Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Öykü: Duvarın Ardı
"Kaderini yaşlı yazarın kaderine teyelledin sen." Dilek Altundağ Çıkıp buraya gelmeni açıklayamıyordun kendine. Gözlerini karşıya sabitlediğin eski bir binanın zemin katının penceresini gözetliyordun. İçini tarifsiz bir keder kapladı. Yüzün yanıyordu. Belki yüreğin. O utanma duygusunu bir kez daha yaşıyordun. Seni bir bahçe duvarının ardında tutan bu duygunun ne olabileceğini düşünüyordun. Kaderini yaşlı yazarın kaderine teyelledin sen. Kaç kez bu köşede durmuş, bahçeden yola sarkan iğde ağaçlarının gölgesini kendine bir liman yeri bellemiştin. Burada adeta renkler silinmiş kuşların, insanların sesi uğultuya dönüşmüştü. Vazgeçmiyordun yaşlı yazara olan sevdandan. Unutmak istemediğini hatırlatan sözlerini duyuyordum her gün. Ondan duyacağın her sözcüğe umut yüklemeye hazırdın. Beklemede kaldı umutların. Bekleyen sadece umutların değil bedenin, geçmiş yıllarındı. Bilmiyordu kimse birbirine yüklü yükünü. Ellerinle duvara tutunup içindeki çığlığı bastırmak istiyordun. Sakladıklarını bilseler daha mı iyiydi? Hayatın sebebine içinin sonuçsuzluğunun üzerine kalın bir çizgi çekemedin. Onunla aranızdaki ummanları yakın kılacak adımı atmasını bekliyordun çaresiz. Seni görünür kılan nesnenin işlevini yitirdin günden güne. Gelip durduğun yerdeki bakışların dağınıktı. Seni yoldan çıkaran duygularındı. Bir gün, “Sana ihtiyacım var. Aklımı yitiriyorum galiba. Kendimi güçsüz, aciz hissediyorum,” sözlerin karşısında bakışları donuktu yaşlı yazarının. Yazdığın metni düzenlerken de parmaklarınızın anlık dokunuşu sarsaladı seni. Yaşlı yazarın tenine yayılan esrikliğin ivmesiyle elini çekti irkilerek. Yel gibi kalktı yerinden rahatsız. “Aşklar anlık, tutkular yakıcı olur,” diyebildi sadece. Yine de avutamıyordu seni. Yaşadığın kentin uzağına düşmüştün. Gitsen de konup göçmen bir oluyordu. Yaşlı yazarın yazdıklarını beğenmeyip, “Gereksiz sözcüklerin metni boğuyor,” diye uyarıyordu seni. Çünkü yazılarında yaşadıklarından söz ediyordun. Çoğunlukla kendini anlatıyordun. Öykü yazmanı istiyor, ısrarla ona mektuplar yazıyordun. Mektuplarında da bir eda yoktu. Hatta o mektuplardan birinde, “…Defalarca hata yapıp çoğu kez döndüğüm bu hatalarımı hiç yüzüme vurmadın. Tıpkı Gepotto Usta’nın Pinokyo’sunu defalarca affettiği gibi affettin.” diye yazıyordu. Anneye mektupta Pinokyo örneği verdiğin için küçümsemişti seni. Üzülmüştün. Hem yazdırıp hem yayımlamadığı sayfalarda sesin titriyordu. Ürküntü içindeydin. Bir köşeye sıkışıp kalmıştın. Adanmışlığını dile getirdiğin sözlerin vurgun yaşatmıştı sana. Sürüklendiğin yerdeki çöküşünü göremedin. Ne yaşlı yazarını dinliyor ne de arzularından vazgeçiyordun. Yaşlı yazar, yeryüzündeki yalnızlığını giderecek seslerin uzağındaydı artık. Bir kadınla yaşadığı şenlikli günlerin çok ötesinde. Ne bir arınma ne de sağalma yolu arıyordun. Çıldırasıya bir bakışla yıkıntıların arasından çıkmak istercesine, “Yazarımı istiyorum,” demiştin. Anımsadıkça o anı neden sonrasına gidemediğine hayıflanmıştım. Kayıp giden zamanını yakalayamayacağını düşünmüştüm. Kaşların, gözlerin, dudakların hatta yüzünün yatımının bana ne kadar benzediğini fark etmiştim. O an içimden sana doğru akan duygu selinin önünü alamadım ben de. Ama sen yaşlı yazarına kavuşma buluşma anının beklentisi içindeydin. Tecrübeye alınmış bir ömrün yazgısıyla tutunduğun duvardan uzaklara sabitlediğin sevdanın kıyısında dolaşıyordun. Hiç senin olmayacak birini bekliyordun. Pörsümüş büzüşmüş bir kâğıt parçası gibiydin. Parça pincik kaldın kendine. “Ruhlarımız ayrılmadı, metafizik büyü yaptılar bize,” diyerek kurtardın kendini bu azaptan. Bu halinin çevreye/doğaya aykırı bir durum olduğunu yaşlı biriyle asla bir hayat kuramayacağınızı anlatmak istedim sana. Beni dinlemedin! Yaşlı yazarla ortak bir geçmişiniz bile yoktu. Oysa çocukluktan beri içimdeki seni koparıp atamıyordum. Onca sustuktan sonra aşkımı sevgiye dönüştürdüm. En belalı yolu seçtim. Kendi sığınağımda yaşadım. Asık gözlü çehresinden taze baharları muştulayan zamana bıraktım hayallerimi. Oysa görmüyordun beni. Yaşlı yazarının, “Gitmek karşılaşmaktır,” sözüyle İstanbul'dan Anadolu'ya açılmayı bile düşledin. Sevinç, acı, ayrılık, kavuşma ne varsa toplamak istiyordun. Öykülerin hâkimi olmaya gidiyordun güya. Anadolu'nun topraklarını yüzüne sürebilsen de süremesen de yolların yükünü almak istiyordun omuzlarına. İçindeki gelgitler gamlı bir coşku ve eleme bulanmış umuttan başka şey değildi. Biliyordum. Yaşlı yazarın gönlüne girmek içindi tüm bu çırpınışların. Nafile! *** Okul yıllarımızda bende kalan defterlerini açıyorum bir bir. İlk sayfada adın çıkıyor karşıma. Mürekkep kalemle yazılmış… Bir manolya kokusuyla karşılıyorsun beni. Sesin, gülüşün, nefesin… İçindeki uğultularını, hüzünlü bakışlarını mısralara döktüğün ilk satırlardayım. Kim duyar sesimi şimdi1 şairin sözüyle başlamıştın yazına. Hatırlıyorum. Bana sevdiğin yazarlardan söz ederdin. Beğendiğin şiirlerin mısralarını not ederdin. Her bir mısrada çocukluğumuzun yanını görüyorum. Kimsenin artık hiç bilemeyeceği, senin anımsamak istemediğin. Peki ben? Ne istiyorum senin çocukluğundan? Sesini duymak, işitmek seni… İşitebilmek… Bu duyguyu yaşamak. Bundan daha kutsal ne olabilir ki benim için? Durulanmış sözlerin, sevgilerin, yalnızlıkların umutlarınla çocukluğumu arıyordum sende. Bir sayfa daha açıyorum defterinden. Söyle beni böylesine inciten hak etmediğim yerlere savuran neydi? Ya bu acıları bana yaşatan? Hemen alt satırda, “Hak etmediğim bir dünyayı yaşatıyorlar,” diyordun. Elim varmıyor bir sayfayı daha açmaya. Yaşadığın bungunlukları dile getiriyordun sürekli. Hepimizin içinde bir Kafka oturuyor derdin. Yazgısını kabullenen Kafka’nın Babaya Mektuplar‘ı okuyup onun gibi bir yazar olmak istediğini söylerdin. Gönlünün yitik yurdunda kurtuluşun olacaktı yazarlık. Kim bilir belki de bu yazarlık sevdandı senin yaşlı yazarına olan tutkun? *** İkimizin sevdiği şairdi, Michaux. Bir iz bırakan yara da bırakır, demişti. Ne çok yara aldım. Görüyor musun, ben de kopamıyorum senden. Ama düşünüyorum da sevgi dediğimiz şey insanın kendisini başkasına açmasıyla filiz verip gelişebilirdi ancak. Sana iyileştirici sözler ediyordum. Seni salındığın kuyulardan çekip çıkarmak istiyordum. Geçti vakit çok geçti artık. Ama gene de her an kendini daha uyanık duyumsayabilseydin; sanki yavaş yavaş, gün ışığı dünyasından çok daha ürpertici heyecan verici dünyaya uyanıyormuşun gibi olacaktın. İmkânsızlığın hikâyesiydi senin için sevip kavuşmak. Aşkın aşkınlığın hikâyesiydi bu. Yaşlı yazar, imkânsız olana sırtını dönüp kendi dünyasına kanat açtı. Sen hâlâ çamura saplanmış bir araba gibi sürekli patinaj çekiyordun. Senin yaşlı yazara aşkın tutkuydu. Arzuydu. Benim sana olan sevgim duru. Masum. Biri ne ölçüde yaralayıcıysa öbürü o ölçüde sağaltıcıydı. Sanki ikimizin de sevgiye gereksinmesi vardı. Belki de duvarın ardında beklediğin buydu. Sevgiye gereksinimindi. Ne dersin? 1Rilke
- İyi kötü bir umut olmasa insan kendine bir hekim arar mı?
