Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Türkiye’nin Bitmeyen Hikayesinin Distopik Romanı
Tarih-Lenk, Osmanlı’da Köleliğin Sonu ve Gerçek ile Kurmaca Arasında Yüzbaşı Torosyan’ın Acayip Hikayesi gibi kitaplarıyla tarih yazınında önemli bir yer tutan Dr. Y. Hakan Erdem romancılığıyla da iddialı bir isim. Hakan Erdem’in distopik bilimkurgu romanı Zaman Çöktü okurla yeniden buluştu. 41. yüzyıl: Koyun ve koçların sembolokrasiye karşı savaşı! Y. Hakan Erdem, bu kez bilimkurguya el atıyor ve tufandan sonrasına, 41. yüzyıla gidiyor, ama buralardan fazla uzaklaşmadan... Zaman Çöktü, bir bakıma, insanlaşmaya çalışan koyunların, koyunluk değerlerini savunarak insanlara karşı ayaklanışının hikâyesi. Bir bakıma da 21 yüzyıldır süren sembolokrasiye ve Türkiye'nin ruhuna tutulmuş bir ayna: Huriler, buharlaştırıcılar, gargoyle’lar, başkasının uykusunu uyuyanlar, koçlar, dispatlar, siborkullar, kara delikler, kırmızı başlıklı kızlar ve daha neler neler... Belki de, Batılılaşma sürecindeki koca bir ülkenin, mecburen Güneylileşmek zorunda kalışının hikâyesidir bu, kim bilir? Gelecekte, 41. yüzyıl Türkiye’sinde geçen kitapta koyunlaşan insanlar, insanlaşmaya çalışan koyunlar, etrafta yüzlerce Fatih Sultan Mehmed klonu, Napolyon, Büyük İskender, Aristoteles gibi tarihi karakterlerle Batılılaşma serüvenindeki Türkiye'yi anlatıyor. Y. Hakan Erdem, gerek tarih gerekse kurgu alanında ortaya koyduğu eserlerle hem Türkiye’de hem de dünyada kendisini kanıtlamış değerli bir kalem. Zaman Çöktü ise yazarın kurgu alanındaki çalışmaları arasında yer alan önemli bir roman. Türkiye'nin Batılılaşma hikâyesini insanlarla karşı kaşıya gelen koyunlar, tarihten figürler, kara delikleri fantastik elemenler ve hicivle birleştiren güçlü bir distopya. Y. Hakan Erdem, Boğaziçi ve Oxford üniversitelerinde öğrenim gördü.1993-2002 yılları arasında Boğaziçi Üniversitesi’nde öğretim üyeliği yaptı. Akademik yaşamını halen Sabancı Üniversitesi’nde sürdürüyor. Yurtdışında 1996’da yayımlanan Slavery in the Ottoman Empire and its Demise adlı çalışması, Osmanlıda Köleliğin Sonu adıyla Kitap Yayınevi tarafından 2004’te yayımlandı. 2002’de Israel Gershoni ve Ursula Woköck ile Histories of the Modern Middle East ve 2006’da Israel Gershoni ve Amy Singer ile Middle East Historiographies adlı çalışmaları yayımladı. Erdem’in 2008’de Doğan Kitap’ça yayımlanan Tarih-Lenk adlı kitabı, bir tarih metinleri eleştirisi niteliği taşıyor. Erdem’in yine Doğan Kitap’ça 2012’de yayımlanan Torosyan’ın Acayip Hikâyesi adlı çalışması ise bir hatırat metninin ne kadar gerçek ve ne kadar kurmaca olduğunu sorguluyor. Erdem, şu sıralar Osmanlı İmparatorluğu’nda Afrikalılar, Yunan Bağımsızlık Savaşı’nın Osmanlı İmparatorluğu’nda algılanışı ve III. Selim ile II. Mahmud dönemlerinin önemli dönüşümleri gibi konularla ilgileniyor ve Karar gazetesinde haftalık tarih yazıları yazıyor. Doğan Kitap, Erdem’in Kitab-ı Duvduvani, Unomastica Alla Turca ve Zaman Çöktü adlı üç romanını bir kez daha okurla buluşturuyor. ZAMAN ÇÖKTÜ Y. Hakan Erdem Timaş Yayınları, 2023 Editör: Ayşe Tuba Ayman 368 s.
- Öykü: Yalnızca
“Hasta değilsin. Nabzın düzenli. Ne gündüzlerin ne gecelerin tehlikede. Çirkin bile değilsin. Kimsen yok ama delirmedin, ölmedin. Senin kalbin niye çarpıyor hâlâ” Fatoş Asya Akbay Sait Faik Abasıyanık anısına Saatlerdir, havaya kalkmış serçe parmağın ince kasını yontuyordu. Artık yorgunluktan mı, kan şekerinin düşmesinden mi, yoksa heykelin bitmesine yakın duyduğu heyecandan mı bilinmez; titreyen elleri o kası gördüğü gibi belirginleştirmesine engel olsa da Ayten bu, vazgeçmiyordu. Arada bir bahar akşamının belirsizlik içindeki tatlı hüznüne başını çevirip kahvesini yudumluyor, bitmek bilmeyen bir tutkuyla günlerdir çalışıyordu. Bu gece heykeli bitirip de o sırlı havasını solumadan uyumayacaktı. Şeref öldükten sonra, evlenir evlenmez açtıkları avukatlık bürosunu kapatmış, lise yıllarından beri yapmak istediği heykeltıraşlığa başlamıştı. Kahvesinden bir yudum daha aldı. Soğumuş olan kahveye yüzünü buruşturup, tortulanan kırmızı şarabı kadehine koydu. Şişenin ağzını kapatırken gözünü heykelden ayırmıyordu. Heykelin karşısına geçti, birkaç adım geriye çıktı. Hafifçe eğilerek aynı göz hizasına geldi. Bir elini beline yasladı diğer eliyle de gözlüğünü bir çıkarıp bir takıyordu. Nefesini tuttu, pür dikkat bir daha baktı. Tamamdı. Gözlükten kurtulmak istercesine bir çırpıda çıkardı. Şimdi Heykelin keşfine çıkmaya hazırdı. Kendini yavaşça koltuğa bırakıp kadehini eline aldı. İçten içe konuşmalarının dışa vurduğu görülmemişti. Bu defa öyle olmadı. Kendi kendine Şeref’le, Orhan’la bir sohbet esnasındaymış gibi konuşuyor, Orhan’ın kumral seyrek saçlarına parmağını geçirip onunla alay edip eğleniyordu. Yalnızca kendi sesini duyunca yüzü düştü. “Deliriyorum galiba!” dedi. Sanki bir kuyunun içinden –Şeref miydi, Orhan mıydı?– “Selene! Selene!” diye sesleniyordu. Onu, Selene’yi bilen Orhan’dı. Şeref’e anlatmamıştı ne Selene’yi ne de o yetimhaneyi. Orhan’a daha önce duymadığı bir kinle ağlamaya başladı. Şeref’i kaybettikten sonra bu yasın içinde tutunabileceği tek varlık oydu. Orhan ne yaptı? Avare bir yaşamı ona tercih etmiş, gitmişti. Elleriyle sildiği gözyaşlarını üstüne başına sürdü. Kalan ömrünü düşündü, sustuğu onca yılı… Kenara attığı, sırtını çevirdiği şeyler içini kemiriyordu. Bir ölüm yaratamamıştı, ne kendine ne de Orhan’a. Ondan uzak olacağı her yere gitmiş, ikisi için sonu olan bir kelime bulamamıştı. Bir felakete uğramadı. Ufacık bir bela bile gelmedi başına, Orhan’ı arayıp bulması için. Düz bir çizgide yaşayıp gidiyordu. Buna içerliyor, oturduğu yerden suretini gördüğü aynaya “Hasta değilsin. Nabzın düzenli. Ne gündüzlerin ne gecelerin tehlikede. Çirkin bile değilsin. Kimsen yok ama delirmedin, ölmedin. Senin kalbin niye çarpıyor