Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Edebiyat doğanın da sesi olmak zorunda artık
Şule Tüzül, Başar Başarır’ın son romanı Dünyanın Bütün Fıstıkları üzerine yazdı: "Roman, sahici ve eksiksiz bir Türkiye portresinin yanı sıra insanı ve insanla doğanın sorunlu ilişkisini çarpıcı biçimde göz önüne sererek evrensel bir meseleyi masaya yatırıyor." Çok üzücü değil mi; gün geçmiyor ki ülkenin herhangi bir yerinden bir doğa ya da orman katliamına dair bir haber duymayalım, görmeyelim. Hele ağaçları korumak için yerel halktan kadınların mücadelesine tanıklık etmenin dayanılmaz ağırlığı. Ülkenin son yirmi yılında kaç milyon ağaç kesildi bilmiyorum. Akbelen katliamı ne ilk ne de son olacak, maalesef. Söylenecek çok şey var. Ne söylesek hem eksik kalıyor hem de boş. Başar Başarır’ın geçtiğimiz Eylül ayında Can Yayınları tarafından yayımlanan son romanı Dünyanın Bütün Fıstıkları bir orman katliamı hikâyesini anlatarak söylenecek her şeyi tamı tamına, dolu dolu söylüyor. Sahici ve eksiksiz bir Türkiye portresinin yanı sıra insanı ve insanla doğanın sorunlu ilişkisini çarpıcı biçimde göz önüne sererek evrensel bir meseleyi masaya yatırıyor. Dünyanın Bütün Fıstıkları, sıkıntılı bir meseleyi anlatmasına rağmen keyifli ve umut dolu bir roman. Bunu romanın dili ve çok katmanlı kurgusu sağlıyor. Üçüncü tekil anlatıcıdan dinlediğimiz hikâyenin dili alışılmadık bir dil. Ele avuca sığmayan insanlar vardır, konuşmaya doyamazlar, çok bilmiş ve çok konuşkandırlar, şeytan tüyü var dedikleri cinsten. Dolu dizgin konuşurlar. Konuşmanın ritmi hiç düşmez. Hatta zaman zaman dinleyici yorulur ama dinlemeyi bırakamaz da. Konuşan dinleyeni elinde tutma konusunda da ustadır. Konuşması bitene kadar yani ortamdan ayrılana kadar merakı ve heyecanı taze tutar. İşte öyle bir dil. İşte böyle bir ritmi var bu dilin. Bununla da kalmıyor, bu dil gücünü ironiden alıyor. İnsanda çaresizlik, acı, üzüntü, isyan, öfke uyandıran hikâyeler okuyoruz ama Başar Başarır en kötü anlarda bile okurunun üzülmesine, umutsuzluğa ve dibe sürüklenmesine izin vermiyor. Hayat her şeyiyle, acısıyla tatlısıyla devam ediyor. Bu dilin iki önemli özelliği daha var; insan merkezli bir dil değil, eril bir dil değil. Bir romanın güçlü olmasında bu iki özelliğin çok önemli olduğunu düşünüyorum. Romandaki tüm kadın kahramanlar erkeklerden daha çok ayakları yere basan, olaylara çözüm odaklı yaklaşan, barışçıl, ne istediğini bilen kadınlar. Yani tıpkı hayattaki gibi. Başarır, kadınları kayırmıyor, pozitif ayrımcılık yapmıyor, hayatın gerçekliğini romanının gerçekliği ile buluşturuyor. Zaten bu nedenle sahici bir roman okuyoruz. Bir Meryem Ana var ki efsane. Romana damgasını vuruyor. Sonuçta bugün dünyadaki sorunların temelinde erkek egemen düşünceler, kararlar ve eylemler yok mu? Savaşlar neden var? Her gün doğada binlerce tür neden yok oluyor? Doğaya, ağaçlara, hayvanlara yapılanlar kadınlara ve çocuklara da yapılıyor. Kadın cinayetleri ve çocuk istismarı neden dünyanın her yerinde bu kadar yaygın? Başarır, bu soruları doğrudan sormuyor, okuruna sorduruyor, romanın alt metinlerinde erkek egemen dünya gerçeğinin altını tekrar tekrar çiziyor. Meryem Ana diyor ki; “Erkek dediğin sel gibidir kızım, akar gider. Biz akmayı değil dolmayı biliriz. Kadınlar göldür, birikir.” Romanın dilinin şahane bir özelliği daha var. Eskilerin çok güzel deyişleri vardır, sayfalarca anlatılamayacak meseleyi bir cümle ile anlatırlar. İşte roman o deyişlerle dolu. Bu deyişler romana ayrıca bir zenginlik ve derinlik sağlıyor. “Bir meşeden okluk da çıkıyor, bokluk da.” “Kiraz tabağa girdi soyun, üzüm tabağa girdi giyin.” Dört yüz sayfalık romanda Başar Başarır sıra dışı bir anlatım ve kurgu kullanmış. Roman, öykü kıvamında onlarca bölümden oluşuyor. Romanın dili bu bölümlerin başlıklarında da kendini gösteriyor; birçoğu hem merak uyandıran hem de gülümseten başlıklar. Başarır romanın ana meselesine girmeden önce, bizi yani okuru yaklaşık yüz seksen sayfa hazırlıyor. Mekân, zaman, ana hikâyenin başlangıcı olan hikâyeler, karakterler ve bu karakterlerin bireysel hikâyeleri dallanıp budaklana budaklana bizi Dağyüzü köyüne, köyün fıstık çamlarıyla bezeli ormanına getiriyor. Birbiriyle asla geçinemeyen ve birbirlerine hiç mi hiç benzemeyen iki kardeş Seyfettin ve Aksel’in, iki kardeşin hayatında önemli yere sahip romanın Vildan’ın, köyün her derdine deva olan Meryem Ana’nın, Dağyüzü köyünün muhtarından imamına, kahvecisinden delisine herkesin hikâyesine konuk oluyoruz bu girişte. Yıllardır bir araya gelmemiş, neredeyse birbirlerinin varlıklarını unutmuş Seyfettin ve Aksel mecburi nedenlerle, Seyfettin’in yıllardır yaşadığı Dağyüzü köyündeki derme çatma evinde bir araya geliyorlar. Evin içinde kavga kıyamet bir birliktelik sürerken duruldukları bir an, Seyfettin’in kapısının önünde oturup önlerinde uzanan çam ormanına bakarken hem kendi hayatlarında hem köyün hayatında hem de romanda bir kırılma anı yaşanıyor. Seyfettin kardeşine fıstık çamının nasıl mucizevi bir şey olduğunu anlatırken şu sözleriyle roman akışını yeni bir rotaya çeviriyor: “Köylüyü küçümseme bakalım sen. Binlerce yıldır aynı yerde durur. Binlerce yıldır mek parmak ilerlememiştir, kabul. Beygirin kuyruğu gibi ne uzar ne kısalır. O meşhur köylü dönekliği de baki, ona da kabul. Kitap falan okumaz belki köylü ama ağaçları okur, tabiatı, kuşların kanatlarını okur. Hem hiç gizlemez kendini. En uyanık, en düzenbaz halinde bile