Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Hayvanlarla birlikte başka bir dünya var etmenin hayalleri
Öğretmen Karga’nın hem kendi sınıfına hem de size anlatacağı bir hikâye var. Size kurtların hikâyesini anlatacak ama beraberinde onların büyük sırlarını da öğrenmiş olacaksınız. Bir arada özgürce, kardeşçe yaşayabildikleri güzel ülkelerini nasıl kurduklarına tanıklık edecek, bu başarıya ulaşmanın hiç de kolay olmadığını göreceksiniz. Uzaklarda bir yerde hayvanların türlerine göre ayrılmadan, birbirlerine zarar vermeden huzur içinde yaşadığı bir ülke varmış. Bu ülkede öğretmen olan Bayan Karga, bir gün öğrencilerine bir masal anlatmaya başlamış… Bütün masallar gibi dersler barındıran bu masalı yavru kurt ve diğer hayvanlarla beraber dinlemeye ne dersiniz? Hem belki siz de bu masala farklı bir son yazmak istersiniz… Çocuklar için olduğu kadar yetişkinler için de dersler barındıran Bizim Kurdun Hikâyesi’ni okurken diğer hayvanlarla birlikte başka bir dünya var etmenin hayallerini kuracaksınız. Peki bizim kurt neresinde bu hikâyenin? Güçlü olmak sadece bilek gücüyle mi ilgilidir? Akıl, kültür ve zekâyla da kazanmak mümkün müdür? Üstelik kimseye zarar vermeden. Bu nasıl başarılır? Sorumluluk sahibi olmak sadece verilen görevleri yerine getirmek midir? Yoksa yapabileceğimiz ama yapmadıklarımızdan da sorumlu muyuz? Kitabı okuduğunuzda bu soruların cevabını kendiniz vermiş olacaksınız. Şule Akşun 1973 yılında İstanbul’da doğdu. 1996’da İstanbul Üniversitesi Arkeoloji bölümünden mezun oldu. 1997’den itibaren öğretmenlik yapmaktadır. Evli ve iki çocuk annesidir. BİZİM KURDUN HİKAYESİ Şule Akşun Genç Destek Yayınları, 2023 80 s.
- Öykü: Lostracının Sandukası
"Sabahları simit, öğlen yarım ekmek, domates, peynir. Akşam yemiyorum. Saat altıdan sonra yemeyin diyor uzmanlar!" Ayşe Gümüş Çoban Akdeniz’in nemli havası tepedeki güneşle inatlaşırken, mavi tişörtümün üzerindeki kurumuş ter lekesi salyangoz sümüğü gibi parlıyordu. Boya sandığımın üstüne koyduğum karpuz aromalı gazozu içmeye kıyamıyordum. İç işte! Bu sıcakta hemen ılıyacak zaten. Çocukken de böyleydim. Portakalı ikiye böler, ısırmadan, yalaya yalaya tadını çıkarırdım. Şimdi büyüdüm de sanki! Yaş on beş. Kimlikte on üç. Uğursuz sayı! “Parlatalım abi!” Ayakkabı fırçasını sandığın üstüne koyduğum ayakkabının derisine ileri geri sürterken, cilanın sarı kapağına kayıyor gözüm. Sımsıkı kapatmışım ağzını. Fırçayı bıraktım, kapağı açtım. Parmağımın ucuyla aldım. Yumuşacık, merhem kıvamında. Ayakkabının ucuna, ökçesine fazlaca, yanlarına azıcık sürdüm. Az ve öz kullanmalı, iyi muhafaza etmeli. İşler de kesat zaten! Hadi benim kesat da esnaf da sinek avlıyormuş. Öyle konuşuyorlar. Hiç inanmıyorum söylediklerine! Butikçinin tezgâhtarı her Allah’ın günü, öğlenleri döner ekmek yiyor. Her daim kılığı düzgün, değişik, havalı, temiz… Vitrindeki gömleklerden birisini çıkarıyor, gün aşırı yenisini geçiriyor sırtına. Neymiş, gömleklerin gün ışığı değen yerleri güneş yanığı olup rengi soluyormuş, patronu karışmıyormuş, istediğini giy, diyormuş. Hem reklâm oluyormuş alıcılara. Vay be! Ben bir aydır aynı tişörtü yıkayıp yıkayıp giyiyorum. Halime bak ya! Sabahları simit, öğlen yarım ekmek, domates, peynir. Akşam yemiyorum. Saat altıdan sonra yemeyin diyor uzmanlar! “Parlatalım abi!” Ya kasabın elemanına ne demeli! Şişman olan. Diğeri; uzun