Gülayşe Koçak, Çifte Kapıların Ötesi’nde terapi ortamında bir araya getirdiği karakterlerle çağımıza ait meselelerin izini sürüyor. "Canınızdan bezmişsiniz, bir asalak gibi, hiç kimseye hiçbir şey vermeden, dünyaya hiçbir güzellik katmadan yaşıyorsunuz; bir fazlalıksınız burada, üstelik burada var olmaya layık olanların payından yiyor, içiyorsunuz. Umut olmasa, böyle bir ruh hali içinde burada bir dakika daha durulur mu? Evet, iyi kötü bir umut olmasa insan kendine bir hekim arar mı? Aniden yutkunma problemi baş gösteren bir kadın psikoterapi seanslarına başlar ve ardı ardına açılan kapıların ardında en az bir sfenks kadar soğuk ve mesafeli olan doktoruyla kırılgan ama bir o kadar da umut verici bir “kendini keşfetme” yolculuğuna çıkar. “Aktarım”, “bağlanma”, “karşı aktarım” gibi açıklanması zor kavramlarla ilerleyen bu yolculuk zamanla sadece kendisinin değil doktorunun da yolculuğu haline gelir." Gülayşe Koçak İlkokulu Kopenhag’da, ortaokulu TED Ankara Koleji’nde, liseyi Hannover’de okudu (ve Hannover Konservatuvarı’nda piyano çalışmalarını sürdürdü). Liseyi Ankara Tevfık Fikret Lisesi’nde bitirdikten sonra, Ankara Üniversitesi SBF Basın-Yayın"Yüksek Okulu’nden mezun oldu. Ankara’da Kanada Büyükelçiliğinde 10 yıl resmi çevirmenlik, konsolos yardımcılığı, White and Case’de 3,5 yıl personel müdireliği yaptı. Oda müziği grubuyla konserler verdi; Ankara Anglikan Kilisesi pazar ayinlerinin orgculuğunu yürüttü. Sabancı Üniversitesi’nde 4 yıl rektör özel kalem müdireliği yaptı. Koçak 2003’ten bu yana Sabancı Üniversitesi Yazma Becerileri Merkezi’nde Yaratıcı Yazma Atölyeleri düzenlemekte; ayrıca pek çok kurumda Yaratıcı Yazma atölye çalışmaları (Türkçe ve İngilizce) düzenliyor, seminerler veriyor. Romanları: Çifte Kapıların Ötesi (1. Baskı Oğlak Yayınevi 1993, 2. Baskı İletişim Yayınları 2003, 3. Baskı Yapı Kredi Yayınları 2013), Gözlerindeki Şu Hüznü Gidermek İçin Ne Yapmalı? (Oğlak Yayınevi, 1997), Topaç (Kanat Kitap, 2002), Siyah Koku (Yapı Kredi Yayınları, 2012). Çevirileri: Türkiye Kronolojisi 1938-1945, (Gotthardjaeschke, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1990); Kamusal Şeyler, Özel Şeyler, Raymond Geuss,Yapı Kredi Yayınları, 2007. Kızlar ve Babaları'nda (Paradigma Yayınları, 2011) İkna Et Beni başlıklı denemesi ve Virgül, PsikeArt, Mahsus Mahal, SUDergi, iktidarsiz.com ve pek çok dergide yayımlanmış deneme, makale ve kitap tanıtım yazıları, çevirileri var. Koçak, PEN Yazarlar Derneği ve EWCA (European Writing Centers Association) üyesidir. ÇİFTE KAPILARIN ÖTESİ Gülayşe Koçak Everest Yayınları, 2023 Tür: Roman
- Kurt Vonnegut'un Dünyası
Aynur Kulak yazdı: "İkinci Dünya Savaşı’nı yaratan sistemin içinden sağ kurtulup, küllerinden doğan Kurt Vonnegut’un bilim kurgu, hiciv, kara mizah üzerinden yarattığı külliyatını altı kitabı odağa alarak inceledim." Bilim kurguyu sevmeyebilirsiniz, hiciv nedir, nasıl yapılır bilmeyebilirsiniz ve hicvi sevmeyebilirsiniz de, güler yüzlü olmayabilirsiniz, hayata karşı katılaşmış bir bakış açısı içerisinde olup her şeyi ciddi algılayabilirsiniz. Bu sebeplerden gülmeyi ıskalayan, iyi hikâyeyi kaçıran huzursuz insan o kadar çok ki dünyada, Vonnegut’u da bu sebeplerden okumamış olabilirsiniz henüz. Fakat bu tarz insanları bile hikâyenin içine çekebileceğini düşündüğüm Vonnegut tüm külliyatı ile kendi hikâyelerini yapılandırmış çok özgün bir yazar. Kurt Vonnegut’un adı, ölümden sonra 25399 numaralı asteroide verilmiş. Savaş karşıtı söylemlerini edebiyatın bilim kurgu türüyle yazan yazarın külliyatındaki yirmiden fazla eserin tamamı bir sistem eleştirisi olarak karşımıza çıkıyor. Bir de tiyatro metinleri ve çeşitli mecralarda yayımlanan makaleleri de olduğunu düşünürsek 1950’den 2005’e bir fiil yazmış olan bir yazardan bahsediyorum. Klasik anlatıyı zaten ters düz edecek şekilde yazmış olan Vonnegut, bilim kurgu anlatısını ve yapısını da bozduğu için, Vonnegut öznelliğinde kurduğu yapı dünya edebiyatı içerisinde onun eserlerini –ve onu aynı zamanda- bambaşka bir yere konumlandırıyor. Zaman içerisinde oluşan külliyat içerisinde sadece belli başlı eserlerinde değil yazmış olduğu her kitapta çıtasını biraz daha yükselten yazar sadece yazmakla ilgilenmiş. Elli beş yıl boyunca yazarak yaşayan Vonnegut’un bunu gerçekleştirirken bilim kurgusal özelliklerle birlikte kara mizahı da kullanması 1922 yılı doğumlu olan yazarın 28 yaşına gelene kadar ki süreçte bir insanın başına gelebilecek en ağır koşullardan sağ çıkması ile açıklanabilir sanırım. Indianapolis, Amerika doğumlu yazar, İkinci Dünya Savaşı’nda Avrupa’da asker olarak hizmet vermiş. Almanya’nın Dresden şehrinde savaş esiri olarak ele geçirilen Vonnegut, müttefik kuvvetler tarafından taş üstünde taş bırakılmayacak şekilde bombalanan Dresden bombardımanına şahitlik etmiş. Şehrin yıkıntıları arasından sağ çıkan Vonnegut, esir düştüğü şehri terk ederken Mezbaha Beş adlı kitabını yazmayı düşünüyor muydu acaba? Vonnegut’u derinden etkileyen Dresden bombardımanı, Mezbaha Beş romanı ile bir edebiyat metnine dönüştürülürken, roman yayınlanır yayınlanmaz eser sadece Amerikan Edebiyatı için değil dünya edebiyatı adına savaş karşıtı en önemli çağdaş eserler arasında gösterilerek önemli bir başarı kazanmış. Tabii yazarı da en iyi çağdaş yazarlar arasında yerini almış. Vonnegut’u dünya edebiyatında sağlam bir yere konumlayan etken, sadece Mezbaha Beş’te veya birkaç eserinde kendine özgü olanı yapılandırıp çürümüş, yozlaşmış dünyaya karşılık yeni dünyalar yaratarak hikâyelerini çok iyi anlatması değil, tüm eserlerinde edebi unsurlar adına bunu yeniden ve yeniden yeni anlattığı hikâyelerle çok iyi yapabilmesi. Çürümüş sisteme karşılık bilim kurgu ve kara mizahı arkasına alarak yazan Kurt Vonnegut’un tüm külliyatı göz önünde bulundurulduğunda yukarıda yazdıklarımı –yaşadığı tüm sarsıcı olumsuzluklara rağmen- nasıl başardığını biri öykü kitabı olmak üzere altı kitabını merceğin altına koyarak, hem tek tek kitaplar odağında hem de karşılaştırmalı olarak, yazacağım. Tartışmasız en üst sırada duran eseri Mezbaha Beş ile başlayalım. Mezbaha Beş Yeni bir kitap serisi okumaya başlamadan önce yazarı didik didik ediyorum. Kurt Vonnegut’u didik didik etmeden önce fotoğraflarına baktım ve dedim ki; “Böylesine güler yüzlü birinin koyulaştırılmış dram, trajedi veya yüksek dozajlı gerilim içiren romanlar yazması zor.” Bu düşünce çerçevesinde okumaya yazarın ilk kitabı Mezbaha Beş’e başladım. Hayat ve edebiyat çoğu zaman nedenlerini yeteri kadar anlatamayacağımız derecede birbirini kesen, birbirinden ayrışan ve nihayetinde bir bütün etrafında toplanan gerçekliklerin ironilerle dolu yansıması olarak karşımıza çıkıyor. Kendisinin de bizzat asker olarak bulunduğu ve bu sebepten her aşamasına maruz kaldığı (Dresden şehrinin müttefik kuvvetler tarafından bombalanması) İkinci Dünya Savaşı’nı anlatmak adına Billy Pilgrim karakterini yaratarak Mezbaha Beş’i yazan Kurt Vonnegut kendi yaşamını olağanüstü bir hikâye ile dönüştürebilen modern edebiyattaki en değerli yazarlar arasına girdi benim için. İkinci Dünya Savaşı’nın korkunç şartları ve gerçekliğiyle böyle bir metin üzerinden alay etmek, kara mizah yaratmak, savaşı, ölümü, trajedileri ti’ye almak onun savaştan dolayı kafayı yediğini düşündürebilir çoğu insana fakat Vonnegut’un aklını kaçırdığı ile ilgili bir yorum yapamayacağımız gibi, tam zıttı bir yorumla aklının tam anlamıyla yerine geldiğini ve Mezbaha Beş’i bu “aklı başındalıkla” yazdığını, Billy Pilgrim karakterini de edebiyat dünyasına kazandırdığı yorumunu kesinlikle yapabiliriz. İkinci Dünya Savaşı'nda Dresden'e atılan bombayı konu alan roman, askere alınan bir berberin oğlu olan Billy Pilgrim’in yaşadıklarını tarihsel kurgu, bilim kurgu, otobiyografi ve hicvi kullanarak anlatır. Vonnegut uzaylılarla kaçırılan bir optometrist olan (görme bozukluğu ve dolayısıyla algı bozukluğu olan) Billy Pilgrim'in hayatını çok iyi karikatürize ediyor. Zira aynı olayları bütün çıplaklığı ile kurgulayıp anlatsaydı, ikinci kere zihninde tekrar canlanacak olan bu olaylar onu gerçekten delirtebilirdi. Billy de aslında Vonnegut'un yaşadığı gibi bir savaş esiri olarak Dresden'in yok edilmesini deneyimliyor. Fakat Vonnegut'un aksine, o içine girdiği zaman yolculuğunda zamanın içinde sıkışıp kalıyor. Sıkışıp kalınan yerdeki akışta anlam aramak nafile, aynı anlamsızlığı ölenlerin öldükleriyle kaldığı, kimsenin hiçbir şey kazanmadığı savaşlar için de söyleyebiliyoruz. Bu sebeplerden Pilgrim’in sıkışıp kaldığı yerde yaşadıkları anlamlı olmak zorunda değil, fakat savaş karşıtlığı konusunda yeni bir dünya tasavvuru ile dönüştürülebilmiş en anlamlı savaş karşıtı metni yazmaya engel de değil. Billy Pilgrim her paragrafın sonunda “Oluyor işte.” saflığında içinde bulunduğu durumlara son noktayı koymasıyla sadece saf değil kült de bir karakter. Büyük bir savaşın tüm zorluklarını ve ağır şartlarını yaşamış olan bir yazarın bu saflık derecesinde ve böylesine ışıldayan bir parlaklıkla roman yazması bilim