hâlâ” dedi. Orhan’ın resmini ortadan kaldırıp onu öfkelendiren her şeye cevap verdi. Bağırdı çağırdı, bitkin düştü. Caddede ışıklar sönerken şehir kıpırdanmaya başlamıştı. Serin tatlı bir rüzgâr, Dolunay Apartmanı’nın ikinci katına, gündoğumu cephesine akasya kokuları getiriyordu. Ayten yüzüne vuran bu meltemle uyandı. Donuk bir bakışla el oyması ahşap gardıroba baktı, güneş vuruyordu. Orhan’ın babası keresteci Hayri Usta’nın “Bir kat daha vernik attık mı elli sene ışıldar” deyip, ellerini gardırobun kanadına sürüşünü görür gibi oldu; yetimhaneden onu aldığında, elini sımsıkı tutuşunu, babasının ardından Orhan’la o çocuk yaşlarında kendilerine eğlence arayışlarını, gülüşlerini de… Tekrar “Selene! Selene!” diyen bir sesle yatağında doğruldu. Yetimhanenin yüksek duvarlarından yankılanan ses değildi bu. Kirpiklerini kaşıdı; yetimhanedeki bakıcı annesinin, ‘Kirpiklerini kaşıma!’ dediği zaman daha da çok kaşınan kirpiklerini... Grileşen saçlarına, mavi gözlerine o asık surat hiç yakışmıyordu. Selene! Selene! diyen, giderek artan, dün gece de duyduğu bu sese, kulak verdi. Ve o ses, onu her şeyi oturup beklemekten vazgeçirdi. ‘’Peki, geliyorum’’ dedi. Radyoyu açtı. Komşusu demek yetmez, kızı gibi gördüğü Meral’in dün akşam getirdiği böreklerden birini ısıttı. Bir bardak çayla böreğini yedikten sonra ilaçlarını içti. Yaşlı bir ağacın topraktan kurtulan köklerini anımsatan elini, incecik anahtara uzattı. Gardırobun kanadını açtı. Şeref’le birlikte diktirdikleri bej renkli keten mantosunu askıdan özenle aldı. Hiristo Petrevski’ye diktirmek için aylarca beklemişti. Manto eskimesine eskimişti ama Ayten en iyi onunla anlaşıyordu. Diğerlerinin yüzüne bile bakmadı. Şapkasını taktı. Ebruli ipek eşarbı gardırobun rafından alırken ellerine döküldü. Boynuna doladı. Taba rengi ince deri kordonlu saati bileğine taktı. Saat çalışmasa da Ayten, zamanla ilişkisini donduran bu bozuk saati takmaktan hiç vazgeçmezdi. Hâlâ gücüm kuvvetim yerinde dercesine kavradı çantasının sapını. Narin bedeninin yükünü taşımaktan yorulmuş ayaklarını süet pabuçlarına geçirdi. Yıllarca parmakla gösterilip yabancı muamelesi gördüğü, daha da kötüsü ‘’gâvur’’ yaftası yediği, ne oralı ne buralı olduğu tarihe –bin dokuz yüz kırk altı mayısına– dönmeye, bu imkânsızlığı deneyimlemeye hazırdı. Radyoda “bekledim de gelmedin sevdiğimi bilmedin” şarkısına semai bir usûl tutturmuş lavanta kokulu perdeleri ona el sallıyordu. Şeref sedef çerçevenin içinde bakakalmıştı. İstasyona geldi, biletini kestirdi. Bineceği treni izledi baştan sona... Kompartımana girdi, yeni döşenmiş antrasit renkli koltuğa oturdu. Karşısındaki boşluğa selam verip gülümsedi. Bir cevap gelmeyince de dudaklarını kaldırıp o boşluğu küçümsedi. Trenin hareket etmesiyle arkasına yaslandı. Gözlerini pencereye dikti, geçip gidenlere... Gürültünün, sarsıntının ritmiyle ağırlaştı gözkapakları; daha fazla dayanamayıp uykuya daldı. Bu takırtı, onun tek başınalığını yüzüne vuran sessizlikten iyiydi. Ancak gürültü bir ortamda deliksiz uyuyabiliyordu. Ekspres uzun bir yolu geride bırakıp küçük denilebilecek bir garda nefes nefese çığlıkla durdu. Ne kadar uyuduğunu fark edemeden, takırtıların kesilip yerini sessizliğe bırakmasıyla içinde pek de hoş olmayan bir hisle uyandı. Böyle uyanışlara alışıktı. Toparlanıp trenden indi. Neredeyim, hangi zamanda diye düşünürken sanki ona bunların cevabını verecekmiş gibi bozuk saatine baktı. Sonra da tren garındaki saate. İkisi de aynı zamanı gösteriyordu. Saat buradan dönmeye başladı. Yüzünde genç bir gülümsemeyle, biraz ileride havuzun kenarındaki banklardan birine oturmuş, yaşını başını almış adama, “Bu saatte herkes uyur sanırdım,” dedi. Adamın umursamazlığına aldırmadı. Orada sabahı bekledi. Tan ağarmaya başlayınca istasyondan ayrıldı. Doğup büyüdüğü muhitine geldi. Aynı denize sevdalanan, balık tutup nasibini alan, ekmeğini aynı zeytinyağına bandıran, kafası dumanlı dumanlı aynı şarkıyı çığıran insanları görür gibi oldu. “Bakın bunlar Rum!” diyen çocuklara rastlamadı. Orhan’la, Şeref’le sık sık buluştukları çay bahçesine girdi. Şapkasını masaya bıraktı, diğer eliyle de eşarbı boynundan çözdü. Ağaçların her birinin ayrı bir sesi olduğunu fark etti, ilk kez görüyormuşçasına gülümseyerek baktı onlara. Gençten, zayıf biri masaya yaklaşarak “Hoş geldiniz efendim,” dedi. Saygılı bir tavırla menüyü uzattı, “Ne alırsınız?” diye sordu. Ayten menüye bakmadan ‘’Petro Böreği. Ha! Bir de demli çay,’’ dedi. Genç anlamadı, bir daha sordu, ‘’Rum Böreği’’ cevabını alınca sipariş kâğıdına iki tik atıp küllüğün altına bıraktı. Ayten çayı içti, böreği beğenmedi. Başparmağındaki lâl taşlı yüzüğün ve gösterişsiz bir alyansın süslediği eliyle cüzdanından çıkardığı parayı gence uzattı. “Güzel, değil mi?” “Evet efendim, gerçekten çok güzel. ” Ayten, "Hayri Usta’nın. Bana verdi. Lakin emanet gibi taşırım, yitecek diye de korkarım. Biliyorum ‘Hayri Usta kim?’ diye sormayacaksın ama…" diye konuşma arzusuyla gencin yüzüne baktı. Konuşmayı uzatacaktı belki ama gencin onu dinlemeyi bıraktığını hissedince sustu. Gencin gözü diğer masalardaydı, boşları toplayıp gitti. Ayten oradaki havayı solumanın huzuruyla gözlerini kapatıp kısa bir süre daha ağaçları dinledi. Yetişmesi gereken bir yer olmadığına hayıflanarak kalktı. Mantosunu daha fazla sırtında taşımak istemedi, eline aldı. Yan sokağa girdi. Hayat kavgasıyla, canla başla, kendine yol açan bir yürüyüşle değil, hafızasındakileri duymak istercesine etrafına bakınarak yürüyordu. Manto sanki o günleri peşinden sürüklüyordu... Okulunun önünde durdu. Okul dağılmış, öğrenciler sel gibi yolun sağına soluna doğru ayrılıp uzaklaşıyordu. Orhan’la okuldan koşarak eve dönüşlerini ve hazırladıkları öğle yemeklerini anımsadı. Orhan, kayalıklara oturur hayal kurar, ölmüş bir martıya avucuyla su içirmeye