gerçeği ayan beyan ortadadır. Şehirdeki üçkağıtçılara bin kez tercih ederim ben şu madrabaz köylüyü. Hakikidir çünkü. Saf görünüşüne, yemek yerken ağzını şapırdatmasına aldanma. İşini gayet bilir, çıkarını senden benden iyi gözetir, gemisini pekâlâ yüzdürür. Sana da yüzü güler, yeter ki tavuğuna kış deme.” İşte bu noktadan sonra serüven dolu bir yola giriyoruz. Akbelen’de ne yaşandıysa o yaşanıyor Dağyüzü köyünün çam ormanlarında. Defalarca tanık olduğumuz bir katliama tanık oluyoruz. Ama Başarır bize bir katliam noktasına gelene kadar neler oluyor onu da anlatıyor. Ormanlar olmadık bir zamanda öyle kendiliğinden verilmiş bir emirle katledilmiyor. Koca bir tarih bizi bu noktaya getiriyor. Ülkenin medyasından reklam sektörüne, politikasına, ekonomisinden kadın haklarına, fırsat eşitsizliğinden sınıf çatışmasına, toplumun en küçük birimi aileden başlayan çatışmalardan toplumsal boyuttaki çatışmalara giden süreçler, tüm bu sorunların, her birinin birbirine nasıl tutunduğunu anlatıyor. Bireysel hayatlarımız ve tercihlerimiz belirliyor orman katliamlarına giden yolu. Köy – kent çelişkisinin bu kadar derinleşmesinin bedelini ödüyoruz. Şu anda içinde bulunduğumuz yaşamı görüyoruz Dünyanın Bütün Fıstıkları’nın sayfalarında. Bu aynı zamanda bizim hikâyemiz. Bizim başımıza ne geliyorsa hayvanların ve doğanın başına da o geliyor. Akıllandık mı, akıllanacak mıyız? Cevabı bizde, Dünyanın Bütün Fıstıkları bu gerçeklerle ve sorularla yüzleştiriyor okurunu. Meryem Ana parpıcı, köyün şifacısı ve ebesi, köyün de romanın da bilgesi. Ona sığınıp bu köye yerleşmiş Seyfettin de ondan ve doğadan öğrendikleri ile ayakta kalmış. Ama Seyfettin’in büyük bir eksiği var: Sıfır mücadele. Meryem Ana’nın dizinin dibine sığınıp işin kolayına kaçmış, ne uzayan ne kısalan bir hayat sürüyor. Bazen hak veriyoruz Seyfettin’e bazen de çok kızıyoruz. Aksel soruyor: “Kuşların da adı var mı Seyfi Ağbi?” Seyfettin cevap veriyor: “Olmaz mı Aksel, var elbet. Sadece biz bilmiyoruz adlarını.” Böyle bir adamı dinlemeye doyamıyoruz ama edilgenliği bizi çileden çıkarıyor. “Şurada geçirdiğim yirmi senede ağaçlar nasıl konuşur öğrendim, sular nasıl susar öğrendim. Başımın üstünden bulutların geçişini öğrendim. Gök gürültüsünün, yıldırımların, zelzelenin, kayan yıldızların, yazın bastıran dolunun, yağmurun ardından çiçek açan gökkuşağının en akla yakın açıklamasını öğrendim. Ama bilmiyorum hâlâ insanın neyi neden yaptığını. Bak onu öğrenemedim.” Dünyanın Bütün Fıstıkları, karakterleri, kurgusu ve mekânları ile çok sahici ve çok içten bir roman. Bunda Başar Başarır’ın Ayvalık yakınlarındaki Kozak yaylasında yaşanan doğa katliamına bizzat tanık olmasının ve bu tanıklıktan doğan duygularının büyük payı olsa gerek. Okurken tüm karakterler, olaylar, mekânlar gözümüzde canlanıyor, bir filmin sahnelerinde ilerliyoruz. Başarır içindeki isyanı ve itirazı romanına aktarırken hepimizin düşünce ve duygularına tercüman oluyor. Edebiyat, hayatla sarmaş dolaş geldi bugünlere. Yoksa yaşayabilir miydi? Bitip tükenmeden insanı anlattı, anlatmaya devam edecek elbette. Ama bugün daha çok doğanın da sesi olmak zorunda. Doğanın ne edebiyatın ne de başka bir şeyin kurtarıcılığına ihtiyacı var. Bizim doğaya ihtiyacımız var. Doğaya sırtını dönmüş hikâyeler insana dair ne söylese eksik kalacak. Dünyanın Bütün Fıstıkları, bugüne kadar katledilen milyonlarca ağacın hikâyesi. Türkiye’nin hikâyesi. İnsanın hikâyesi. Bizim hikâyemiz… Teşekkürler Başar Başarır, ağaçların ve bizim sesimiz olduğunuz için… DÜNYANIN BÜTÜN FISTIKLARI Başar Başarır Can Yayınları, 2023
- Edebiyat Savaşta
Nilüfer Belediyesi, Kurtuluş Savaşı’nın Türk Edebiyatı’na yansımalarının konu edileceği “Edebiyat Savaşta” sempozyumu düzenliyor. 17-18 Kasım tarihlerinde düzenlenecek sempozyumda, yazarların bakış açıları ve mücadele günlerinin romanlar aracılığıyla gelecek kuşakları nasıl taşındığı ele alınacak. Nilüfer Belediyesi Kütüphane Müdürlüğü, Cumhuriyet’in kuruluş mücadelesinin verildiği dönemin, edebiyat üzerinden ele alınacağı “ Edebiyat Savaşta: Kurtuluş Savaşı Romanları ve Başlıca Yazarları” sempozyumu düzenliyor. 17-18 Kasım tarihlerinde Akkılıç Kütüphanesi’nde gerçekleştirilecek sempozyumda 5 yazar, 5 ayrı oturumda ele alınacak. Sempozyuma katılacak olan akademisyenler, farklı yazarların eserleri aracılığıyla farklı bakış açılarını, mücadele günlerinin romanlarla gelecek kuşaklara nasıl taşındığını konuşacak. Sempozyumun açılışı 17 Kasım Cuma günü saat 19.00’da yapılacak. “Milli Mücadele, Mekân ve Edebiyat İlişkisini Bursa’da Konuşmak” başlıkla açılış oturumu Doç. Dr. Ahmet Kuyaş’ın başkanlığında Prof. Dr. Muharrem Dayanç, Doç. Dr. Erol Köroğlu ve Doç. Dr. Sinan Yıldırmaz’ın katılımı ile gerçekleştirilecek. Kurtuluş Savaşı romanlarının başlıca örneklerinin ele alınacağı sempozyumun ikinci gününde 5 ayrı oturum olacak. Birinci oturumda “Halide Edip Adıvar: Kurtuluş Savaşı Romanları Türünün Muharip Kurucusu”; ikinci oturumda “Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Jakobenizm, Sol Kemalizm ve Halka Rağmen Bir Savaş”; üçüncü oturumda “Kemal Tahir: Kurtuluş Savaşı’na Soldan Bakan Tarihsel Roman”; dördüncü oturumda “Tarık Buğra: Milliyetçi Mukaddesatçılıktan Türk-İslam Sentezi’ne Kurtuluş Savaşı’nı Yeniden Yazmak” ve beşinci oturumda da “Attilâ İlhan: 21. Yüzyılda Ulusalcılık ve Kurtuluş Savaşı Anlatısını Yeniden Yazmaya Devam Etmek”, başlıkları değerli akademisyenlerin katılımı ile konuşulacak.