kurgunun o kaygılı hikâyeleriyle de ters düşüyor aslında. Bilim kurgunun keskin değerlerinden ziyade, hayal kurabilmenin parlaklığına yaslanıyor Vonnegut. Billy Pilgrim’in sistemi yaratan ve yerkürenin sırtına büyük bir yük bindiren kişilerinin yanındaki parlaklığı, günün sonunda onların değil, Pilgrim’in temiz hikâyesini okuyor olmamıza sebebiyet veriyor. Vonnegut kirli sisteme karşılık elindeki tek güç olan yazmak ve karakter yaratmak dürtüsünü bu yönde kullanmayı tercih ediyor. İyi ki. İyi ki Billy Pilgrim dünyadaki birçok kötücül karaktere karşı iyiliğin, saflığın, temizliğin temsili olarak birçok karakter adına yaratılıyor. Amerika’nın bir diğer ödediği bedel Vietnam Savaşı’nın en esaslı günlerinde yayınlanan Mezbaha Beş o günlerden bu günlere siyasi hayal kırıklıkları, travma sonrası stres bozukluğu, savaş sonrası kaygının tasviri ve tüm bunları kara mizahı içeren bir hicivle anlatması adına hâlâ güncel bir roman. Dünyanın savaşlarla imtihanı sürdüğü müddetçe bu son derece özgün olan roman güncelliğini her çağda sürdürecek. Okuduğum için çok mutluyum. Okumanızı dilerim. Çevirisi için Hamdi Koç’a teşekkür ederim. Titan’ın Şarkısı “Uzayın ve sonsuz dışsallığın nimetleri üçtü: Boş kahramanlıklar, bayağı komedi ve anlamsız ölüm.” İçinde yaşadığımız dünya ile ilgili muhteşem tespitler ve eleştiriler içeren, farklı bir zihnin ışımasıyla yazıldığı çok belli olan, kullandığı anlatım, yaptığı kurgu, yarattığı karakterlerle Mezbaha Beş sonrası, Titan’ın Sirenleri ile de kendisine bir kez daha hayran olduğum Kurt Vonnegut dünya edebiyatında salt kendi yolunu yordamını yaratabilen ender yazarlardan gerçekten. Romanı okurken ara ara kapağını kapatıp kahkaha atmamı sağlayan Vonnegut’un hikâyeye kusursuz bir elbise gibi giydirdiği hicvi ayrıca konuşmak lazım. Hicvi, hicivden doğan ironiyi bu derece yerli yerinde güzel ve etkili kullanan çok az yazar var. Kurt Vonnegut’u okumak bu açıdan da çok değerli. Titan’ın Sirenleri’nin ana hikâyesi milyoner kaşif Winston Niles Rumfoord karakteri etrafında oluşuyor. Rumfoord zamanında dünyadan Mars’a köpeği Kazak ile beraber gönderilmiş bir astronot. Rotasını takip ederken farklı bir sistemin içine düşüyor ve zaman-mekan çizelgesinde istemsiz bir şekilde köpeğiyle birlikte dolaşmaya başlıyor. Tüm bunlar olurken Rumfoord belirli periyotlarla dünyadaki evinin içinde Kazak ile birlikte belirmeye başlıyor. Halk Rumfoord’un evinin içinde hiç yoktan belirmeye başladığı haberini alıyor ve roman bu sahne ile, halkın Rumfoord’un evinin önünde toplanmaya başlamasıyla açılışını yapıyor. O gün Rumfoord’un isteği ile eve bir misafir davet ediliyor. Hikâyeye giren Amerika’nın en zengin adamı Malachi Constant ile Titan’ın Sirenleri’nin kapsama alanı genişliyor. Zaman ve uzaydaki maceralar tam olarak bu aşamada başlıyor. Dünyanın en zengin ve en ahlaksız adamı olan Malachi’ye yanında güzel bir kadınla uzay yolculuğu yapma şansı sunulması (ki bu kadın Rumfoord’un karısıdır) çokça maceranın ve çokça fikrin havalarda uçuşmasına sebebiyet veriyor. Anlatıda uzayıp giden böylesine hiciv yüklü bir metinde sonuç itibariyle insanın yaşamının anlamını sorgulayan Vonnegut, Malachi’ye yapılan bu davetin püf noktalarını satır aralarında bizlerle paylaşıyor. Daha doğrusu ben Titan’ın Sirenleri’ni, “Böyle ahlaksız bir adama neden böyle bir teklif yapılmış olabilir ki?” diye diye okuduğumdan bazı sonuçlara vardım elbet. Malachi hakikaten çok absürt, absürt olduğu kadar da sinir bozucu bir karakter. Aynı zamanda çıktığı uzay yolculuğunda başına gelenlerden dolayı bir dizi kazanın da kurbanı. Aslında son derece rastgele yaşanan ve gülünç olan bu kazalar Vonnegut’un kurguladığı bu dünyada hayali boyutlara ulaşıyor. Aynı zamanda Vonnegut, Malachi gibi bir karakteri, -yani ömür boyu öğrenmemeye direnmiş olan ama yine de ne yaparsa yapsın zorla öğrenmek zorunda kalan bu adamı- çok hızlı bir ritimle sallanan gel-gitli bir salıncağa bindiriyor sanki. Böylece Vonnuget farkında olarak veya olmayarak Malachi’yi kendi maceralarının kurbanı yaparken trajedilere de yaklaşıyor fakat yaklaştığını hissettiği an -nasıl ortaya çıkmış olursa olsun bu trajediler- yüzünü olası trajedilere anında çeviriyor. Çünkü çevirmezse, hayatı çok ciddiye almış olacak ki, böyle bir durum Vonnegut’un tarzı değil veya sırtını yaslamak isteyeceği güvenli bir alan tercihi değil asla. Bu yüzden Vonnegut için hicvi çok seven çok sevdiği için de amacına çok iyi hizmet ettirecek derecede iyi kullanabilen modern yazarlardan biri diyebilirim. Hatta ibreyi yükseltip en iyisidir diyebilirim. “Hepimiz gibi ben de bir dizi kazanın kurbanı oldum.” diyor Malachi. Dolayısıyla bilim- kurgu ile anlatılsa da, ya da çok zengin bir karakter olarak lanse edilse de son derece gerçek, içimizde yaşayan bir karakter olduğunu göstermek istiyor Vonnegut. İnsanı insan yapan nedir veya insana dair olan şeyler nelere gebedir sorularını Tanrı-dinler-kilise, zaman yolculuğu, marslılar, uzak galaksilere gönderilmiş ve oradan bizleri ziyaret etmek için yeniden dünyaya dönebilen temalar bütününde anlatan Kurt Vonnegut’un Titan’ın Sirenleri kitabını okumanız için mutlaka tavsiye ederim. Galapagos Adası “Büyük beyinlilerin olduğu bu çağda yapılabilecek her şey yapılacaktır; o yüzden oturun.” Bilim kurguyu sevmeyebilirsiniz, hiciv nedir, nasıl yapılır bilmeyebilirsiniz ve hicvi sevmeyebilirsiniz de, güler yüzlü olmayabilirsiniz, hayata karşı katılaşmış bir bakış açısı içerisinde olup her şeyi ciddi algılayabilirsiniz. Bu sebeplerden gülmeyi ıskalayan, iyi hikâyeyi kaçıran huzursuz insan o kadar çok ki dünyada, Vonnegut’u da bu sebeplerden okumamış olabilirsiniz henüz. Fakat bu tarz insanları bile hikâyenin içine çekebileceğini düşündüğüm Vonnegut tüm külliyatı ile kendi hikâyelerini yapılandırmış çok özgün bir yazar. Galapagos Adası, Mezbaha Beş ve Titan’ın Sirenleri kadar iyi -ve bu iki kitabından farklı olarak- okurun kendisini bizzat hikâyenin içine çektiği, yani Galapagos adasının diğer sakinlerinden biri yapabildiği için de farklı. Kurt Vonnegut beyni gereğinden büyük olan insan için yapılması gereken ne varsa Galapogos’ta yapıyor. Çünkü başına ne gelmiş olursa olsun -gereğinden fazla büyük beyniyle- insanı seviyor Vonnegut. Buna kesinlikle eminim artık. İkinci Dünya Savaşı’nın bombardımanından sağ kurtulan bir yazarın, tüm olup biteni bütün çıplaklığı ile yaşayıp yine de insanı seviyor olması zor anlaşılır bir durum gibi gözükebilir. Fakat sistemi olduğu gibi kabul etmediği için delirmemiş, aksine sistemin tüm biçimleriyle edebiyat vasıtası ile oynayıp, değiştirebilmiş olan yazarın bunu en etkili yaptığı romanı Galapagos Adası diyebilirim. Mevcut sisteme alternatifler yaratarak yeni dünyalar, farklı gezegenler, biçimi değiştirilmiş insanlar ve yaratıklar yaratırken yine de modern çağa dair umutlarını korumuş olduğunu her romanında göstermek istercesine yazmış bir yazar Vonnegut. “Şöyleydi” ve “Böyle Oldu” adı altında iki bölümden oluşan hikâye bizleri bir milyon yıl geriye götürüyor. Korkunç bir felaket sonrası sağ kalan insanlar Nuh’un Gemisi hikâyesinde olduğu gibi basit bir gemide toplanıp Darwin’in evrim kuramlarını ters döndürecek şekilde bir evrim macerası yolculuğuna başlarlar ve nihayet Galapagos isimli adada mahsur kalırlar. Bu insanlar yepyeni ve tamamen farklı bir insan ırkının ataları olmak üzeredirler. Hikâyeden daha fazla etkilenmemi sağlayan bir de alt metin var ki, bu alt metinde Vonnegut hikâyenin tamamını bir milyon yıl gelecekten gelen bir Vietnam gazisi hayaletine anlattırıyor. Bu hem hikâye, hem kurgu, hem de karakterlerin gerçeklik payı adına çok önemli. Gerçeklik payı diyorum çünkü, bir bilim kurguda, üstelik bir hayalet varsa ya da insanlardan evrimleşmiş yaratıklar mevzu bahis ise yaşayan gerçek karakter hissi vermek çok zordur. Ve bu karakterlerin diğer romanlardan birbirine el veriyor olması da Galapagos’ta kurgunun bir diğer önemli unsuru. Vonnegut’un bu hikâyeyi yazarken çok eğlendiğini düşünüyorum. İnsanların yüzgeçli, gagalı, küçük beyinli fok benzeri yaratıklara dönüşümü, bezelye beyinlilerden kitle imha silahı yapma, Charles Darwin’le balık yakalama, yamyam kızlar, erkek fahişeler… İlk görüntüde bol cümbüş vaat eden bir bilim kurgu ortamı gibi, öyle değil mi? Bu cümbüşlü ortam aslında geliştiğini sanan, evrimleştiğini sanarak diğer tüm canlılara üstünlük sağlayan insanın evrimleşmediğini anlatmakta. Vonnegut yine, bu romanında da aslında insanı işaret ederek insanın açgözlülüğünü, aşırı teknolojik gelişmelere bağlı olarak her biriminizin birer teknoloji bağımlıları olmamızı, yarattığımız finansal felaketleri, her fırsatta yaratmaktan asla imtina etmediğimiz savaş çığırtkanlığımız ile yüzleşmemizi sağlıyor. Bunu felsefi görüşler, bilimsel görüşler, sosyolojik tahliller eşliğinde değil, büyük katılımlı bir cümbüş ortamı ve hicve dönüştürerek yapıyor. Bir sakıncası mı var? Hayır. Üstelik de şahane. Darwin’in evrim teorisini tersine çevirip, anlatmak istediği hikâyede bir