top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Öykü: Bir Çift Göz Meselesi

    "Kısacık bir tebessüm, kocaman bir yıldız kayar gibi parladı." Esra Yüksel Genç kadından yükselen zambak kokusuyla, omzuna çullanan adamın ter kokusunun birbirine karıştığı, arka taraflarda bir yerde, bir çocuğun durmaksızın ağladığı sıkış tıkış otobüsten can havliyle indi. Bir anda yüzüne çarpan soğuk havayı iyice çekti ciğerlerine. Sigarasını aceleyle yaktı. Kaldırımlara serilmiş miskin köpeklerin, ne sergilendiğini umursamadığı renkli vitrinlerin, şekilden şekilde giren yabancı çehrelerin arasından sıyrılarak, caminin avlusuna uzanan taş merdivenleri tırmandı. Caddeyle camiyi ayıran geniş revağın altından geçerken, duvar diplerinde ciğerlerini yiyen kedilerin keskin kokularını duydu. Midesi bulandı. Kiminin kuyruğu kopmuş, kiminin tek gözü çıkmış, kimi topallayan, kir içinde kediler. Eşiği geçerek geniş avluya çıktığında sustu sesler. Birkaç kumru ötüşü, birkaç baston tıkırtısı… Taşları ayıran çizgilere basmadan yürüdü türbeye kadar. Türbenin küçük avlusuna açılan kapıdan hazireye geçtiğinde, zamanın donduğunu hissetti. Duvara asılı bir resmin içindeydi şimdi. Yüzyıllık çınarlar, çok uzak bir dünyanın sihirli kelimelerini taşıyan mezar taşları, dallarda serçeler... O mezar taşlarını taşıyan adamları düşündü önce, üzerlerine harfleri, laleleri, gülleri işleyen ellerini. İncecik parmakları olmalıydı, şiir okuyan dilleri, hüzünlü yüzleri… Ellerini, asırlık taşların üzerinde gezdirdi. Muhteşem bir tablonun üzerinde dolaşan ürkek bir böcek gibi… Kucağındaki bebekle yerde oturan genç kadının sesiyle irkildi: “Allah rızası için bir sadaka abi!” Bebeğin çıplak topuğu, soluk mavi battaniyenin arasından aşağı sarkıyordu. Türbenin, diğer avluya açılan kapısından çıktı aceleyle. Bu sefer tanıdı sesin sahibini. Siyah sakallı, beyaz cüppeli, elindeki bastona her yaslanışında, dudaklarından yalnızca bir hece dökülen âmâ; al-lah, rı-za-sı, i-çin… Mâbedi çevreleyen avlunun diğer kapısından çıkıp, Arnavut kaldırımlı yokuşu indi. Camdan cama gerilmiş çamaşırların, kapı önlerinde bıçak bileyen adamların, dar sokaklarda misket oynayan çocukların arasına. Okulunun yanındaki ahşap eve yaklaşırken attı sigarasını. Elleriyle, saçlarını taradı. Gözünün yanıyla baktı pencereye, aralanmış tül dalgalandı. Bir çift göz gördü belli belirsiz. Bir daha baktı. Kısacık bir tebessüm, kocaman bir yıldız kayar gibi parladı. Gülümsedi. Ellerini ceplerine sokup, ıslık çalarak indi yokuşu. Çocuklar yine üzerine atladılar kapıyı açar açmaz, boynuna sarıldılar. “Ne getirdin bize baba?” Yüzüne yayılan tebessüm dağılmamıştı daha. “Durun ulan, itoğluitler! Yorgunum.” “Hadi baba, ne aldın, desene!” Saçlarını okşadı. Evin karşısındaki bakkaldan aldığı gofret paketini uzattı. Paketi havada kaptı çocuklar. Çekiştire çekiştire uzaklaştılar. Asiye, günü dizleri sarkmış pijamasıyla geçirmişti yine. Üzerinde hiç vazgeçemediği o solmuş, kırmızı tişört. “Hoş geldin!” Yemekte yine yağda yumurta, biraz zeytin, dünden kalan salata… Sorsa şimdi, bu mu yemek dese, sen ne getiriyorsan onu pişiriyorum, diyecek. Getirdin de, pişirmedim mi? E hakkı da var biraz hani! Sabah sekiz, akşam sekiz, itler gibi koşuyor, yine de eli kolu dolu gelemiyor eve. Kazandığı kiraya zor yetiyor. Ailesi desteklemese iflahı kuruyacak. Hayır, boyamasaydın da saçlarını o cırtlak sarıya, bir çarşıya çıksaydın o parayla, az biraz sebze, birkaç da meyve alsaydın dese, yine küsecek Asiye. Sen seversin sarıyı diye boyadım diyecek, ta yıllar evvelini kastederek. Yahu bir insan hiç unutmaz, hiç susmaz mı? Dönüp dolaşıp aynı teraneyi okumaktan hiç mi bıkmaz? Hem Hülya’nın saçları öyle mi sarı? Onunki ipek gibi bir kumral, ışıltılı… Hele yazın güneş yakınca saçlarını, ara ara altın teller de düşer aralarına. Hepten ışıldar. Hem onunki boyama değil ki, oluşundan sarı. “Niye gülüyorsun sen?” Yüzüne yayılan tebessümü bir anda toparladı. Çekti yumurta tavasını önüne, ekmeğiyle iyice sıyırdı. “Ne gülecek mişim be! İt gibi koşmuşum akşama kadar, gülmesi mi kalmış? Çay varsa ver bir bardak, yatacağım ben.” Yine ıslanmış çay tabağında gelmişti çay. Oysa kaç kere söylemişti, şu çay bardağını tepsiye koy da getir, taşıp dökülüyor, demişti. Anlamazdı. “Bir peçete ver oradan, yine akıyor altı.” Annesi, babasına çay getirirken gümüş tepsiyi çıkarırdı mutlaka. Tepsiye, elleriyle ördüğü, yıkayıp yıkayıp ütülediği incecik dantelleri sererdi. Yanına iki lokma da olsa bir şeyler koyardı; ya un kurabiyesi, ya lokum, ya mahlepli çörek. Yoktan da var ederdi. “Bırak şimdi çayı filan, Ali Usta’yla konuşabildin mi sen? İsteyebildin mi zammı?” Bir yudum aldı çayından. Ne dese, ne anlatsa boş! “Konuşuruz bakalım.” Yüzünü ekşitti Asiye, gözlerini kıstı. “Konuşuruz bakalım! Tabi, tabi, kesin konuşursunuz siz! Sen ne zaman, neyi konuşabildin ki? Neyi becerebildin?” Çocuklar ağlayarak girdiler odaya. “Baba, abim gofreti benden fazla yedi. Bir tane arttıydı, onu da yedi.” Abisi kolunu sıktı. “Yalan söylüyor baba, valla saydım ben. Dün de o…” “Yatın ulan yerinize, itoğluitler! Zaten davul gibi olmuş kafam. Dinlenmeye mi geliyoruz bu eve, dövüşmeye mi, belli değil!” Annesinin yıllar önce diktiği çizgili pijamaları giydi. Ucu keçeleşmiş fırçayla dişlerini fırçalamak için, erimiş kalıp sabun kokan banyoya girdi. Artık hiç görmek istemediği o aksi, hırçın adamla göz göze geldi. Pas lekelerinin arasından öfkeyle baktı adam. Belki biraz da acıyarak, hatta iğrenerek, hor görerek… “Asiye, bu aynayı kaldırsak ya buradan!” Hemen koşup geldi karısı. “Niye kaldırıyor muşuz? Ne varmış aynada?” “Baksana, paslanmış iyice nemden.” Sarı saçlarını arkaya doğru savurdu. “Al yenisini, atalım. Hayır, alabilecek misin sanki! Sen ne istiyorsun şimdi aynadan?” Sustu. Çocukların yanlarına sokuldu. Uyumamışlardı daha. Başlarını okşadı. “Yoruldum da, ondan çocuklar. Yoksa kırar mıyım kalbinizi? Söz, yarın yine alırım gofret, hem daha çok. Ne dersiniz, hafta sonu sahile götüreyim mi sizi?” * * * Her sabah olduğu gibi yine erkenden kalktı. Mutfağa baktı çay var mı diye, yoktu. Asiye daha uyanmamıştı. Üzerini giyindi. Aynadaki yabancıyla göz göze gelmemeye çalışarak saçlarını taradı. Bir sigara yaktı. Köşedeki simit fırınından sıcacık simit aldı giderken, yiyerek yokuşu tırmandı. Ahşap eve yaklaşırken temizledi ağzını, ellerindeki susamları çırptı. Tülün kenarı aralıktı. Kumral saçlar belli belirsiz göründü loş ışıkta, bal rengi gözler parladı. Sanki, sanki bir el mi salladı? Geniş avlulardan, dar kapılardan geçti. Issızdı cami. Yerleri süpüren birkaç görevli, sabah namazından çıkan birkaç yaşlı, baston tıkırtıları… Ne dilenciler vardı henüz, ne simitçi, ne çaycı. Kediler üst üste yığılmış, uyuyorlardı. Caddeye uzanan merdivenleri indi. Yeniden giydi lacivert önlüğünü. Yüzlerce defa çalıştırdığı makineyi açtı. Yine içildi sıcak çaylar. Demirler eğildi, demirler büküldü. Kıvılcımlar saçıldı. Yine simsiyah oldu eller. Makinenin dişlisi sıkıştı. Çarklar söküldü, yeniden takıldı. Tekrar başladı gürültü. Ali Usta, zamdan konuşmaya yanaşmadı. Mercimek çorbası içtiler öğlen, pırasayla, bulgur pilavı yediler. Keşke evdeki yemekleri de bu aşçı yapsaydı. Demli çaylar içildi yeniden, sigaralar defalarca yakıldı. Yine binildi sıkış tıkış otobüslere. Hava yavaş yavaş karardı. Okulun yanındaki ahşap eve yaklaşırken dünyanın durduğunu duydu Mehmet. Yeryüzünde bir o, bir ahşap ev, bir de Hülya. Sonrası yok. Boşlukta bir Hülya, bir de kendi. Sonsuza kadar birbirlerine bakıyorlar belli belirsiz. Tebessüm ediyorlar yarım yamalak. Kalbi hızlandı. Susmayan kornanın sesiyle sıçradı. “Manyak mısın sen kardeşim ya! Yapışacaksın asfalta böcek gibi, başımı belaya sokacaksın, it!” Özür diledi, eli ayağına dolaştı. Hülya, görmüş müydü olanları? Donup kaldı. Hülya’nın o güzel fotoğrafının köşesine yapışmış, orada kuruyup kalmış bir böcekti şimdi. Cep delik cepken delik, karizma çizik, faça bozuk… Nerede o yirmi yıl evvelinin Jilet Mehmet’i! Başını usulca kaldırdı. Ahşap evin tülü yarıya kadar açılmıştı. Gülüşü bir yıldız kayışı gibi parlarken, bu defa göz kırptı altın saçlı. Mehmet, ne yapacağını iyice şaşırdı. Donduğu yerden can havliyle kopup, yokuş aşağı yollandı. Asiye, saçlarını savura savura açtı kapıyı. Çocuklar gofret poşetine yapıştı. Gofretler kavga kıyâmet paylaşıldı. Lapaya dönmüş yeşil mercimek yendi. Çay gölüne oturmuş bardaklardan çaylar içildi. Zam haberi yine verilemedi. Aynadaki şerefsizle göz göze gelmemeye çalışılarak el yüz yıkandı. Hülya’nın hayaline sarılıp uyundu. Çay yoktu sabah. Simitçi fırınına gitmedi. Hava buz, saat erken. Camın kenarında sarı saçlı, içeriyi işaret etti başıyla. Etti mi? Etmiyordur. Bir daha bakamaz. Baktı. Camı araladı Hülya. “Gelsene.” dedi, “Daha erken, çay var.” Gülümsedi. “İç bir bardak, için ısınsın.” Köşeyi döndü ürkek adımlarla. Tahta kapıyı açtı. Ayakkabılarını çıkarıp içeri girdi. Terlik uzattı ipek saçlı. “Buyur gel, hoş geldin Mehmet.” dedi, kadife sesiyle. Sesi yüreğine aktı. Yerdeki sinide biraz zeytin, kekikli, biraz peynir, domates, salatalık, yeğ, reçel… Çayları getirdi Hülya, gümüş tepside. Sıcacık. İşe geç kaldı o gün, ilk kez. Usta’dan zam istedi, kararlı. “Tamam” dedi Ali Usta, “Hakkındır.” Eve döndü sıkış tıkış otobüsle. Camiye uzanan merdivenleri koşarak tırmandı. Duvar diplerindeki kedileri okşadı geçerken, mezar taşlarına bakmadı. Beyaz cüppeli âmânın avucuna bir onluk sıkıştırdıktan sonra sigarasını yaktı. Söndürmedi ahşap evin önünden geçerken. Camdaki göz kırptı. Çocuklara gofret almıştı, şekerli leblebi, tuzlu fıstık, Asiye’ye o çok istediği çiçekli elbiseyi, kendine de bir eşofman takımı. Yemekten sonra çayları tepside getirdi Asiye, yanına gofret de koymuştu. “Hafta sonu sahile de gidecek miyiz baba?” “Gitmez miyiz hiç! Hem mangal da yakacağım size.” Boynuna sarıldı çocuklar, gülümsedi Asiye. Pijamalarını giymedi bu defa Mehmet, yeni eşofmanı denedi. Sonra banyoya girdi. Duvardaki aynayı paslı çividen çıkarıp, adamın gözlerine son bir kez daha baktı. Aynayı yere vurunca ferahladı. “Asiye, temizle şuraları. Kırıldı bu ayna!”