boylu, uzun saçlı olan, öz yeğeni! Forslu, kibirli. Bizim şişko onun kıçında hep. “Abi tezgâhı topladım, abi paspas çektim, abi yemek hazır!” Bir gün tavuk kızartıyorlar, diğer gün yahni pişiriyorlar. Ah o yahninin kokusu yok mu? Annem yanına bulgur pilavı da yapardı. Yıllar oldu yemeyeli. Annem öldükten sonra omzumda sanduka, bu köşelerde ayakkabı boyarım. Yo, yanlış söylemedim. Ne yani boya sandığı gibi sıradan mı söyleseydim. Benim sandukam bu! Bakmayın siz üstünde yeşil çuha olmadığına! Bazı vasıflara ermek için ölmek gerekmiyor. Ben yaşarken çektim üstüme sandukayı. Dedim ya, annem öldü. Kardeşim de yok. Babam? Bilmiyorum. Hiç görmedim. Adı Cemal. Kafa kâğıdımda öyle yazıyor. “Parlatalım abi!” Markette çalışan bir arkadaş daha var. Adı Yakup. Gelen malları taşıyor, rafları silip, yerleştiriyor. Onun da keyfi gıcır. Patronu, iki öğün yemeğini veriyor. İçecekler de serbest! Ara sıra bana da beleş soda veriyor; bazen limonlu, bazen karpuzlu. Onun yaşı benden büyük. On yediymiş. Boyu sırık gibi! Bıyıklarını kesmeye başlar yakında. Yüzünü yıkayınca, yemek yerken, üstünü değiştirirken her bir teli bir yana kaykılıyor. Ben onun yanında güdük kalıyorum. Bıyık mıyık da yok daha. Bana, hâlâ çocuk gibi gazoz içiyorsun, diyor. Köpek öldüren diye bir içecek varmış. Yaşım tutmuyormuş! Ne demek, yaşın tutmuyor? “Nüfusta küçük gözüküyor, ben büyüğüm. Sana abi diyorsam, saygımdan!” “İyi madem. Seninle haftaya, bir gece yürüyüşü yapalım. Bakalım büyümüş müsün?” “Neden gece yürüyüşü yapacakmışız?” “Oğlum bu işler böyle, anlarsın nedenini.” İki hafta sonraya sözleştik. Bizim tezgâhtar ile kasabın şişko çırağı da gelecek. Kasabın yeğeni gelmiyormuş. “Yakup’un aklına uyup bir halt karıştırırsanız, eşşeğim sizi tanırsam! Bir tekme de ben atarım götünüze” demiş. Sanki mecburuz onu da götürmeye! Gelmezse gelmesin. Akşama mahallenin çıkışındaki büfenin orada toplandık. Tezgâhtar hepimize birer tişört getirmiş. Benimki siyah. Bir türlü kurtulamadım karadan. Karayazım, kara yüzüm, kara tişörtüm. Vitrinin güneş alan yönüne denk gelen ön tarafı solmuş. Gri. Şişkonunki renkli, gökkuşağı gibi parlıyor. Kim alır, giyer bunları be, yanardöner! Yakup’a beyaz denk gelmiş. Onun da cebi ters dikilmiş. Hepsi defolu. Amannnn, gece kim görecek, tertemiz giyindik işte. Kasabın yeğeni de çeyrek ekmek arası yollamış hepimize. İçecekler Yakup’tan. Gazete kâğıdına sarıp siyah poşetin içine koymuş! “Meyveli soda da getirdin mi Yakup Abi?” “Ulan piç, çocuksun diyorum, pavkırıyorsun! Ne sodası? Köpek öldüren var burada!” Kasabın çırağı atıldı. “E nerede yiyip içeceğiz? Dürümler soğumasın.” “Gelin benimle.” Yakup’un peşi sıra gittik. Bayağı bir, sekiz on dakika yürüdükten sonra mezarlığın orada bulduk kendimizi. Hepimiz şaşkın Yakup’un yüzüne baktık. Hadi ben neyse de tezgâhtar bayağı ürkmüştü. Kasabın çırağı da “oğlum burada mı yiyecez ekmek arasını, ölü eti çiğneriz lan! Günah!” deyince, bakıştık. Yakup çok rahattı. “Tabi ki burada yemeyeceğiz. Mezarlığın içine gireceğiz. Burada içersek yakalanırız. Bizi taşa tutarlar valla.” Korkuyorduk ama serde erkeklik var ya! Tek tek duvardan içeriye atladık. Bembeyaz mermerler ay ışığının altında kefene dolanmışçasına uzanıyordu. Yaz günüydü. Bunaltıcıydı. Havadaki nem, tül perde gibi sarmıştı yatırları. Korkudan mı sıcaktan mı terliyorduk bilemiyorum. Fazla içeriye girmeden, hemen