çalışır, "şair misin ne boksun" diyenlere aldırmadan Ayten’e masallar anlatırdı. Mezun olacakları sene olan o büyük kavgada Orhan’ın kavgayı geriden izlediğini gören Ayten “Biz neciyiz burada, heeyy!” diye gözünü karartıp dalmış, erkeklere kafa tutmuştu. Şeref Ayten’i ilk orada görmüş hayran olmuştu. Kahverengi gözleri Ayten’e bakarken nasıl da ışıldıyordu. Çok geçmeden ayrılmaz bir üçlü olmuşlardı. Bundan böyle bir yanında Orhan bir yanında Şeref, Ayten’den mutlusu yoktu. Ayten’in yüzünde gamzelerinden taşan bir gülüş yer etmişti. Bir yaz gecesi Orhan tek başına dolaşırken ağacın altında Ayten’le Şeref’i görmüştü. Şeref fısıltıyla “Yaşadıkça sana sadık kalacağım, seni seveceğim,” diyor, Ayten’i dudaklarından öpüyordu, Ayten de karşılık veriyordu. Orhan oradan hemen uzaklaşmamış, nefesini tutup bir süre daha gizlice onları izlemiş, bacakları titremeye başlayınca gitmeye karar vermiş, sırtını döndüğü sırada oracığa yığılmıştı. Şeref “Gel!” diyerek Ayten’in elinden çekmiş, ikisinin kahkahaları, bayır aşağı koşuşturup karanlığa karıştıkları zaman kesilmişti. Orhan, kendine gelince öfkesi de sönüp gitmişti. Denizin huzurunda saatlerce ağlamaklı yosun gözlerle oturup martıları izlemişti. Günlerce ne Şeref’i ne Ayten’i görmek istemişti. Ayten onu nihayet bir gün çarşıda esnafla laflarken yakaladı. Biraz eğik duran kaşlarını çatmış, dudaklarını sivriltip cılız bir ıslık çalarak yürürken koşup koluna girmişti. Konuşmadan, birbirlerine bakmadan yürümüşler; Orhan enikonu içinde bir yumuşama hissetmişti. Aynı akşam üçü yemekte, mahkeme koridorlarında olup bitenleri konuşmuşlar, bir taraftan da Orhan, onlara yazacağı kitabı anlatmıştı. Daha sonra geç saatlere kadar oturup, radyoda “dertleri zevk edindim ben de neş’e ne arar” şarkısına eşlik edip rakı içmişlerdi. Ayten’le, Şeref’le geçirdiği o güzel saatler, oradan ayrılınca Orhan’dan hemen acısını çıkarırdı. Çoğu gece uyuyamaz, saatlerce denizi seyrederdi. Ve içinden yükselmeye hazır, bu alçak perdeden kötü niyetli sesi susturmak için balıkçıların peşine takılır, geceyi onlara olmadık hikâyeler anlatarak geçirirdi. Ayten’e karşı hissettiği bu arzu, Ayten Şeref’le evlendikten sonra daha da artmıştı. Şeref’in Ayten’i tutuşu, evlerinin yokuşunu çıkarken durup soluklanınca boynuna yapışan saç tellerini alışı, hiçbir zaman boyamadığı dudağının kenarını izleyişi ona dayanılmaz acılar veriyordu. Ayten’le arasındaki bu aşk duvarına çarpmaktan ve her seferinde daha da dirilen arzularıyla yüzleşmekten, sorunlu bir avare olmuştu. Onların yanındaki lüzumsuz varlığına daha fazla dayanamayıp Ayten’e yakın olmak için mahkeme salonlarında yaptığı muhabirliği bıraktı, Şeref’in ani ölümünden iki yıl önce İstanbul’a yerleşti. Göç edenler eşyalarını, hatıralarını, belki travmalarını, belki sevgiliyi de unutmayı öğrenebilirlerdi. Uzunca bir süre yazıştılar. Ayten önce mektuplara cevap vermeyi, daha sonra da okumayı kesti. Vaktiyle onunla konuşmak için her şeyi yapacak olan Orhan, Ayten’i omuzlarından silkmiş, kendi yoluna gitmişti. Ayten için her şey inandırıcılığını yitirmişti. Mektupları görüp okumamak için kendini, heykellerini oradan oraya taşıdı. Orhan, mektupları geri dönse de Ayten’i yanındaymışçasına hissediyor; ona, Sivriada gecelerini, ölen martıyı, Marika’nın dostu Deli Hurşit’i, Beyazıt Camisi’nin avlusunda havuz başında onu bekleyişini, bir başkasında saçlarını görür gibi olduğunda şairleşmeye başladığını, Ayten’in gelme ihtimali olmayan yola gözünü dikişini, sisli gecelerde İstanbul’un uyumuş rıhtımında tek başına onu düşündüğünü, tramvayın gıcırtısını, budalaca gülen kızlara kızışını, bütün bir gün duyduğu Hişt! Hişt! sesini… yazıyordu. Ayten, sokaklarda nereye gideceğini bilemeden Orhan’ın anlattığı hikâyelerin arasında dolaşıyordu. Havuz başındaki adam hâlâ aradığı kederi bekliyor muydu? “Kimseler âşık değil mi bu şehirde” deyip kendine mi yoksa başıboşluğuna mı sataşıyordu. Plaja indi, denize karşı ayaklarını uzattı. Adamın biri plaja doğru koşuyordu. Kalabalığın içinde bir Ayten bir de kendini iki taşın arasına sıkıştırmış yaşlı köpek dikkatle onu izliyordu. Denize yaklaşınca durdu. Kan ter içinde, kuyudan sıcağa çıkan bir testi gibiydi. Parmaklarını saç diplerine sürdü ve açıp ellerine baktı. Sırtında onu izleyen bir çift göz varmış gibi irkiliyor, denizin içinde kendi kendiyle boğuşuyordu. Deniz onu biraz yatıştırmıştı. Terini, belki sıkıntısını da serin suya bırakıp çıktı. Plajdaki pis bir ayna gözüne çarptı. Şöyle bir eline alıp baktı. Can sıkıntısıyla bile denemeyecek bir boş vermişlikle, durup dururken aynayı kırdı. Etrafındakiler, ne olduğunu anlamaya çalışarak hayretle ona bakıyorlardı. Herkesin ilk aklına gelen adamın deli olduğuydu. Güneş, tepelerinde olanları izliyordu. Adam, birilerinden kaçarcasına gitti, bir ağacın altına oturdu. Orada hava kararıncaya kadar bekledi. Gazinolardan hoş sadalar geliyordu. Elini cebine soktu, dudağına bir vals yapıştırdı. Mesut bir adam gibi, sanki aynayı kıran o değilmiş gibi Ayten’in yanından geçti. Ayten sarı ay ışığının altında gözlerini kısarak iyice baktı. Oydu! Orhan’dı! Riyasız, sevilmemiş, tuhaf bir hali vardı. Güneşin örselediği yüzünü herkesten çevirmiş kayıtsız adımlarla vapur iskelesine yürüyordu. Ayten göğsünü zorlayan sese elini koydu, nefesini tuttu, başını yere eğip omuzlarının arasına gömdü. Elleri titremeye başlamış, göğsüne saplanan sızı boğazında düğümlenmişti. “Orhan,” dedi. Başını kaldırıp yüksek sesle ‘Kırıldım! Korkuyorum! Şimdi ne olacak?’ demek istedi. Yıllardır seslenmeye cesaret edemediği boşluğa bundan sonra da konuşmak gereksizdi. Uzaklığa; Orhan’ın ardındaki boşluğa, bir daha baktı. Orhan vapura binmiş, bin dokuz yüz kırk altı mayısından çoktan uzaklaşmıştı.
- “...her kim Kabil’i öldürürse yedi kat daha büyük ceza ile cezalandırılacaktır.”