  • İnsan kafasını nasıl toplar?

    Suçluluk, yas, öfke, pişmanlık, şefkat ve tüm öteki duyguların sağduyu ve mantığın kıyısında nasıl dengesiz bir gel-git halinde olduğunu gösteren bir edebi temsil: Ördekler, Newburyport Amerika Birleşik Devletleri’nde peş peşe turtalar yapan Ohio’lu bir ev hanımı gerçeklik ve anlamsız bir bilgi fırtınası arasındaki boşlukları doldurmaya çalışırken bir yandan da çocukları, merhum anne babası, Afrika filleri, “mutlu çiftlerin” yatak alışkanlıkları, Kitle İmha Silahları ve bir tahtalı güvercin yavrusunun nasıl yumurtadan çıkacağı hakkında endişelenir. Alenen Silah Taşıyan adamlardan nasıl sakınılır, okul saldırıları ne olacaktır? Hastane borçları? Çevre kirliliği? Glazürlü limonlu kekin doğru tarifi nedir? Peki ya Jane Fonda’nın yaşam sırrı? Çocuğunuzun oyuncak traktörlerine basıp dururken, ülkenizin geçmişi çalınan topraklara ve bozulan anlaşmalara dayanırken insan kafasını nasıl toplar? ABD’nin geçmişteki ve şimdiki barbarlıklarına karşı ağır bir suçlama, günümüz dünyasına ve yaşam biçimlerine bir eleştiri, çevresel felakete adım adım şuursuzca ilerlememize yakılmış bir ağıt. Ayrıca komik. Bilinç akışından ziyade bir bilinç taşkınlığı olarak adlandırabileceğimiz, yapbozu andıran bir üslupla yazılmış, yayımlandığı 2019 yılında Booker Ödülü Kısa Listesi’ne kalan Ördekler, Newburyport’ta Lucy Ellmann bizleri 4 çocuklu, orta yaşlarındaki bir kadının içsel monoloğuna davet ediyor ve sabırlı okurlara kolayca unutamayacakları bir okuma tecrübesi vadediyor. Serbest çağrışıma dayalı akış birikerek müthiş bir biçim güzelliğine dönüşüyor, kendine özgü üslubun ritmi ve örüntüleri okuyucuyu müzik ya da şiir gibi sarmalıyor. Aynı ölçüde, bu kitap kapitalist patriarkaya karşı bir suçlama ve yazar bunu ustalıkla, tepeden bakma ve ahlaki üstünlük taslama tuzaklarına düşmeksizin yapıyor. Şayet sanat, topluma beceriyle ayna tutma kıstasıyla ölçülüyorsa, Ellman bu çağın en önemli romanını yazmış. Lucy Ellmann: 18 Ekim 1956’da Evanston, Illinois’da doğdu. 13 yaşında İngiltere’ye taşındı, Falmouth School of Art ve Essex University’de eğitim gördü. İskoçya Edinburgh’da yaşıyor. Başlıca eserleri: Sweet Desserts (1988), Man or Mango? (1988), A Dot in the Universe (2003), Mimi (2013) ve Ducks, Newburyport (2019). Son kitabı Booker Ödülü Kısa Listesi’ne kalmış ve ödüle aday gösterilmiştir. ÖRDEKLER, NEWBURYPORT Lucy Ellmann Yedi Yayınları, 2023 Çeviri: Mahir Koçak Tür: Roman 1043 s.

