Alice Munro (Nefret, Arkadaşlık, Flört, Aşk, Evlilik adlı kitabından) 8- Bakele - Sezgin Kaymaz (Aynı adlı kitabından) 9-Yaz Öpüşleri - Tarık Dursun K. (Aşk Allahaısmarladık adlı kitabından) 10- Gecenin Öteki Yüzü - Füruzan (Aynı adlı kitabından) 11-Stefan Zweig, Bilinmeyen Bir Kadının Mektubu, (Amok Koşucusu adlı kitabından) 12-Küçük Köpekli Kadın - Çehov (Bütün Öyküleri - 8) 13 - Boyacıköy'de Kanlı Bir Aşk Cinayeti - Murathan Mungan (Kırk Oda kitabından) '"Aşkımız bir günahtı." "Son sözün bu mu?" "Bu," dedi Gelin. "Yazık ki bu." "Ama hiçbir şey konuşmadık ki, hiçbir şey konuşmadık daha." "Konuşacak bir şey yok inan. Geç kaldın. Geç kaldık. Hepsi bu. Ama düşünsene hiç olmazsa severek ayrılıyoruz. Hiç olmazsa bu ayrılığı yaşatacağız kendimizde." "Adını söyle bana, hiç olmazsa adını söyle." "Ne önemi var adımın? Zaten şu yaşadığımızın da bir adı yoktu ki sevgilim. Yaşandı, güzeldi ve bitti. Ayrılık bir sevda kaderidir. Bilirsin; öğrenmiş olmalısın. Öğretmiş olmalılar."' 14- Mikail'in Kalbi Durdu - Ayfer Tunç (Aziz Bey Hadisesi adlı kitabından) 15- Şarkı Söyleme Dersi - Katherine Mansfield- (Bahçede Eğlence adlı kitabından) 16-Pınar Kür-Leyla İçin Şiir (Akışı Olmayan Sular adlı kitabından) 17-İki Şiirin Arasında - Yekta Kopan (Aynı adlı kitabından) 18-Hep Klinsmann'ın Yüzünden, Mahir Ünsal Eriş (Bangır Bangır Ferdi Çalıyor Evde) "Ben Şefika’ya âşık oldum ilk. Karaydı Şefika. Kıvır kıvır saçları vardı, kulağında anasından yadigâr, düşük ayarlısından iki küpeyle, duvarlara asılan Arap kızı biblolarına benzerdi. Avuç içleri pembeydi, yumuşaktı, sıcaktı. Dişleri çürük, nefesi üzgün, neşesi ağlamaklıydı Şefika’nın. On bir yaşındaydım ben, o on üç. Uzundu da benden ama poyraz yemiş söğüt fidanı gibi dururdu, yere değecek gibi olurdu cılız dalları." 19- Edgar Keret, Sinek Kaydı, (Domuzu Kırmak adlı kitabından)
- Öykü: Yüksek Rakım
"Gidecek başka yerim olmasa da olurdu. Okumak ne kadar da önemliydi bu kadar okumamış insan arasında." Emir Akköse Kubbe dağında durdurdu babam arabayı. Virajlı yollar midemi alt üst etmişti. Serin dağ rüzgarını alıp, derin derin içini döken dağ suyunu da yüzüme çarpınca kendime geldim. Avuçlarım suyu hapsetmeye yetmediğinden babam kendi avuçlarını ödünç verdi. Annem arabanın kapısına yaslanmış sigara içiyordu. Başını bağlamasına 16 kilometre var daha. Yanına gittim, „Ne kadar yolumuz kaldı anne?“ „Az kaldı yavrum,“ dedi. Sigarasını rüzgara kurban ederken, gözleri dağılıp giden dumanı takip ediyordu. „Söndür onu da gidelim,“ dedi babam. İzmariti yoldan aşağı, kayalıklara doğru bıraktı ulaşacağı son noktaya kadar izledi. Öne ben oturayım diye bir çırpınışta bulunduysam da işe yaramadı. Yolun geri kalanında annemle babam neredeyse hiç konuşmadı. Teypte o gün yükselen parça, arka koltukta basınçla dolan kulaklarıma şevkatli dokunuşlar yapıyordu ki bugün bile zaman zaman yürür benimle o şarkı. Uzaktan caminin minaresini görünce bir sevinç başladı içimde. Köydeki tek cami oydu ve bizim evin yanındaydı. Emektar Toros’umuz az sonra dinleneceğini bilerek son bir gazla tırmandı yokuşu ve bir yaz boyu sürecek molasına başlamak üzere stop etti. Annem bagajdaki öteberiyi eve taşıyordu. Dede, ellerini arkadan bağlamış evin bahçesinden aşağıya, tarlalara bakıyordu. Öğle ezanı yeni okunmuştu ama „Akşam oldu, nerede kaldınız?“ diye sordu. „Anca geldik“ dedi babam ağzının içinden. Babaannem bahçede, giriş kapısının yanındaki divanda sırtüstü uzanıyordu, bir elinin ters tarafını da alnına yaslamıştı. Bizi görünce doğruldu yavaşça. Gidip ikisinin de elini öptüm. Bahçenin arka kapısına, erik ağacının olduğu yöne doğru sıvışmaya çalıştım. Köyün diğer çocuklarıyla buluşmak için. Annem arkamdan, „Önce bir şeyler ye,“ diye seslendiğinde ceplerimde yeşil eriklerle çoktan çıkmıştım kapıdan. Ertan’ı çınarın dibinde elimle koymuş gibi buldum. Uzun kollu kendine büyük gelen eski bir gömlek giymiş, yakalarını havaya kaldırmıştı. Derenin kenarında çekirdek kırıyordu. Ben kayısı çekirdeklerini kırıp tek tek yerim. Ertan ise önce biriktirir, sonra yer. Bu denklem hayat boyu böyle devam etti. Ertan da benim gibi sadece yazları gelirdi buraya bu yüzden köy çocuklarına kendimizi kanıtlamamız bir iki haftamızı alırdı. Önce şehirden getirdiğimiz spor ayakkabıları ve temiz, markalı şapkalarımızı, şortlarımızı saklar; uzun kollu, güneşten solmuş bize büyük gelen gömlekler giyer, ter dalgalarının şeritler çizdiği şapkalar takar ve Ankara lastiği giyerdik. Sonra Türkçemizi valize koyup yarım yamalak Kürtçemizi yerleştirirdik dilimize. Şehirli tenlerimizdeki pembe sivrisinek ısırıkları bizi hiç rahatsız etmiyormuş gibi davranırdık. Yine de köy çocuklarının gözünde yaz bitmeye yakın gidecek olan turistlerdik. Bütün dolaylı tümleçlerimizi, noktalama işaretlerimizi ve metni anlama sorularımızı alıp gidecektik ne de olsa. Onlar ise Kürtçe tekerlemelerini dağların ötesine ulaştırabilmek için yeni turistler bekleyeceklerdi. Biz ise bu arada kalmışlığı, ne oralı ne buralı olmuşluğu metropollerde bir imza gibi taşıyacaktık. Ertan avucunda biriktirdiği terle tuzlanmış çekirdeklerden en seçkinlerini ağzına dökerken sordu „Karnen nasıl?“ „Bok gibi. Yine! ‚‘ onun karnesini sormadım. Her zaman takdir alır. „Malatya’daki futbol topunu da getirdim,“ dedi. „Hani nerede?“ „Evde, çıkarmam, patlar burada.“ „Çıkarmayacaksan niye getirdin oğlum.“ „Dikkatli oynayacaksak, çıkarırım.“ „Dikkatli oynarız.“ Yarım saat sonra aynı yerde buluşmak üzere sözleşip, eve gittim. Spor ayakkabılarımı çıkarıp, Ankara lastiğini geçirdim ayağıma. Dedeye rastlamadan arka kapıya yöneldim ki, „Nereye?