Rastlantı ve olasılık karşısında Tanrısal plan ve kaderin yer aldığı, suç(luluk) ve adalet kavramlarıyla işlenmiş bir intikam macerası. Hem polisiye hem de edebiyat meraklılarına... Yedi kat daha büyük ceza. Anladın mı? Kloster’in okumamı istediği satır buydu. Benimle ilgili aldığı karar. Onunla çalıştığım dönemde bana dikte ettirdiği roman, harfi harfine intikam almak isteyen bir Kabil tarikatını konu ediyordu ve hiç yayımlanmadı. Kutsal yasa, Tanrı’nın onlar için oluşturduğu, göze göz dişe diş değil, bir kişi için yedi kişi. Gizemli gerilim romanları yazarı Kloster’e bir dönem asistanlık yapan genç ve güzel Luciana B., yazarın kendisini taciz ettiğine dair şikâyette bulununca hayatı hiç ummadığı şekilde değişir. Yıllar içinde sevgilisinden başlayarak tek tek tüm yakınlarının ölümüne şahit olan genç kadın tedirgin, her gölgeden korkan birine dönüşür. Başına gelenlerden Kloster’i sorumlu tutarak eskiden birlikte çalıştığı bir başka yazardan yardım ister. Yazarlar arası kıskançlıkla hareket eden bu genç adam Luciana B. ile Kloster’i kuşatan tuhaf olayları çözüp kâğıda dökmeye yönelir, oysa Kloster’in de başından beri yazdığından haberi yoktur. Bir Netflix yapımı olarak Tanrının Gazabı adıyla televizyona uyarlanmıştır. Guillermo Martínez Arjantinli romancı ve kısa öykü yazarıdır. Martínez Arjantin, Bahía Blanca'da doğdu. Buenos Aires Üniversitesi'nde matematiksel mantık alanında doktora yaptı. Arjantin'deki eğitiminden sonra Oxford'daki Matematik Enstitüsü'nde doktora sonrası pozisyonda iki yıl çalıştı. LUCİANA B.'NİN YAVAŞ ÖLÜMÜ Guillermo Martínez Sia Kitap, 2023 Çeviri: Zeynep Öztekin Yıldırım 164 s.
- Varoluşumuzda devrim yapmanın ve gerçek mutluluğu bulmanın ilk adımını atmaya hazır mısınız?
Raphaëlle Giordano’nun kaleminden dökülen Bugün Hayatını Değiştirmek İçin Doğru Gün, Fransa’da bir milyondan fazla sattı. Bu romanıyla ilişkiler ve duygular konusuna yeni bir pencere aralayan yazar, okurlarını olumlu düşünmek ve alışkanlıklarını değiştirmeye çalışmak için asla geç olmadığını hatırlamaya davet ediyor. Hayatımızın akışını değiştirebilecek günler vardır. Meredith için o gün bugündür. Hayatının aşkı Antoine’ın ilişkilerini tersine çevirme arzusuyla karşı karşıya kalan Meredith, artık hangi yöne gideceğinden emin değildir ve netliğe ihtiyaç duymaktadır fakat nereden başlayacağını bilmiyordur. Ta ki en yakın arkadaşı Rose ona düşüncelerini not alabileceği bir not defteri verene kadar. Kendini yeniden bulmak ve büyük bir aşka hazır olup olmadığını görmek için kendine altı ay süre verir. Meredith ilk başta bunun iyi bir fikir olduğunu düşünmez ama günlük hayattan uzaklaşmak her şeyi net bir şekilde görmesini sağlayacaktır. Böylece Rose’un teklifini kabul eder: Paris’ten Londra’ya kadar defterini aşka olan eğilimini ifade etmesine yardımcı olacak notlarla doldurur. Tam anlamıyla yaşamak ve sevmek için gereken tek şeyin birkaç basit numara olduğunu öğrenir: Kendinizle barışın ve acı dolu anıları bir kenara bırakın ve hepsinden önemlisi, arzu ipini doğru yere uzatmayı unutmayın. Yönünüzü kaybettiğinizi hissettiğinizde tazelenmek için küçük altın kurallar. Ne var ki Meredith en büyük zorluğuyla karşı karşıyadır şimdi... Antoine’ı yeniden kucaklamanın ve hayatına devam etmenin zamanının gelip gelmediğini anlamak için tüm bu öğrendiklerini hayata geçirmek. Raphaëlle Giordano, Paris, Fransa'da yaşayan bir sanatçı ve ressamdır. İletişim ve stres yönetimi teknikleri konusunda eğitim almış, sanat etkinlikleri ve yenilikçi ekip oluşturma, stres yönetimi ve yaratıcılık/yenilik kursları düzenleyen bir etkinlik ajansı olan Emotone'u yönetiyor. Daha önce (Fransızca olarak) Self-assertion, Stress Management ve Relationships for Couples adlı kurgusal olmayan kitapları yayımlamıştır. İkinci Hayatınız, Tek Bir Hayatın Olduğunu Anladığınızda Başlar, yazarın ilk romanıdır. BUGÜN HAYATINI DEĞİŞTİRMEK İÇİN DOĞRU GÜN Raphaëlle Giordano Epsilon Yayınevi, 2023 Çeviri : Mehmet Akif Taşkıran Editör: Yasemin Büte 432 s.
- Yük Edebiyat'ın Haziran-Temmuz 2023 sayısı çıktı!
İki aylık e-dergi Yük Edebiyat'ın Haziran-Temmuz 2023 tarihli 11. sayısı çıktı! Öykü, şiir, eleştiri, söyleşi ve makaleleri ile (alfabetik sırayla) Abdullah Karakaya, Ahmet Cengil, Ali Havan, Arzu Anlar Saraç, Ayça Özçelik, Aydın Akduman, Emrah Kurul, Esra Özlem Dökmen, Fatih Selvi, Figen Savi, Hakan Uslu, Hicret Birik, Huban Seda Aras, Hüseyin Kılıç, Mavi Tuğba Ateş, Meral Çiçeklidal, Nilda Paşaoğlu, Osman Akçay, Osman Özenbaş, Ömer Kaya, Öztekin Düzgün, Rabia Uğurlu Doğan, Uğur Demircan ve Üsame Yördem adlı şair ve yazarlar katkıda bulunurken ön ve arka kapak illüstrasyonu Şeyda Başer Eroğlu'na ait. Derginin marka köşelerinden "Yük'lem"de Ömer Kaya dergide yayımlanma şansı bulamayan eserleri yorumlarken özel söyleşi bölümü "Yük'lü Sorular"da bu sayının konuğu eğitimci-yazar Ayla Burçin Kahraman.
- Burgazada haikuları
Kenan Yücel haikularından oluşan beşinci şiir kitabıyla okuruyla buluşuyor. Kitapta yer alan haikulara şairin resimleri eşlik ediyor. bin kez döndürdüm dilimde söylemeden- söyledim işte! * ah, sıkı şiir- her sözcükte sıçrayan bin bir düşünce Kenan Yücel 1974’te Bursa’da doğdu. Çocukluğu ve ilkgençliği Bursa’da geçti. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdi (2001). Şiiri ilk olarak Başka şiir dergisinde okurla buluştu (1997). Şiirleri, şiir üzerine inceleme/eleştiri yazıları çeşitli edebiyat dergilerinde yayımlandı. Şiirden dergisini çıkaranlar arasında yer aldı, editörlüğünü yaptı (2010-2012). 2014’te kurduğu Ve Yayınevi ve 2018’de kurduğu Anima Yayınları ile yayımcılığa devam ediyor. YALNIZ SESSİZLİĞİYLE Kenan Yücel Anima Yayınları, 2023 Tür: Şiir - Haiku 80 s.