  • Bizler dünyanın bugünkü krizleri atlatmasını sağlayıp daha mutlu zamanlara giden yolu açabiliriz

    Oliver Sacks’ın ölümünden sonra yayımlanan üçüncü derlemesi Her Şey Yerli Yerinde, bilime, doğaya ve hayata karşı sınırsız bir merakın ve temelleri sağlam, sağlıklı bir iyimserliğin her yazıda hissedildiği bir veda kitabı. Oliver Sacks’ın ölümünden sonra yayımlanan üçüncü derlemesi “Her Şey Yerli Yerinde”, ünlü nörolog-yazarın ilgi alanının genişliğini gözler önüne seren yazılardan oluşuyor. Bunlardan bazılarında Sacks’ın yüzme tutkusundan bahçe sevgisine, kimya merakından dünya dışı yaşam ihtimallerine olan ilgisine, pek çok kişisel yanını görüyoruz. Bazılarında ise ilgilenmeyi hiç bırakmadığı hastalarına ilişkin –hıçkırık krizlerinden rüyalara, depresyondan demansa geniş bir yelpazeden örnekler sunan– son vaka öykülerini okuyor veya kendi ölümlülüğüyle yüzleşmesine tanık oluyoruz. “… her şeye rağmen, insan hayatı ve kültürel zenginliğin harabeye dönmüş bir dünyada bile ayakta kalacağını umma cesaretini gösteriyorum. Kimileri sanatı kültürümüzün, kolektif belleğimizin savunma duvarı olarak görüyorlarsa da ben bilimin düşünce derinliğiyle, elle tutulur başarıları ve potansiyelleriyle aynı derecede önemli olduğunu düşünüyorum; bilim, iyi bilim, temkinli ve yavaş ilerlese de, kavrayışları, sezgileri sürekli test edilip deneye tabi tutulsa da, daha önce hiç olmadığı kadar gelişip zenginleşiyor. (…) Bizler dünyanın bugünkü krizleri atlatmasını sağlayıp daha mutlu zamanlara giden yolu açabiliriz.” Oliver Sacks 1933 yılında Londra’da, doktorlar ve bilim insanlarının çoğunlukta olduğu bir ailenin (annesi cerrah, babası aile hekimiydi) üyesi olarak dünyaya geldi. Tıp eğitimini Oxford Üniversitesi’nde tamamladı, San Francisco Mt. Zion Hastanesi ’nde ve UCLA’de ihtisas yaptı. 1965 yılından itibaren nöroloji alanındaki çalışmalarını New York’ta sürdürdü. 2007’de Columbia Üniversitesi Tıp Merkezi’ne Nöroloji ve Psikoloji Profesörü olarak atandı. Son yıllarında NYU Tıp Fakültesi’nde öğretim görevlisi olarak çalışan Dr. Sacks, NYU Epilepsi Merkezi çalışmalarına katkıda bulundu ve Warwick Üniversitesi’nde ders verdi. 1966 yılında Bronx’taki Beth Abraham Hastanesi’nde nöroloji danışmanı olarak görev yaparken deneysel bir ilaçla tedavi ederek hayata döndürdüğü hastalarını anlattığı “Uyanışlar” (2003, YKY) aynı adı taşıyan Oscar adayı bir filme uyarlandı ve Harold Pinter tarafından “A Kind of Alaska” adlı bir oyuna dönüştürüldü. Tourette sendromundan otizme farklı nörolojik vaka tarihçelerini anlattığı “Karısını Şapka Sanan Adam” (1996, YKY) ve “Mars’ta Bir Antropolog” (2011, YKY) kitaplarıyla uluslararası üne kavuşan Sacks, “Sesleri Görmek”te (2001, YKY) sağır insanların dünyasını ve işaret dilini, “Renkkörleri Adası”nda (1998, YKY) üyeleri renkkörü olan sıra dışı bir topluluğu anlattı. Doktorluk deneyimini “Migren”de (2010, YKY), hastalık deneyimini Dayanacak Bir Bacak’ta (2012, YKY) paylaşan yazarın eşsiz otobiyografisi “Tungsten Dayı: Kimyasal Bir Çocukluğun Anıları” 2001’de (2004, YKY) yayımlandı. “Oaxaca Günlüğü” (2013, YKY) adlı bir gezi kitabı da bulunan ve son kitapları “Aklın Gözü” (2013, YKY), “Müzikofili – Müzik ve Beyin Öyküleri” (2014, YKY), “Halüsinasyonlar” (2015, YKY), “Hareket Halinde – Bir Hayat” (2016, YKY) olan yazar 30 Ağustos 2015’te Manhattan’da öldü. Sacks’ın ölümünden sonra, daha önce kitaplaşmamış yazılarının yer aldığı iki derleme yayımlandı: “Benim Periyodik Tablom” (2017, YKY) ve “Bilinç Nehri” (2019, YKY). HER ŞEY YERLİ YERİNDE Oliver Sacks Yapı Kredi Yayınları, 2023 Çeviri: Dürrin Tunç Tür: Deneme 224 s.

  • Kendinden efsunlu öykülerin kitabı

    Umay’dan nefes isteyenler, büyü yazılı bez bebekler, musibetlere karşı yakılan tütsüler, gerçeğe karışan rüyalar, dünyayı daha güzel bir yere dönüştüren kehribarlar, adaklar, muskalar, dualar, beddualar… Benim Rüyalarım Hep Çıkar, kendinden efsunlu öykülerin kitabı. “Taşlıktayım. Elimde makas. Yağmur yağıyor. Tulumbanın kıyısına oturdum. Önümde cansız bez bebekler. İçine böcekli yünler dolduracağım, büyülü kâğıdın arasına da altın sarısı saçlarımdan. Büyülü bir bebek yapmalı. Tam kalbinde saçlarım. İğneyi oraya, hayatının aktığı yere sokmalı ki benim yandığım yerden yansın…” Esra Kahya, metaforlarla örülü bir dilin hünerli yazarı. Edebiyatımızda yeni ama kalıcı olacak bir ses. Esra Kahya 1982’de Kastamonu-Taşköprü’de doğdu. Gazi Üniversitesi mezunu,Türkçe öğretmeni. Evli, Emir’in annesi. “Kambur” adlı dosyası 2021 Ahmet Hamdi Tanpınar Edebiyat Ödülü’nü aldı. Çeşitli yarışmalarda dereceleri, basılı ve dijital edebiyat mecralarında öyküleri mevcut. Sevginin ve kelimelerin gücüne inanıyor. BENİM RÜYALARIM HEP ÇIKAR Esra Kahya İletişim Yayınları, 2023 Tür: Öykü 111 s.