“ diye seslendi arkamdan. „Top oynayacağız.“ „Doymadın oyunlara, yaşıtların tarlada harman kaldırıyor.“ Tartışmaya girmedim. Arka kapıdan atlarken bir kaç erik daha koydum cebime. O sırada annemi gördüm balkonda. Başını bağlamış, kumaş pantolonunu çıkarıp çiçekli şalvarını giymişti. Halıları silkeliyordu. Karnem yine kötü geldi diye çok kızmıştı. „Sana oku diyorum ki bu köyden başka da gidecek bir yerin olsun,“ diyordu. Oysa ben köyü seviyordum. Gidecek başka yerim olmasa da olurdu. Okumak ne kadar da önemliydi bu kadar okumamış insan arasında. Okumak ne kadar önemliydi ve matematiğim ne kadar kötüydü. Akşam serinliği tanıdık dokunuşlarla rahatlattı yemek masamızı. Babam hiç konuşmadı. Annem. Zaten hiç konuşmazdı. Dede, yarın işçilerin geleceğini hatırlattı. Babaannem dizlerinin ağrısından şikayet etti. Don vurdu diye çaya yakın olan kayısılar yanmıştı, ne zarar. Çay demli olsundu, hadi yatılsındı. Annem balkona serdi döşekleri, ben babamla orada yatacaktım, annem içerde çekyatta. Babamla bir süre berrak gökyüzüne baktık, yıldızlar hakkındaki sorularıma kısa yanıtlar verdi. Bir yıldız kaydı, hangi ülkeye düşmüştür. Birkaç uçak gördük, kimdir içindeki insanlar, nereye gidiyorlar baba. Saat sabah yedide dedemin seslenişiyle uyandım. Yastığım gördüğüm rüyaların ışığıyla sıcacıktı hala. Gerinip sol yanıma doğru döndüm balkondaki yatağımda, dedeme aldırmadan. Dut ağacı elimi uzatsam dokunacağım bir mesafedeydi. Karşımda tarlalar uzuyor ve dağlarla birleşiyordu, dağlar ise gökyüzüyle. Dede bir kez daha var gücüyle ismimi haykırdığında artık aşağı inme vaktim gelmişti. „Öğlen oldu, neredesin?“ dedi dede, ben peynir ekmek ve kayısı reçelimi yerken. „Haydi karnını doyur da inekleri bahçeye götür otlasınlar.“ Gündelik bir sohbette bile azarlar gibi konuşsa da severdi dede beni. Cebindeki fıstıkları bir tek benimle bölüşmesinden bilirdim. Patlayan her balon topumun ardından yenisini alayım diye verdiği harçlıktan bilirdim. Karnımı doyurunca ahıra doğru yürüdüm. Dede beton ev yapmadan önce eski kerpiç evde kalıyorlardı, hayal meyal hatırlıyorum. Hayvanlar aşağıda havşede uyurken üst katta bizimkiler yatıyordu. Şimdi eski evin yüz metre aşağısında beton eve geçtik ama hayvanların ikametgahı hala kerpiç evin havşesidir. Babaannem sabah erkenden ineklerin boynuzlarından kalın bir ip geçirerek ayaklarına bağlamıştı. Bahçede kafalarını kaldırıp ağaçlardan kayısı yemesinler diye. Hepi topu iki inekti zaten. Aslında bir inek ve danası. Yolda bir sopa bulup aldım elime ve ineklerin kahvaltı yapacağı bahçemize doğru yol aldım. Köy yoluna inip asfaltın üzerinde aşağı yukarı beş yüz metre ilerleyip eski değirmenin oradan sola sapınca patika yol başlar. Dereyi ve onun sevinci müjdeleyen ritmini takip edince bizim bahçedesinizdir. İneği ve sevgili danasını uzunca kendirlerle iki farklı ağaca bağladım. Saat 12’de onları su içmeye götürene kadar işim bitmişti. Tekrar asfalt yola çıkıp bizim evin ters yönüne yürüdüm. Eski değirmenin oradan yukarı doğru çıktım. Biné Çinaré’de kimse yoktu. Malatya’daki teybimizde de sık sık çalan devrimci şarkıları mırıldandığında anladım Şehmus’un sınıf bilinci olan bir mevsimlik işçi olduğunu. On iki on üç işçi tuttuğumuz yaz aylarından değildi. Çoğu kayısıya don vurdu o yaz ve sadece üç işçi geldi Adıyaman’dan. Şehmus, annesi ve bacısı. Çanak anten ve babamın devrimci kasetlerini doğru anladımsa Şehmus beni sevmeyecekti. Ağa torunuydum çünkü, işverendim. Dede eskisi gibi köyün varlıklısı değildi ama herkes onu ağa diye bellemişti bir kere, o da öyle davranmayı hep sürdürdü. Bir paydos vakti kayısı sirkelediğimiz uzun sopalar Şehmus’un omuzunda birlikte yürürken „Çok poz kesiyorsun Şehmus abi, ben de devrimciyim“ dedim. Elinin içiyle kafamın arkasını tokatladı hafifçe. „Gece gündüz top oynuyorsun, paydos vakti geliyorsun bahçeye nasıl devrimcisin,“ dedi. Evin oradaki yokuşa gelince sağda okulun bahçesinde top oynuyordu çocuklar. Annemin pişirdiği yemeklere oturana kadar Şehmus da eşlik etti bize. Bir başka zaman derslerimi sordu. Okumamı öğütledi yoksa sürünürmüşüm onun gibi. Ben köyü seviyorum dedim. Onun gibi yürümeye, onun gibi konuşmaya, onun gibi bakmaya başladım. Paydoslarda birlikte eve yürürken bazı şairlerden bahsetti, aklında kalanları okudu. Islık çaldı, dudaklarımı büzüp onun gibi çalmaya uğraştım bir vakit. Ertan’la az vakit geçirmeye, daha çok bahçede olmaya özen gösterdim. Şehmus annesi ve bacısı eski evin toprak damında yatarken, ben de babamla balkonda yatmaya, yıldızlara bakmaya ve Şehmus’u düşünmeye devam ettim. Birbirini ağır çekimde kovalayan böyle gecelerin ardından arabadayız yine. Kubbe dağında durduruyor babam arabayı, midem berbat. Annem çiçekli şalvarı çıkarmış, kumaş pantolonunu giymiş, başını açmış. Verilen emeğe hiç değmeyecek bir kaç Türk lirasına bütün hasat satılmış ve babam avuçlarını benimle paylaşıyor kubbe dağından akan, içli bir türkü gibi yanan suyu içmem için. Paranın bir kısmı dershanelere gidecek, aman okuyayım diye. Aradan neler geçti, nasıl oldu bilinmez Berlin’den kalkan Palermo uçağının 32. Koltuğundayım. Cam kenarı. Oldukça batıda olmama rağmen doğudaki o küçük köyü arıyor gözlerim. Balkonda babasıyla yatan bir çocuk eliyle bizim uçağı göstersin diye. Aşağı bakıyorum camdan, dikkatle. Yeşil eriklerin ceplerini nemlendirdiği bir çocuk mu koşuyor çınarın dibine doğru. Yok, yine çok yanlış bir yere bakıyorum kuşkusuz. Ve Şehmus, deniz seviyesinden kaç metre yukarıdadır, nerededir. Bunları düşündüm.