- Sözün ve sesin duygu zamanlarına dönük bellek yolculukları
Gönlümdeki Güz’de yer alan öykülerinde Feridun Andaç okuru yepyeni duygu yolculuklarına çıkarıyor. Bir yere, bir zamana, bir düşe dönük bakışında ânların, durumların insan öykülerine sinen gerçekliklerini yansıtıyor. “Yeni söz”ün ardında bir anlatıcının öyküdeki bakışını, anlatım biçimini öne çıkaran metinlerin dokusunda yer alan yaşanmışlık duygusu zaman tanıklıklarını da içeriyor. Öykünün zamanından sözün ve sesin duygu zamanlarına dönük bellek yolculuklarına çıkarıyor okurunu Feridun Andaç. “Özcesi şu; öykü her ân, her yerde karşınıza çıkar, siz de o ânın imgesi/ duygu tınısı ve düşünce iksiriyle oturur yazarsınız. Öykü yazmak, bence, ‘özel’ bir durum gerektirmeyen anlatıdır. Denemeye, şiire yakın durması da bundandır. Her ân her yerde karşınıza çıkabilecek gerçeklik duygusuyla size kendini gösterir.” Feridun Andaç Feridun Andaç (1954), edebiyat eğitimi gördü. Çocuk yaşta başlayan resim ve müziğe ilgisi onu edebiyat tutkunu kılabilecek çizgiye getirdi. Lisede, üniversitede dersler verdi. Gezginliği yurt edindi. İnceleme, eleştiri, deneme türlerinde yazdığı yazılarıyla çağdaş Türk edebiyatının oluşum süreçlerini irdelediği, edebiyatın kuşattığı art alanları sorguladı. Yazılarında sanat ve edebiyat eğitiminin, aydınlanma ve bilinçlilik yolunun vazgeçilmezliğini dile getirmeye çalıştı sürekli. GÖNLÜMDEKİ GÜZ Feridun Andaç Eksik Parça Yayınları, 2023 160 s.
- “Bir şeyin ışık altında görünürlüğü başka, karanlığın içinde seçilirliği bambaşka.”
Peyman Ünalsın Gökhan, Deniz Gezgin’in Gözler Kanatlar Çiçekler Kuyruklar novellası üzerine yazdı: “Karşımıza öyle kitaplar çıkar ki okumayı bitirdiğimizde onda bizi yoranın ne olduğunu irdelemeye çalışırken kendimizi buluruz.” Romanların insanın dimağını açan çok katmanlı yapısına hayranım. Karşımıza öyle kitaplar çıkar ki okumayı bitirdiğimizde onda bizi yoranın ne olduğunu irdelemeye çalışırken kendimizi buluruz. Kitabı göğsümüze bastırıp karakterleri, olay örgüsünü çözümlemeye sıra gelmez. Zira ilk sayfadan son sayfaya kadar köpüklü dalgaların içinde bata çıka sürüklenen yorgun bir baş misali ilerlediğimizden durup zihnimizle bir diyaloğa girişiriz. Ne okudum, sen ne anladın? İlk etapta en önemlisi; okuduğumuzu anladık mı? Bazen bir tufan kopar ve kelimeler tutundukları sayfalardan havalanıp helezonik bir çember içinde dönmeye başlar. Birbirleri arasında yer değiştirerek algılanması daha kolay cümlelere dönüştüğünü sanırız. Oysa sorun cümle yapılarında değil. Aksine o kadar temiz, o kadar akıcı bir dille yazılmış olur ki bu metinler herhangi bir kusur yüklenemez. Anlamsal olarak peşlerine düştüğümüzde öyle kuvvetli rüzgârlar eser ki, cümleleri görür ve fakat onlara yetişemeyiz. Aklımızda tam bir imgelem şekillenirken bir bulut gelip önüne çöker. Net bir görüntü sağlayamayız. Deniz Gezgin’in Gözler Kanatlar Çiçekler Kuyruklar romanı bittiğinde hissettiğim tam da buydu; bir yerden bir yere giden iki gencin bulutla gölgelenmiş imgelemi. Aklımda kalan, bir geçit önüne yuvarlanan büyük bir kaya. Kayadan aralık kalan dar bir geçit. Geçidi aşıp Yuva’dan ayrılan Kara. Kara’nın bir volkandan köklenen Luçe ile yollarının birleşmesi. Tıpkı içinde yaşadığımız günlerin gelecek simülasyonu olarak doğanın tasvir edilmesi. Deniz Gezgin’in tahayyülümüze emanet ettiği imgeleri kendilerine eşlik eden soru işaretleriyle beynimizi meşgul ederken ben kendi kafamda bu novellayla ilgili bir sava doğru yüzmeye başlıyorum. Savım adeta can simidim oluyor. Kara’nın kaya geçidinden çıkıp Luçe ile buluşması gibi ikisinin birlikteliklerinde diyalektik bir tanım yakalıyorum. Görüşüm bu novellayı tez ve antitez kavramları doğrultusunda incelemek yönüne odaklanıyor. Aslında geniş bir pencereden baktığımızda sentezler bütününden oluşan hayatımız da büyük bir tez ve antitez olan doğum ve ölüm arasında şekil bulmaz mı? Nerde, nasıl, hangi koşullarla doğduğumuz tezi üzerinden yaşamımızın nasıl olacağı sentezine ulaşabiliriz. Doğumumuzun antitezi olan ölümümüz de doğumumuzun tetiklediği ve yaşamımızın mayaladığı sentezler bütününü nihayete ulaştırır. Her insan içinde hem iyilik hem de kötülük barındırarak doğar. Çevresel koşullar bir omuzda oturan melek ile diğerinde oturan şeytanı daha aktif olması konusunda tetikler. Olumlu ve olumsuz etkilerin sıklığı, yoğunluğu o insanın Tanrı’nın cennetinde ya da cehenneminde ağırlanacağının göstergesidir. Gözler Kanatlar Çiçekler Kuyruklar’a dönersek novellanın, tez ve antitez kavramlarını biz okurlarına öncelikle karakterleri üzerinden aktardığını görebiliriz. Birinin ismi Kara -siyah, karanlık-, diğerinin ki siyahı aydınlatan Luçe -ışık, aydınlık- Luçe Kara’yı aydınlatabilir. Ona yol gösterebilir. Tez ve antitezin birlikteliği sentezi ortaya çıkarır. Kara ve Luçe birbirini tamamlayabilir. Luçe, Kara’yı bastırabilir. Luçe Kara’ya yol gösterebilir. Bize farklı görüş açıları katabilir. “Bir şeyin ışık altında görünürlüğü başka, karanlığın içinde seçilirliği bambaşka.” Syf.32 Bir mağaranın ağzını örten devasa kaya geçit verir mi? Çok zor. Gayri muntazam koca bir kütle kopup yuvarlanıyor ve Yuva’nın girişine dayanıyor. Kütlesel olarak mağara girişinden büyük bir kaya, girişi kapatır. Hayır, kapatmaz. Diyebilir miyiz? Diyebiliriz. Kaya yuvarlanırken aldığı sert darbelerle dış çeperinde parçalanmalar olabilir. Ufalır ve mağaranın ağzını tamamen kapatmaz. Bundan da şu senteze varabiliriz; ne kadar büyük olursa olsun zorluklar yıldırmasın, elbet bir kırılma noktası vardır, ufak da olsa bir çıkış sunar. Kara ve Luçe bir ütopya hayaliyle distopyanın içinde yürüyor. Umutsuz bir umut besleme çabası. Tükettiğimizi yerine koymak her zaman düşünüldüğü kadar kolay olmuyor. Özellikle mevzu bahis doğa olduğunda yıllar, yıllar sürebiliyor. Çok hızlı tüketilir ama telafisi meşakkatlidir. İnsanoğlu dikkatsiz bir tüketicidir. Kötü muamele ettiği doğanın kendine karşı savaş başlattığı inancındadır. ‘Doğa öç alıyor,’ deyip vicdanını rahatlatır. Doğa öç almaz, içinde kin biriktirmez. İnsan vahşiliğiyle doğayı bilinçsiz