  • Öykü: Arada Kaldım, Tam Arada

    "Çok haksız bir durum bu, arada kalmak. Solumda bir canavar durur, biri de sağımda." Mete Gürkan “Arada kaldımmm, tam aradaaa, sıkıştım kaldım burada, tam arada. Arada kaldım, anlarsınız ya. Çok haksız bir durum bu, arada kalmak. Solumda bir canavar durur, biri de sağımda. Sabahın köründen beri, bu saate kadar, arada kaldım, başıma gelen en acıklı durumdur bu.” 50’lere merdiveni dayadım artık ben de. Ama gelin görün ki, hiçbir şekilde yaşımı göstermiyorum. Minyon yapım yüzünden bu çok başıma geliyor, birçok kez üniversite öğrencisi hatta lise öğrencisi zannedilmiştim geçen yıllarda. Bir keresinde hatta geçen sene, “Evladım” demişti teyzenin biri, “sen gençsin, okulun yakındır, yer ver de oturam bi”. “Tamam teyze madem” demiş, vermiştim. Peki bugün, bugün yer verecek miydim. Gece geç saatlere kadar çalışmışken, sabah erkenden kalkıp, sabah saat 8.24 sularında halen gece yarısını yaşarken, yine yollara düşmüşken. Ruhum bedenime, bedenim ruhuma artık söz ve komut geçiremiyorken. Ve nereden esti bilinmez şekilde, çocukluğumda izlerken gülmekten yerlere düştüğüm, “arada kaldım” şarkısı aklıma gelmişken. Hiç atlatamadığım eziklik hissi mi, hep bir şekilde araflarda kalma derdi mi, hangi gizli gündemim, nereden getirmişti aklıma, bilmem ya da otobüste ayakta kalabalıktan artık neredeyse yanak yanağa duran insanlar mı? Telefonumda aratıp sabahın bu saatinde, kulaklığımda arada kaldım şarkısı tınlarken. Üç Susam Sokağı karakterinin seslendirdiği “Arafta kalmanın milli ve resmi marşı”, mevcudiyetimizin arafta olacağına dair kader planımızın hudutlarını daha çocukluğumuzdan çizen o meşhur şarkı, her geçen dakika temiz hava katsayısı azalan otobüste çınlarken. “Arada kaldım, tam aradaaa. Beni önce bu yöne iter, diğeri öbür yöne. Sıkıştırıp dururlar. Arada kaldım, anlarsınız ya. Başıma gelen en acıklı durumdur bu, arada kaldımmm” Bir yandan ekrana bakıp gülümserken, bir yandan da otobüsteki sesleri duyabiliyordum. Tepemde konuşulanları da. “Gençlerin hepsi böyle artık” diyordu tepemde konuşan adamlardan biri diğerine. Göz göze gelmemeye çalışıyordum, zaten kafamı kaldırmaya, gözlerimi ve beynimi göğe doğru dikmeye mecalim de yokken. Güneş gözlüğüm, maskem, bu kutlu çabamda en büyük destekçilerimdi. Bir yandan, bakışların üzerimde her geçen saniye daha da keskinleştiğini hissedebiliyordum. Sağ arka çaprazdan da kaydadeğer bir hamle geliyordu, “Telefonu da son modeldir, söyleyin göstersin, kontrol edin bak” diyordu bir kadın. Gözlerimin kenarından görebildiğim o dar bakış açısından, çevremdeki kafaların onay babında, sallandığını seçebiliyordum. Bir süre dışarıya bakıyor numarası yaptım. Derken, B planına geçtim, uyuyakalıyor numarası aşamasına. Ağzımı hafif araladım hatta ki, uykuya yenilmiş gibi görüneyim diye, bir yastığım bir de horlamam eksikti. Sonra sürekli dur kalk yapan otobüste düşmemek için koltuğun demirini sıkıca tutan eli farkettim bir an. Damarlarının artık, mordan kahverengine bir renk skalasında patlarcasına ten üstünde seyrettiği çürükleşmişliğin adeta bir bedendeki yansıması, o eli. Coğrafyasının her bir santim karesi adeta bir gezegen yüzeyine dönüşmüş eli. O el üzerindeki lekeleri. Doğum lekesini andıran o elin, tam da merkezindeki bağımsız turuncu bölgeyi. Sağ elinin parmaklarındaki, eksiği. Vücudumdaki, ellerimdeki, beynimdeki kan dolaşımının, o çıldırtan akışını hissettim o an. Tanımıştım. “Adrenalin ve noradrenalin kan basıncını artırır, nabzı yükseltir ve soluk alış verişini hızlandırır. Kalp kasları kasılır, damarlar daralır. Terlenir, terler boşaltılır, göz bebekleri alabildiğine büyür. Kan bizi aksiyona hazırlar, bunun için vücudun tüm uç noktalarına pompalanır. Öfkeyi yönetmede birinci role sahip olan bölge, duyguları yönetmeyi sağlayan prefrontal kortekstir. Korteks, bize agresif davranmamamızı söyler, adeta ve adeta minnoş bir melektir. Amigdala ise saldırmamızı buyurur, adeta ve adeta dişli bir şeytandır. Amigdala ve korteks arasında yaşanan, tarihin gördüğü en devasa iyi-kötü savaşıdır.” Öfkemin anatomisinde, beynimin içinde. Amigdalamın ve korteksimin çıldırtan mücadelesi sürerken, gözlerimi kaldırmak istedim. Yüzüne bakmak, gözlerinin taa içine bakmak. “Sen” demek, “Sensin di mi o” demek. Sensin di mi o, sensin evet, SEN. İşte yıllar sonra, karşındayım. Buldum seni yıllar sonra. Boynunun etrafındaki sarıya dönmüş gömleğinin iki yakasından, sıkıca tutup, sarsmak istedim. Başında kalan birkaç saç telinden çekmek, koparmak. O başını öne eğmişken, gözlerini yere dikmişken, kulaklarını sağır edercesine bağırmak, haykırmak istedim. Yapamadım. Gözlerimi kaldıramadım. Sadece maskemi indirebildim. Gözlerim, tüm vücuduma karşı adeta bir direnişe geçmişti. Beynimin bir köşesini de kendine işbirlikçi bilerek. Sıktığım yumruklarımın, karıncalaşan dizlerimin, dudağımı ısıran dişlerimin “evet yapabilirsin, kaldırabilirsin gözlerini, direkt yüzüne bakıp haykırabilirsin” şeklinde şevk çabalarına hunharca direniyordu gözlerim. Gözlerim kazandı bu çetin mücadeleyi. Yumruğum pes etti. Dişlerim pes etti. Yüreğim pes ediverdi. Bir anda otobüsün arka tarafı hareketlendi. Kalabalığı yararak adeta, otobüste kapının oraya kadar gitti o. İnme düğmesine ulaşamadı, “Basar mısınız düğmeye” dedi, düğmenin yanındaki anlamadı, “ne dedin amca” dedi, “Düğme oğlum, düğme ya” diye tekrarladı sinirle. Herkesin nedenini merak ettiği bir panikle. “Tamam ne kızıyorsun dayı, duymadık işte” diye terslendi, düğmenin yamacındaki adam. Tanımıştı beni o da. Otobüs durdu, o indi. Kapı açıldı, kapı kapandı. O indi. O gitti. Ben kaldım. Ben, işkencecime, otobüste yer vermedim. İşkencecim, yıllar sonra karşıma çıktı. O hiç unutamadığım elleri, yıllar sonra önümde gördüm yine. Yüzüme yakın hissettim o kokuyu. Yıllar sonra, onu bulmuşken, ona bakamadım. Yüzüne dikip gözlerim, yılların biriktirdiği öfkeyi. O, otobüsten indi, şehrin masum milyonlarına karıştı. Ben devam ettim yoluma. Ben devam ettim yine yaşamaya. O günlerden bu yana olduğu gibi. Kalkmadım yerimden, durağım da geçti, son durağına kadar otobüsün, yerimden kalkmadım. Daha önce hiç gitmediğim semte kadar gittim. Son ben indim otobüsten. “Arada olmak işte, birisi bu yöne iter, diğeri öbür yana. Sıkıştırıyorlar, ezilene kadar, aradayım. Anlarsınız ya. Arada kaldımmm, tam arada”