- 2023 Tomris Uyar Öykü Ödülü'nde en iyiler belli oldu
Nilüfer Belediyesi’nin 2023 Yılın Yazarı Tomris Uyar etkinlikleri kapsamında düzenlediği Tomris Uyar Öykü Ödülü, Serap Karakuş Besi’nin, “Fethiye Taziyeye Geldi mi?” başlıklı öyküsüne verildi. 2023 yılını yazar Tomris Uyar’a adayan Nilüfer Belediyesi Kütüphane Müdürlüğü’nün bu kapsamda düzenlediği ve büyük ilgi gören çalışmalarından biri olan “Tomris Uyar Öykü Ödülü”nde en iyiler belli oldu. Her yarışmacının iki öyküyle katılabildiği yarışmada 129 yarışmacı, toplam 258 öyküyle katıldı. Öyküleri, Asuman Kafaoğlu Büke, Nahit Kayabaşı, Gönül Kıvılcım, Şafak Baba Pala ve Fadime Uslu’dan oluşan seçici kurul değerlendirdi. Seçici kurul, öyküleri değerlendirirken, her metnin, kısa öykü sanatının temel gereklerini taşıyıp taşımadığını; ele alınan temanın yazınsal düzlemde işlenip işlenmediğini; ‘öykü dili’ kullanımı, atmosfer oluşturma, özgünlük gibi değerleri dikkate aldı. Kurul, yarışmaya katılan öykülerde ayrıca Tomris Uyar’ın sürekli yenilik arayışı ve gerçekliği inandırıcı biçimde yansıtma tutumundan izler taşıyıp taşımadığını da inceledi. Yapılan değerlendirme sonucunda, “Ele aldığı temada dramatik dokuyu güçlü biçimde kullanması, öykü estetiğinin değerlerini başarıyla yansıtması, insani duyuşu aktarmadaki duyarlılığı, anlatımındaki yenilikçi bakışı” gerekçesiyle Serap Karakuş Besi’nin “Fethiye Taziyeye Geldi mi?” başlıklı öyküsü Tomris Uyar Öykü Ödülü’nde büyük ödüle değer bulundu. Yarışmada Ruhsan Çarpadan, Dilek Karaaslan, Ayşe Nilay Özkan, Adalet Temürtürkan ve Metin Turan mansiyon ödülüne değer görüldü. Ayrıca Fatoş Asya Akbay, Emine Erdem Akyürük, Cemile Akça Ataç, Nalan Bayrak, Orkun Çay, Hasan Irmak Erkan, Esra Gürbüz, Gülnar Kandeyer, Hüseyin Opruklu, Anıl Çetin Örselli, Hatice Günday Şahman, Yelina Tayfur, Zeliha Tamer Uçar ve Murat Yurdakul’un öykülerinin de hazırlanacak kitapta yayınlanmasına karar verildi. Bu yıl öykü yarışmasında büyük ödül 7 bin TL, mansiyon ödülleri ise 3’er bin TL olarak açıklandı. Ödüller Aralık ayında yapılacak Yılın Yazarı Tomris Uyar Sempozyumu kapsamında düzenlenecek törende sahiplerine verilecek.
- Yolculukların en zoru ve en özeli, kendi içine olandır
Cary Fagan'ın, yaşama bakışları farklı olsa da özünde aynı duyguları paylaşan iki delikanlıyı bilinmeyenlerin kıyısında yüzdürdüğü Büyük Yarış, ilkgençlik çıkmazlarına heyecan verici bir parantez açan derinlikli bir roman. Okurları, kamp kültürünü yakından tanıma imkânı bulacakları aksiyonu bol yaz kamplarından birine konuk eden yazar, gençlerin kırılgan dünyasını ustalıkla yansıtırken önyargılar, asılsız yaftalamalar, akran zorbalığı gibi iletişim odaklı konuları da tartışmaya açıyor. Beklenmedik kişiler tarafından, beklenmedik zamanlarda ve beklenmedik olaylarla hayatımızın seyrinin nasıl bir anda değişebileceğini gösteren bu sürükleyici kitap, duyumsattığı hislerle kalbimizdeki cesaretin ateşini harlıyor. Eğlence dolu bir yaz kampı tatiline ne dersiniz? Kulağa cazip gelse de bu, evde tek başına, sükûnet içinde bir tatil hayali kurarken ailesinin emrivakisiyle kendini yollarda bulan Ethan için, önünde uzanan yaz pek de iyi geçeceğe benzemiyor. Anne babası yaz kampını oğullarının artık ''büyümesi'' için iyi bir fırsat olarak görseler de Ethan sakin yaşantısını altüst edebilecek hareketlilikteki bir serüvene hazır değil. Üstelik tam da çevresine uyum sağlamaya çalıştığı sırada kampa Zach adında sorunlu bir çocuğun çıkagelmesi, hem de ranzasının üst katına yerleşmesi cabası! Yanlış anlaşılmalar ve yersiz çatışmalarla gerilen kamp ortamı sarı sıcakların bastırdığı bir dönemde iyice hareketleniyor. Neyse ki, zıt kutupların çektiği Ethan ve Zach, çok geçmeden bilinmeyenin cazibesi ve ''Büyük Kulaç'' adlı efsanevi yarışın heyecanıyla cesur bir yolculuğun iki önemli kahramanına dönüşüyor... Kalıpların dışında bir büyüme ve olgunlaşma hikâyesi anlatan Cary Fagan bu kitabıyla ilkgençlik çağındakilerin arkadaşlık ilişkilerine, tutkularına ve hayallerine odaklanıyor; deneyimlediği her ''ilk''le benliğini güçlendirme olanağı bulan gençlerin dünyasını çok daha iyi anlamamızı sağlıyor. Akıcı dili ve macera dolu kurgusuyla okuru kıskıvrak avucunun içine alan Büyük Yarış, birini yargılamadan önce kendi hayatımıza dönüp bakmamız gerektiğini de hatırlatıyor. Cary Fagan 1957 yılında Toronto'da dünyaya gelen Cary Fagan, Toronto Üniversitesi'nde eğitimini tamamladıktan sonra çeşitli dergi ve gazetelerde editör ve yazar olarak çalıştı. Yazdığı ilk çocuk kitabı 1998 yılında yayımlandı. O günden bu yana, onlarca saygıdeğer ve uluslararası ödüle layık görüldü. Yetişkin ve çocuk edebiyatına pek çok eser kazandıran yazarın eserleri, ondan fazla dile çevrildi. Günümüzde, ailesiyle birlikte Toronto'da yaşamakta, çocuk edebiyatı alanında dersler vermektedir. BÜYÜK YARIŞ Cary Fagan Tudem Yayınları, 2023 Çeviri: İpek Güneş Çıgay 88 s. 10 yaş +
- Ekmeğini yerin metrelerce altında çalışarak kazanan madencilerin hikayeleri