kullanır. Mükemmelliği, güzelliği sunan doğanın döngüsünü anlayamaz. Yaşamın antitezi olan ölümün kucağına düştüğünde kendi bedeniyle doğaya hayat verdiğini idrak edemez. Tüm yaşamını ölüm sonrası kavuşacağı o bir avuç toprak uğruna çalışarak geçirdiğinin farkında değildir. “Bir avuç toprağın kıymeti hiçbir şeyde yok, hiçbir şeyde. Pek çok insan gömülecek bir yer uğruna çalışıyor. ………………. Bir dinlenme düşlüyorlar, dizlerinde bir parça derman kaldıysa hep bundan. Sonunda toprağa genişçe uzanabilme arzusu. Çağırdıkları tek şey bu. Dibine düşen yemiş nasıl gübreliyorsa kendi ağacının kökünü, öyle bir yayılmak yeryüzüne, hiç çıkmamacasına. Yağmur o zaman yağmur, güneş o gün güneş olacak, dünya o vakit yerine oturacak, kulaktaki deli edici çınlama o dinginlikte nihayet susacak, en ağır hareketi bile duyulacak rüzgârın, uzakta titreyen su duyulacak ve yıldız kaplanacak yeniden gök, ot kokacak gündönümleri. Örttüğü ölünün yere kaynayışıyla iştahı kabaracak toprağın. Yaşaması oysa ölmesi de bu olacak, hevesle kana kana.” Syf.16 Materyalist felsefe bize canlı veya cansız bütün nesnelerin bir değişim içinde olduğunu söyler. Değişim dış etkenlerle desteklenip içten içe meydana gelir. Doğa kendi içinde değişken; yağmur sularının toprağa karışmasıyla ondan aldığı minerallerle beslenir, büyür, tomurcuklanır, çiçek açar. Dış etkenlerle bu süreç başkalaşım geçirir; mevsimlerdeki değişiklikler ve insan faktörü. İnsan mevsimleri de küstürüp değişmeye zorlar. İnsan eliyle havaya salınan gazlar, kimyasallar dengeyi bozar. “Ansızın ortaya çıkan çöküntüler bazen bir çakıl bazen de koca bir kaya genişliğinde açılarak tozu dumana katıyordu. Bu ne zaman olsa peşi sıra bir hareket kopuyor, yaban arıları toz kaldıran yer yuvarlarına toplanarak gözden kayboluyordu. Her yuvarda onlar için cazip bollukta nektar saklıydı. Arılar bir zamanlar çiçek tozlarıyla yaptıklarını şimdi kehribar bir tat uğruna yuvarların külüyle yapıyordu. Bitkileri gezdirip çoğalttıkları gibi bu katran çöküntüleri yaşatıp dünyaya yayıyorlardı. Arıların devinimi yepyeni bir yer örtüsünün, ardışık bir yüzeyin habercisi sayılmalıydı ama bunu gören yalnızca çocuklardı. Onlarınsa tanıklığı kabul değildi. Akli melekeleri geçersiz kılınmıştı.” Syf.29 Peki ya sular? Azı karar, çoğu zarar, girdiği kabın şeklini alan öngörüye asla mahal bırakmayan suyun hem insanlık için faydalarını hem de insanlığın sonunu hazırlayan zararlarına odaklanın. Bir yanda varlığı temsilen tez, diğer yanda yokluğu temsilen antitez. İnsanoğlunun doğaya yüklenmesi ve doğanın içten içe enerji biriktirerek bir süre sonra o enerjiyi insana karşı kullanması. Doğanın süreğenliğini sağlayan arılar toz ve su buharında yok olduklarında dünyayı bekleyen tehlike insanın kanını dondurur. Düşünsenize etrafta bir metrekare yeşil alan olmadığını, ağaçların kupkuru dallardan ibaret olduğunu, dünyaya renk, armoni katan bir tek çiçeğin olmadığını gözünüzün önüne getirin. “Arılar, toz ve su buharında gözden kaybolmuştu. Toprağın kabuk bağlamış yanıkları yağmur suyunu bir türlü kabul etmiyordu. Sular yere vurdukça toz kaldırıyor, kile dönüşen yüzeyden köpürerek kayıp geçiyordu. Kısa sürede önüne kattığı her şeyi sürükleyen akıntılar oluşmuştu. Kara henüz suyu tanımıyordu. Bu olağanüstü şeyin kendisine döneceğinden değil uzaklaşıp sönüvereceğinden endişeliydi. Kültoprak ne olursa olsun yağmurun bir damlasını dahi içmiyordu, o da bu sayede kuyruğunu vurarak coşuyordu. Yuttuklarıyla şişip büsbütün kabaran sular sonunda Kara’yı saçağın altında kıskıvrak yakaladı. Orada daha fazla kalamayacağı kesinleşmişti. Suyun her şekle bürünebileceğini, kaskatı da olabileceğini Kara şimdi canı yandıkça anlıyordu.” Syf.35 Evet, Deniz Gezgin bize zor bir metin bırakıyor. Ama bunu düşünselle sınırlandırıyor. Çünkü tertemiz bir dille yazıyor. Okuru kelimelere yoğunlaşmaktan azat ediyor. Eh biz de biraz çaba harcayıp düşünelim! Kitapların önümüzde açtığı ufka doğru kanat çırpalım. Baktığımızda o ufuk öyle ulaşılmaz ki! İnsanı hep biraz daha enerji sarf etmeye zorluyor. Ufka uçarken aşağıda gördüğümüz birbirinden farklı yerleşim alanları, bitki örtüsü, toplu iğne başı büyüklüğündeki insanları, irili ufaklı dağları, denizleri, gölleri, çeşit çeşit türdeki hayvanları ayrıştırmayı öğreniyoruz. Belki bazen pike yapıp bizde merak uyandıran nesneye yaklaşıp, ona yakından bakıyoruz. İnceliyoruz. Sonra yeniden havalanıp ufka ulaşmaya çalışıyoruz. Kitap okumak, ufka uçmak demektir. GÖZLER KANATLAR ÇİÇEKLER KUYRUKLAR Deniz Gezgin Can Yayınları, 2023 96 s.
- Gülten Dayıoğlu bu kez eski bir telefon defterinin kılavuzluğunda “büyükler” için yazıyor.
Üç kuşak boyunca çocukların okuyup sevdiği Gülten Dayıoğlu bu kez eski bir telefon defterinin kılavuzluğunda “büyükler” için yazıyor. Tanıştığı, yollarının kesiştiği kişilerin portreleri, tanık olduğu, kimi zaman beslendiği olaylara ilişkin izlenimleri ve anıları yazarın iç dünyasına da benzersiz bir kapı aralıyor. Yazmaya başladığım bu yaşam maratonu paylaşımları, bilindik nitelikte bir anı kitabı olmayacak. Anlatıların baş kahramanları, yaşam maratonunda karşılaştığım, cumhurbaşkanından, hapisanedeki tutukluya, en varlıklıdan, pek yoksula, aydından, kara cahile, en ünlüden, en sıradana, canını sevdiğim insanlar olacak… Bu paylaşımlarda tanıdıklarınıza, hatta kendinize bile rastlayabilirsiniz. Açıkçası, epey kalabalık olacağız. Kahramanlarımız, en belirgin özellikleriyle, olabildiğince kısa kısa, bu paylaşımlarda yer alacak. Gülten Dayıoğlu 1935 yılında, Kütahya’nın Emet ilçesinde doğdu. Öğreniminin bir bölümünü Anadolu’nun çeşitli yerlerinde yaptı. İstanbul’da Atatürk Kız Lisesi’ni bitirdi. Bir süre İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde okudu. Dışarıdan sınavlara girerek ilkokul öğretmeni oldu. 1977 yılında bu görevinden ayrıldı. Romanlar, öyküler, radyo ve televizyon oyunları yazdı. Yurt dışındaki işçi çocuklarının eğitim sorunları ile ülkemizdeki ilköğretim düzenini irdeleyen araştırmalar yaptı. YÜZLER VE SÖZLER Gülten Dayıoğlu Yapı Kredi Yayınları, 2023 Tür: Yaşantı 272 s.