  • Cem Mumcu’dan aşka dair bir delilik

    Şair, yazar, psikiyatrist, eleştirmen ve yayıncı Cem Mumcu’nun son kitabı Sana Aşktan Soruyorlar, aşka ve ilişkilere üstten bakmayan, “had bildirmeyen”, halleri dillendiren bir delilik. “Aşkın giriş yeri ruhumuzdaki en yaralı yerdir. O yüzden hem girerken hem de çıkıp giderken canımız yanar. Aşktaki potansiyeli iyi değerlendirebilirsek, yaramızı onarabiliriz. Aynı yara hem onarılmayı bekler hem de kaçar aşkın acısından. Düşler nasıl içimizden haberler getirirse, aşk da öyledir. Düşler nasıl korkulu, nasıl acılı, nasıl anlaşılmazsa aşk da öyledir. Anlamaktan uzak düştüğümüz her şey, anlaşılmaz görünen bir dille konuşur.” Bugün her köşede aşk hakkında konuşan kitaplar bulabilirsiniz: Doğru aşkı bulmanın, o aşkla evlilik yoluna girmenin, o aşkı yönetmenin, vazgeçilmez olmanın “yöntemlerini” anlatan beylik cümleler etrafta kol geziyor. Aşkta kriz durumları için de verilen pek çok tavsiye var: Aldatıldınız, terk edildiniz, yanlış hamleler yaptınız, peki şimdi ne yapmalısınız? Aşk böyle bir şey mi cidden? Başkalarının fikriyle, yargılarıyla, idealleriyle şekillenen bir strateji oyunu mu? Aşktan söz edenler aşkı halden anlamaz bir halde esir etmek zorunda mı? Değil. Aşka anlayışlı bir “delilikle” yaklaşmak mümkün. Cem Mumcu son kitabı Sana Aşktan Soruyorlar’da kendi tabiriyle doğru veya yanlışı anlatmadan, halleri dillendiriyor. Kimi zaman öykülerle, kimi zaman yoğun tek cümlelerle okurunu kısa sürede ele geçiren bu biriciklik, aşka dair yazılmış sıra dışı eserlerden. Cem Mumcu 1966 yılında Trabzon Akçaabat’ta doğdu. Çok erken yaşta okumaya ve yazmaya başladı. Hayatı çocukluğundan itibaren kitap ve edebiyatın etrafında dönüp durdu. Tıp fakültesini bitirdiğinde kendisini "çuvala tıkılmış gibi" hissetti. "Çuvaldaki delik" dediği psikiyatriden başını dışarı uzattı. 10 yıllık ihtisasını Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’nde tamamladı. Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'nde 3 yıl boyunca Artistik Yaratıcılık ve Sanat Psikolojisi dersi verdi. Psikiyatristliğinin yanında yazarlığı ve yayıncılığıyla da tanınan Cem Mumcu, 1997 yılında Okuyan Us yayınevini kurdu. Türkiye’nin en büyük şirketlerine iletişim üzerine eğitimler vererek etkileşim gruplarını yöneten Cem Mumcu, TED’in Türkiye’de gerçekleştirdiği ilk organizasyon olan TedxReset’in konuşmacılarından biri oldu. Yazı, şiir ve öykülerinin yayınlandığı dergi ve yayınlar arasında, Taylor&Francis Group Middle Eastern Literatures, Cogito, Kitap-lık, E, Varlık, Milliyet Sanat, Radikal Kitap, Milliyet Cadde, Vatan Gazetesi, Evrensel Kültür, Aries, Artimento, Akademist, Yasakmeyve, Son Kişot, Hayvan, Aura, Vizyon, Cumhuriyet Dergi, Bütün Dünya, DermoArt, lstanbul Art News, Haliç Edebiyat, Yaşasın Edebiyat, Aziziye, Akşamlık, Genç Boyut, Şizofreni ve Sanat, Hürriyet Gösteri, İstanbul Life, Tempo, Bilim ve Gelecek, Cumba İstanbul, Arena, Deniz Yıldızı yer almaktadır. Televizyonda ise bugüne kadar yer aldığı iki kavramsal program; “Kısa Devre” ve “Kime Göre Neye Göre” programları kaliteleri ve içerikleriyle ses getirmiştir. Aynı zamanda çizen ve resmeden Cem Mumcu “Sandığınız Değilim, Sandığınız Şeylerden Hiçbiri Değilim, Sandık da Değilim!” isimli ilk kişisel sergisini Aralık 2016’da, “Zoraki Yolculuk” isimli ikinci kişisel sergisini Aralık 2018’de açmıştır. SANA AŞKTAN SORUYORLAR Cem Mumcu Okuyan Us Yayınları, 2023 324 s.

  • Eski İstanbul'da hovardalık

    Ahmet Rasim'in kaleme aldığı Fuhş-i Atik Oğlak Klasikleri arasında yerini aldı. Bir kişinin bile bilmesine razı olmayan eski fuhuş, gözlerini açıp da bugünlerin apaçık rezaletlerini görecek olsa bana öyle geliyor ki utancından kan ter içinde kalır. Sen gitgide bir âfet-i devran olacaksın Canlar yakacak âteş-i sûzan olacaksın Bilmem ne zaman derdime derman olacaksın Çağın geçecek sonra peşiman olacaksın. Kalp düşünce ve isteklerinin harekete geçişindeki incelik kayboldu. Ruhun, içe işleyip isteğini hızla anlatma duygusuna artık lüzum kalmadı. Fuhuş, çıplak ve perişan sokak ortalarına, duvar diplerine, viranelere, ıssız yerlere, deniz kenarlarına, ağaç altlarına, gölgeliklere doldu. Tabir mazur görülsün, çoluk çocuk maskarası ve belki, bir kat daha rezil oldu!.. Gazeteci, yazar, tarihçi ve milletvekili olan Ahmet Rasim, kendine özgü tarzıyla kaleme aldığı eserleri ile Türk Edebiyatı’nın önemli isimleri arasında yer aldı. 1865’te İstanbul’da doğan Ahmet Rasim, öğrenimini Darüşşafaka’da birincilikle tamamladı. Posta ve Telgraf Nezareti Fen Kalemi’ne memur oldu. Ahmet Mithat’ın yönlendirmesiyle Tercüman-ı Hakikat gazetesinde yazılar yayımladı. Makale, gezi, anı, sohbet, şiir ve çevirileri çeşitli dergi ve gazetelerde yer aldı. İleri, Vakit, Akşam ve Cumhuriyet gazetelerinde çalıştı. Ahmet Rasim, 2. Meşrutiyet’ten sonra Hüseyin Rahmi Gürpınar'la birlikte Boşboğaz isimli bir mizah dergisi çıkardı. Suriye, Sofya ve Romanya’da muhabir olarak görev yaptı. 1927’de İstanbul milletvekili oldu. Ahmet Rasim’in günümüze ulaşan 140’ın üzerinde yapıtı bulunmaktadır. Gerçekçi gözleme ağırlık verdiği kaleminden çıkan en bilindik eserleri Falaka, Afife, Gülüp Ağladıklarım, Osmanlı İmparatorluğunun Reform Çabaları İçinde Batış Evreleri yer almaktadır. FUHŞ-İ ATİK Ahmet Rasim Oğlak Yayınları, 2023 Yayına Hazırlayan: Nuri Akbayar 272 s.

  • Yazmak kendimizle tanışmak ve yakınlaşmak için bir yoldur

    İlk kez yayımlandığı 1986 senesinden bu yana okulların müfredatına bile giren İliklerine Kadar Yazmak sayesinde içinizdeki yazarı özgür bırakabilir, hatta belki de hiç bilmediğiniz yazar yönünüzle tanışabilirsiniz. Yazmak kendimizle tanışmak ve yakınlaşmak için bir yoldur. Bir düşünün: Karıncalar bunu yapmaz. Ağaçlar yapmaz. Safkan atlar, dağ geyikleri, ev kedileri, çimenler ya da kayalar yapmaz. Yazmak insanlara özgü bir faaliyettir. (…) Yazmak sınırlarımızı bırakmamızı ve her şeyle birleşebilmemizi sağlar. Otuz yıldan uzun süredir yaratıcı yazarlık dersleri veren Natalie Goldberg, öğrencilerinden ve okurlarından iliklerine kadar yazmalarını istiyor; zihinlerindeki katışıksız, apaçık ifadeleri duymayı arzuluyor. Yazma tekniğini öğrettikten sonra, “Tamam, şimdi büyük bir dürüstlükle yazın” demenin bir işe yaramadığının farkında. O yüzden bu kitabında kimi zaman yazmanın yüzde doksanının dinlemek olduğundan, kimi zaman fiil kullanımından, kimi zaman şüphelerin üstesinden gelmekten, kimi zaman köklerimizi kazıyıp çıkarmaktan, kimi zaman da yazacak bir restoran bulmanın inceliklerinden ve hiçbir şey yapmadan bir yürüyüşe çıkmanın öneminden bahsediyor. Natalie Goldberg, aralarında bir milyonun üzerinde kopya satan, on dört dile çevrilen ve bu ülkede yazma pratiklerimizde bir devrim başlatan Writing Down the Bones (Shambhala, 1986) da dahil olmak üzere on beş kitabın yazarıdır. İLİKLERİNE KADAR YAZMAK Natalie Goldberg Hep Kitap, 2023 Çeviri: Damla Göl 232 s.