Şili edebiyatının en büyük isimlerinden biri olan Baldomero’nun dilimize çevrilen ilk eseri olan Toprağın Altında, kaderlerinin ekmeğini yerin metrelerce altında çalışarak kazanan madencilerin hikayelerini anlatıyor. Çocuk işçileri, bedeli canıyla ödeyen babaları, açlık ve fakirliği yenmeye çalışan yorgun kadınları sinematografik bir anlatımla okuruna sunan Baldomero, emeğin, acının ve mücadelenin evrensel kavramlar olduğunu hatırlatıyor. "Ustabaşılar bu asil kadını iştahla, sırıtarak, büyük bir açgözlülükle izliyorlardı. Dul kadın hepsine meydan okur bir bakış fırlattıktan sonra oğluna döndü. Çocuk ağzı açık, büyülenmiş bir hâlde sıra sıra uçan martılara bakmaktaydı. Tüyleri puslu gökyüzünün altında rüzgârın denize doğru ittiği beyaz bir kurdele gibiydi." Lillo, 1867 yılında güneydeki bir kömür madeni kasabası olan Lota'da doğdu ve ergenliğini kasabanın şirkete ait mağazalarından birinde katip olarak geçirdi. Orada madencilerle konuşuyor ve periyodik olarak madenlere inişlerde onlara eşlik ediyordu. Madenciler genellikle çok az güvenlik önlemi alarak günde on dört saat çalışıyorlardı ve onları, mülk sahipleri tarafından uygulanan keyfi cezalardan ve para cezalarından koruyacak hiçbir iş kanunu yoktu. Lillo'nun Lota'da gözlemlediği şey, iki çarpıcı kısa öykü koleksiyonunun temelini oluşturacaktı: 1904'te çıkan "Sub Terra" ve üç yıl sonra yayınlanan "Sub Sole". TOPRAĞIN ALTINDA Baldomero Lillo Opera Kitap, 2023 Çeviri: Banu Karakaş
- Yaşlı bir şaire dünyada bir nefeslik alan
Eserleri pek çok ülkede yayımlanan Norveçli yazar Erlend Loe, 2013’te kaleme aldığı “Mal Sayımı”nda akıcı üslubuyla bir yürek çarpıntısına, bir yaşlı şaire dünyada bir nefeslik alan açıyor. Boğaziçi’ni izlerken şiirine yeni kelimelerle sarılmış bir şair Nina Faber. İstanbul seyahatinden Oslo’ya dönüp yeni şiir kitabını çıkarıyor ama olaylar beklediği gibi ilerlemiyor. Şiirlerinin aksı gibi, önce dağılıyor, azalıyor, yankılarla çoğalıp sonra bir doruk noktasında uçuşa geçiyor. Coşkulu bir Erlend Loe karakteri o. “Mal Sayımı” tıpkı “Doppler” ve “Bildiğimiz Dünyanın Sonu” gibi kült bir metne dönüşüyor. Erlend Loe, 1969 yılında Norveç’in kuzeyinde yer alan Trondheim şehrinde doğdu. Öğrenci değişim programıyla Fransa’da bulundu. Üniversitede sinema (Danimarka Film Okulu) ve edebiyat eğitimi aldı. İlk romanı “Tatt av kvinnen” (Kadının Fendi) 1993’te yayımlandı. “Naiv.super” (naif.süper; Tavanarası Yayıncılık, 2003; Siren Yayıncılık, 2018) 1996’da yayımlandı ve büyük bir uluslararası başarı kazandı. 1999’da belgesel kitabı L yayımlandı. Modern seyyah kültürünü alaya alan bu kitap, 2006’da “Prix Europée des Jeunes Lecteurs” ödülüne (Avrupalı Genç Okurlar Ödülü) layık görüldü. Loe, 2013 yılında Norveç’in en önemli edebiyat ödüllerinden Aschehoug Edebiyat Ödülü’nü kazandı. Loe, “Doppler” (YKY, 2016), “Volvo Lastvagnar” (2005) ve “Bildiğimiz Dünyanın Sonu” (YKY, 2018) adlı kült romanlarında yer alan kahramanı Doppler’le modern insanın betimlemesini yapar. “Muleum” (2007) kitabının kahramanı ise ölümden çok yaşamdan korkan yalnız Julie’dir. 2009’da “Stille dager i Mixing Part” ve 2013’te “Vareopptelling” yayımlanır. “Vareopptelling”, başarısız bir şair olan Nina Faber’in “Bosporos” adlı şiir kitabının hunharca eleştirilmesine isyanını konu alır. Çok sayıda senaryosu da bulunan, aynı zamanda çocuk kitapları yazan Loe’nin “Tatt av kvinnen” (Kadının Fendi; YKY, 2019) adlı romanı 2007 yılında, “Kurt blir grusom” (“Kurt Kudurdu”) adlı çocuk kitabı 2001 yılında beyazperdeye aktarıldı. Eserleri 20’den fazla dile çevrilen Loe, Oslo’da ailesiyle birlikte yaşıyor. Romanlar, çocuk kitapları ve senaryolar yazıyor; Norveç’in “Aftenposten” gazetesi için film eleştirileri kaleme alıyor. MAL SAYIMI Erlend Loe Yapı Kredi Yayınları, 2023 Çeviri: Dilek Başak 112 s.
- Öykü: Yarım Kalanlar
"Hiçbir ilişkinin sonunu getiremediğim için amcam üzerinden ruhumu aklama peşinde miyim?" Özlem Akkan "Kriz, eskinin ölmekte olduğu ama Yeninin doğamadığı durumdur." Antonio Gramsci Bir ay önce yaşam düzenimi allak bullak eden bir tomar mektup ve kafamda yanıtlanmayı bekleyen onlarca soruyla Montreal’e gidiyorum. Sırt çantamın içinden çıkarıyorum, zarfları sararmış ve okunması zorlaşmış mektupları. Altmış beş sene önce, amcama yazılmış aşk dolu mektuplar bunlar. Yer yer gözyaşlarıyla dağılmış, yer yer umutla kanatlanmış ama sevgiyle bir yerlere tutunmuş cümlelerle dolu hepsi. O zaman pilot teğmen olan amcamın uçağının düşmesinden iki yıl önce başlıyor ilişkileri. Amcam eğitim için Kanada’ya gittiğinde tanışıp âşık oluyorlar. Eğitimini tamamlayınca amcam ülkesine dönüyor ama ilişkileri karşılıklı mektuplarla ve ara sıra amcamın gitmesiyle devam ediyor. Tek aşkım diye başlayan ve Senin Liz’in diye biten mektupların sonuncusunda: Seni ve yüzüğümü sabırsızlıkla bekliyorum, yazıyor. Bir önceki mektupta ise: İçimde senden bir parça taşıyorum. İki mektup arasında yüksek olasılıkla Liz’e evlenme teklifi ettiğini düşündüğüm amcamın uçağı, Zafer Bayramı’nın yıldönümü için düzenlenen gösteri uçuşu sırasında düşüyor ve amcam şehit oluyor. Dört erkek kardeşin en küçüğü olan amcamın ve uçuş ekibinin hipodrom üstündeki uçuşunu seyretmek için toplanan halkın arasında olan aile bireyleri için hayat bir daha asla eskisi gibi olmuyor. Çok keyifli başlayan gösterinin ortasında, yüzlerce insanın gözleri önünde iki uçak bir anda ateş topuna dönüşüyor. Ertesi gün gazeteler: Gösteri uçuşu sırasında felaketin eşiğinden dönüldü. Yüzlerce insanın seyrettiği uçuş sırasında havada çarpışan ve infilak eden uçaklarımızın pilotları şehit olurken, seyretmeye gelenlerden yaralanan ya da ölen olmadı, yazıyor. Oysaki ateş, felaketin eşiğinden dönemeyen iki aile ocağını yakıp kül ediyor. Babam, amcamın eşyalarını toplarken buluyor mektupları. Amcamın öldüğünü yine bir mektupla Liz’e bildiriyor ama daha fazla üzüntüye sebebiyet vermemek için aileden kimseye Liz’den bahsetmiyor. Liz, ilk ve son kez babama gönderdiği mektupta çok büyük bir üzüntü içinde olduğunu ve bu üzüntüyle manastıra kapanacağını yazıyor. Mektupları saklayıp o günden sonra konuyu kapatan babam, altmış beş yıl sonra hasta yatağında bana mektupları ve mektuplarla birlikte bulduğu yüzüğü veriyor. Gözlerinde pişmanlığı ve hüznü görebiliyorum. “Belki sen,” diyor sadece. “Ben ne?” “Oku, öyle konuşalım.” Bir yıl içinde yazılmış tam yirmi iki mektup. Okuyorum. Her birinden sonra amcamın