- Sartre'in romanları ve felsefesi üzerine derinlikli bir analiz
Jean-Paul Sartre’ın romanları ve felsefesi üzerine derinlikli bir analiz sunan kitap, felsefe-edebiyat ilişkisinin 20. yüzyıl düşüncesine etkisini güçlü kılmada ayırt edici birer role sahip olan üç tarihi şahsiyeti, Murdoch, Sartre ve Hilav’ı bir araya getirmesiyle de büyük önem taşıyor. Iris Murdoch’un yıllar içinde farklı başlıklarla da yayımlanan kitabı Sartre: Romantik Rasyonalist, aslına uygun başlığı, Selahattin Hilav’in yaklaşık 60 yıl önce yaptığı çevirisi ve yeni baskısıyla Felsefe Dizisi’nden çıktı. Ayrıntı Yayınları, ilerleyen dönemlerde Murdoch’un tüm külliyatını da basmaya hazırlanıyor. Jean-Paul Sartre’ı anlamak, içinde yaşadığımız çağa ilişkin önemli bir şeyi anlamak demektir. Filozof, politikacı, roman yazarı olarak Sartre, derinden derine çağdaş bir kimsedir ve çağdaş olduğunun da farkındadır; çağımızın üslûbu vardır onda. Çalışmalarının tümüne göz attığımızda, bu üslûbun Avrupa ahlak felsefesinin, metafiziğinin ve politikasının doğal bir ürünü ve sonucu olduğunu kavrarız. Başka bir yazarda gizli kalabilen bağlantılar, Sartre’ın eserinin açık-seçikliğinde kendilerini oldukları gibi gösterirler. 1919’da İrlanda’da doğan İngiliz romancı, oyun yazarı, şair, denemeci, filozof ve senaryo yazarı. Murdoch hemen her yıl hacimli birer roman yazmış olmasının yanında, Sartre, Romantic Rationalist (1953) (Sartre’ın: Yazarlığı ve Felsefesi, Çev. S. Hilav, Yazko Yay., 1964; 1983); The Fire and the Sun (1977) (Ateş ve Güneş, Çev. S. R. Kırkoğlu, Ayrıntı Yay., 1992). Bunların yanı sıra Metaphysics as a Guide to Morals (1992) [Bir Ahlak Kılavuzu Olarak Metafizik] gibi felsefi çalışmalarıyla da tanınır. Bir süre Oxford Üniversitesi’nde felsefe dersleri vermiştir. Filozof geçmişi, genellikle karmaşık ahlaki, dinî ve etik meselelerle uğraşan kurmaca yapıtlarında hissedilir ölçüde etkindir. Romanları zekice bir mizah duygusunu içermeleri, dolambaçlı olay örgüleri ve ayrıntı zenginlikleriyle dikkati çeker. Murdoch, Kara Prens (1973) romanıyla James Tait Black Anma Ödülü’nü ve The Sea, The sea (1978) ile de Booker McConnell Ödülü’nü kazanmıştır. Murdoch’ın ilk romanı Under the Net (1954) (Ağ, Çev. Nihal Yeğinobalı, Ayrıntı Yay., 1993) en iyi yapıtlarından biri olarak görülür ve ahlaki meseleleri işlemesi bakımından yazarın tipik yapıtlarındandır. Murdoch’ın bazı romanları ısırgan komediler, bazılarıysa ironik trajediler olarak sınıflandırılmıştır. Yazarın başlıca konusu genellikle sevgi ilişkilerinin içerdiği çeşitli çatışmalar ve romanlarında sık sık görülen karmaşık aşk üçgenleridir. Murdoch’ın romanlarının birçoğu, modern çağda geçmelerine karşılık büyü ve gizem öğeleri, olay örgüsündeki âni, acayip kaymalar, 18. ve 19. yüzyılın gotik romanlarını çağrıştırır. Murdoch’ın romanlarında çoğunlukla The Flight From the Enchanter’daki (1956) Mischa Fox, A Severed Head’deki (1961) (Kesik Bir Baş, Çev. S.R. Kırkoğlu, Ayrıntı Yay., 1988) psikolog ya da Philosopher’s Pupil’deki (1983) [Filozofun Öğrencisi] filozof gibi, günümüze özgü “cazibeli” biri diğer kişilerin davranışlarını etkiler ve olayları yönlendirir. Murdoch’ın imgeci düzyazı üslûbu, yapıtlarında fantastik, sembolik bir boyut yaratmasına yardımcı olur. Yazar kendisiyle yapılan bir söyleşide şöyle demiştir: “Gerçek hayatta fantastik olan ile sıradan olan, sade olan ile sembolik olan genellikle çözülmez biçimde iç içe geçmiştir. Bence en iyi romanlar da hayatı, bunları birbirinden koparmaksızın araştırıp gözler önüne serenlerdir.” Murdoch’ın yapıtları hayranı olduğu 19. yüzyıl Rus romanlarıyla, özellikle de Dostoyevski’yle karşılaştırılmıştır; zira yazar genellikle Anglo-Amerikan edebiyatında daha yaygın olarak görüldüğü gibi bir ya da iki ana karakterin bakış açısına odaklanmaktansa karmaşık ilişkiler içindeki çok sayıda kişiyi içeren hacimli metinler yazmıştır. Diğer önemli romanları şunlardır: The Bell (1958) (Çan, Çev. H. Özdemir, İmge Kitabevi, 1992); The Unicorn (1963) (Tek Boynuzlu At, Çev. T. Nutku, Can Yay., 1983); The Red and the Green (1965) [Kırmızılar ve Yeşiller]; The Time of the Angels (1966) (Melekler Zamanı, Çev. N. Yeğinobalı, Ayrıntı Yay., 1995); Nuns and Soldiers (1980) [Rahibeler ve Askerler] ve The Good Apprentice (1986) [İyi Çırak]. SARTRE ROMANTİK RASYONALİST Iris Murdoch Ayrıntı Yayınları, 2023 Çeviri: Selahattin Hilav 112 s.
- Öykü: Eli, Eli Lema Şevaktani?*
"Çarmıh yapıcı bu marangozlar, o günden bugüne herkese kendi çarmıhını yapmayı öğretmiş ve ellerine imanları ölçüsünde çiviler vermişlerdir." Hicret Birik İsa Mesih, aslında beklendiği andan itibaren, sırtındaki çarmıhı, usta bir incelikle yapan marangozlara iade ederek, yeryüzüne inmiştir. Çarmıh yapıcı bu marangozlar, o günden bugüne herkese kendi çarmıhını yapmayı öğretmiş ve ellerine imanları ölçüsünde çiviler vermişlerdir. Buna Magdalalı Meryem şahittir, bir de ben: Terbiyesini uyumsuz bir dile kurban eden, ahlaksız bir öykücü... Nizamettin’in üç çocuğu vardır. Suratsız bir karısı. Hasta bir anası. Cebeci’de Posta Müdürlüğü’nün girişinde kartpostal ve pul satıcılığı yapar. Boyunca bir tel tezgâha yerleştirdiği; simli, Noel Baba’lı, Şeker Kız Candy’li, kara bulanmış köy manzaralı, içinde ördekler yüzen durgun nehirli kartpostalların önünde küçük bir tabureye oturup kaçış planları yapar. Bakışları aşağıya doğrudur. Gözlerini kapatır. Saçları üçe vurulmuş bir oğlan çocuk, elinde bir sapanla erik ağaçlarını taşlar. Yere düşen çağla eriklerini toplayıp kazağının içine doldurur. Eliyle tuttuğu kazağının altından göbeği görünür. Pantolonunun üstüne çıkmış mavi donunun, Superman desenindeki kırmızı pelerin küçük bir leke gibi kemerinin üzerinde sallanır. Toprak yolun her iki tarafı çimenlerle çerçevelenmiştir. Arabaların geçtiği ana caddeye çıkar. Kırmızı ışıkların olduğu yerde durur. Her kırmızı ışıkta arabaların önüne atlar. Beş çağlayı, bir liradan satar. Arada, ağzına attığı çağlanın yumuşak çekirdeğini yanlışlıkla ısırır. Süt mü yoğurt mu demeden, yere tükürür. Öğlene doğru boşalan kazağını düzeltip üstüne yapışan çer çöpü silkeler. Tekrar çimlerle çerçevelenmiş toprak yola girer. Çağla ağacının sahibi, ağacın altında öfkeyle