  • Deleuze ve Guattari perspektifinden felsefe, siyaset ve sanat yazıları

    Editörlüğünü Ömer Faruk'un yaptığı Dışarıdan Düşünmek: Deleuze ve Guattari Perspektifinden Felsefe, Siyaset ve Sanat Yazıları başlıklı kitap raflarda yerini aldı. Acılı topraklarda yaşıyoruz, ölüm mahalleden kapı komşumuz oldu; hastanelere barış pankartlarında yaralılar taşınıyor, ölüm severlik kurumsallaşıyor ve kitleselleşiyor… Artık kabul edelim: Devlet ve hükümet arasına sıkışmış olan bir politika yapma tarzı “nekropolitika”yı tek seçenek olarak yeniden ve yeniden üretiyor. Düşündüklerini bağırarak dikte ettiren kaşarlanmış siyasetçiler akan kanı durdurma yeteneklerini çoktan yitirmiş durumdalar. “Dinsel, milliyetçi sağ”ın ve “devletsi örgütlenmelerle iktidarı ele geçirmeye talip olan sol”un düşünce biçimlerinde sorun var! Hem de çok! Dışarıdan Düşünmek bu durumu saptayan, daha ötesi kimi önerilerde bulunan makalelerden oluşuyor. Bu topraklarda hemen hiç girişilmeyen bir çabaya, “düşünce”nin kendisini sorunsallaştırmaya girişiyor. Dolaylı ifadelerden kaçınarak, şairce, “Göte göt denir hâkim bey!” cüretkârlığında ve sarihliğinde yapıyor bunu. Zihnimizi, bedenimizi ve duygularımızı kendisine hapseden düşünceden beslenen “temsil”in her seferinde yeniden üretilen haysiyetsiz (= özsaygı yoksunu)” boyutunu deşifre ediyor. Hatip’in, kürsüde bağırdığından daha az; Şair’in, kuytuda fısıldadığından daha çok olduğuna dikkat çekiyor. Dünyaya giriş aracı olarak kullandığımız dil’in yalana kayıtlı olduğunu belirtiyor. “Emirlerden müteşekkil bir grameri zihnimize kim ve neden işledi?” gibi sahih sorularla meşgul oluyor. “Emir yukarıdan gelir ama aşağıdan yukarıya yeniden üretilir!” benzeri saptamalarda bulunuyor. “Hâkim anlamların ve kurulmuş düzenin” parçası olan yazı’yı sorgulamaktan ve “devlet-dışı” olduğunu iddia eden yazar’ın ona ihanet de etmesi gerekliliğinden söz ediyor. Yasaya boyun eğen, grameri kusursuz kullanan, terbiyeli, steril ve düzenli normal bireyin iktidarın kara kutusu olduğunu, Aşk’ı bile devletleştirdiğini örneklerle gösteriyor. Ve “yenme-yenilme” ikileminde işleyen düşünce biçiminin tüm bu sorunların kaynağını oluşturduğuna, Gezi Parkı Şenliği’nin bu topraklardaki en “haysiyetli (= özsaygılı)” kitlesel hareket olduğuna işaret ederken; T.C.’nin 100 yıllık geçmişine Gezi Parkı Şenliği’nin 10. yıldönümünden bakmayı deniyor. “Düşünmek (= yaratmak) temsilden çıkmaktır” diyen bir “devlet-dışı” düşünce arayışına girişmeye cesareti olanlar için… Kitaptaki yazarlar: Ali Akay • Çetin Balanuye • Melih Başaran • Can Batukan Cengiz Baysoy • Sercan Çalcı • Mustafa Demirtaş • Fahrettin Ege Süreyyya Evren • Ömer Faruk • İlke Karadağ • Onur Eylül Kara Oğuz Karayemiş • Sinem Özer • John Protevi • Emre Sünter Daniel W. Smith • Levent Şentürk Ömer Faruk 1954 yılında Adana'da doğdu. Öğrenimi ile ilgili olmayan muhtelif işlerde çalıştı. Orhan Pamuk’un Beyaz Kale adlı romanı için yazdığı eleştiri yazısı ile 1987 yılında Milliyet Sanat dergisinin düzenlediği Abdi İpekçi Sanat Yarışması/Öykü-Roman Eleştirisi İkincilik Ödülü’nü aldı. Son uğrak noktası Ayrıntı Yayınları oldu. Kurucusu olduğu bu yayınevinin genel yayın yönetmenliğini Kasım 1987-Kasım 2008 yılları arasında sürdürdü. DIŞARIDAN DÜŞÜNMEK Editör: Ömer Faruk Yeniinsan Yayınları, 2023 584 s.

  • Öykü: İki Yana Yaslı

    "İnsanların, sıkıştıkça tutundukları eskilikleri, zamanın dehlizinden çıkartıp ortaya koymalarının sebebini, o zaman çok iyi anladım işte." İ. Usame Yördem “Yalnızlık, bir durum olarak düzeltilebilir ancak bir ruh hali olarak tedavi edilemez bir hastalıktır.” Vladimir Nabokov Soğuk bir hava karşıladı beni İstanbul’da. Mutsuz suratlar vardı. Çok kalabalıktılar ve çok yalnız hissediyordum. Yapabileceğim en iyi şeyi yapmış, bir başıma olmasa da yalnız kalmayı başarmıştım. Yüksel’i, bu başarımı kutlamak için aradım. Görüşme talebimi ilettim. Resmi bir nezaketle kabul etti bunu. Aramızdaki şeyi, o görüşmede de tanımlayamadım. Hep böyle oluyordu. Üstelemedim. Ona, birine âşık olmak istediğimi anlattım. Duyarsız karşıladı beni. Aramızdaki rafine samimiyeti indirdik raftan, birkaç dakikalık konuşma sonunda. Dondurucuya atılmış anıları çıkarttık. Erittik onları. İnsanların, sıkıştıkça tutundukları eskilikleri, zamanın dehlizinden çıkartıp ortaya koymalarının sebebini, o zaman çok iyi anladım işte. Anlayışıma karşılık yaşadıklarını anlattı Yüksel. Duygularımdan bahsettim ben de ona. Onu dinlemiş olmamdan dolayı beni dinlemesini istiyordum sanırım. Yüksel ile konuşacaklarımız bittikten sonra Gündüz’ü aradık. Yakınlarımızdaki bir alışveriş merkezine gitmeyi önerdi Gündüz. Kabul ettik. Gittik. Çift girişli bir alışveriş merkezinin farklı girişlerinde, birbirimizi bekledik. Yüksel, bu süre boyunca çok neşeliydi. İçinden taşırdığı mutsuzluğu ezme çabaları vardı dışında. Gündüz’ü aradık gözlerimizle. Bereket, çok sürmedi bu arayış ve denk geldik çıkışlardan birinde. Oturduk. Acıkma sessizliği doldu aramıza. Yalapşap bir hayatsızlık beni buldu o an. Bir şeyi bastırmaya çabalıyordum, neydi o? Mutsuzluk muydu? Eğer buysa mutsuzdum, evet. Kronik bir acı sarmıştı çevremi. Galiba bir şeyi arıyordum, bu yüzden duruyor ve o şeyin beni bulmasını bekliyordum. Bekleyişimin yanında süren zaman, dönen dünya, devam eden hayat gerçeği de vardı. Bu gerçeğin içindeydik. Etrafıma bakındım. Gündüz, büyük boy bir hamburger istedi o an, yanına asitli bir içecek. Biz de birer sufle aldık Yüksel’le. Siparişler geldi. Dondurmalı sufleme kaşığı batırdığımda, içime de bir şey batar gibi geldi. Gündüz’ün hamburgeri kavrayışında, içeceğinden bir yudum alışında, içimi ezen bir şey vardı. Tanımını yapacaktım ki Yüksel’in “dondurman eriyor şapşal, hadisene!” cümlesi ketledi beni. Sufleye kaşığımı daldırırken Gündüz de köfteyi ısırıyordu. Seneler sonra tekrardan bir araya gelmemizin, tanıdık bir yabancılığı olmuştu. Çekingen değildik ancak mesafeler oluşmuştu sanki aramızda. Düzlediğimiz bütün girintiler, yeniden hortlayıp filizlenmişti. Gündüz, ısırdığı köfte parçasını çiğnerken bir anda yakın zaman önce babasını kaybetmiş olduğu gerçeğini hatırladım. Bunu bir köfte, bir ekmek, bir çiğneyiş hatırlatmadı elbette ancak süreğen şeylerin, devam eden yaşam faaliyetlerinin bunda bir etkisinin olduğunu yadsıyamazdım. Gündüz’ün seneler sonunda gördüğüm bu çökkün suratı, babasının kaybıyla anlamlı bir mutsuzluğa dönüşmüş ve genişlemişti. Ayrımsadım bunu o anda. Bir süre sessizce durduk üçümüz. Yüksel, ben ve Gündüz. Sessiz bir mağaraya kapattık galiba kendimizi. Konuşacak bir şeylerimiz olmadığından değildi susmamız, konuşacak çok şeyimiz olduğundan ve hangisinden başlayacağımızı bilmediğimizdendi. Bir an günleri saydım, hesapladım. Babasını, bir ay önce kaybetmişti Gündüz. Bir ay geçmişti üstünden. Bir ay, neyin üstünden geçmişti? Bunu sordum kendi kendime. Durduk yere “Nasılsın?” dedim Gündüz’e, suflemin dibini kaşıkla kazırken. “Bilmem,” dedi, omuzlarını sarsıp da içeceğinden bir yudum alırken. Bunlar olurken çantasından telefonunu çıkardı Yüksel, bizimle ilgilenmeyeceğini düşündüm. “Ne kadar oldu?” diye sormak istedim Gündüz’e. Sormadım. O da “yirmi dokuz gün,” demedi. “Bir ay sanıyordum…” demedim. “Yarın tam bir ay oluyor…” demedi. “Ağrısı, önceki güne göre hafiflemesi beklenirken aksine giderek şiddetlenen yirmi dokuz gün…” demedim mırıltıyla. Kafasını kaldırdı Gündüz, bir şey diyecekti, caydı. Hamburgeri bitmişti. İçeceğini içti. Pipetten yükselen ses, bana acıtıcı geldi. Hayatın detayları arasında bu denli boğulmak, her bir şeyde bir anlam aramak, ümitsizliğin sonucuydu zannımca. Yirmi dokuz sancılı günü eskiten zaman, herkesi aynı ölçütte eskitmiyordu. Bunu düşündüm. Sessizce kalmayı sürdürecektik ki Gündüz, “her yeni günün sabahında, yaşananların yaşanmadığını düşünerek uyandım. Böyle bir şey hiç olmamış gibi ve sanki böyle bir şeyin olmayışını düşünmem, o şeyin olmayışını mümkün kılarmış gibi.” demeseydi eğer. Ancak dedi. Ona bir cevap vermem gerekirdi. Veremedim. Yüksel’e baktım. Gündüz, bunu söyledikten sonra kısacık güldü. Yüksel ise kafasını telefona gömmüş, orada yokmuşuz gibi davranıyordu. Gündüz’ü süzdüm uzun uzun. Kısa kısa nefes aldım. Mükemmel bir boşluktan kendini yontmuş, şimdi de kendi içini dolduruyormuş gibi gözüktü gözüme. Tuhaf gelmişti. Eski tavırları sürüyordu. Aynıydı. Ama bir yerde, aynı da değildi. Babasızdı artık. Gülüşü, önce kısa, ardından uzun bir kahkahaya dönüşmeye başladı. Yasını sürdürmediğini, uzun süre kahkaha attığında fark ettim. Durduk yere atmıştı. Ona vereceğim cevabı düşündüğüm anda atmıştı. Bu kahkahayı, atmak zorundaymışçasına atmıştı. Ortada bu denli kahkaha attırmayı gerektiren bir şey olmasa da kahkaha ile yasını yaşıyormuş gibi geldi bana. Sanki böyle yapınca bir miktar yaslanıyordu. Bu bir miktar değişik hissettirmişti. Olağan olan neydi, o an bilmiyordum. Bir şey demedim. Yüksel, kahkaha sesini duyunca telefonu cebine koydu. Bize döndü. Bir şeyler kaçırdığını veya yaptığının ayıp olduğunu düşünmeye başlamıştı sanırım. Bir şeyler diyecekti. Ağzı açıldı. Bizi dinlemediğini belli etmemek için kıvrandı bir süre. Sessizliği dişledi. Konuşmasını bekledik. Konuşmadı, caydı bir şey söylemekten. “Yaslı gittim, şen geldim…” sesini işittik, yan masadaki telefonun zil sesinden. Tam da o anda. Yiyeceklerimizi bitirmiştik. Kalktık, ayrıldık alışveriş merkezinden. Gündüz’ün çalıştığı ofise gittik. Masanın üzerinde “Yas Günlüğü” kitabı vardı. Kitap, bana bir şey anlatacaktı sanki. Bir süre sessizce bir anlaşıyı sürdürdük. Boşluğu büyüttük. Ölmek, renkli bir acıydı. Bunu fark ettim. Durmadan parlıyordu ve nerede olduğunu, nerede durduğunu belli ediyordu. Elle tutulacak bir şey aradım odada. Bulamadım. Düşündüm yine de. Bir şeyi kaybetmenin büyülü bir tarafı yoktu. Safi acı. Katran gerçek. İç içe geçen bir şeyler. Matruşka duygular. Sert geçişler. Bir şeyin artık olmayışını fark etmek ve bunu kabullenmek arasında ince bir çizgide, giderek ensenin kalınlaşması. Tümden bu şekilde ilerliyordu süreç. Bir döngü gibi. Sırasıyla. Ağırlaşarak. Ölmek, ölenden geriye kalanlar içindi. Bunu düşündüm. Ayağa kalktım birden. Oradan ayrılmayı, kasvetten kaçmayı düşündüm. İçimde, taşkın bir duygu, eziliyordu. Gündüz’e sarıldım. Ona, onun yanında olduğumu sustum. Bir süre sarılı kaldık. Birkaç damla yaşı, omzuma düştü. Hayat, şekilli bir boşlukla imtihan ediyordu bizi. Daha önce onun yanında olabilir, acısını çektiğinde yanında durabilirdim. Ancak yapmadım. Galiba salt gerçeğin, bunları yaptıkça değişmeyeceğini biliyor ve kolaya kaçıyordum. Ölümden korkuyordum ve sanıyordum ki ondan uzaklaşınca beni bulmayacak asla. İçini çekti Gündüz. “Bir ihtiyacın olursa…” diye başlayan bir cümle kuracaktım ki “onu çok özlüyorum, daha şimdiden…” dedi. Bir şeyi bastırdım içime. Ağlak suratımı katladım, sonrasında kullanırım dedim. Yaslandım duvara. Kafamı kaldırıp Gündüz’ün yaşlı gözlerini sildim. Yüksel de ayağa kalkıp yanımıza geldi. İki yanındaydık Gündüz’ün. Sırasıyla omzuna dokunduk. Yanındayız, dedik. Bunu aynı anda söylememişsek de peş peşe söylemiştik. Yanındayız. Bu neyi değiştirecekse?