- “Artık evimdeyim!" diye şarkı söyledi kalbi
Camillo Bortolato'nun kaleme aldığı Bir Tilki, Bir Hikâye, Türkçede. "Cesur bir kızıl kuyruğun başaramayacağı şey yoktur!" "Ormanda çıkan yangından sonra yeni bir ev bulma arayışına giren Tilki Volpina’nın öyküsü kalpleri ısıtacak. Zorluklara karşı cesaretle mücadele veren Tilkiciğin hikayesi tüm miniklere yaşama dair ilham olacak. Volpina ve ailesiyle birlikte bir ‘büyüme yolculuğuna’ çıkacağız. Hazır mısınız?" Camillo Bortolato, pedagog olmasının yanı sıra 42 sene boyunca öğretmenlik yapmıştır. İtalyan eğitim sisteminde etkisi büyük bir eğitimcidir. Kitapları milyonlarca çocuğa ulaşmıştır. BİR TİLKİ, BİR HİKÂYE Camillo Bortolato Timaş Çocuk, 2024 Çeviri: Burçe Kaya 128 s. Tür: Öykü
- Etrafımızdaki duvarları kim ördü?
Feride Çiçekoğlu, 30 yıl aradan sonra insan, hayvan, doğa ilişkisine dair sorgulayıcı bir romanla dönüyor. Uçurtmayı Vurmasınlar'ın Barış'ının ruh ikizi Milföy, onun gibi masumca bakıyor dünyaya. Böyle baktığı içinde insanın hıncını alamadığı doğaya, hayvanlara, şehirlere ve kendine yaptıklarını bir türlü anlayamıyor. Siz hiç, biri sizi sahiplensin diye beklediniz mi? Bu çok fena bir şey. Kendinizi beğendirmeye çalışmanız isteniyor. Sevimli görünmeniz, derin derin bakmanız, munis davranmanız. Oysa ben neysem oyum. Niye farklı görüneyim? Biri beni alıp götürsün, asıl huyumu sonra belli edeyim, bu mudur yani? Buna sahtekârlık denir, ben yapmam öyle şey. Bunları söylemek istedim. Ama nasıl? En iyisi hiçbir şeyin farkında değilmiş gibi davranmak, küskün küskün, gelene gidene bakmadan öylece yatmak. Tertemiz kalpli Milföy'ün hikâyesi bu cümlelerle başlıyor. Feride Çiçekoğlu, otuz yıllık bir aradan sonra yazdığı bu romanda ormana terk edilmiş bir köpeğin, Milföy'ün sesine kulak vermemizi istiyor. Milföy yeniden "sahiplendirilme" hikâyesini ve sonrasını, tanıştığı kedi ve köpek arkadaşlarının hikâyeleriyle birlikte anlatıyor; anlattıkça da hüzünlü mazisine dair hafızasında kapılar aralıyor. Senta Urgan'ın birbirinden güzel çizimleriyle zenginleşen Milföy ve Arkadaşları'nı okuyunca etrafımızdaki duvarların çoğunu aslında ellerimizle ördüğümüzü anlıyoruz. FERİDE ÇİÇEKOĞLU, Ankara'da doğdu. ODTÜ Mimarlık Fakültesi'ndeki lisans ve yüksek lisans öğreniminin ardından Pennsylvania Üniversitesi'nde tamamladığı doktorasında ütopyalar ve kent tasarımı üzerine çalıştı. Ütopya sevdasıyla 12 Eylül 1980 Askerî Cunta döneminin dört yılını cezaevlerinde geçirdi. Bu sırada edebiyata ve sinemaya yöneldi. Senaryolarını yazdığı Uçurtmayı Vurmasınlar (1989), Umuda Yolculuk (1990) ve Suyun Öte Yanı (1991) gibi filmlerin aldığı ulusal ve uluslararası ödüllerin ardından sinema alanında akademik hayata geri döndü. Türkçede yayımlanan Vesikalı Şehir, Şehrin İtirazı ve İsyankâr Şehir üçlemesinin yanı sıra şehir ve sinemaya dair İngilizcede makale ve derlemeleri vardır. Halen İstanbul Bilgi Üniversitesi'nde mimarlık, edebiyat ve sinemaya dair dersler vermeyi sürdürmektedir. MİLFÖY VE ARKADAŞLARI Feride Çiçekoğlu Can Yayınları, 2024 Çizimler: Senta Urgan Tür: Roman 128 s.
- Yaratıcılık Ritüelleri 7 Irmak Zileli: "Yazılacak olan metin kendi ihtiyacı olan yazma hallerini de yaratıyor, belki de dayatıyor!"
"İnsanın yazma alışkanlıkları da pek çok şey gibi sabit değil. Hem yaşam koşullarına bağlı olarak değişebiliyor, hem de insanın yazıyla olan ilişkisine göre. Hatta her metinde yeni alışkanlıklar kazanabiliyor insan." Yaratıcılık Ritüelleri'nde Semrin Şahin'in bu haftaki konuğu Irmak Zileli. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? İnsanın yazma alışkanlıkları da pek çok şey gibi sabit değil. Hem yaşam koşullarına bağlı olarak değişebiliyor, hem de insanın yazıyla olan ilişkisine göre. Hatta her metinde yeni alışkanlıklar kazanabiliyor insan. Sonrakinde onu bırakıp bir başkasını edinebiliyor. Örneğin Gölgesinde romanımı yazarken romanı en çok yürüyüşler sırasında kurdum, düşündüm, hayal ettim. Bu doğaldı tabii. Ne de olsa karakterlerden biri şehirde fink atacaktı. Benim sabit durmam tuhaf olurdu. Gerçi yürüyüş günlük rutinimin her zaman bir parçası oldu ama Gölgesinde yazılırken başka bir anlam kazandı. Metnin kâğıda aktarıldığı aşamada yürüyüşler o günkü bölümün yazımından önce zihni odaklamamda, yazıldıktan sonra da yazdıklarımı demlememde bana yardımcı oldu. (Buna bir ritüel demek mümkün mü bilemedim ama…) Sorunuz üzerine düşününce fark ettim ki, yazılacak olan metin kendi ihtiyacı olan yazma hallerini de yaratıyor, belki de dayatıyor. Son Bakış’ı sabahları çok erken bir vakitte, hayatın hay huyuna dalmadan yazmaya oturuyordum. Yatak ile yazı masası arasındaki mesafe kısalmıştı. Acaba bunun roman karakteri Tina’nın yatar vaziyette olmasıyla ve ölümle arasındaki mesafenin çok kısa olmasıyla bir ilgisi var mı? Ölümün bir tür uyku olduğunu düşünürsek, ölüme yaklaşan birinin zihninin çok da uyanık olmaması beklenebilirse eğer, benim de kendimi fazla uyandırmadan metnin başına oturmayı tercih etmem bir tesadüf olmasa gerek. Fakat yine de bilemedim, bu da bir ritüel değil galiba. Neyse, düşünmeye devam edeyim ben… Bende Ölen Sensin’i de sabahları erken yazıyordum ama onun da bir eylemle bağı oluştu yazarken; bisiklete binmek. Romanı sabah yazsam da gün içinde 1-2 saat bisiklete biniyor ve o gün yazdıklarımı, ertesi gün yazacaklarımı bisiklet üzerinde düşünüyordum. Hatta romana bisiklet üstünde başladım desem yeridir. İlk sahne ve ilk cümleler bisiklet sürerken gelivermişti, az daha düşecektim. Romanın kahramanının erkek olması, sportif bir eylem içindeyken onunla daha kolay bağ kurmamı sağlamış olabilir mi? Belki böyle söyleyerek normatif bir bakışa fazla prim veriyor olabilirim, ne yani sportif faaliyet erkeklere mi mahsus değil mi ama? Fakat bu benim fikrim. Volkan’ın dünyasına girebilmek için onun kendi erkekliğini güçlü şekilde hissettiği bir anın benzerini yaratmaya ihtiyaç duymak da anlaşılır bir durum. Ama yine olmadı sanırım. Bu da bir ritüel değil sanki. Yok, galiba benim yazmaya başlamadan önce ya da sonra bir ritüelim yok. Girdiğim birtakım haller var o kadar. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Öncelikle sihirden, büyüden uzak duruyorum. İlham çalışana gelir. Tabii beklemek de çalışmanın bir parçası. Demlenmek. Zaman tanımak. Beyni sürekli doldurursanız, içi tıka basa eşyayla dolu bir çekmeceye döner. Hiçbir şeyinizi bulamazsınız içinde. Yazma sürecimin iki aşaması vardır. Birinci aşama romanın meselesi, konusu, hikayesi üzerine düşündüğüm, bilgi ve fikirleri geliştirip derinleştirdiğim aşama. Bu aşamada bolca okurum, film izlerim, müzik dinlerim. Zihnimde hep roman vardır, arka planda işlerken, hayatta karşılaştığım her şey oraya hizmet eder hale gelir. Baktığım her yerde romana bağlanacak bir şey bulurum. Fakat bu şu anlama gelmesin, beynime sürekli bir şeyler yüklüyorum, onu bilgilerle ve fikirlerle dolduruyorum. Hayat bir yandan kendi doğal akışında ilerlerken, başka işlerle meşgulken, ailemle, arkadaşlarımla vakit geçirirken, romana dair çalışma da akar. Bu sırada beynim sanki bir yeraltı faaliyeti yürütürmüşçesine kendi kendine, dışarıya pek çaktırmadan işini yapar. Yaklaşık iki üç yıl içinde, fikirler o yeraltından dışarı küçük patlamalarla çıkar. Böyle böyle de birikirler. Bu aşamada hiçbir fikrin üzerine gitmem. Hikâyenin, karakterlerin, olay örgüsünün, anlatıma dair teknik kararların ortaya çıkması için uygun zemini hazırlarım sadece. O da okumak, düşünmek kadar, düşünmemektir de. Yani düşünmüyormuş gibi görünmektir. Beyin, kuliste bir şeyler yapar eder ama ben gözümü dikip ona bakmam. Gözümü fazla dikersem, yani elime kâğıdı kalemi alıp hadi hikâyeyi kuralım dersem, hadi karakteri oluşturalım, hadi olay sıralaması çıkaralım dersem, işte o zaman tıkanırım. Çünkü zihnin ihtiyacı aklın onu didiklemesi değil, rahat bırakılmaktır. Biriktirdiklerini işleyebilmek için rüya görmesi gerekir. Tıpkı gözlendiğini hissedince oyunu bırakan ya da tutuklaşan bir çocuk gibidir zihin. O nedenle tıkanmalara karşı önlemim, bilincin, bilinçdışının, sezgilerin, aklın, duyuların hep beraber çalışması için benliğin tüm parçalarına alan açmaktır. Bu da bir tanesini hâkim kılmamakla olur bence. Ben bu süreci hamarat tembellik olarak adlandırıyorum. Toplayıcılıktan hamarat olmak gerek, topladıklarını ürüne dönüştürmekte tembel. Yazının başına oturduğum, yani romanı cümlelere dökmeye başladığım süreçteki olası tıkanmaları aşmanın yolu farklı tabii. O aşamaya geldiğimde roman kafamın içinde yazılmış gibidir. Tabii ki ana hatlarıyla. Sahne sahne değil. Ama karakteri iyi tanıyorumdur, o iç dünyamda oluşmuştur. Romanı içselleştirdikten sonra yazıya dökeceğim için tıkanmalar bence en aza indirgenmiş olur. Yine de eğer bir tıkanma yaşarsam öncelikle bunun çok üzerine gitmemeyi, kendi haline bırakmayı denerim. Hatırlamaya çalıştığınız bir ismi düşündükçe hatırlama ihtimalinin uzaklaşması gibi. Ne zaman ki düşünmeyi bıraktınız ve ev işine daldınız, lavaboyu temizlerken bir anda isim gelebilir mesela. Birinci soruya verdiğim yanıttan da anlaşılacağı gibi hareket etmek bende odaklanmaya yardımcı oluyor. Ama odaklanmak derken de anladığım gözü oraya dikmek değil. Zihni doğru zamanda uzaklaştırmak da odaklanmaya hizmet ediyor. Bu uzaklaşmayı da kendi yaşantımda kurmaca sahneler yaratarak yapmak hem eğlenceli oluyor hem de kolay. Yani romanda herhangi bir sahneyi düşünmemek için, kendi hayatımın içinde hayal ürünü konuşmalar, olaylar yaratır, onları tüm ayrıntılarıyla hayal ederek senaryolar yazarım. Bu da beynimin hayal kuran bölümündeki tıkanıklığı açmamı sağlayabilir. Diyelim metni yazarken yaşadığım tıkanmayı aşmamda bütün bu yaptıklarım bir işe yaramadı. O zaman iki seçenek olur önümde. Ya oturup iyi kötü bir şeyler yazmayı denerim ve kötü olmasını umursamadan devam ederim. Böylece kalemim de zihnimde yazarken açılabilir. Nasılsa sonradan geri dönüp kötü kısımları değiştirme şansım her zaman var. Bir diğer çözümüm de tıkanmayı metnin içine taşımak olur. Örneğin Eşik’te Eylül’ün babasına mektup yazarken yaşadığı bir tıkanmaya dönüştürürüm kendi tıkanmamı. Bir konuşma esnasında karakterin aklındakileri söyleyemeyişine dönüştürebilirim. Ya da duygularıyla arasında bir tıkanıklığa, kopuşa, engellere. Böylece tıkanmanın kendisi hikâye olur. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Engelsiz hayat var mı ki? Sadece yaratıcı bir çalışma yaparken değil, insan büyürken, okula giderken, iş hayatında, aşkta, arkadaşlıkta, sağlıkta sürekli birtakım engellerle karşılaşır. Bu doğaldır. Hiçbiri olmasın ekonomik koşullar vardır insanı sınırlayan, sıkıştıran. Elbette kastınızı anlıyorum, sanat ve edebiyat alanında destekleyici bir sistem kurulmuş değil, ne ülkemizde ne dünya üzerinde. En basitinden, geçimini sağlamak için başka işlerde çalışmak zorunluluğu, istediğiniz zaman yazmanızın, ihtiyacınız olduğu saatlerde keyfinizce okumanızın önünde bir engel. Elbette ben de bu tür engellerin, sınırların içinde kendime yazacak alanı ve zamanı yaratarak geldim bugüne dek. Yine de herhangi bir iş yerinde çalışan yazar arkadaşlarıma göre daha şanslıydım. Nihayetinde bir yayınevi çatısı altındaydım ve çalışma saatlerimi esnetme, kendi işime gelecek şekilde eğip bükme şansım vardı. Her şeyden önemlisi kitap okuyarak para kazanıyordum ve profesyonel işimi yazarlığımın hizmetine verme şansım oldu. Ya da şöyle diyelim, işimi yaparken, bir yazarın ihtiyacı olan entelektüel birikimi de sağlamış oldum. Dergiler için yazarlarla ve sanatçılarla röportajlar yaparken onlardan çok şey öğrendim örneğin. Editörlük yaparken eleştirel okuma becerimi geliştirdim ve sonrasında bunları da kendi metinlerimde kullanabildim. Yine de elbette sadece roman yazarak geçinmek mümkün olmadığında, her ne kadar aynı sektörün içinde editörlük, dergicilik gibi işler yapsam da, yazma arzumun ya da romanım için okuma arzumun çok yüksek olduğu anlarda, bir dergi yazısı yetiştirmek zorunda kalmak bende de bir sıkışma hissi yaratıyordu. Fakat bu engellerin varlığı, yakalanan yazma fırsatlarını en verimli şekilde kullanmamı da sağlamış oldu. Sonsuz zamanım olsaydı, vakti bu denli verimli geçirir miydim emin değilim. Buradan hareketle söylersem, bana öyle geliyor ki belli dozda engellenmek yaratıcılığa köstek değil destek. Uzun lafın kısası zamanın kısıtlılığından, para kazanma mecburiyetinden şikâyet ettiğim zamanlarda, yazma arzum bir şekilde yolunu buldu. Daha az uyudum mesela. Sabah erken kalkıp yazarak aştım zaman engelini. Düzenli bir gelirimin olmadığı, roman yazdığım zamanlarda ekonomik zorlukların çok sıkıştırdığı da oldu. Böyle zamanları da borç yazarın kamçısıdır diyerek atlatmaya çalıştım. Ekonomi ve zaman gibi engeller bir sistem sorunu elbette. Bireysel çözümlerin şakasını yapabiliriz ama başka bir yönden de önemsenmesi gereken meseleler bunlar. Telif haklarında yazarın daha fazla gözetilmesi, bağımsızlığını koruması koşuluyla yazarın desteklenmesi gibi politikalara ihtiyaç var. Bunlar da üzerine düşünülmesi, tartışılması gereken konular. Başta yazar örgütleri olmak üzere, bu alanda emek veren herkese iş