da Liz’e yazdığı cevapları kurguluyorum. Bebeğin haberini alınca mı evlenme teklifi etmeye karar verdi yoksa zaten edecek miydi, diye düşünüyorum. “Ben ne, baba? Altmış beş yıl sonra bu mektupları ve yüzüğü kim ne yapsın? Liz yaşıyor mu? Yaşıyorsa bile nerede, onu bile bilmiyoruz.” “Sen bilirsin,” diyor babam, çocukluğumdan beri en sevmediğim lafın bu olduğunu bile bile. Sen bilirsin’le mücadelem süredururken aile albümlerine bakarken buluyorum kendimi. “Rahmetliye çok benziyorsun sen, şansın benzemez inşallah,” sözleriyle büyüdüm, malum. Bu kadar yakışıklı birine benzememe sevineyim mi yoksa ya ben de genç yaşta ölürsem, diye korkayım mı bilemedim. Şimdi, ailemizin kahramanı olan amcamın, o gün uçuştan önce pilot montuyla verdiği gururlu poza bakarken, hep onu tanımayı ne kadar istediğimi düşünüyorum. Eğer Liz hala hayattaysa ve onu bulabilirsem, amcamı ondan dinleyebilme ihtimali birden çok cazip geliyor. İşte şimdi uçakta o bilinmeze doğru gidiyorum. Elimdeki tek ipucu ise mektupların üzerindeki adres. Adresi buluyorum. Adresi bulana kadarki heyecanım, Liz’e söylemek için tasarladıklarım gerçeklikle karşılaşınca yerini koca bir kalakalmaya bırakıyor. Öylece, kapının önünde dikiliyorum. Ne işin var burada, diye soruyorum kendime. Binlerce kilometre yol tepip altmış beş yıl öncesinde kalmış yarım hikâyenin sonunu mu yazacağım, hasta yatağındaki babamı huzura mı erdirmek istiyorum, hiçbir ilişkinin sonunu getiremediğim için amcam üzerinden ruhumu aklama peşinde miyim? Ne için olursa olsun, sonuçta buradayım, diyerek basıyorum zile. Yaşlı bir Kızılderili kadın açıyor kapıyı. İçimden bir ‘oh’ diyorum. Bu adreste artık yok. Liz’in Kızılderili olduğuna dair bir şey okumadım çünkü. Görevimi yapmış ama Liz’i bulamamış olmanın huzuru içinde dönerim, diye düşünüyorum ama öyle olmuyor. Kadın birden boynuma atlıyor. “Erdinç, aşkım, nerelerde kaldın?” Kadın o kadar sıkı sarılıyor ki, kollarını boynumdan ayıramadan konuşmaya çalışıyorum. “Ben, ben… Erdinç değilim. Yeğeniyim.” “Aşkım, ne çok bekledim seni. Mektuplarıma cevap da yazmadın. Gel, içeri gir de olanı biteni anlatayım sana.” Liz… Liz’in Liz olduğu aşikâr ancak benim bulmayı umduğum Liz değil. Alzheimer olduğunu tahmin etmem güç olmuyor. Yine de sürükleniyorum peşinden. Ulaştığımız yer evin salonu herhalde diye düşünürken duvarda asılı, amcamın fotoğrafını görüyorum. Liz, cilveyle sokuluyor bana, “Çok özleyince fotoğrafını astım. Ama artık yanımdasın işte.” diyerek kıkırdıyor. Ne yapacağımı bilemiyorum. Yüzüğü versem soluğu nikah memurunun karşısında alırız herhalde. Biraz sinirden biraz durumun absürtlüğü gözümün önünde canlandığımdan gülümsüyorum. Eyvah, Liz ona gülümsediğimi zannediyor ve “Hala öpmedin beni ama. Sen beni özlemedin mi yoksa?” diye soruyor dudaklarını çocukça bükerek. “Yok canım, olur mu hiç, çok özledim tabii ki ama önce elimi yüzümü yıkayayım öyle öpeyim. Olur mu?” diyerek zaman kazanmaya çalışıyorum. Tuvalet en güzel yer plan yapabilmem için. Belki tuvalet camından kaçarım. Yine gülümsüyorum kendi kendime. “Çabuk bitir işini,” diyor Liz arkamdan. Tuvalette biraz rahatlıyorum. Sakin olmam lazım. Bu durumdaki bir kadın yalnız başına yaşıyor olamaz, değil mi? Derdimi ona anlatır, emanetleri de verir, dönerim, diye düşünüyorum. Bu sırada dış kapının kapanma sesini duyuyorum. Şimdi bir kadın sesi daha var evin içinde. Haklıymışım. Evde biri daha var, çok şükür ki. Kulak kabartıyorum konuşmalarına. “Anne, niye kalktın? Hemen geleceğim, dedim sana.” “Baban geldi. Lavaboya gitti. Gelir şimdi.” “Kapıyı mı açtın sen? Kimi aldıysan içeri artık.” Anne mi? Amcamın kızı mı acaba? Hadi bakalım, ben olayı halledip giderim artık derken daha yeni başlıyoruz anlaşılan. Çıkıyorum tuvaletten. Kadın, “Kim var orada?” diye tedirginlikle seslenerek koridorda yürüyor. Onu tedirgin etmemek için “Korkmayın, lütfen korkmayın,” diye seslenerek ellerimi kaldırıyorum. Ben yaşlarda, Kızılderili başka bir kadın çıkıyor karşıma. Onu tedirgin etmemek için çantamı yere bırakıp ellerimi kaldırıyorum. Salondaki resmin kanlı canlısını karşısında gören kadın konuşmasını şaşkınlıkla suratıma bakıyor. Liz de geliyor yanına, söyledim sana der gibi bir ifade var yüzünde. Uzun zamandır belki de ilk defa haklı çıktığını düşünüyor. “Şaka mı bu?” diye soruyor yüzündeki şaşkın ifadeyi iyice derinleştirerek. “Ben Erdinç’in yeğeniyim,” diyorum. “Lütfen endişelenmeyin. Liz’i bulmaya ve ona bazı emanetleri teslim etmeye gelmiştim. Ama Liz beni amcam sandı, içeri girmek zorunda kaldım.” Amcama çok benzediğimden olacak kadın kolaylıkla ikna oluyor. Tanışıyoruz, isminin “Erin” olduğunu öğreniyorum. “Çok benziyorsunuz doğrusu, annemin sizi o sandığı kadar var. Mutfağa geçelim, annemi yatağına gitmeye ikna edersek konuşacak çok şeyimiz var anlaşılan,” diyor. Liz yine koluma giriyor ve beraberce mutfağa gidiyoruz. Liz kızına bana Türk kahvesi yapması için ısrar ediyor. Çocuk gibi, “En sevdiği, en sevdiği,” diyerek tepiniyor. Erin, evde Türk kahvesi olmadığını ama alacağını, şimdilik bana filtre kahve ikram edeceğini anlatıyor ona. Liz’i artık filtre kahve sevdiğime de ikna ediyorum. Erin, sessizce fincanı bırakıyor önüme. Liz’in zayıf, damarlı elleri boynundaki kolyeye gidiyor. O zaman fark ediyorum kolyenin ucunda bir alyans olduğunu. Kolyeyi boynundan çıkarıyor, elimi tutarak yüzüğü parmağıma takıyor. Ben de çantamı açıp babamın bana verdiği yüzüğü çıkarıyorum ve Liz’in parmağına takıyorum. O kadar düşünmeden, anın içerisinde gerçekleşiyor ki olan biten, Liz’in gözünden akan birkaç damla yaş mutluluğunun belirtisidir inşallah, diye düşünmeden edemiyorum. Umarım onu üzecek bir şey yapmamışımdır diye düşünüp Erin’in