anahtar gibi kullanan Vonnegut büyük, ağır, garip ve uyumsuz insan beynini dönüştürüyor. Hikâyenin tek aşırı büyük beyne sahip olan kötü adamının kendi merkezi sinir sistemi ona şunu diyor; “Senin gibi beyin ile İrlanda geyiğinin boynuzları arasında bir seçim yapma şansı verilse, İrlanda geyiğinin boynuzlarını seçerdim.” Merkezi sinir sisteminizin size böyle bir şey dediğini hayal edin. Vonnegut işte hikâyesini böyle anlattığı için çok değerli bir yazar. Kedi Beşiği “Sizi cesur, nazik, sağlıklı ve mutlu yapan zararsız yalanlarla yaşayın.” Tüm yaşadıkları sonrası dünyanın gözünün içine böylesine umut dolu bir perspektiften -hicvi ve ironiyi kullanarak- bakan bir yazar olduğu için Kedi Beşiği ile bir kez daha hayranlık duydum kendisine. İkinci Dünya Savaşın’da bir asker olarak bulunup, esir düşeceksin, esirken Dresden’de bulunacak ve müttefiklerin Dresden bombardımandan sağ çıkacaksın, tüm dünya gibi Japonya’ya atom bombası atılmasına şahitlik edeceksin ve yıllar sonra içinde bir atom bombası geçen Kedi Beşiği romanını yazacaksın. Kültleşmiş küresel bir yıkım, bir kıyamete tanıklık yine muntazam bir apokaliptik (Kıyamet edebiyatı) edebiyat eseri olarak karşımızda. Vonnegut’un yaşadıklarını böylesine bir hayal gücü ve yaşama arzusuyla dolu olarak dönüştürebilmesi daha fazla detaylandırılarak, incelenmeli. Dr. Felix Hoenikker tüm gezegeni dondurabilecek olan öldürücü bir kimyasal olan “Buz Dokuz”un mucididir. Hoenikker’in üç tuhaf çocuğu vardır. Ve ölümü sonrası geride bıraktığı bu kimyasal miras (felaket veya kıyamet de denilebilir) farklı yerlerde farklı deliliklere sebebiyet verecektir. Atom bombasının mucidi bilim insanının hikâyesini araştıran ve kıyamet günü ile ilgili bir kitap yazma hazırlığı içinde olan Jonah, Dr Hoennikker’in mirasçılarının peşine düşer. Üç çocuk Karayip’lerde Bokonozim dininin uygulandığı bir ada cumhuriyetindedirler. Çocuklar babalarının icat ettiği “Buz-Dokuz”u bir din gibi anlatmakta ve kullanmak istemektedirler. Görüntüde gayet iyi, rengarenk ve canlı olan bu hikâye bir kara mizah, hatta kara büyü gibi bir şey. İnsanlık neden kendine zarar verecek olanı üretir ve yüksek bir arzu ile kullanmak ister? Anlattığı hikâye ile bu sefer korkutucu bir hicvin içine sokuyor bizi Vonnegut. Kedi Beşiği’nde Vonnegut iki tema üzerinden anlatıyor hikâyesini. Daha ölümcül silahlar yapılması adına bilimin sorumsuzca kullanılması. Diğeri ise bu uğurda dinin ölçüsüzce, aklı ve vicdanı ortadan kaldıracak derecede kullanılması. Bunu anlatmak adına kurgusal bir din Bokonozim’i yaratan Vonnegut, resmî olarak dinin yasadışı olduğu bu adada herkesin pratikte nasıl Bokonizmci olduğunu gösteriyor bize. Fakat bununla da yetinmeyip, hikâyenin sonunda kötü kullanılan dinin ve bilimin büyük bir yalan oldukları gerçeğine ulaştırıyor bizleri. Üstün bilimin ürettiği atom bombası gerçeği ve İkinci Dünya Savaşı boyunca yaşanan tüm felakete din dünyasının sessiz kalışı, hatta perde arkasında yaşanan tüm felaketten yüksek oranda yararlanmış olmaları gerçeği Kedi Beşiği’nin görünür hikâye dışındaki asıl meselesi. Ölmekte olan bir Papa için duaların okunduğu sahne hem çok komik hem de dokunaklı. Vonnegut’un bu sahneyi -çok büyük bir savaşı yaşamış biri olarak- mükemmel dinler aslında akıllıca söylenen yalanlardır savı için yazdığını düşünüyorum. İçenden tek bir kedi bile geçmeyen, kitabın orjinal ismi Cat’s Cradle’de geçen “Cradle” kelimesinin sepet olan anlamının aynı zamanda parmaklara geçirilerek oynanan ip oyunu da olduğu, Nobel ödülüne dair taşlamalar, bilim ve din adamlarına göndermeler, insanlığa nasıl da sevgisizsin diyerek bize absürt ama son derece anlamlı bir roman armağan eden Kurt Vonnegut kesinlikle akını kaçırmış bir yazardır. İyi ki! Şampiyonların Kahvaltısı "Hızla ölmekte olan bir gezegende yalnız, sıska ve oldukça yaşlı iki beyaz adamın karşılaşmasının hikayesi bu." Şampiyonlar Kahvaltısı, Kurt Vonnegut imzası ile okuduğum beşinci kitap. Artık daha yatışmış bir heyecanla okurum diye başladığım roman bambaşka noktalara sürükledi yine beni. Her anlattığı hikâyeye basit bir noktadan başlayan, öyle de devam eden, fakat aslında basitçe anlatıp bitireyim hikâyeyi gibi bir derdi de olmayan, basit cümlelerle büyük düşünceleri tartışmaya açan, bunu gerçekleştirirken de basit diyaloglar kuran Vonnegut her kitabında bir basamak daha çıkmama sebebiyet vererek beni heyecanlandırmaya devam ediyor. Romanın tamamı boyunca, henüz keşfedilmemiş, yaşlanmış, yakında keşfedilmeden öleceğini düşünen bilim kurgu yazarı Kilgore Trout ve başarılı bir araba satıcısı olan Dwayne Hoover arasındaki bir buluşmaya şahitlik ediyoruz. Dwayne, beynindeki kötü kimyasallar yüzünden yavaş yavaş delirmeye başlıyor ve bilimkurgu yazarıyla buluşması onu geri dönülmez bir şekilde raydan çıkarıyor. Hikâye, Kilgore'un Midwest'teki bir Sanat Festivali’ne gidip Dwayne'in giderek tuhaflaşan zihnine geçiş yapması ile kıvamlanmaya başlıyor. Görünürde okuduğumuz bu hikâyenin fonu ırk, politika, sosyal standartlar, cinsiyetçilik vb. konularda kasvetli bir hiciv başlatma fırsatı sunuyor Vonnegut’a. Tam anlamıyla Amerikan toplum yapısına ve zihniyetine bir eleştiri olan roman yine insana ve insanın zaaf gösterdiği her şeye odaklanıyor. Bir de hikâye boyunca Vonnegut tarafından çizilen ve hikâyeye hizmet eden çizimler var. Görsel hafızamızı büyük oranda besleyen çizimler bunlar. Vonnegut aynı anda hem karamsar hem de nasıl komik olabiliyor bu önemli bir soru. Fakat, ister karamsar olarak kara mizahla anlattığı hikâyeye yaklaşsın, isterse de hiciv dolu bir komedi sergilesin, iç görüsü çok iyi olan bir yazar. Bu yüzden nasıl bir hikâye anlatıyor olursa olsun ve anlatırken nasıl bir yöntem seçerse seçsin -karamsar veya komik- tespitleri pürüzsüz. Pürüzlü dünyaya ve pürüzlü insana dair pürüzsüz tespitler. Vonnegut, Şampiyonların Kahvaltısı’nı kendisine 50. Yaş armağanı olarak vermiş. Kendi kitabını kendine doğum günü hediyesi vermeyi sonuna kadar hak eden bir yazar. Vonnegut’un kendisini okuduğumuz (bilimkurgu yazarı Kilgore Trout karakteri) onu tanıyabilme anlamında ona en çok yaklaştığımız eser Şampiyonların Kahvaltısı olabilir. Kuşa Bak Bir yazarın külliyatından romanlar okuduktan sonra öykü koleksiyonu ile karşılaşmak beni her zaman duraklatır. Nasıl öyküler okuyacağım meçhuldür ve öykü zaten zor bir türdür. Bir de Vonnegut elbet. Kendi dilini, kendi dünyasını, kendi anlatımını, kendi trajedilerine karşılık mizahını, hicvini ve ironisini yaratan bu adamın öyküleri nasıl olabilir? Merak çanlarımın nasıl çaldığını tahmin edersiniz. Öncelikle şunu söylemeliyim. Kariyerinin çok erken dönemlerinde yazılan fakat o öldükten sonra yayınlanan bu öykü koleksiyonu romanlarına el vermiş. Titan’ın Sirenleri, Kedi Beşiği, Galapagos Adası romanlarının çağrışımları o kadar kuvvetliydi ki; bu şahane öyküler şahane romanları için bir nevi provaymış aslında diyebilirim. Tüm öykülerin ortak özelliği İkinci Dünya Savaşı sonrası oluşan ortamlarda ne yapacağını bilemeyen insanların aslında trajik fakat Vonnegut devreye girince traji-komik olan öykülerinden oluşuyor olması. Uyumsuz ofis çalışanları, küçük kasabadaki ayyaşlar, bir adamın, New York'un kuzeyindeki bir kasabada kararları veren karanlık yeraltı dünyası patronuyla ters düştükten sonra kendini Kafkavari bir bela dünyasının içinde bulması, şarlatan bir psikiyatristin paranoyak hastaları için yeni çıkış yolları önermesi Vonnegut’un absürt hikaye anlatımı gibi görünse de aslında savaşın yıkımı ve yaşanan yokluk yıllarından sonra benzeri görülmemiş bir refaha uyum sağlamakta zorlanan bu insanların hikayelerini oluşturuyor. Bu hikayelerle modern, refaha kavuşmuş fakat bir o kadar da anksiyetesi yüksek, kaygılı, sorunlu, uyumsuz, hastalıklı Amerikan toplumunun sinyalleri veriliyor. Vonnegut anlatmakta çok usta olduğu savaş sonrası dönemin kaygılarını yansıtıyor yine. Yenilenen, yenilenme sancıları çeken bir toplum üzerinden anlattığı bu hikâyeleri kendine özgü bakış açısı, anlatım ve dil seçenekleri, unutmadan bir de “yine kendi çizimleriyle” aktarıyor bizlere. Erken dönem Amerikan edebiyatı tarzının yaratıcısı ve geliştiricisi olarak erken dönem Amerikan toplumunun öykülerini bizlere bambaşka bir bakış açısı ile anlatan Vonnegut, aynı zamanda öykülerini bugün de yazıldığı zamanki kadar güncel, eskimeyen bir niteliğe sahip kılıyor. Vonnegut’u okumaya son yayınlanan bu kitabından başlayabilirsiniz. Hatta bu kitabından başlamanızı dilerim. Yukarıda da belirttiğim gibi her bir öykü romanlarına hazırlık niteliğinde. Değişmek istiyorsanız, bakış açınızın esneklik kazandırmak istiyorsanız, hicvi ve gülmeyi sevmiyorsanız (evet yanlış okumadınız, çünkü size sevdirecek) dünya edebiyatına dair nitelikli metinler okumak istiyorsanız Vonnegut okuyun lütfen. Bilim-kurguyu seviyorsanız da demedim sıraladığım nedenler arasında. Çünkü bilim kurgudan öte mümkün olabilecek bir dünya hayali Vonnegut’un kitapları.
- Klasikleşmiş ve çarpıcı bir metamorfoz hikâyesi...