  • 1918 yılı ABD’sinde geçen bir aile öyküsü

    Modern Amerikan edebiyatının klasiklerinden Kırlangıçlar Gibi Geldiler, Çiğdem Erkal’ın çevirisiyle Türkçede. “Annesinin melek çocuğu” küçük Bunny, abisi Robert, babaları James, teyze Irine ve etrafında bir pusula iğnesi gibi dönüp durdukları anne Elizabeth... I. Dünya Savaşı bitmiştir ve sonrasında patlak veren İspanyol gribi her yeri kasıp kavurmaktadır. Illinois’da yaşayan iki çocuklu Morison ailesinin trajediler ve umutlarla dolu yaşamı bu kez yeni bir sınavdan geçecektir. Ailenin bu salgın ve kapanma günlerinde yaşadıklarını tüm gerçekliği ve derinliğiyle ele alan William Maxwell, yaşamın ancak romanlarda keşfedilebilecek yanlarını bu eserinde ustalıkla gösteriyor. Modern Amerikan edebiyatının klasiklerinden Kırlangıçlar Gibi Geldiler, Çiğdem Erkal’ın çevirisiyle... William Maxwell Amerikalı öykü, roman ve deneme yazarı. 1908 yılında birçok öyküsüne, romanına sahne olan Illonis eyaletinde doğdu. 1938-1975 yılları arasından New Yorker’da editör olarak çalıştı. Aralarında Nabokov, Salinger, Updike, Cheever gibi ustaların olduğu birçok önemli yazarın editörlüğünü yaptı ve “yazarların yazarı” olarak nitelendi. Maxwell, Pen/Malamud Award, Mark Twain Award gibi ödüller aldı. 1982 yılında Hadi Yarın Görüşürüz ile ülkenin en prestijli ödüllerinden National Book Award’ı kazanan Maxwell, 2000 yılında New York’ta yaşamını yitirdi. KIRLANGIÇLAR GİBİ GELDİLER William Maxwell Jaguar Kitap, 2023 Çeviri: Çiğdem Erkal 144 s.