gözlerine bakıyorum onay almak isteyerek. Hüzünle gülümsüyor bana. Liz ağır ağır kalkıyor oturduğu sandalyeden. Orada olduğumu unutup yüzüğüne bakarak odasına yollanıyor. Erin de peşinden gidiyor, bir süre kalıyorum o mutfakta kendimle baş başa. Çok geçmeden dönüyor neyse ki. “Uyudu,” diyor. Bana bir şeyler izah etmeye çalışıyor, ama en çok bunca yıl sonra niye çıkıp geldiğimi merak ediyor. “Amcamın kızı mısınız, yoksa Liz’in başka bir evliliği mi oldu,” diye soruyorum. “Hem evet, hem hayır,” diyor.” Mektupları çıkarıyorum çantamdan. “Bunlar annenizin amcama yazdığı mektuplar. Seneler sonra varlıklarından haberdar oldum maalesef. Buraya, eğer Liz’i bulursam hem mektupları ona teslim ederim hem de hiç tanımadığım amcamı ondan dinleme fırsatını yakalarım diye düşünerek geldim,” diyorum. Babamla aramızda geçenleri anlatıyorum. Mektupları alıyor benden. Başını eğiyor. Hüzünlü mü, kırgın mı anlayamıyorum. Göz gezdiriyor mektuplara sessizce, ben sadece mimiklerini izliyorum. Son mektubu da bitirip dolu gözlerle başını kaldırıyor. “Annemin halini gördünüz. Uzun zamandır gerçeklikle ve zaman algısıyla bağlantısı yok. Yaşadıkları sonucunda yavaş yavaş yitirdi maalesef. Amcanız babam değil, öncelikle onu belirteyim. Annemle amcanız, amcanız ülkesine dönmeden önce gizlice evlenmişler. Paraları yokmuş, yüzük alamamışlar. Birbirlerine söz vermişler, bir sonraki kavuşmalarında ikisi de bir diğerine yüzük takacakmış. Amcanız durumu ailesine anlatacak ve temelli annemin yanına dönecekmiş. Amcanızın ölüm haberinden bir süre sonra kendisi de evlatlık olan annem beni evlat edinmiş. Bana bunu amcanızla planladıklarını anlattı. Bu ülkede, Kızılderililere pek yaşam hakkı tanınmaz, duymuşsunuzdur. Senelerce çocuklar ailelerinden zorla kopartılıp kilise okullarında asimilasyona tabii tutulmuşlar. Annem de onlardan biriymiş. Amcanızla bir çocuğu daha kurtarmak için anlaşmışlar. Yani amcanızın hem kızıyım hem değilim.” “Yaşadıkları sonucunda dediniz. Amcamın ölümünden dolayı mı bu hale geldi?” “Annemin bir sürü hikayesi var unutmak istediği. Aslında küçücük bir çocukken ailesinden koparılması, kilise okulunda yaşadığı zulüm, ruhunda derin yaralar açmış anladığımız kadarıyla. Amcanızla aralarındaki büyük aşk bir nebze de olsa ruhunu iyileştirmiş. Sonra amcanızın ölümüyle gelen yıkım. O yıkımı da bana sonsuz sevgi vererek onarmaya çalışırken, ülkenin en büyük skandalı patladı. Bir kilise okulunun bahçesinde yüzlerce Kızılderili çocuğun kemikleri bulundu. Sonrasında ülkenin pek çok yerindeki okulların bahçeleri tarandı ve o kemiklerin sahiplerinin sayısı binleri buldu. Annemin bunu kaldıracak ruhsal gücü kalmamıştı maalesef. Yavaş yavaş hayatının en güzel günlerini yaşadığını söylediği, amcanızla birlikte olduğu o günlere döndü ve o zamanda yaşamaya karar kıldı.” “Evlendiklerini niye hiç söylememiş aileme?” “Amcanızın söyleyemeden öldüğünü anladığı için aralarındaki bir sır olarak kalmasını istemiş.” “Bu hikâye de böylece bitmiş gitmiş,” diyorum hüzünle. “Öyle olmuş,” diyor aynı hüzünle. “Keşke annem Alzheimer olmadan görebilseydi sizi,” Cevap veremiyorum, bir süre sessizce bekliyoruz. Sonra bu sırrı ikisinin anısına da saygı olarak saklama kararı alıyoruz. Epeyce sohbet ediyoruz Erin’le. Gecenin ilerleyen saatlerinde ayrılıyorum oradan. Liz, uyandığında muhtemelen oraya gittiğimi bile hatırlamayacak. Belki çok sonra hatırlayıp soracak Erin’e. Belki geçmişte kalmış bir anıya iliştirecek beni. Bilemiyoruz. Erin annesine verdiğim yüzüğü kolyeye takacağını söylüyor. Amcamın yüzüğü bende kalıyor. Liz’in hüzün dolu evinden, parmağımda altmış beş sene önce amcama takılması gereken yüzükle ayrılıyorum. Seksen beş yaşında bir kadının bir gün bana alyans takacağını kim bilebilirdi? Yine gülümsüyorum. Ülkeme dönüş yolunda, amcamı tanımak için atıldığım bu maceralı yolculukta Liz’i tanımış olduğum için ne kadar şanslı olduğumu düşünüyorum. Babama ise, Montreal Havaalanı’nda çantamı çaldırdığım için Liz’e gidemediğimi söylüyorum. Erin’e bir mektup yazmayı düşünüyorum. Gülümsüyorum.
- Sanatla dışavuran, sanatla iyileşen, sanat aracılığıyla hayatla yüzleşen insanların hikâyeleri
Yapıncak Gürerk, farklı disiplinlerden süzdüğü sanatsal dillerini Puslu Gri Parlak Sarı’da yazıyla buluşturuyor. Duygularını müzikle, dansla, sanatla dışavuran, sanatla iyileşen, sanat aracılığıyla hayatla yüzleşen insanların hikâyelerine odaklanıyor. Anne babasını kazada kaybeden genç kız “anne” dediği teyzesine koca aramaya girişir. Mide ameliyatı sonrası dört beden küçülmüş huysuz anneanne yeni bağımlılıklar geliştirir. Ölüme yol alan sevgilisinin acısına dayanamayan Amalia ilaçlardan bir enstalasyon yapar. Şampiyonluğu ıskalayan sporcu kız yabancı kafilelerle kaynaşmaya çalışır. Bir çellist kendini tek kişilik misafirsiz bir parti organizasyonunda bulur. Yaşadığı kâbustan kurtulmaya çalışan küçük Duru sırrını nişanlanmak üzere olan komşusuna açar. Puslu Gri Parlak Sarı’nın öykü kişileri hayal kırıklığının umutla, aşkın ölümle buluştuğu alanlarda okurun karşısına çıkıyor. İlk kitap gibi olmayan bir kitap, sağlam bir öykü dili, ustalıklı hikâye kurguları… Yapıncak Gürerk Ankara’da doğdu. TED Ankara Koleji’nde okudu. Bilkent Üniversitesi MSSF Piyano Ana Sanat Dalı mezunu. Manhattan School of Music’te piyano, Hacettepe Üniversitesi GSF’de resim yüksek lisansını tamamladı. 2005 yılında doktora derecesini aldı. Öyküleri Notos, Öykü Gazetesi, Oggito ve Trendeki Yabancı’da yayımlandı. Halen kendi eğitim kurumunda piyano öğrencileri yetiştiriyor; resim, müzik ve yazı çalışmalarını birlikte sürdürüyor. Puslu Gri Parlak Sarı ilk kitabı. PUSLU GRİ PARLAK SARI Yapıncak Gürerk Notos Kitap, 2023 Tür: Öykü 132 s.