Tükenmenin alegorisini kurgulayan Marie Darrieussecq'ten toplumsal cinsiyet rollerine, yozlaşmış kadın erkek ilişkilerine ve genç bir kadının varoluş mücadelesine dair tüm dünyada 40'tan fazla dile çevrilen klasikleşmiş ve çarpıcı bir metamorfoz hikâyesi, Dişi Domuz, Türkçede. Hayır, her masal mutlu sonla bitmez; güzel kızlar her defasında yakışıklı prenslerle evlenip sonsuza dek mutlu yaşamazlar. Bazı masallar derinlere gömülmüş dürtülerin ve aşırılıkların cazibesine kapılmış laftan anlamaz ruhları, şehveti, yalanı, açgözlülüğü; bir insanı insanlıktan çıkarabilecek her ne varsa onu anlatır. Alımlı mı alımlı safdil bir genç kadın, kuytularda gizlenmiş tutkuların, tıkınırcasına yenen yemeklerin, bitimsiz bedensel hazların sınırlarında gezinmeye karar verir, ta ki günün birinde kıvrık kuyruğu, etli yanakları, tüm vücudunu kaplayan kıllarıyla besili bir dişi domuza dönüşene dek... Sömürülmeye göz yumdukça bedeni ve ruhu tahribata uğrayan bu kadının önünde artık iki yol vardır: Bu gidişe bir dur deyip hâlâ varolan kadınlığına, döngülerine ve içgüdülerine mi kulak verecek, yoksa nefesini kesen arzuların peşinde benliğini mi yitirecektir? Marie Darrieussecq 1969 doğumlu Fransız yazar, çevirmen ve psikanalist. École normale supérieure'de edebiyat eğitimi aldıktan sonra Lille Üniversitesi'nde çağdaş edebiyat dersleri vermeye ve doktora çalışmalarına başladı. Aynı dönemde alegorik kurgusuyla önce Fransa'da ardından Avrupa'da pek çok tartışmaya konu olan ilk kitabı Dişi Domuz'u (1996) yayınladı. 2013 yılında Il faut beaucoup aimer les hommes ile Médicis Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü. DİŞİ DOMUZ Marie Darrieussecq Sel Yayıncılık, 2023 Çeviri: Sanem Işıl Aytuğ 112 s.
- Yazar adayları için Oylum Yılmaz ve Mahir Ünsal Eriş ile “İlk Kitap Atölyesi”
KulturaLitera'dan “İlk Kitap Atölyesi”, 19 Kasım ve 26 Kasım tarihlerinde online olarak gerçekleştirilecek çalışma okumayı ve yazmayı mesele edenler için. Oylum Yılmaz ve Mahir Ünsal Eriş yürütücülüğünde düzenlenecek İlk Kitap Atölyesi, kendi kendine yazmanın bir adım ötesine geçip yazar olmak isteyenler için "bir kitap yayınlatma" çerçevesinde teknik bilgiler ve edebi önerilerden oluşuyor. İlk Kitap Atölyesi Program Bir kitap yazmayı hayal ediyorsunuz ama nereden başlayacağınızı bilemiyorsunuz. Ya da bir kitap yazdınız ama onu kafanızda bir yere oturtamıyorsunuz bir türlü. Her açtığınızda yeni bir şey ekleyip çıkarıyor, metninizin bitip bitmediğinden emin olamıyorsunuz. Yazdıklarınızı başkalarına okutmaya, bir yayınevine göndermeye ve bir kitabın yazarı olmaya bir türlü sıra gelmiyor. Ne yapmalısınız? Hangi türde yazarsanız yazın, yazarlığa ilk adımı atmak ve bir ilk kitap yayınlatmak kolay değil ama elbette imkansız da değil! Oylum Yılmaz ve Mahir Ünsal Eriş yürütücülüğünde düzenlenecek İlk Kitap Atölyesi, kendi kendine yazmanın bir adım ötesine geçip yazar olmak isteyenler için "bir kitap yayınlatma" çerçevesinde teknik bilgiler ve edebi önerilerden oluşuyor. 19 ve 26 Kasım'da iki oturum olarak gerçekleşecek atölyede hayal etmekten hayalleri gerçekleştirmeye, sıfırdan bir kitap yaratmaya, bir yazar kariyeri kurmaktan kendi kendinin eleştirmeni olmaya, yazmanın ve yazdıklarını ortaya çıkarmanın her türlü aşaması tek tek ele alınacak. İki saat sürecek her bir oturumun sonunda bir saat isteyen katılımcılarla interaktif olarak yazdıkları üzerine tartışılacak. Atölye katılımcılarımız eğer isterlerse çalışmaya başlamadan en geç iki gün öncesine kadar, iki A4 sayfasını geçmeyecek şekilde örnek metinlerini (roman, deneme, eleştiri ya da öykü türleri içinden daha önce kaleme almış oldukları kısa bir örnek parça) atölye yürütücülerinin fikirlerini almak üzere kulturalitera@gmail.com adresine gönderebilirler. KulturaLitera’nın bütün online atölye çalışmalarından zoom kaydı alınır, gününde ve saatinde çalışmaya katılamayan tüm katılımcılarla ders bitiminde paylaşılır. Birinci Oturum: 19 Kasım Pazar Türkiye saati ile 17.00- 20.00 -Hayalleri hikayelere çevirmek ve o en zor sorunun cevabını kendi kendine vermek: "Neden yazmak istiyorum?!" -Takıntılar, ritüeller, esin perileri: Yazının yolunu, düzenini, alışkanlıklarını kurmak -Şefkat ve özdisiplin arasındaki o eşsiz denge:Kendi kendinin eleştirmeni olmak. -Yazarken aradığın şeyi bulduğunda biten kitap: Başı ve sonu kestirebilmek. İkinci Oturum: 26 Kasım Pazar Türkiye saati ile 17.00- 20.00 -Sahneye çıkma: Başkalarına okutmak -Bir kariyer niyeti olarak yazarlığa giriş: Bir editörle çalışmak -Yayıneviyle iletişime geçme biçimleri, size uygun yayınevleri, yayınevi editörleri, sözleşmeleri, dağıtım sistemi -Yazarlığın nihai hedefi: Okuruna ulaşan kitap. Her iki oturumun toplam ücreti 50GBP, TL karşılığı 1700 TL'dir. Türkiye'den bilet alındığında katılımcılarımızın hesaplarından otomatik olarak TL çekilir. Aynı şekilde Avrupa'dan katılanlar Euro, ABD'den katılanlar Dolar olarak ödeme yaparlar. Oylum Yılmaz :Yazar ve edebiyat eleştirmeni. İstanbul, Büyükada’da doğdu. Büyükada İlkokulu ve İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü mezunu. İlk olarak Radikal Cumartesi ve Radikal İki’de çalıştı, Radikal Kitap Eki’nin editörlüğünü yaptı. Referans/Birgün gibi gazeteler, çeşitli dergiler ve siteler için kültür/sanat/edebiyat sayfaları, edebiyat köşeleri hazırladı. Çeşitli yayınevlerinde serbest olarak editörlük yaptı. Sekiz yıl boyunca düzenli olarak Sabitfikir dergisi için Şahane Bir Kitap ve Fikri Sabit köşelerini kaleme aldı. 2020 yılında Londra’da, bir edebiyat ve içerik üretim platformu olarak Kultura Litera’yı kurdu. Halen serbest editörlük ve içerik danışmanlığı yapmaktadır. İlk romanı, Cadı 2012 (İletişim Yayınları). Duygu Asena Roman Ödülü’ne layık görülen ikinci romanı, Gerçek Hayat 2017 (İletişim Yayınları). Üçüncü romanı Ağaçların Rüyası 2023 (Doğan Kitap) E-Kitapları: Şahane Bir Kitap (2012) ve Fikri Sabit Yazıları (2012). Yılmaz, ilk olarak Gümüşlük Akademisi bünyesinde başlamış olduğu edebiyat derslerine/atölyelerine online ve yüz yüze olarak Kultura Litera bünyesinde devam etmektedir. Mahir Ünsal Eriş: Öykülerini topladığı Bangır Bangır Ferdi Çalıyor Evde adlı ilk kitabı 2012 yılında İletişim Yayınları’ndan çıktı. 2013 yılında çıkan Olduğu Kadar Güzeldik adlı ikinci öykü kitabı, 2014 yılında, 60. Sait Faik Öykü Armağanı’na layık görüldü. 2015 tarihinde kaleme aldığı ilk romanı Dünya Bu Kadar (Can Yayınları)’ın ardından Öbürküler (Kara Karga Yayınları) Diğerleri (Kara Karga Yayınları), Sarıyaz, Kara Yarısı, Gaip, Acaip (Can Yayınları) adlı kitapları yayımlandı. Genç yaşlardan beri çevirmenlik yapan Eriş, İspanyolca, İngilizce, Portekizce, Fransızca, İbranice gibi çeşitli dillerden çok sayıda kitap, makale ve öyküyü dilimize kazandırmıştır. İlk olarak Gümüşlük Akademisi ve Mim Sanat bünyesinde dil ve edebiyat atölyeleri vermeye başlayan Eriş, online ve yüz yüze atölye çalışmalarına Kultura Litera bünyesinde devam etmektedir.
- Karanlığa İnat Cumhuriyet
Gazeteci-yazar Doğan Satmış yeni kitabı 50 Maddede Cumhuriyet’in 100. Yılı ile yakın tarihimizin panoramasını sunuyor, geçmişten günümüze adım adım ilerleyerek Cumhuriyet’in niteliğini ve kazanımlarını bir kez daha anlamamızı sağlıyor. “Cumhuriyet bir devrimdi, yıkılmış, parçalanmış, geri kalmış, yok olmak üzere olan bir toplumdan, çağdaş bir devlet yaratıldı. Atatürk’ün, Türkiye’yi kurma mücadelesi verdiği günlerde İngiliz başbakanı kendi meclisinde ‘Artık Türkiye yoktur!’ diyordu. Atatürk ve Milli Mücadele’ye omuz verenler, İngilizlerin bu sözünü boşa çıkardılar. Sadece bu sözü boşa çıkarmakla kalmayıp, dünya milletler ailesine, çağdaş, yeni bir üye kazandırdılar. Bu yeni üye, kurucusu Atatürk’ün ‘Yurtta barış, dünyada barış’ ilkesine sıkı sıkıya bağlı kalan ve bu nedenle de saygı gören bir ülke oldu.” İşgal altındaki bir imparatorluktan savaşlar kazanarak kendi ayakları üzerinde yükselen çağdaş bir ülke kurmaya giden süreç nasıl başladı, hangi zorluklarla ilerledi? Cumhuriyet öncesinde Türkiye ne durumdaydı? İlle de Cumhuriyet kurulması şart mıydı? Peki, Mustafa Kemal olmasaydı da Cumhuriyet kurulur muydu? Cumhuriyet’in özellikle ilk yıllarında gerçekleştirilen kesintisiz devrimler ülkemize neler kattı? 100. yılına gelen Cumhuriyet ilk yıllarında dünya arenasında nasıl daha ön planda olabilmişti? İkinci yüzyılına girmiş Cumhuriyet’imize bazı kesimler neden hala karşı? Doğan Satmış, 34 yıl önce gazeteciliğe muhabir olarak Anadolu Ajansı'nda başladı. Günaydın ve Bugün gazetelerinde gece editörlüğü yaptı. Hürriyet'te 17 yıl boyunca yazı işleri müdürüydü. Hürriyet'in ilk Okur Temsilcisi (Ombudsman) oldu ve 5 yıl sürdürdü. Dünya Ombudsmanlar Birliği Derneği üyeliğinde bulundu. Sabah gazetesine Genel Yayın Yönetmen Yardımcılığı yaptı. 2009'da Habertürk gazetesinin kurucuları arasındaydı. 2002'de Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nce araştırma dalında "Yılın Gazetecisi" seçildi. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Yönetim Kurulu'nda iki dönem görev yaptı. Uluslararası Basın Enstitüsü (IPI) Türkiye Komitesi'nde görev yaptı. Halen Basın Konseyi Yüksek Kurul üyesi. Referans gazetesinde köşe yazarlığı yaptı. ABD'de The Plain Dealer gazetesinde konuk editör olarak bulundu. Gelecekte Biryerlerde 21. Yüzyıla Yansımalar adlı kitabı 2006'da yayınlandı. GAYE adlı kitabı ise 2013'te yayımlandı. Halen Cumhuriyet gazetesinde köşe yazarı ve Genel Yayın Danışmanı. KARANLIĞA İNAT CUMHURİYET Doğan Satmış Karakarga Yayınları, 2023 Tür: Araştırma 360 s.