düşüyor. “Yazdıklarımın görünürlüğüyle” ilgili engeller ise pazarlama ve piyasanın konusu. Yazar olarak yazdıklarımın okura ulaşmasını elbette isterim. Ama kitapların görünürlüğünün yazarın kontrolü dışında faktörlere bağlı olduğunun farkındayım. Bunlarla mücadele etmeyi yersiz hatta zarar verici buluyorum. Yayın piyasasını belirleyen bir ekonomik sistemin ve politik iktidarın yarattığı kültürün içinde görünür olmanın yolu bu popüler kültürün beklentisini karşılamaktan geçiyor. Hem metinde hem yazar kimliğinde. Tabii görünürlüğün ölçüsü de başka tartışma konusu. Eğer bu kapıyı açarsak şunu da sormamız gerekir, ne ölçüde görünür olmak insanı tatmin eder? Ben yazar olarak dikkatimi buraya vermektense yazdığım romanların niteliğini yükseltmeye, kendimi yazar olarak beslemeye odaklanmayı tercih ediyorum. Böylece benim açımdan başka bir ihtimal doğuyor. Yazdıklarımın niteliksel olarak dönemini aşma ihtimali. Çünkü hem biçim hem de içerik olarak arayış içinde olmak, bu yönde beslenmek ve metinleri bu perspektiften oluşturmak, güncel edebiyatın, popüler olanın sınırlarına hapsolmamayı sağlayabilir. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? İlk romanımda otobiyografik malzememi kullanmıştım. Bu da yazıyla ilişkimin başlama noktasına dair bir şey söylüyor. Yazar bakışımı önce kendime yöneltmişim demek ki. Virginia Woolf yazma eylemini, içten dışa dıştan içe bir bakış olarak niteler. Ben de önce içe bakmışım ama orada takılıp kalmak için değil. O zaman roman olmazdı zaten. İçe bakıp ordan topladığım malzemeyi dışarı aktardığımda, dışarıdaki malzemeyle kaynaştırdığımda ortaya roman çıktı. Kendi malzemeni romana dönüştürmek, deneyimi hikâyeleştirmek o deneyime olan bakışı da kuşkusuz dönüştürdü. Sonraki iki romanımın (Gözlerini Kaçırma ve Gölgesinde) hikayesi otobiyografik olmasa da meselesi otobiyografikti. Karakterlerim benim bir benzerimdi; dertleriyle, ait oldukları kültürle, sınıfla, kentli oluşlarıyla vb. Dolayısıyla o iki romanda da başlangıç noktası içe bakıştı. İçten dışa doğru hareket buraya kadar devam etti. Fakat sonra başlangıç noktam bir gençlik romanıyla değişti. Bozuk Saat’te çok sayıda karakterin nabzına atlayarak onların hikayesini aktaran bir anlatıcı karakter yarattım, Bozuk Saat’in kendisi. Bu empatik saat, başkalarının duygularından etkilenerek bozulan bir saatti. Ve bence hem yazarın hem anlatıcının metaforu olarak okunabilirdi. Bozuk Saat, yazar olarak benim yazıyla ilişkimi dönüştürücü bir etkide bulundu. Başkalarının hikayesine atlayan saat gibi, ben de bu romandan itibaren başkalarının hikayelerine yönelttim bakışımı. Yani bu kez başlangıç noktam dışa bakış oldu. Yazma eylemimin yönü dıştan içe içten dışa olarak değişti. Yön değişti ama içe bakıştan vazgeçtiğim için değil. İlk üç romanda kendimi anlayarak başkalarını anlama çabam, bu andan itibaren başkalarını anlarken kendini anlamaya evrildi. Son Bakış’ta bana tamamen yabancı bir karakterin hikayesini anlatırken, onu anlamaya çalışırken, bakışımı ondan kendime çevirdim. Böylece aslında onu da daha iyi anladım. Tina’nın kendini bu ülkede bir yabancı gibi hissedişini anlamak için kendimi bu ülkede yabancı hissettiğim anlara dönüp bakmam gerekti. Ya da Tina’nın hata yapma korkusunu anlatma çabası, benim kendi içimdeki korkuyu keşfetmemi sağladı. Önce dışa, sonra içe yönelen bu bakış; her iki tarafı da anlama ve anlatma imkanını doğurdu. Bende Ölen Sensin’de bir erkeği yazarken de, erkeklik inşası üzerine düşünürken, yani bir kadın olarak benim ötekim olan erkeği kavramaya çalışırken, kendi içimdeki eril yanları keşfettim. Yazarlığımda aldığım yolu sormuştunuz. Yolun başında güzergahım kendine bakarak başkalarını anlamak ve bu anlayış ışığında kendini yeniden yorumlamaktı. Bugün artık başkalarını anlamaya çalışırken kendimi anlama yolunda da adım attığımı, bu iki bakışın kaynaşmasıyla dünyayı yorumlamaya çalıştığımı söyleyebilirim. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Sabah çok erken saatte yazma alışkanlığım zaman içinde oluştu. Bu durum insanın zihninin günün hangi saatlerinde daha iyi çalıştığıyla ilgili bir şey sanıyorum. Kimi gece insanıdır, kimi gündüz. Ben sabahları hem daha dinç hem de daha berrak bir zihne sahip olduğumu hissediyorum. Sabah 6.30 gibi yazının başına oturuyorum. Haberlere bile bakmadan, sosyal medyada hiç oyalanmadan, yani aslında zihnimi gündelik hayatın keşmekeşine sokmadan, herhangi bir bilgi ya da haber ile odağımı kaydırmadan. En fazla 1,5 saat yazıyorum. Daha fazla yazmaya kalktığımda dilin savruklaşma, hikâyenin aceleye gelme riski olduğunu fark ettim çünkü. Günlük yazma rutinimin sonuna geldiğimde, yazı masasından kalkarken bütün malzememi tüketmediğimde, yani ertesi gün yazacaklarıma dair bir fikrim olduğunda çok daha yüksek bir moralle devam edebiliyorum. Hem yarın masaya oturduğumda ne yazacağımı bilmek güçlü hissettiriyor, hem de her şeyi tüketmemiş olmak şevk veriyor. Aynı zamanda ertesi günün malzemesini gün içerisinde yoğurmaya, üzerine düşünmeye olanak sağlıyor. Bir gün sonra masaya oturduğumda fikirler çok daha olgunlaşmış oluyor. Sabah 1,5 saat yazdıktan sonra gün içinde her ne yaparsam yapayım, yazdıklarımın zihnimde demlendiğini hissediyorum. Fakat asla dönüp bakmıyorum. Üzerinden zaman geçmesi, yazdıklarımı daha nesnel bir gözle değerlendirmemi sağlıyor. Ertesi gün bir gün öncenin malzemesini okuyup, yazmaya devam ediyorum. Böyle böyle haftanın beş günü, birer ikişer sayfa yazarak romanın sonuna kadar varıyorum. Diğer iki gün dinleniyorum. O hafta yazılanların demlenmesine ihtiyaç duyuyorum. Bu sırada editörüm Melisa, yazdıklarımı okuyor ve yeni haftaya başlamadan önce onunla üzerine konuşma imkânı buluyoruz. Güvendiğim bir dış gözün yorumları ışığında yazdıklarıma bakmak hem metnin devamını getirirken bana fikir veriyor, hem de önceki yazdıklarıma yeni bir bakış kazanmamı sağladığı için üzerinde çalışırken bana yardımcı oluyor. Yazarken elimin altında özel bir kitap olmaz. Okuma faslını yazmaya başlamadan önce tamamlamış olurum. Yazarken roman okumam. Daha çok kuramsal kitaplar okurum. Onlar da yazmakta olduğum romanla doğrudan bağlantılı çalışmalar olmaz. Yine de eğer bir tıkanma yaşarsam, ya da akışta bir fikre ihtiyaç duyarsam elbette metnimi besleyecek kaynaklara döner bakarım. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Yok. Ben kendi yapıtlarımı elimden geldiğince derinleşerek iyi hale getirmeye çalışıyorum. Başka yapıtları da kendi yaratıcılarıyla birlikte seviyorum. Onları onlar yaratsın ki, biz de beslenelim.