- İntikam, hesaplaşma, kısasa kısas
Dilek Özhan Koçak, Kurşun Kalem adlı romanında, bu kez ağır bir hesaplaşma hikâyesiyle çıkıyor okur karşısına. Bir ailenin yok oluşunu, kabarık bir kin defteriyle, her şeye şahit bir çorapla, bildiklerini yalnızca “hav”layabilen köpeklerle ve ölümü mümkün kılan araçlarla anlatıyor. İntikam, hesaplaşma, kısasa kısas... Gördüğü her kötülüğü sineye çeken, nefreti kendinde zararlı bilen ve acının müşterek yaşanmadığına inanan insanların dahi uğradığı çetin duraklar. Çocuk veya yetişkin, öç alma isteği tek bir duyguyla, basit veya derin bir öfkeyle kararır herkeste. Dilek Özhan Koçak bu kez ağır bir hesaplaşma hikâyesiyle çıkıyor okur karşısına. Bir ailenin yok oluşunu, kabarık bir kin defteriyle, her şeye şahit bir çorapla, bildiklerini yalnızca “hav”layabilen köpeklerle ve ölümü mümkün kılan araçlarla anlatıyor. “(...) Ekledim çünkü uzun süre bu ödeşmenin sıradan, süssüz ve kendiliğinden olması için elimden geleni yaptım. Bekledim, rastlantıların bir ipe dizilmiş gibi birbirini izlemesini, yani âlemdeki o ince terazinin tartıp yönettiği zamanın, kendi kendine adalet çarkını tetiklemesini bekledim. Boşu boşuna. İşte ölüyorum bir daha. Önce hatırlayıp fark etmek, sonra nefret etmek, sevmek, reddetmek, sonra da unutmak yollarından defalarca geçerek, o küçük, sanki cisimleşip bir çekirdeğe dönüşmüş öfke, sanki çatlayacağı zamanı bekleyen bir koza zannettiğim, bazen bir bitki gibi yeşermesini beklediğim, kafamın içinde birlikte yaşamak zorunda kaldığım kurşun çekirdeğinden kurtulduğumu sandım. Bu kez gerçekten ölüyorum.” Dilek Özhan Koçak 1999’da Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü’nden mezun oldu. Cumhuriyet gazetesi ve TRT’de muhabir olarak çalıştı. Yüksek lisans ve doktorasını iletişim bilimleri alanında yaptı. Doktora sonrası çalışmaları için Berlin’de bulundu. Marmara ve Giresun Üniversitelerinde çalıştı. İstanbul’da yaşamakta ve Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde öğretim üyesi olarak çalışmaktadır. 2020’de Taşrada Ölürken adlı romanı İthaki Yayınları tarafından yayımlandı. KURŞUN KALEM Dilek Özhan Koçak İthaki Yayınları, 2023 Tür: Roman
- Klişelerden kaçınan bir tavır
Başar Yılmaz, Elvan Kaya Aksarı'nın ilk öykü kitabı Pandispanya Gazetesi adlı kitabı üzerine yazdı: "Elvan Kaya Aksarı, felsefeden edebiyat tarihine, psikolojiden sosyolojiye, Engels’ten Hegel’e renkli bir Atlas seriyor önümüze. Kısa görünen bir kitabı dura düşüne, araştırarak okunacak bir boyuta sokuyor bu özelliği." Edebiyatçılarımızda klasik dönemden çağdaş döneme uzanan, dil ile kurgu arasında bir “önem & öncelik” çekişmesine şahidizdir. Ekoller meydana getiren, yeni teknikleri besleyen, okurları biçimlendiren bu tatlı -yer yer de tartışmalı- çekişmenin bir kazananı olmak zorunda değil elbette. Mutlaka olacaksa da edebiyat olsun demek gerekir. Öyle ki edebiyat, üzerinde uğraşılmış, işçilik gerektiren bir estetiğe de zihnin kıvrımlarında dans eden, sanatın vadettiği yaratıcılığa da iştah duyar. Her ikisini de anasının memelerini emer gibi somurur ve büyür. Bu kanaatimden ötürü olacak, gözüm hep bu iki kanalda dengeli miktarda su gezdiren yazarları arar. Haznesinden adaletli dökmüş, hikâye kadar onun atmosfer ile dinamiklerine uygun bir dil inşa etmeye de vakit ve emek ayırmış bir kalemi kayırırım ister istemez. Elvan Kaya Aksarı hakkında çağdaş edebiyatımızın dili mahir, fikri özgün, kalemi adil yazarlarından biri desek yanılmayız. İlk romanı At Sancısı ile Everest Yayınları İlk Roman Ödülü (2019) ve Attila İlhan İlk Roman Vakıf Özel Teşvik Ödülü’nü (2020) alan Aksarı, 2022 yılında Saatçi İbrahim Efendi Tarihi isimli novellasıyla geniş okur kitlesine kavuşmuş bir isim. İlk öykü kitabı Pandispanya Gazetesi Ekim ayında Vacilando Kitap etiketiyle okurları ile buluştu. Sanırım onu daha önce okumayanlar, bu öykü kitabını çağdaş emsallerinden kitabın özgün tasarımı ile ayırt etmeye başlayacak ve okudukça Aksarı’nın inşa ettiği dil, atmosfer, kurgu ve mizahta belirgin nevi şahsına münhasırlığı yakalayacaklardır. “Gizem namına her şey koku değildir ama her şey kokuyla başlar ‘Theseus’un Gemisi’ misali medeniyet sürekli değişerek günümüze kadar geldi ama antik zamanlardan beri kokular aynı kaldı. Yağmur sonrası toprak kokusu, kitap kokusu, yeni devşirilmiş gül kokusu hep aynıydı. Kokular yanılmaz, iyi bir tanıktır.” – Telvelerin Fısıldadığı Kapak tasarımı ve sayfa düzeni ile klasik edebiyat eserlerimize tabiri caizse selam gönderen Pandispanya Gazetesi‘nin ismi de bilmeyenlerin zannedeceği üzerine kitap için yaratılmış özel bir ad değil. Pandispanya Gazetesi, yalan, uydurma haberlerle ya da sözle alay etmek için kullanılan bir deyim olarak geçiyor Türkçemizde. Kitabın arka kapağında da “uydurulmuş hikâyeler, yalanlar. Bir öykü kitabı başka ne vadedebilir ki?” denilerek okurun zihnine mim koyulmuş. Sekiz öyküden oluşan kitapta, ilk öykü Büyük Ğ Sözlüğünün Hikayesi’nden itibaren mizahi üslup kendini belli ediyor. Kıvrak bir dil, bazı gün yüzü görmemiş deyimler, kendine has benzetmelerle, belagat sahibi, bazen hayalperest, yer yer de muzip bir anlatıcıdan dinler gibi okutmak istemiş yazar. “Bize dair esrarlı hülyalar kuran oryantalistler, şu umumhanelerden birine girse akıllarına kazınan o harem kurgusunun anında yok olduğunu kabul etmek zorunda kalırlardı. Böyle şeylerin arz talep meselesi olduğunu düşünüyorum. Ben zaten her şeyin üstüne bir parça düşünürüm, bunu da kabul ediyorum ama ABD’de cazı yaratan genelevler bizde kerhane tatlısını yarattı.” - Müze Manukyan Zaman olarak çoğunlukla çağdaş döneme ait öykülerle karşılaşsak da kuvvetle muhtemel 1940-1970 aralığındaki klasik döneminden hikayeler okuyoruz hissi alınacaktır. Kurgu, zaman, atmosfer ve dilin oluşturduğu bu sentez kulağa riskli gelebilir. Ne var ki bu sayede eklektik forma bürünmüş bu metinler okuma hazzını arttırıyor. Bir görüntü yönetmeninin filme dokunuşu adeta. Öykülerin içeriği kayda değer bir birikimin ip uçlarını vermekten de geri durmuyor. Elvan Kaya Aksarı, felsefeden edebiyat tarihine, psikolojiden sosyolojiye, Engels’ten Hegel’e renkli bir Atlas seriyor önümüze. Kısa görünen bir kitabı dura düşüne, araştırarak okunacak bir boyuta sokuyor bu özelliği. Pandispanya Gazetesi’ndeki öykülerde konu seçimlerinde özgünlük okuru tatmin edecek düzeyde. Günümüz öykücülüğün “birbirine benzer konuların işlenmesi”‘ne dair eleştiri radarına yakalanması mümkün olmayan metinler. Büyük hikayeler anlatmak yerine cımbızla çektiği özel konuları çapaksız dil ve kurgu mekaniği ile yürütüyor. Okur, bu mekanizmanın, anlatım tekniğinin biraz daha çeşitlenmesi ile dinamizminin artmasını bekleyebilir, hakkıdır. Bu hakkı kendince şöyle ifade etmesi muhtemeldir: Dilin ince işçiliğini gördüm, ince fikirleri, nüktedan atıfları, klişelerden kaçınmış tavrı sezdim. Üslup ve akışta farklı çeşnilere de yer ayrılabilir miydiniz bu metinlerin arasında? Neden olmasın? Hak ediyorlar, vesselam. Gelgelelim Elvan Kaya Aksarı’nın kalemi aceleye mahal yok demiş. Damıtarak süzdüğü nice hikâyenin ileride farklı biçimlerde bütünleşeceği, burnumuza farklı rayihalar getireceği, ille de değişik lezzetlerle damağımızı şenlendireceğini kestirebiliyoruz. PANDİSPANYA GAZETESİ Elvan Kaya Aksarı Vacilando Kitap, 2023 88 s.