dolanmaktadır. Nizamettin gözlerini açar. Başı hala aşağıya doğrudur. Gözleri ıslak zemine bakar. Serfinaz’ı düşünür. Karısı. Üç çocuktan sonra, düzlükten tepeliğe dönüşen göbeğinin üstündeki, dişilikten aforoz edilme nedeni zavallı memelerinin altları sürekli pişer ve kaşınır. Kaşıdıkça, gri kir topakları parmaklarının altında birikerek eteklerine dökülür. Sevmez, sevilmez, sevişmez. Nizamettin her gece düşünde, kırmızı fileli çoraplarıyla bir kadın görür. Sabah olunca, Serfinaz kazanın altındaki ocağa odun atmıştır. Düşten çıkan Nizamettin duşa girer. Ağaçların sıklaştığı yoldan üç köpek çıkar karşısına. Dilleri dışarda, korkusunu ölçerler. Yüksek miktarda adrenalin salgılanır küçük çocuktan. Köpekler, kaç git dercesine hırlarlar. Çocuk kaçar, köpekler kovalar. Korku başa beladır. Zaman ne olursa olsun, korku başa bela olmaya devam edecektir. Neyse ki, köpekler ısırmadan hedefine ulaşır. Ellerini dizlerine dayayıp nefesinin ritmini düzenlemeye çalışır. Köpekler kapının önünde durup birbirlerine bakarlar. Birinin ödünü koparmanın verdiği övünçle, başlarını yukarıya kaldırarak, siktir et gitsin, dercesine uzaklaşırlar. Oğlan çocuk kırmızı, sarı, mavi filelere konulmuş toplara bakar. Gözleri zar zor gören bakkal, eline uzatılan sekiz lirayı sayar. "Hangisini vereyim?" der. Kırmızı fileye doğru işaret parmağını uzatır çocuk. Fileden çıkarıp yere vurur. Düz bir fırlayışla geri dönen top, yumurta değildir, iş görür. Ayağında ve dizinde artistik hareketler yaparak evinin yolunu tutar. Mahallenin çocukları uzaktan hayranlıkla bakarlar. Taşlardan kale yapılır. En yavaş olan iki kişi kalelere yerleştirilir. Eve gidince babalarına; topu nasıl tuttuklarını, kalede çok iyi olduklarını, işte bu yüzden orta sahada, santraforda, defansta oynamadıklarını, futbolda kalecinin en önemli oyuncu olduğunu anlatarak kendi kandırılmışlıklarını, kendilerine söyledikleri yalanlarla bezerler. Nizamettin’in annesi kemik kanseridir. Her gün onlarca kemiği kendi kendine kırılan kadın, “Ben babandan da alışkınım bu acılara, gençtim o vakitler, sen olmasan katlanmazdım” der. Nizamettin yeryüzünde yürüyen bir günah gibi içine gömülür. Varlığını metal bir küretle kazımak ister. “Kalp atışlarını duyuyoruz, olmaz artık” diyen ebesine, ağzından tükürükler saçarak küfür eder. Nizamettin oral küfürcüdür, ağzında, öncelikle ebesinin olmak üzere bir çok kişinin bacak arasıyla dolaşır. Kimi zaman da hem ebesine hem babasına hem dedesine hem de dıdısının dıdısına küfreder. Çünkü, Nizamettin toplu küfürden hoşlanır. Çocuklarını düşünür sonra, üç kumarbaz yanılgısı, üçü de kız. Ağzındaki küfürlerden utanır. Başını kaldırıp gökyüzüne bakar. Gözlerini kapatır. Hava temiz ve ıslaktır. Göz kapaklarının altı göğün berraklığıyla aydınlanır. On sekiz, bilemedin yirmi yaşlarında bir genç, onaltı kişilik bir grubun sekizinci sırasında, üstünde beyaz formaları ve kırkbir numara kramponlarıyla yeşil sahaya çıkar. Çekişmeli bir maçın kral oyuncusudur. Karşı takıma iki gol atar. At gibi koşarkene, "Abi bunun fiyatı nedir?" diye soran bir sesle, it gibi geri döner oturduğu tabureye. Şimdi Nizamettin, kırk yedi yaşındadır. Üç çocuğu vardır. Suratsız bir karısı. Hasta bir anası. Beş yerinden çarmıha çivilenmiştir. Elleri, ayakları ve kafası. Sırtındaki çarmıha sinen kan, tahtanın- ya da toprağın da diyebiliriz- belki de boşlukta duran bir imgenin rengini yavaş yavaş kırmızıya boyamaktadır. Nizamettin gökyüzüne dönük gözlerini açar ve, "Eli, Eli lema şevaktani?" diye haykırır. * Tanrım, tanrım beni neden terk ettin? Matta 27/46
- Yürüyen ya da içi doldurulan cesetler ile takım elbiseli iskeletlerin dünyası
Amerikalı milyoner Ivan Durridge ortadan kaybolunca Aurelio Zen soruşturmayı yürütmek üzere Venedik’e döner ve bir kez daha elini taşın altına sokar. Ancak olaylar hiç de göründüğü gibi değildir; nitekim burası yürüyen ya da içi doldurulan cesetler ile takım elbiseli iskeletlerin dünyası. Zen bu yeni karanlıkta kendini gizemli ağlarla sarmalanmış halde bulduğunda ne hissedecek ve hangi yollara başvuracaktır? Suç romanı yazarı Michael Dibdin, 21 Mart 1947'de West Midlands'daki Wolverhampton'da doğdu ve İskoçya ve İrlanda'daki okullarda eğitim gördü. Sussex Üniversitesi'nde İngilizce okudu ve Kanada'da Alberta Üniversitesi'nde yüksek lisans yaptı. İlk romanı The Last Sherlock Holmes Story 1978'de yayınlandı. Dibdin daha sonra İtalya'da Perugia Üniversitesi'nde öğretmenlik yapmak için dört yıl geçirdi. İtalya, Venedikli polis memuru Aurelio Zen'in yer aldığı ve ilki 1988'de yayınlanan Ratking adlı suç romanları dizisinin sosyal ve politik zeminini sağladı. Bu serideki diğer kitaplar arasında Cabal (1992), Dead Lagoon (1994), Cosi Fan yer alıyor. Tutte (1996), A Long Finish (1998) ve Zen'in Sicilya Mafyası'nın ellerinde ölümle karşı karşıya kaldığı Blood Rain (1999). Serinin sekizinci kitabı Ve Sonra Ölürsün (2002), Toskana sahilinde bir Mafya karşıtı davada tanıklık etmek için Amerika'ya gitmeyi bekleyen, düşünceli bir Zen'i bulur. Medusa (2003), savaş sonrası İtalya'nın karanlık tarihini araştırıyor. Serinin son oyunu olan End Games, ölümünden sonra 2007 yılında yayınlandı. Dibdin'in diğer romanları arasında Thatchercı Britanya'da geçen bir açgözlülük ve ihanet hikayesi olan Dirty Tricks (1991); Bir kır otelinde geçen geleneksel 'whodunit'in bir parodisi olan The Dying of the Light (1993); Görünüşte rastgele bir dizi cinayetin pençesine düşen bir Amerikan kasabasında geçen Dark Spectre (1995); ve Şükran Günü (2000), bir gazetecinin yakın zamanda ölen Amerikalı karısına olan takıntısının hikayesi. Birkaç yıl İngiltere'nin Oxford kentinde yaşayan Michael Dibdin, eşiyle birlikte Seattle'a taşındı. Independent on Sunday de dahil olmak üzere çeşitli gazete ve dergilerde düzenli olarak eleştirmenlik yaptı. 1988'de Suç Yazarları Derneği Macallan Gold Dagger for Fiction ve 1994'te French Grand Prix de Littérature Policière ile ödüllendirildi. 1993'te Picador Book of Crime Writing'in ve 1997'de Vintage Book of Classic Crime'ın editörlüğünü yaptı. Michael Dibdin, Nisan 2007'de öldü. BİR KOMİSER ZEN MACERASI 4 ÖLÜ LAGÜN Michael Dibdin Alfa Yayınları, 2023 Çeviri: Seda Çıngay Mellor 456 s.