- Cesaret ve alaycılığın ilgi çekici bir karışımı
Goodreads okurlarına göre 2023’ün En İyi Fantastik Romanı, Çatal Yürek, Türkçede. Galaxy “Alex” Stern’ün tek yapması gereken yeraltı dünyasına açılan bir kapı bulmak ve cehennemden bir ruhu kaçırmaktı. Bu basit bir plandı, bu türden bir yolculuğa çıkan kişilerin nadiren geri dönmesi dışında ortada bir sorun yoktu. Ancak bu onun Lethe’deki ve Yale Üniversitesi’ndeki geleceğini yakacak olsa bile Darlington’ı araftan çıkarmaya kararlıydı. Bir kurtarma girişiminde bulunmaları kesinlikle yasaklanan Alex ve Dawes kimden yardım isteyeceklerini bilemediklerinde yapmaları gereken tek şeyi yaptılar: Lethe centilmenini kurtarmak için son derece şüpheli müttefiklerden oluşan bir ekip kurdular. Hep birlikte, cemiyetlerin en sıkı korunan sırlarını ortaya çıkarmak için bilinmezliklerden oluşan bir labirente dalmak ve her kuralı çiğnemek zorundaydılar. Ancak okuldaki öğretim üyeleri birer birer ölmeye başladığında Alex bunların kazadan ibaret olmadığını biliyordu. New Haven’da son derece ölümcül bir şey harekete geçmişti ve hayatta kalmak istiyorsa hem kendi geçmişindeki canavarlarla hem de üniversitenin temellerine yuva yapmış karanlıkla yüzleşmeliydi. Leigh Bardugo İsrail kökenli Amerikalı genç yetişkin ve fantastik edebiyat yazarı. En çok, 23 Nisan 2021’de Netflix’te gösterilmeye başlanacak Gölge ve Kemik’in de dahil olduğu, 2012 yılında yayımlanmaya başlanan Grishaverse romanlarıyla tanınır. 2019 yılında Goodreads En İyi Fantazi Romanı Ödülü’nü kazanan Dokuzuncu Cemiyet ise Amazon tarafın-dan dizi olarak uyarlanmaktadır. Bardugo’nun eserleri 22 dile çevrilmiş ve 50’den fazla ülkede yayımlanmıştır. Yazar, Captain Automatic isimli grubun solistliğini de yapmaktadır. ÇATAL YÜREK Leigh Bardugo İthaki Yayınları, 2024 Çeviri: Nur Eren 512 s.
- Güle güle Füruzan...
Çağdaş edebiyatımızın en büyük isimlerinden Füruzan yaşama veda etti. Ömrünü ezilmiş, kıyıda kalmış, hakkı yenmiş ve duyarlıklı iç dünyaları açığa çıkmamış insanların hikayelerini yazmaya adayan, öykünün yanısıra, roman, şiir, deneme gibi edebiyatın hemen her alanında büyük eserler veren, yazdıklarının sinema ve tiyatro uyarlamaları akıllara kazınan Füruzan 91 yaşında aramızdan ayrıldı. İlk öykü kitabı Parasız Yatılı ile 1972 Sait Faik Hikaye Armağanı'nı kazanan ve aynı zamanda bu ödülü alan ilk kadın yazar olan Füruzan, kadın özgürleşmesi ve kadın yazını için de ayrıca bir simge isimdi. Verdiği eserlerle, duruşuyla, kadın yazınının ve kadın yazarların önünü açan yazar, deyim yerindeyse ölene kadar yazmış, son öykü kitabı olan "Akim Sevgilim" geçtiğimiz yıl yayımlanmıştı. Yaşamı boyunca pek çok edebiyat ödülüne layık görülen Füruzan'ın yazdıkları Fransızca, Farsça, İtalyanca, Rusça, Japonca, İspnayolca gibi dünya dillerine çevrilmişti. Yazarın aramızdan ayrıldığını şair Elif Sofya bugün sosyal medya hesabından duyurdu. Füruzan kimdir? Füruzan 29 Ekim 1939'da İstanbul'da doğdu. İlk kitabı Parasız Yatılı’yla 1972 Sait Faik Hikâye Armağanı'nı kazandı. İlk kitaplarında yoksulların, çöken burjuva ailelerinin, yoksulluk ve yalnızlıkla boğuşan kadın ve çocukların, yeni ortamlarda bunalan ve yurt özlemi çeken göçmenlerin dramlarına yaklaştı; kişileri derinlemesine inceledi, anlatımını ayrıntılarla besledi. 12 Mart dönemini anlattığı ilk romanı Kırk Yedi'liler ile 1975 TDK Roman Ödülü’nü kazandı. 1975’te bir sanatçılar programıyla (D.A.A.D.) çağrıldığı Batı Berlin’de bir yıl kalarak işçiler ve sanatçılarla röportajlar yaptı. Dokuz Çağdaş Türk Öykücüsü (1982, Volk und Welt Verlag) antolojisiyle Die Kinder der Türkei (1979, Kinderbuch Verlag) çocuk kitabını ise Doğu Berlin’de konuk kaldığı dönemde hazırladı. Öyküleri Fransızca, İspanyolca, Farsça, İtalyanca, Japonca, İngilizce, Rusça, Bulgarca, Boşnakça gibi dillere çevrildi. Öykülerinden yapılan bir toplam A. Saraçgil çevirisiyle 1991’de Napoli’de, Kırk Yedi’liler S. Pirvanova çevirisiyle 1986’da Bulgaristan’da, “Sevda Dolu Bir Yaz”, “Nehir” ve “İskele Parklarında” öyküleri Damian Craft çevirisiyle 2001’de Londra’da, Parasız Yatılı Elif Deniz- Pierre Vincent çevirisiyle (Pensionnaire d’état, Bleu autour yayınevi) 2010’da Fransa’da yayımlandı.