- Herkes Sevdiğini Öldürür
Herkes Sevdiğini Öldürür’de, usta yazar Erendiz Atasü okurunu son yazdığı öykülerle buluşturuyor. Yine kadına, kadının iç dünyasına, onu kuşatan dış dünyaya odaklı öyküler. …. “Kadının başından hüsranla bitmiş iki aşk macerası geçmişti; eh, adam da tabii bir şeyler yaşamıştı o yaşa kadar. Kadın acıma illetinden mustaripti ve adam birilerinin ona acımasına bayılıyordu. Böylece zıt ipliklerin birbirine dolanması gibi hayatları birbirine karıştı… Kadında onur yaraları, gönül yaraları üstleri kabuk bağlamışsa da bazen hâlâ kanıyordu; adam ise her yanını yara sanıyordu. Sunamadığı şefkat, memelerde tıkanıp kalmış, loğusa ateşine yol açan akıtılamamış süt gibi rahatsız ediyordu kadını…” Edebiyatın toplumsal işlevinin bilincinde olarak, cumhuriyetçi ve hümanist bakış açısını göz ardı etmeden kadın bakış açısıyla, gözlem ve imgelem gücüyle olaylara ve durumlara bakıyor. Yaşadığı ülkenin pek çok açıdan geçirdiği değişimlerin bireyin ruh yapısını nasıl etkilediği Atasü’nün öykülerinde çokça işlenir. Kadınların yaşamındaki en çarpıcı anları, olayları alır, onları şiirsel bir dille anlatır. Simgesel betimlemelerle ördüğü öykülerde her bireyin, ama öncelikle kadınların kendilerinden bir iz bulmaması olanaksızdır. Erendiz Atasü 1947'de, öğretmen bir anne ve babanın kızı olarak Ankara’da doğdu. Annesi Rumeli’li, babası Trabzon’luydu. Ankara Koleji’ nde ve Ankara Üniversitesi Eczacılık fakültesinde okudu. Öğretim üyesi olarak çalıştığı aynı fakülteden Farmakognozi profesörü olarak 1997’de emekli oldu. Bir kızı ve bir kız torunu var. Edebiyat yeteneğini geç keşfetti; yazı serüveni, kadın hayatları üstüne feminist bakış açısıyla kaleme aldığı öykülerle başladı. İlk öyküsü 1981 yılında, Sanat, Edebiyat’81 dergisinde yayımlandı. Halen onbir öykü kitabı, sekiz romanı ve dokuz deneme kitabı, ve çeşitli ödülleri var. Şu anda yeni bir roman ve yeni öyküler üstüne çalışıyor. Ayrıca edebiyat yapıtlarıyla ilgili kaleme aldığı eleştirel denemeleri ve kadın özgürlüğü, kadın mücadelesi, laik toplum düzeni, Cumhuriyet devrimleri üstüne deneme, makale ve incelemeleri pek çok dergide, gazetede yayımlandı ve yayımlanıyor. Aynı zamanda kimi yapıtları çeşitli dünya dillerine çevrildi. Atasü’nün yapıtları içerdikleri kadınların öznel tarihi, Cumhuriyet devrimlerinin kadın bireyin gözüyle irdelenmesi, kadın erkek ilişkilerinin ve kadın cinselliğinin kadınlar tarafından kavramlaştırılması gibi izlekler ve sorunsallar açısından olduğu kadar, biçim özellikleri, dil ve imge örgüleri bakımından da çeşitli edebiyatçılar ve edebiyat bilimciler tarafından incelenmiştir. Yeniyüzyıl Üniversitesi tarafından Mayıs 2012'de düzenlenen “2. Kadın Yazarlar” sempozyumu Erendiz Atasü’nün eserlerine ayrılmış, çeşitli araştırıcılar verdikleri bildirilerde yazarın özellikle romancılığı ve öykücülüğü üzerinde durmuşlar, yapıtları metinlerde gerilim yaratan karşıtlıklar, yaratma sürecinin metinlerdeki yansımaları, kadın cinselliğine yaklaşım, feminist ve distopik ögeler açısından irdelemişlerdir. Sempozyum bildirilerini kapsayan ve Prof. Dr. Günseli Sönmez İşçi tarafından hazırlanan kitap, Can yayınları tarafından “Erendiz Atasü Edebiyatı” adıyla basılmıştır (Erendiz Atasü Edebiyatı, haz. Günseli Sönmez İşçi, Can yayınları, İstanbul, Temmuz 2014). HERKES SEVDİĞİNİ ÖLDÜRÜR Erendiz Atasü Sia Kitap, 2023 Tür: Öykü 256 s.
- Alternatif tarihe ilginç bir bakış
1976’da en iyi bilimkurgu dalında John W. Campbell Ödülü kazanan ve Philip K. Dick’in Yüksek Şato’daki Adam eseriyle birlikte anılan Değişim, Kingsley Amis'in kaleme aldığı, hem alternatif tarihe ilginç bir bakış hem de dinî dogmatizmin insanları kişisel ve toplumsal açıdan nasıl etkilediğine dair çarpıcı bir roman. "Hubert kendisine söylenenlerin tamamına inanıyordu, ama olacakların en önemli kısmı, yıllar sonra yetişkin bir erkeğe dönüştüğünde dünyanın ona hangi gözle bakacağı söylenmemişti. İşin o faslını anlatabilecek tek bir sözcük bile yok gibiydi: Coğrafi konumu dışında hiçbir şeyini bilmediğin bir ülkede yaşamak gibi bir şeydi bu." Yıl 1976. Prens Arthur’un hiç ölmediği, dolayısıyla VII. Henry’nin tahta hiç geçmediği, Reform’un, Protestanlığın ve Sanayi Devrimi’nin hiç gerçekleşmediği bir İngiltere. Henüz pek çok bilimsel keşif yapılmamış, motorlu taşıtlar yeni bir icat. Demokrasiden ve bilimden yoksun bu dünyaya Papalık hükmediyor. Kral III. Stephen kısa süre önce ölmüş. Koronun yetenekli sopranosu, on yaşındaki Hubert Anvil cenaze törenindeki ayin sırasında performansıyla herkesi bir kez daha büyülüyor. Ancak Tanrı’nın yüceliğini vurgulamak adına sanatı korumayı arzulayan papanın ve din adamlarının Hubert’in sesinin güzelliğini korumak için birtakım planları var. Kingsley Amis 16 Nisan 1922’de Londra’da doğdu. City of London School’da okula başladı ve St. John’s College, Oxford’da İngilizce öğrenimi gördü. Üniversite dönemi İkinci Dünya Savaşı nedeniyle kesintiye uğradı. Bu dönemde, yaklaşık on beş yıl boyunca üyeliğini sürdüreceği Büyük Britanya Komünist Partisi’ne katıldı. 1948’de Hilary Ann Bardwell’le evlendi. Philip, Martin ve Sally isimlerinde üç çocukları oldu. Çift 1965’te boşandı ve Kingsley Amis aynı yıl, 1983’e kadar evli kalacağı Elizabeth Jane Howard’la evlendi. Amis, bu yıllarda çeşitli üniversitelerde dersler verdi, ancak asıl ününü romanlarıyla kazandı. 1954’te ilk romanı Talihli Jim (İletişim Yayınları, 1998, çev. Fatoş Taşkent) yayımlandı. Yirmiden fazla roman yazdı. Ending Up (1974) ve Jake’s Thing’le (1978) Booker Ödülü’nün kısa listesine kaldı ve bu ödülü 1986’da Yaşlı Kurtlar’la kazandı. Romanın yanı sıra şiir ve deneme kitapları yazdı. 1990’da şövalyelik unvanı aldı. 1995’te geçirdiği bir felcin ardından hayatını kaybetti. DEĞİŞİM Kingsley Amis Can Yayınları, 2023 Çeviri: Püren Özgören 264 s.