  • Sanat ve Dilde Yeni Hazların Keşfi: Koloni

    Aynur Kulak, Audrey Magee'nin kaleme aldığı Koloni üzerine yazdı: "Baştaki çok iyi olan açılış sahnesinin beni metne bağlayan tüm unsurları romanın son sayfasına kadar -herhangi bir dalgalanma veya düşmeye sebebiyet vermeksizin- yüksekliğini korudu." Niran Elçi çevirisi ile yayımlanan Koloni, okumaya başlar başlamaz sarmaladı beni. Açıkçasını söylemek gerekirse böyle bir sarmalanma yaşayacağımı tahmin etmiyordum. Bay Llyod’un resim yaparken kullandığı malzemelerin bulunduğu sandığın ve şövalesinin onu İrlanda’nın kuzeyinde bulunan adaya götürecek olan küçük motorlu kayığa yüklendiği sahnenin detayları Audrey Magee tarafından öyle anlatılıyor ki, şöyle bir başladığım romandan kendimi alamadığım bir noktada buldum kendimi. Neredeyse pürüzsüz bir metin okuması oldu diyebilirim. Baştan sona, tüm karakterleri, olay örgüsü, anlatısı, zihnimde ve ruhumda yarattığı duygular ve kurgusu ile Koloni pürüzsüzdü. Pürüzsüzdü çünkü, baştaki çok iyi olan açılış sahnesinin beni metne bağlayan tüm unsurları romanın son sayfasına kadar -herhangi bir dalgalanma veya düşmeye sebebiyet vermeksizin- yüksekliğini korudu. Yılın bitmesine daha altı ay var fakat çağdaş dünya edebiyatı içerisinde yılın en iyi romanını okuduğumu şimdiden ilan edebilirim. Kendimi tutabilsem (romana karşı sevgimi anlatmak adına) sadece “okuyun” “lütfen okuyun” deyip bitirebilirim kitapla ilgili yazacaklarımı fakat üzerine çokça konuşulmayı ve yazılmayı hak eden bir roman. Yani bendeniz romana sevgimi anlatmak adına susmayacağım izninizle. Mairead ve James. Müthiş derecede kalbimi çarptıran bu iki karakterin ismini hemen yazmak istiyorum. Bu iki karakteri -anne ve oğlunu- okumak, onların zihinlerine, kalplerinin içine ve bedenlerine girip çıkmak, Audrey Magee’nin bu anlamda -aslında romandaki hangi karakteri yazıyor olursa olsun- onlar gibi düşünüp, onlar gibi hissetmememizi sağlaması muazzamdı. Hatta onlara karşı bu hissiyatımı cebime koyarak, anne oğulu benim nezdimde özel kılan en önemli iki sebebi daha yazacak olursam; yaşadıkları adada birbirlerinin duygularına ve isteklerine saygı duymaları (özellikle annenin oğluna) ve diğer herkesten farklı olarak (adaya giden İngiliz ressam Bay Llyod ve Fransız dil bilimci J.P Masson’dan bile) yaşadıkları ve sıkıştıkları adada hayal kurabilen tek karakterler olmalarıydı. Roman başlar başlamaz Bay Llyod ile tanışıyoruz aslında. Yıl 1979 yazı. Kendisi İngiliz bir ressam. İnzivaya çekilip resim yapmak ve kendini sanat çevresine, en çok da bir resim galerisi sahibi olan karısına karşı ispatlamaya çalışan Bay Llyod’u İrlanda’nın kuzeyindeki bir adaya gitmek üzereyken tanımak son derece önemli. Resim malzemeleri ve şövalesi ile bir motora bindiği sahnenin tüm detayları o kadar güzel anlatılmış ki romana şöyle bir başlamış olsanız bile devamını getirmemeniz imkansız. Aynı zamanda bu sahne Bay Llyod ile ilgili harika bir karakter analizi. Tüm üstten bakan davranışları, hal ve hareketleriyle tam bir İngiliz var karşımızda. İngiliz ressamımız adaya ayak basar basmaz adalılar ile tanışıyor ki bu tanışma ile birlikte tüm karakterlerle de tanışmış oluyoruz. Adada bulunan adalıların artık neredeyse konuşmadığı İrlandaca dilini yaşatmaya çalışan Fransız dil bilimci Masson (o da tam bir Fransız’dır, tam anlamıyla isyankar bir ruh ve protestocudur) bu dili konuşan 100 yaşına yaklaşan Bean Ui Fhloinn, onun kızı Bean Ui Neill, eşini, abisini ve babasını bir deniz kazasında kaybeden Mairead ve oğlu James ile kaybettiği eşinin kardeşi Francis. Kitabın başından itibaren aile içerisindeki diyaloglar çok önemli. Zira bizler onların yaşamlarındaki ayrıntıları, adaya gelenlerle ilgili düşüncelerini, adada kalmış bir grup insan olarak dışarıdaki modern dünyaya karşı nasıl bir algı oluşturduklarını, isteklerini, arzularını, hayal ettikleri şeyleri, anadil ile olan bağlarını ve zaman zaman da aslında modern dünyadan kendilerini koruyamamalarının getirdiği yozlaşmaya başlamış davranışlarını okuyoruz. Çünkü kapitalizmin asimilasyon mekanizması çok güçlü ve yıllardır son derece istikrarlı şekilde halklar, diller, kültürler üzerindeki çalışmalarını sürdürmekte. Hiçbiri kahraman veya anti-kahraman olmayan bu karakterlerin bir adada toplanmış olması romanın ince detaylarının her diyalogda ve her monologda (karakterlerin zihinlerinin, kalplerinin ve bedenlerinin içine girdiğimiz bilinç akışı monologlar muazzamdı) yeniden ve yeniden sağlamlaşmasına sebebiyet veriyor. Audrey Magee bu çoklu karakter anlatımı seçimi ile ana iskeleti sürekli sağlam tutuyor. Romanın ana iskeletinde omurgayı oluşturan ana unsur ise ana dil konusu olarak karşımıza çıkıyor ve ana dilde uygulanan politikaların halkların asimilasyonu ve emperyalizmin yayılmasını nasıl sağladığı oluyor. Sadece konuşulan ve kaybolan diller konusu değil mevzu bahis olan. Dilin bir ifade aracı olarak dışarı çıkması (dışlanması, zamanla unutulması ve yok olması) ve aynı zamanda sanatta önemli bir ifade şekli olarak resim ile yenilenerek içeri girmesi, sızması hatta. “Sızması” diyorum çünkü adaya yeryüzünde sömürü devletlere sahip oldukları ülkelerden dolayı güneş batmayan imparatorluk olarak adlandırılan İngiltere’den gelen İngiliz bir ressam geliyor. Buna rağmen öyle bir şey oluyor ki dil kalplerimizden içeri bir hayal ve haz unsuru olarak giriyor resimlerle birlikte. Fırça darbeleri tuvale inerken dilin ifade biçimi olarak yeni olanı keşfi ve bu durumun bilinç akışı ile monologlara yaslanmasındaki muazzamlık çareyi tek bir yerde aramamayı, aynı zamanda da insan için sanat vasıtasıyla hayal kurmanın ne kadar önemli olduğunu gösteriyor. Sonrasında yine bir dışlanma unsuru olarak elbet. Çünkü en az aç kalma korkusu ve yoksulluk kadar ruhların ve bedenlerin arzu etmeyi ve hazzı yeniden hissetme tehlikesi de var. Hikayenin bu yapısı Mairead karakteri vasıtasıyla dışlanmanın ikili unsurları gözetilerek -günlük yaşamda ve tuval üzerinde- çizilen harika kompozisyonlar eşliğinde aktarılıyor. Bu arada James’in dedesi ve babası gibi balıkçı olmak istemeyip ressam olma hayali ve annesi Mairead’in Bay Llyod’un tuvaline her detayıyla kazınan bedeninin dini bir motif olarak Meryem’i veya cennetten kovulan Havva’yı çağrıştırması içinden çıkmak istemediğimiz “politikalar üstü” benzersiz detaylar sunuyor bize. IRA’nın İngiltere’deki eylemleri olmasa her karakter istediği her şeye kavuşacak belki ama Audrey Magee bu olayları her bölümün sonunda ada topraklarının dışında gerçekleşen fakat adadaki yaşamı tümüyle etkileyen öyle bir gerçeklikle sunuyor ki politikalar söz konusu olduğunda çarpışma ve ölüm unsurları ne kadar uzakta gerçekleşirse gerçekleşsin her bir hayatın tam da odağına yerleşip kurulan hayalleri tuz buz ediyor. Magee’nin yaşanan siyasi eylemleri hikâyenin içine karıştırmaksızın tam odağa bu derece güzel yerleştirebilmesi hikâye anlatmadaki stratejisini ne derece iyi yönlendirdiğinin önemli göstergelerinden biri. Başından sonuna çok güzel anlatılmış, dengesi hiç bozulmayan, kurgu unsurları gayet yerinde, tüm karakteriyle ilişki kurabildiğimiz, tüm bunlar düşünüldüğünde Audrey Magee’nin anlattığı hikâyeye karşı mesafesini çok iyi koruyabildiği bir roman Koloni. Niran Elçi yine harika bir çeviriye imza atmış. Çok teşekkür ederim. Ve son olarak yazarın hemen başka bir kitabı daha var mı diye baktım elbet. 2014 yılında yayımlanan The Undertaken isimli dilimize henüz çevrilmemiş bir romanı daha var. Bu romanını da Delidolu Yayınları’ndan okuyacağız sanırım. Audrey Magee artık yakından takip edeceğim çağdaş dünya edebiyatının en önemli yazarları arasında benim için. Sizin için de öyle olsun lütfen. Koloni’yi mutlaka okumanız dileğiyle. KOLONİ Audrey Magee Delidolu Yayınları, 2023 Çeviri: Niran Elçi 336 s.

bottom of page