- Acı yüklü geçmişi gerçeğin kibrine kapılmadan dile getirmek
Yeşim Günay, Oylum Yılmaz’ın son çıkan romanı Ağaçların Rüyası üzerine yazdı: "Romanında yazar, acı yüklü geçmişi gerçeğin kibrine kapılmadan dile getirmiş. Meseleyi olası varsayımlarıyla sorgulatmış okura. Geçmişi, ağaçların zaman akışıyla vermiş." Yeşim Günay Oylum Yılmaz’ın son romanı “Ağaçların Rüyası,” sadece ülke tarihimizin değil, dünya tarihindeki bir gerçekliğe dikkat çekiyor; geleceğimiz olan çocuklarımıza. Savaş yok edip yeniden var etmektir. Sonucunda ölüm vardır ve de korunmasız kalan çocuklar. Zihnimizi tazeleyelim; Osmanlı İmparatorluğu’nun şaşalı ve çöküş yılları ve geniş sınırları içinde barındırdığı etnik yapıyı düşünelim. Bildiğimiz ama konuşmadığımız; ötekileştirdiğimiz bizi, bizden olanı. Kısaca hatırlatayım: Birinci Dünya Savaşı sürecindeki gelişmeler sonucunda 1903’te açılan yetimhane, altmış bir yıl sonra ani bir kararla 1964’de kapanır. Sebep olan şey mühimdir; Kıbrıslı Türkler, Rum çeteleri tarafından katledilmiştir. 1930’da imzalanan Türkiye-Yunanistan Dostluk Antlaşması hiçe sayılarak yeni kararlar alınıp uygulanır. Büyükada’daki Rum Yetimhanesi de bu kararlar kapsamındadır. Karar kesindir. Mühürlenir kapısı yetimhanenin. Aradan seneler geçer. Toplumun konuşmaktan kaçındığı, yer yer inkâr ettiği gerçek tüm heybetiyle olduğu yerdedir. Ergenliğe henüz adım atmış adalı iki kız arkadaşın zihninden yaşatıyor yetimhanenin kapatıldığı o günün öncesini O. Yılmaz. Eser bütünüyle alışılmışın ötesinde, farklı bir işleyişte kaleme alınmış. Bölüm başlıkları ve alıntılarıyla klasik anlatının ötesinde farklı bir edebi türü işaret ediyor. Epigraflar okura bir dünya sunmakla kalmayıp yer yer vaatte de bulunuyor. Okurun zihninde bilinçli bir şekilde ilerliyor. Önce fikri sunuyor, ardından zihni yavaş yavaş açıyor. Peşi sıra gelen cümlelerle sunduğu fikri sorgulatıyor ve tekrar açıklıyor. Bu açıklamanın doruğundan ani bir inişle anlatı temposunu sadeleştirerek okuru klasik anlatıya çekiyor. Tam anlamıyla bireyin hayal kurarken birden gerçek dünyaya geçmesi gibi. Bu geçiş sadece zihni uyarmıyor, aynı zamanda merak unsurunu da ortaya çıkarıyor. Ustaca yapılan geçişler, okuru düşündürürken mevzunun merkezine çekiyor. Bu bağlamda, yazarın toplumsal meselelere getirdiği özgün bakış açısı, okuyucunun romanın içine daha derinlemesine girmesini sağlıyor. Oylum Yılmaz ne istediğini bilen bilinçli bir yazar, geçmişin görsel hafızasıyla ilişkilendirdiği mekân ve anlatı tercihi tamamen bilimsel. Oylum Yılmaz ne istediğini bilen bilinçli bir yazar, geçmişin görsel hafızasıyla ilişkilendirdiği mekân ve anlatı tercihi tamamen bilimsel. İki kız arkadaşın diyaloğu zıtlıklarla dolu. Yetimhanenin kapatılmasına sebep olan o şey günümüzde de birçok zıtlıkları kendi içinde boyutlandırdı. Bu bağlamda romanın meselesi büyük bir titizlikle işlenmiş. İnce detaylara kadar inilmiş. Bölümler kendi içindeki felsefeyi açarak ana konuya ulaşıyor. Her cümle okuru düşündürmek için özenle seçilmiş. Derinlikli eşsiz cümleleriyle okuru nereden yakalayacağını biliyor. İçinden geldiği gibi hareket eden çocuk yetişkinlerin gözünden meseleyi vermesi ustaca yapılan bir seçim. Bir zamanlar hepimiz çocuktuk. Ve dayatmalar yüzünden heyecanlarımızı törpüleyen yine kendimiz olduk. Eseri okurken Nihan ve Füsun’un gözünden kendi çocukluğumu yeniden yaşadım. Aynı kitapları okumuştum, benim babaannem de öyleydi, fakat dedem kütüphanesini karıştırmama, masasının üstüne çıkmama izin verirdi, demekten kendimi alamadım. Ve farkında olmadan o günleri yâd ettim. Hatta ana karakterin gözünden kendi dedemi bir başka sebepten yargıladım. O. Yılmaz’ın yarattığı dünya o kadar gerçekti ki bunları yapabildim ben. Tarih, geçmişi belgeleyen ve zamanı gösteren rakamlardan ibarettir. Geçmişin bir tarihi vardır, her tarih bir kayıttır. O günü yok sayamayız, silemeyiz ve unutamayız. Hiçbir güç, o rakamların ve mekânın yerini değiştiremez. Geçmişte bir olay olmuş ve izi bugünde de ayaktaysa, acılar unutulmadıysa, o olayı yok sayamayız. Olay varsa, nedeni vardır ve o nedenin sebep olduğu en az bir şey vardır. Ve bir aykırı düşünce sebeptir buna. Düşünceyi eyleme geçiren de insandır. Rol alanlar ve verilen kararlar yıllar içinde yok sayılamaz. Ancak o senenin şartlarını göz önüne alarak geçmişin değerlerini değerlendirmemiz gerektiği ifade edilir. İşte gerçeğin amasına saklanan, vicdan denen şeyi öne çıkaran acımasız gerçek, o şartlardan sıyrılamadığındandır. Vahim bir olayın sonucunda ağlamamız da bu sebeptendir, normaldir ve göz yaşlarımız kendi içimizi ferahlatan bir detaydır. Kendimizi ve ailemizi koruma hissiyatıyla yaparız. Bugün neysek geçmişimizin izini taşıyoruz. Doğduğumuz toprak, büyüdüğümüz ev ve çevremizde edindiğimiz değerler bizi biz yapar. Bu değerlerle karakterimiz gelişir. Sonradan edindiğimiz dostlarımız, şu anda bizimle oldukları için gerçek ve bir amaç doğrultusunda yanımızdalar. Ancak onlar da bir şey almak, belki ayakta kalmak için buradadırlar. Bu gerçekteki iyilik, genellikle menfaatten ibarettir. Ve geçerli bir bedeli vardır. Bu bedel, belki iş imkânı, belki de para olabilir. Geçmişte de durum böyleydi ve şu anda hatırladığımız, ruhumuzu rahatsız eden şeyler yaşandığı yerde kaldı. “Ağaçların Rüyası,” meraklısının bir solukta okuyacağı bir roman. Benim için de öyle oldu. İlk sayfadan eserin içine çekildim. Ankara’da, Büyükada’nın meyve bahçeli müstakil evleri ve sokaklarının benzeri bir semte geçti çocukluğum, Mebus Evleri’nde. Bisiklet sürdüğüm kız arkadaşımla geçirdiğim sıkıcı anları unutmamıştım. Afacan Beşler ile Gizli Yediler çocuk serisinden esinlenerek, mahallemize taşınan yabancı ailenin bir ay içinde taşınmasının ardından onları ajan sanıp gizlice evlerine girmişliğimizi anımsadım. Boş dairede renkli çocuk dergilerinden başka bir şey bulamayınca arka bahçedeki ağaçların meyvelerini yememiz anılarımdan düştü gözümün önüne. Ağaçların her şeye tanık olduğunu açıkladığı satırları, teknoloji çağında her şeyin kaydedilmesi fakat silinememesiyle ilişkilendirdim. İnsan aklıyla