- "Son bir kitap da mutlaka olacaktır"
Annie Ernaux’nun hayatı boyunca yazmayı düşündüğü kitap olarak tanımladığı Kızın Hikâyesi, bugünün Ernaux’suyla 58’deki genç kızı buluşturan son derece cesur ve açıksözlü bir metin. "Nasıl ki son bir sevgili, son bir bahar varsa son bir kitap da mutlaka olacaktır fakat bunun hangisi olduğunu anlayacak hiçbir işaret yok. Başından beri “58’deki kız” adını koyduğum o kız hakkında bir şey yazamadan ölebileceğim düşüncesi zihnimi kemiriyor. Bir gün, onu hatırlayacak hiç kimse kalmayacak. Bir başkasının değil, o kızın yaşadığı şey açıklanmadan kalacak, bir hiç uğruna yaşanmış olacak." 1958 yazı. On sekiz yaşındaki Annie Duchesne, küçük bir kafe-bakkal işleten ve varoluşlarıyla kendisini utandıran ailesinin yanından bir yaz kampında eğitmen olarak çalışmak üzere ayrılır. İlk kez yalnız ve özgürdür. Sofistike Fransız gençleri arasında onlar gibi olmaya, onlar gibi hissetmeye can atan bir genç kızdır. Çok geçmeden kamptaki başeğitmenle geçirdiği ilk gecenin ardından iradesini onunkine teslim edecek ve kendini bir başkasının iradesi ve arzusu karşısında ezilmiş bulacaktır. Annie Ernaux 1 Eylül 1940’ta, Lillebonne’da, işçi sınıfına mensup bir ailede doğdu; çocukluğunu Yvetot, Normandiya’da geçirdi. Mazbut bir sosyal çevrede büyüdü, edebiyat öğrenimi gördü ve uzun yıllar boyunca edebiyat öğretmenliği yaptı. Kişisel deneyimle toplumsal tarihi birleştiren unsurları daha ilk romanı Armoires vides’le (Boş Dolaplar) ortaya koydu. Sınıf atlama, evlilik, kadın özgürlüğü, cinselllik, kürtaj, hastalık, yaşlılık ve ölüm gibi meseleleri kendi deneyimleri üzerinden aktarırken, arka planda daima toplumsal yas¸am ve onu olus¸turan kültürel, siyasî, tarihî olaylara yer vererek, “toplumsal bellek” yazını olarak nitelenebilecek eserlere imza attı; başta Renaudot Ödülü olmak üzere birçok ödüle değer görüldü. Hâlâ Cergy’de yaşamaktadır. KIZIN HİKAYESİ Annie Ernaux Can Yayınları, 2023 Çeviri: Siren İdemen 152 s.
- Gündelik hayata odaklanan öyküler
Neticeler günümüz Amerikan edebiyatının öne çıkan usta öykücülerinden Manuel Muñoz’un Türkçede yayımlanan ilk kitabı. Işıltılı Los Angeles’tan ve ileri teknolojiye liderlik eden San Francisco’nun Körfez Bölgesi’nden uzakta, bambaşka hayatların sürdürüldüğü California’nın Merkez Vadi’sindeki gündelik hayata odaklanan öyküler yazıyor Muñoz. En iyi bildiği şeyi, Meksikalı göçmenlerin yaşadığı California’nın Merkez Vadi’sindeki kırsal hayatı anlatıyor. Geçimini çiftçilik yaparak sağlayan bir aileden gelen Muñoz zorlu şartlarda fiziksel güç gerektiren işler yapan insanların gündelik hayatlarını gözler önüne sererek Amerikan edebiyatında öykülere fazla konu olmamış bir bölgeyi kâğıt üzerinde çarpıcı bir üslupla resmediyor. Muñoz, dokuz yıl gibi bir zaman dilimi içinde yazdığı toplam on öykünün yazım sürecinden bahsederken ağırlıklı olarak ailesinin deneyimlerinden yola çıktığını belirtse de, genç annelerden gey erkeklere, yaşlı çiftçilerden göçmen ailelere uzanarak John Steinbeck’in romanlarına ve Joan Didion’un denemelerine konu olmuş bir bölgeyi de öykülerinin ana karakteri kılmayı başarıyor. Merkez Vadi’deki Fresno’da doğup büyüyen ve bugüne değin üç kez O’Henry Öykü Ödülü’nü kazanan Muñoz Neticeler ile 2023 Joyce Carol Oates ödülüne de layık görülmüştür. Manuel Muñoz, Karanlıkta Ne Görüyorsanız adlı bir romanın ve Frank O'Connor Uluslararası Kısa Öykü Ödülü'ne aday gösterilen Zigzagger ve The Faith Healer of Olive Avenue adlı kısa öykü derlemelerinin yazarıdır. National Endowment for the Arts ve New York Foundation for the Arts'tan burslar almaktadır. Whiting Yazar Ödülü'ne, üç O. Henry Ödülüne ve En İyi Amerikan Kısa Öyküleri dalında iki seçkiye layık görüldü ve 2023 Joyce Carol Oates Ödülü'ne layık görüldü. En son koleksiyonu The Consequences, Ekim 2022'de Graywolf Press tarafından ve Birleşik Krallık'ta The Indigo Press tarafından yayınlandı. Aspen Words Edebiyat Ödülü'nün finalistiydi ve Hikaye Ödülü için uzun listede yer aldı. İtalyanca olarak Edizioni Black Coffee, Türkçe olarak ise Livera Yayınevi tarafından yayınlanacaktır. Sık sık antolojiye alınan çalışmaları The New York Times, Epoch ve Glimmer Train'de yayımlandı. En son çalışmaları Virginia Quarterly Review, American Short Fiction, Electric Literatür, ZYZZYVA ve Freeman's dergilerinde yayımlandı. Dinuba, Kaliforniya doğumlu ve birinci nesil bir üniversite öğrencisi olan Manuel, Harvard Üniversitesi'nden mezun oldu ve Cornell Üniversitesi'nde yaratıcı yazarlık alanında MFA derecesini aldı. Halen Tucson, Arizona'da yaşıyor ve çalışıyor. NETİCELER Manuel Muñoz Livera Yayınevi, 2023 Çeviri: Fatih Yiğitler 208 s.