- 2023 Bavyera Kitap Ödülü'nün kazananı Deniz Utlu oldu
Onuncu Bavyera Kitap Ödülü, "Vaters Meer" (Babamın Denizi) romanıyla kurgu kategorisinde Deniz Utlu'ya, kurgu dışı kategorisinde ise “Christoph Martin Wieland” kitabıyla Jan Philipp Reemtsma'ya verildi. Devlet Bakanı Florian Herrmann, Bavyera Başbakanı Onur Ödülünü Florian Illies'e verdi. Caroline Wahl da “22 Bahnen” kitabıyla Bayern 2 Seyirci Ödülü'nü aldı. Bavyera Kitap Ödülü jürisi, sahnede, tüm aday yazarların huzurunda ve Münih All Saints' Court Kilisesi'ndeki davetli izleyici önünde canlı olarak üç romanı ve üç kurgu olmayan kitabı tartıştı. Toplam 60 dakika süren yoğun tartışmanın ardından jüri, Deniz Utlu'nun "Babalar Denizi" ve Jan Philipp Reemtsma'nın "Christoph Martin Wieland" adlı kitaplarını kurgu ve kurgu dışı kategorilerinde yılın en iyi kitapları olarak ödüllendirmeye karar verdi. Bu yılın jürisinde Andreas Platthaus (Frankfurter Allgemeine Zeitung), Marie Schoeß (Bayerischer Rundfunk) ve Cornelius Pollmer (Süddeutsche Zeitung) yer alıyor. “Christoph Martin Wieland'ın son makalesi 'Gelecek nesillerin anısına hayatta kalma üzerine' başlığını taşıyordu. Jan Philipp Reemtsma'nın biyografisi bunun nasıl başarılabileceğini gösteriyor" diyen jüri kararını şöyle açıklıyor: "Deniz Utlu'nun 'Babamın Denizi' romanı harika bir anılar kitabı: 'Babamı her şeyden önce kendimde arıyorum' diyor Yunus kitabın anlatıcısı ve bu süreçte şiirin hem gücünü hem de derinliğini keşfediyor." Kurmaca kategorisinde Deniz Utlu'nun (Suhrkamp) “Babanın Denizi” romanının yanı sıra Stephanie Bart'ın (Secession Verlag) “Maddenin Anlatımı” ve Teresa Präauer'in (Wallstein) “Yanlış Yüzyılda Yemek Yapma” kitapları aday gösterildiler. Jan Philipp Reemtsma'nın (CH Beck) "Christoph Martin Wieland" kitabına ek olarak, Karl Schlögel'in (Hanser) "American Matrix" ve Florian Werner'in (Hanser Berlin) "The Tongue" adlı iki kitabı da kurgu olmayan kategoriye seçildi. Kazanan Deniz Utlu ve Jan Philipp Reemtsma'ya 10'ar bin euro ve Nymphenburg porseleninden yapılmış birer figür verilecek. Florian Illies aynı akşam Bavyera Başbakanı Onur Ödülü'ne de layık görüldü. Dr. Florian Herrmann, Eyalet Şansölyeliği Başkanı, Federal İşler ve Medyadan Sorumlu Devlet Bakanı: “Edebiyat evrensel dünya dilidir: Bavyera Kitap Ödülü bugün 10. kez veriliyor! Canlı jüri kararının yenilikçi formatının yanı sıra Başbakanlık Onur Ödülü ve İzleyici Ödülü sayesinde edebiyat sahnesinde kalıcı bir etkinlik haline geldi. 300'den fazla kitap yayınevi ve 750'ye yakın kitapçısıyla Bavyera, uzun zamandır Almanya'nın en önemli yayınevlerinden biri ve gerçek bir kitap ülkesi olmuştur. İlk basım kitapların üretiminde Almanya'da lideriz. Yalnızca 2022'de 11.000'den fazla yeni kitap üretildi. Biz Özgür Devlet olarak, Bavyera medya konumu fonumuz da dahil olmak üzere bunu desteklemekten mutluluk duyuyoruz. Çünkü kitaplar eğlendirebilir, heyecan verici ve eğiticidir ve bilgi ve eğitime basit ve karmaşık olmayan erişim sağlayabilir. Bavyera Başbakanı'nın verdiği onursal ödülden dolayı Florian Illies'i ve diğer tüm ödül kazananları tebrik ediyoruz." Bayern 2 Seyirci Ödülü aynı zamanda “22 Bahnen” (DuMont) adlı romanıyla Caroline Wahl'a verildi. Bu ödülle birlikte okuyucular da söz sahibi oluyor. Geçtiğimiz birkaç hafta içinde yılın en sevdiğiniz kitabına oy verebildiniz. Aralarından seçim yapabileceğiniz beş kitap vardı ve bunların tümü şu anda Bavyera kitapçılarında en çok satanlar arasında yer alıyor. Ödül töreninin tamamı Bayern 2 radyosundan canlı yayınlandı. Gösteri artık podcast olarak mevcut. Bavyera Kitap Ödülü, Bavyera Eyalet Şansölyeliği'nin desteğiyle Alman Kitap Ticareti Birliği - Bavyera Eyalet Birliği tarafından düzenleniyor. Bavyera Eyalet Şansölyeliği tarafından finanse ediliyor ve medya ortağı olarak Bayern 2, ZEIT yayın grubu, Bavyera Sparkasse Vakfı ve Okumayı Teşvik Derneği tarafından destekleniyor.
- Kuşlar varmış kuşlar yokmuş.
"Olmayan kuşların çoğu burada. Dilden kalemden telaşsızca dökülüp kanat vücut bulanı, konup da en sonunda şahane diyarlara uçanı. Olmayanın, hayalle var edilenin gücüne, taşıdığı umuda inandığımızda, işte o zaman şen olabilir dünya." Ece Temelkuran'ın yeni kitabı, Olmayan Kuşlar Ansiklopedisi, Tülay Palaz'ın illüstrasyonları ile raflarda. Kuşlar varmış kuşlar yokmuş. Gel zaman git zaman olmayanları dahi dile, kaleme gelmiş. Güleni ağlayanı, moru eflatunu, güzeli sevimsizi ötmeden öteden öyle bakmış, “Ben yok muyum?” Boyunlarını bükmeye kalmadan daha, “Varsın canım!” demiş onlara, olan bütün öbür kuşlar. “Artık varsın.” Ece Temelkuran 1973 yılında İzmir'de doğdu. Bornova Anadolu Lisesi'ni 1991'de, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni 1995'te bitirdi. İlk yazıları Patika dergisinde yayımlandı. 1993'te Cumhuriyet'te gazeteciliğe başladı. Kadın hareketi, siyasi tutuklu ve hükümlüler, Güneydoğu sorunu üzerine çalıştı; röportajlar yaptı. Bütün Kadınların Kafası Karışıktır adlı kitabı 1996'da yayımlandı. Aynı yıl Alman hükümeti tarafından yılın gazetecisi seçildi ve Almanya'da kadın hareketi üzerine bir araştırma yaptı. 1997 yılında Oğlum Kızım Devletim: Evlerden Sokaklara Tutuklu Anneleri adlı araştırma kitabı yayımlandı. Ardından avukatlık ruhsatnamesini aldı ama bu mesleği henüz hiç icra etmedi. Cumhuriyet Dergi için yaptığı Bekaret Testi Suçtur adlı yazısıyla Tabipler Odası Yılın Araştırma Yazısı ödülünü aldı. Yurtiçinde ve dışında çeşitli dergilerde yazılar yazdı, CNN Türk'te muhabirlik yaptı. Daha sonra şiir-metin (poemandiprose) türündeki İç Kitabı (Everest, 2002) yayımlandı. Eylül 2002'de şiir-metin türündeki üçüncü kitabı Kıyı Kitabı'nı yazdı. Milliyet'teki köşe yazıları BAL Vakfı tarafından Beyaz Yorum ödülüne layık görüldü. Dünya Sosyal Forum sürecini izlemek için 2003'te Brezilya'ya, 2004'te Hindistan'a gitti. Arjantin'de ekonomik krizden sonra oluşan halk hareketini inceledi. Bu harekete ilişkin yazıları Buenos Aires'te Son Tango adı altında yazı dizisi olarak Milliyet'te yayımlandı. Savaş karşıtı yazıları sebebiyle Çağdaş Gazeteciler Derneği'nden Barış Kalemi ödülünü aldı. OLMAYAN KUŞLAR ANSİKLOPEDİSİ Ece Temelkuran Everest Yayınları, 2023 152 s.
- Öykü: Aydınlı Sadrazam Mirzazâde Ayaz Paşa
“Benim için mi yoksa kendin için mi endişelenmektesin çorbacı?” Fatih Altınbeyaz “Hünkârım, elem ve kederde olmayın! Birkaç edepsiz toplanmışlar. Bu saat izniniz olursa İstanbul’a gideyim ve hepsini parça parça edeyim.” Nevşehirli Damat İbrahim Paşa Hava kurşun gibi ağırdı. Ölüm soluyordu sokaklar. “Yeniçeri başın keser, Cebeci hadım eder. Urun ha!” diyen isyancılar her yeri yakıp yıkıyordu. Bir yolunu bulmuş, konağına dar atmıştı kendini. Tekinsiz İstanbul sokaklarına inen karanlığın dünyadaki son gecesi olduğunu, cümle Osmanlı mülkünün yegâne sahibi Padişah Hazretleri’nin ondan merhametsizce vazgeçtiğini ve yerine başkalarını koyduğunu gayet iyi biliyordu. Kırgındı, on yılı aşkındır Sultan’a hizmet etmiş, onu devlet içinde yaşanan çeşitli entrikalardan ve her an şehzadelerden birini tahta geçirmeye meyyal, habis niyetli insanlardan korumuştu. Onca emeğinin, özverisinin mükâfatı bu mu olmalıydı? Dünya şirindi, baldan tatlıydı. Bir şeyler yapmalı, öyle kolay pes etmemeliydi. Yoksa sabah ezanı okunurken, şimdi gözde olmuş şapşal paşaların yahut mendebur isyancıların yolladığı karanlık şahıslar kapısına dayanacak, senelerdir layıkıyla taşıdığı sadaret mührünü eliyle teslim ettikten sonra ölümlerden ölüm beğenecek, Bab-ı Hümayun önüne bırakılan cesedi At Meydanı’nda dolaştırılacak, aç köpeklere parçalatılacaktı. “İş oraya varırsa, Nevşehirli Damat İbrahim Paşa gibi yapar, şerbet içer kendimi zehirlerim, ne Hünkâr’ın dinsiz cellâtlarına, ne de fitne ehlinin örgütlediği baldırı çıplaklara bırakmam kendimi.” Üçüncü eşi ve Kırımlı gözdesi Livza Seferova’nın itirazlarına aldırmadı, karısına sımsıkı sarıldı, kapıyı arkadan sürgülemesini, adamlarından birisi gelirse muhakkak bir parolayla açmasını söyledi. Tebdil-i kıyafetle çıktı konağının arka kapısından. Vefa’dan Zeyrek’e indi, ecinnilerin kol gezdiği, lağım kokan sokaklarda dolaştı, kimi zaman çamura bastı, kimi zaman yolunu şaşırıp uzak mahallelerde, uykularında öksüren, burunlarını çeken, sayıklayan insanların fukara seslerini duydu. Kirmastı’ya vardığında ter içindeydi. Kürkçübaşı, karşısında Paşa’yı görünce afalladı. “Efendim, bu hâl nedir? Vaziyet malum… Günlerdir esnafa kepenk açtırmayan, cuma namazı dahi kıldırmayan kumarbaz serseriler sizi takip eder, tenhada kıstırıp üzerinize çullanabilirler,” dedi. “Benim için mi yoksa kendin için mi endişelenmektesin çorbacı?” diye gürledi Paşa. Kürkçübaşı utanarak boynunu büktü, “Aman efendim olur mu hiç? Varlığımın sizinle kıymet bulduğunu, her daim emrinize amade olduğumu, bu güne kadar yaşanan çeşitli hadiselerden siz daha iyi bilirsiniz,” diye konuştu. Evin içinin dağınıklığından müteessir oldu, beceriksizce sağa sola koşturarak ortalığı toparlamaya çalıştı. Şişinen, eski çalımlı günlerini hatırlayan Paşa sedirin üstüne kaykıldı, lakin durduğu yerde duramıyordu. Halkın, saray görevlilerinin ve askerlerin arasında casusları olmasına, aylık jurnaller almasına, sadık dostlarının, hısım akrabalarının ön