geliştirilen yapay zekânın bir başka yapay zekâyla sağlaması yapılınca sonsuzluk katlanarak sonsuzluğa akıyor ve her bilgi ölümsüz oluyor. Oylum Yılmaz, eserini okuturken geçmişe gitmemi sağlamış ve ana getirmişti. Nihan ile Füsun’un yaptığı da buydu; yetimhaneyi olaylarla görselleştirmek. Anılarımız, olmazsa olmazımız. Onları canlı kılan biziz. Bunu düşünerek yapıyoruz. Bu düşüncenin zihnimizde belirmesi bir salınım sürecinde oluyor. Yaşanmışlıklar ve öğretilerler zihnimizde depolanır. Algı adını verdiğimiz bu depoyu yeni bilgilerle sürekli besleriz. Elle tutulamayan sadece hissettiğimiz şeyler bulunur burada. Bizi kapsayan bu yerde her şey bizim idaremizdedir. Yaratıcılık ilk burada başlar. Ne yazık ki bazılarımız bu salınımda ne yaşadığının farkında değil. Yaşam postmodern bir yapıya sahiptir ve bu salınımdan kaçmak dayatmalara teslim olmaktır. Madde madde ifade edilen toplum kuralları, insanın bireyselleşmesine karşı yapılanan düzenlemelerdir. Boyun eğme bu yüzdendir. “Ağaçların Rüyası,” romanında Oylum Yılmaz, acı yüklü geçmişi gerçek kibrine kapılmadan dile getirmiş. Farklı düşünceleri okuyucunun zihnine sokarak vermiş. Meseleyi olası varsayımlarıyla sorgulatmış okura. Geçmişi, ağaçların zaman akışıyla vermiş. Ağaçların her şeye tanık olduğunu açıkladığı satırları, teknoloji çağında her şeyin kaydedilmesi fakat silinememesiyle ilişkilendirdim. İnsan aklıyla geliştirilen yapay zekânın bir başka yapay zekâyla sağlaması yapılınca sonsuzluk katlanarak sonsuzluğa akıyor ve her bilgi ölümsüz oluyor. 2012’de ilk romanı “Cadı,” 2017’de Duygu Asena Roman Ödülü’nü kazanan ikinci roman “Gerçek Hayat,” Eylül 2023’de Doğan Kitap tarafından yayımlanan “Ağaçların Rüyası,” Oylum Yılmaz’ın aynı üslupla yazdığı eserleridir. Dayatmalara karşı durduğunu ve kendi tarzında yazmaktan vazgeçmeyeceğinin altını çizmesi yalnızca benim değil, tüm yazar adaylarının yol göstericisi olabilir. Işığın için teşekkürler Oylum Yılmaz. AĞAÇLARIN RÜYASI Oylum Yılmaz Doğan Yayınları, 2023 144 s.
- Felsefe bir yaşam tarzına nasıl dönüşür?
Pierre Hadot’nun ilham verici bir rehber niteliğindeki Yaşam İçin Felsefe’si, Kağan Kahveci’nin çevirisiyle Türkçede! Fransız filozof, filolog ve antik felsefe tarihi uzmanı Pierre Hadot’nun Yaşam İçin Felsefe adlı kitabı Türkçe olarak okurlarla buluştu! Jeannie Carlier ve Arnold I. Davidson ile Konuşmalar altbaşlığıyla yayımlanan kitap Hadot’nun, felsefenin entelektüel bir uğraş olmanın ötesinde bir yaşam tarzı olarak nasıl benimsenebileceğini anlattığı röportajından oluşuyor. Aynı zamanda bu önemli düşünürü yakından tanıma imkânı da sunan Yaşam İçin Felsefe, günümüzde bilgeliğin ya da erdemli yaşamın izini sürmesi bakımından ilham verici bir rehber niteliği taşıyor. Pierre Hadot’nun Yaşam İçin Felsefe adlı kitabı, Kağan Kahveci’nin Fransızca aslından çevirisiyle Ayrıntı Yayınları’nın Felsefe Dizisi kapsamında yerini aldı. Bizi dönüştürüp değiştiren kitaplar vardır. İster Marcus Aurelius ve Plotinos’u, ister Stoacılığı ve mistisizmi ele alsın, Pierre Hadot’nun tüm eserleri için geçerlidir bu durum. Yaşam İçin Felsefe, çalışmaları pek çok düşünürü besleyen, onlarda hayranlık uyandıran bir akademisyenin yanı sıra derin, alçakgönüllü, kararlarında ciddi, bazen ironik, asla tumturaklı olmayan bir düşünür olan Pierre Hadot’yu yakından tanıma fırsatı sunuyor. Hadot’un düşünceleri, kadim bilgeliğin nasıl okunup yorumlanacağını, kadimlerin felsefelerinin ve özellikle Marcus Aurelius’un düşüncesinin daha iyi yaşama nasıl bir imkân sunacağını gözler önüne seriyor. Felsefenin teorik veya sistematik yönünün sıklıkla maskelediği bilgeliğin, bir tür yaşama tarzıyla veya yaşam seçimiyle olanaklı olduğunu öne süren Hadot’ya göre “yaşamımız kelimenin en güçlü anlamıyla tamamlanmamıştır… Yaşamıyoruz, yaşamayı umuyoruz, yaşamayı bekliyoruz.” Felsefenin entelektüel bir uğraş olmanın ötesinde bir yaşam tarzı olarak nasıl benimsenebileceğini gösterdiği bu röportajında Hadot, bir yandan Antik Yunan’dan ortaçağa ve oradan da modern döneme kadar felsefi düşüncenin evrimini anlamamıza yardımcı olurken, öte yandan filozofların günlük yaşamlarında felsefi ilkeleri nasıl uyguladıklarını detaylı bir şekilde inceliyor. Bu eser, günümüzde bilgeliğin ya da erdemli yaşamın izini sürmesi bakımından ilham verici bir rehber niteliğindedir. Pierre Hadot, filozof, filolog ve antik felsefe tarihi uzmanı. 1922 yılında Paris’te doğdu. Çocukluğu Reims’de son derece dindar Katolik bir ailenin içinde geçti. Felsefe ve teoloji eğitimi aldıktan sonra 1942 yılında papazlık görevine getirildi. 1952 yılında papazlığı bırakarak kiliseyle bağlantılarını kesti. 1947 yılında Paris’te lisans ve yüksek eğitimini tamamladı. Daha sonra, Fransa’da birçok akademik ödüle layık görülecek olan, Marius Victorinus ve Porphyre üzerine doktora çalışmasına başladı. 1964’e kadar CNRS’de çeşitli araştırma ve öğretim görevlerinde bulundu. 1964 ile 1985 yılı arasında EPHE’de Latin patristik dönem çalışmalarını, sonra da Helenistik ve Roma dönemi teoloji ve mistik üzerine çalışmalarını yönetti. 1982 yılında Michel Foucault’nun inisiyatifiyle Collège de France’a seçildi. 1990 yılında aktif öğretim hayatını bıraktı; fakat konferansları ve yazdığı kitaplarıyla entelektüel yaşamına devam etti. Pierre Hadot, 24 Nisan 2010’da hayatını kaybetti. Hadot’nun çalışmaları iki kulvarda ilerlemiştir; bir yandan son derece uzmanlık gerektiren antik metin edisyon kritikleri ve çevirileri yaparken, diğer yandan antik dönem felsefi yaşam üzerine oldukça yenilikçi eserler kaleme almıştır. Filozofların oluşturduğu topluluklar, felsefi yaşam biçimlerinin farklı özellikleri, felsefi yaşantının politik yaşantı üzerindeki etkilerini, felsefeci olanlarla olmayanlar arasındaki ilişkileri büyük bir titizlikle incelemiştir. Bu bahiste özellikle antik dönemdeki felsefi “ruhani alıştırmalar” kavramını ön plana çıkartmış ve o dönemden çağdaş insanın kendisi için ne bulabileceği üzerine düşünmüştür. YAŞAM İÇİN FELSEFE Pierre Hadot Ayrıntı Yayınları, 2024 Çeviri: Kağan Kahveci Tür: Felsefe 208 s.