planda olduğu yüksek bürokrasideki atamalara ve yerinde, zamanında görevden el çektirmelere rağmen buraya nasıl gelinmişti? Kesenin ağzını hep açık tutmasına karşın nerede yanlış yapmıştı? İşler niçin böyle ters gitmişti? Aklı, havsalası almıyordu. En başta, Padişah’ın, asilerin isteklerini öğrenmesini engellemesini, her zaman biraz vesveseli Han’a yanlış, eksik bilgi vermesini, para karşılığında İranlılara terk ettiği serhat boylarındaki kaleleri, yıllardır süren harpte Rusların mağlup edildiğine dair yaydığı yalan haberleri, el altından yaptırdığı kanlı infazları ve sırtını Hünkâr’a dayayıp zevk, sefa içinde yaşamasını hatırına getirmedi. Kürkçübaşı’nın hürmetle sunduğu şerbeti içince yedikleri ağzına geldi, öğürtüyle kustu. “Efendim, ne oluyorsunuz? Şerbeti beğenmediyseniz derhal başka bir içecek getireyim.” Paşa bir ibrik istedi, titreyerek ayakyoluna gitti, elini yüzünü yıkadı, peşkirle sildi, şakaklarını ovduktan sonra biraz sakinlemişti. Kürkçübaşı’na ruh hâlini anlatıp, açıldı. Zat-ı âlinin, Devlet-i Aliyye-i Osmaniye için ne kadar muteber olduğunu, bir kargaşa ile başa gelen Sultan’ın başka bir kalkışma ile tahtını kaybetmemek için kendisini, anlı şanlı Sadaret Kethüdası’nı, yerinde ağır Kaptanıderya’yı gözden çıkardığını, bunun büyük bir haksızlık, hatta vebal olduğunu söyledi. Zalimce ağlayıp sızladı, hönkürdü. Lafı bir müddet daha dolandırdıktan sonra ağzındaki baklayı çıkardı. “Kürkçübaşı, evladım, seninle suratlarımız, hareketlerimiz ve sakallarımızın uzayış biçimi birbirine benzemektedir. Ne mutlu bize ki haddizatında insan sevdiğine, kendisine yakın bulduğuna benzer. Böyle bir talepte bulunmaya hakkım yok, biliyorum. Bağışla beni... Bozguncu edepsizler ya da devlet içinden birileri, şahsımı almaya geldiklerinde benim yerime geçer misin? Böyle kutsal bir hizmeti şahsım için ve devletin bekası uğruna yapar mısın? Bir Aydınlı Mirzazâde Ayaz Paşa kolay mı yetişiyor a oğlum?” dedi. Çıldırtan bir sessizlik oldu. Ahşap dolapları kemiren kurtların tıkırtılarını bırak, Paşa ile Kürkçübaşı’nın kulaklarının çınlamaları duyuldu. “Beni o kopuk tayfasına teslim edemezler. Hayır, benim adımı lekeleyemezler, bunca yıllık izzet-i nefsimi ayaklar altına alamazlar. Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın akıbetini yaşatamazlar bana. Geç bulduğum, biricik Livza’mı gözü yaşlı bırakamazlar. Yarabbi medet. Ocağına düştüm.” Kürkçübaşı, çok sevip saydığı efendisinin, yanına Yeniçeri ve Cebeci Ocağı’nı da almış asiler yüzünden zor durumda olduğunu, hatta görevden azledilmesiyle birlikte yağlı kemendi boylayacağını az çok tahmin ediyordu fakat kendisine böyle bir beklenti ile geleceğini hiç düşünmemişti. Yıllardır ona hizmet ederdi, öfkelenip gürlediğinde, kürklerin muhafazasını beğenmeyip tahkir edici laflar söylediğinde anlayışla önüne bakar, birkaç gün gözüne gözükmeyip hiddetinin geçmesini beklerdi. Allah’ı var, çok da iyiliğini görmüştü. Kürkçübaşı, fazla beklemedi, nankörlük ve nezaketsizlik olacağını düşünüp isteği zarifçe kabul etti, sadece bir şartı vardı, Edirne’ye, kayınpederinin evine, bayram ziyaretine gitmiş, eşi ile kızına iyi bakılmasıydı. Mirzazâde Ayaz Paşa yerinden fırladı, razı okumalar, sen hiç tasalanmalar, onlar bana emanetler, sadaka-i cariye hükmündeler, şehitlik makamına erişmeler havada uçuşuyordu. Paşa’nın alık ve hayranlık duyan bakışları arasında elbiselerini değiştirdikten, eski günlerden konuşup kardeşçe helalleştikten sonra Kürkçübaşı, Mirzazâde Ayaz Paşa’nın oturduğu semte yollandı. Konağın kapısında parolayı söyledi, Livza Seferova, kocasının tebdil-i kıyafeti içindeki, daha evvel birkaç kez gördüğü adamı tanıdı. Kürkçübaşı, tedirgin olmuş Livza Seferova’ya meseleyi anlattı. Alınan karar kadının aklına pek yatmasa da kocasının kurtulması, kaçıp Kırım’a göç etme ihtimalleri gözüne hoş göründü. Sadece bu zavallı, çekingen, çelebi için ağladı. Bir vefa duygusuyla ona mükellef bir sofra kurdu. Kürkçübaşı usul usul yemeğini yedi, yüksek gönüllü insanlara mahsus hareketlerle suyunu içti, karısı ile kızının adlarını sayıkladı, uzaklara bakıp kendi kendine konuştu, kaftan ve kavuk başta olmak üzere paşanın görev elbiselerini de üstüne geçirip hüzünle bekledi. Horozlar ötmeye başladığı sırada konağın kapısı gürültüyle vuruldu, Livza Seferova sıçrayıp kalktı, feryat figan etti, gelenleri engellemeye çalıştı, ne de olsa oyunu kuralına göre oynamalıydı. Gözleri dönmüş asiler konağı yağmaladılar, yükte hafif pahada ağır ne varsa aralarında paylaştılar, ev sahibi kadının kargışlamalarına aldırmadılar, kudretli Veziriazam Efendi’yi alıp gittiler. Hava aydınlanırken Kaptanıderya Âdil Emre Paşa ve Sadaret Kethüdası Necdet Serbay Paşa da Et Meydanı’na itile kakıla getirildi. Görevden el çektirilmiş, ölüme yürüyen üç paşa aralarında mırıldandılar, hâl hatır sordular, birbirlerine dünyalık haklarını helal ettiler. Kurulan iletişimden ve kadere duyulan teslimiyetten rahatsız olan, hamamlardan, batakhanelerden, kapıları açılmış cezaevlerindeki mahkûmlardan devşirilmiş kışkırtıcılar, borç içinde oldukları bilinen Kaptanıderya Âdil Emre Paşa ile Necdet Serbay Paşa’yı parçalayarak öldürdüler. Sıra Mirzazâde Ayaz Paşa’ya gelmişti. Asiler sadrazamın mallarının, altınlarının yerlerini öğrenmek için onu kıyasıya sıkıştırdılar, şaşkınlık içerisinde sorularına geçerli yanıt alamadıkça deliye döndüler, ayağındaki dona varıncaya kadar çıkardılar, harala gürele içinde birden zınk diye durdular. “Zinhar, bu Veziriazam Mirzazâde Ayaz Paşa değildir. Bakınız, bu deyyus sünnetsizdir ve bunun tepesinin orta yeri tıraş olunmuştur. Bu Ermeni kâfiridir,” dediler homurdanarak. Bazıları da, “Hayır, bu Rum keferesidir, Sadrazam Mirzazâde Ayaz Paşa’nın kürkçübaşıdır. Boy, görünüm ve sakal bakımından kendisiyle asla bir farkı olmayıp, hemen sanki ikisi anadan birden doğmuş karındaş gibidir. İşte şimdi kürkçü, kendisini efendisi uğruna harcamaya kalkmıştır,” diye haykırdılar. Çok geçmeden, Topkapı Sarayı önünde toplandılar. “Padişahımız, Veziriazam Mirzazâde Ayaz Paşa’yı saklamış ve Kürkçü Manol’u ona feda eylemiş. Bizi de enayi yerine koymuştur. Hilafet makamında olan yüce Sultan’a yalan yakışır mı?” diye bağırdılar ve cesaretinden ötürü merhamet ettikleri, “Ben Mirzazâde Ayaz Paşa’yım,” demesine de aldırmadıkları Kürkçü Manol’u boz bir eşeğe bindirip Alay Köşkü’ne gönderdiler. 41 imamı etrafına toplayıp 41 yasin okutan, kendi başının ve tahtının derdine düşmüş, “O değilse, yarın kendisini verelim,” diyen Padişah Hazretleri, meseleyi tetkik etmek için devlet ricalini topladı. Görüşmeler sonucu, ivedilikle İstanbul’un kapıları kapatıldı, sokaklara tellallar çıkarıldı ve gerçek Sadrazam Mirzazâde Ayaz Paşa saklandığı delikte kıskıvrak yakalandı. Kapıcılar Kethüdası Kara Mehmet Paşa infaz için bizzat görevlendirildi, bu defa katiyen iş savsaklanmamalıydı. Kürkçübaşı, bir akşamüstü Kirmastı’daki evine yorgun argın vardı, Edirne’den dönmüş karısı ile kızı gelip Manol’un boynuna sarılırken, şerbet içerek intihar etmesine engel olunmuş, Sadrazam Mirzazâde Ayaz Paşa boğularak idam edilmişti. Gemi azıya almış bozgunculara teslim edilen cesedi sokaklarda dolaştırılıyor, gövdesinin etli yerleri sokak köpekleri tarafından parçalanıyordu. Ölünün boynuna ip bağlamış birkaç zorbanın konuşması duyuldu, bir süre sonra. “A be, bu kimdir? Aydınlı Mirzazâde Ayaz Paşa sünnetsiz miydi?”
- Yıl, bir elmanın iki parçası gibiydi: Kasım ve Hızır günleri…
"Başar Yılmaz’ın öyküleri halk takvimindeki Kasım günlerini tefsir eden bir anlatıma sahipse de, onun kaleminde aynı zamanda Kasım günlerinin içine bir tohum misali düşen cemrelerin, şehre dönen kırlangıçların, bitkileri onaran kalem aşılarının, dut yaprağını yuva yapan ipek böceklerinin baharı muştulayan umudu da vardır." Eskiler, takvim derken insanı değil tabiatı gözetiyorlardı. Yıl, bir elmanın iki parçası gibiydi: Kasım ve Hızır günleri… Kasım günleri; günlerin kısaldığı, Ayaz Paşa’nın kol gezdiği, kırağının acı patlıcanı bile çaldığı günlerdir. Gelgelelim her fırtına içinde bir gökkuşağı saklar. Meteoroloji raporlarında şöyle geçer: “Bazı yerlerde yağmur yağabilir.” Ötesini söylemek yazarın üstüne borçtur: “Bazı yerlerde eleğimsağma görünebilir.” Başar Yılmaz İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Mezunu. 2021 yılı Kasım ayında ilk romanı “Beni Hatırla” Luna Yayınları tarafından yayımlandı. Eskişehir Sanat Derneği’nin düzenlediği Dorlion Öykü Yarışmasında “Babam Öldü mü?” öyküsü ile mansiyon, Karşıyaka Belediyesi’nin düzenlendiği Sancar Maruflu Öykü ve Oyun Yazma Yarışmasında “Pencere” isimli öyküsü ile yarışma birinciliği, Mahal Edebiyat Öykü Yarışması'nda "Âlemin O En Yağmurlu Gecesi" öyküsü ile yarışma birinciliği ödüllerini kazanmıştır. "Âlemin O En Yağmurlu Gecesi" öyküsü, yarışmada derece alan diğer öykülerle beraber oluşturulan öykü antolojisine adını vererek 2022 Eylül ayında Mahal Edebiyat tarafından yayımlandı. Öyküleri Litera Edebiyat, Münzevi Sanat, Mahal Edebiyat, Kar Öykü, Yaşam Fanzin gibi edebiyat dergileri ve platformlarında yayımlandı. Yaşamını İzmir’de sürdürmektedir. KARA KIŞIN GÜN IŞIĞI Başar Yılmaz Vacilando Kitap, 2023 Editör: Mustafa Okumuş Tür: Öykü 88 s.