duvar dibindeki büyük çam ağacına verdik sırtımızı. Ay ışığında altında açtık poşetleri. Yuvarlak doğranmış soğan, velev kesilmiş domates, içinde ikişer köfte. Yaladık yuttuk. Yakup gazete kâğıdına sarılmış iki şişe çıkardı. Bir fırt çekti. Bana uzattı. Yüzüne baktım. “Ne alık alık bakıyorsun, içsene oğlum” dedi. Kafaya diktim. Lıkır lıkır içerken elimden çekti. Oh be, erkekliğe laf gelmesin diye hızlı başladım ama ne iğrenç bir tadı vardı! Benden sonra kasabın çırağı dikti. “Bu ne lan, iğrenç!” Hepimiz gülüştük. Tezgâhtar bir fıkra anlattı. Sonra ben bir gece çok sıkışıp, ırmağa işediğimi anlattım. İçtikçe gülüyor, güldükçe içiyorduk. Bu köpek öldüren ilk başta ağzımızda buruk, topraksı bir tat bıraksa da sonradan hoşumuza gitmişti. Bir de türkü tutturmuştuk. “Oy ellikten ellikten, su gelir mezerlikten Yârime nazar değmiş besbelli güzellikten …..” İlk şişe bitmişti. İkinci şişeyi de yarılamıştık. Türkü bitince elimdeki şişeyi rastgele ağaçların arasına fırlattım. Şişe “şangırrr” diye mezar taşına çarpınca bir kıyamet koptu. Çığırtkan bir çekirgenin sesi kulaklarımızı kanattı. Bir baykuş havalandı, yüksekçe bir dala kondu. Ay ışığında parlayan gözleri hışımla bize bakıyordu. Kasabın çırağı korkudan bağırıyordu. “Oğlum saldıracak bu, kaçalım!” Hepimiz olduğumuz yerde titriyorduk. Yakup ellerini açmış, Elhamdülillahi rabbin alemin, diye fısır fısır okuyordu. “Siz de okuyun oğlum” diye dürttü bizi. “Allhü ekber!” “Kul Kul e'ûżu birabbinnâs. Melikinnâs. İlâhinnâs…” “Kul e'ûzü birabbil felak. Min şerri mâ halak…” Yarım yamalak okuyor, bir besmele çekiyor, bir salavat getiriyorduk. Korkudan birbirimize sarılmış titriyorduk. “Tövbeler olsun Allah’ım. Tövbe, tövbe, tövbe ya Rabbim!” O sırada, sırtına ay ışığı vurmuş boz bir yılan sürünerek yaklaşıyordu. Tıs tısss! Baykuş bağırarak uçup gitti, çekirge sustu. Az ötedeki mezarın yanında gölgeler belirdi. Daha da ileridekinden bir ışık yükseldi. Baş tarafında solgun ampullerin yandığı evliya mezarının yanlarından nurlar saçılıyor, sandukanın üstündeki yeşil çuha zümrüt gibi ışıldayıp, gözümüzü alıyordu. Mübareğin nurla donanmış ışık huzmesi titreyerek yanımıza yaklaşıyordu. Hepimiz korkudan altımıza işeyecektik. Kurumuş çam yapraklarının hışırtısı, yılanın ıslığı, baykuşun sesi, çekirgenin haykırışı arasından korkunç bir ses yükseldi. O an it gibi pavkırarak kaçmaya başladık. Arkamızdan bağırıyordu. “İt oğlu itler! Kaçmayın lan! Piç kuruları! Diriye saygınız yok, bari ölüye saygınız olsun!
- Güneşin Altında
Hasan Sezer yazdı: "Melih Cevdet, her daim sürdürdüğü yenilik arayışını asırlardır aramızda yaşayan Homeros anlatısıyla, mitle, köklerimizle, bizle bitiştirirken sınırlarını zorladığı şiirin yeni bir biçemi olmaktan öteye gitmiş, insanlık anlatısını, felsefi bir izlekle zaman olgusunu sarsmıştır." Hasan Sezer Atlar, Atlar Yaşlananını Görmedim Hiç -Troya Önünde Atlar Üzerine- Kör bir ozan anlattı bunları, Atların da ruhu vardı Troya önünde… Unesco tarafından Cervantes ile eş değer görülmüş, Garip’in Cevdet’i, gazeteci, diksiyon ustası, yazar, bir ozan, sayısız sıfatın sahibi, belki de edebiyatımızın gördüğü en sarsıcı ve öncü yıllarının tanığı, yaratıcısıydı kendisi. Güneşi ilk defa 1915 yılında gördü. Yıllar sonrası dostları Orhan ve Oktay ile Garip sokaklarında şiirin kalıplarını yıkacak, bir asır beklemeden yeni bir soluk bulacaktı. Dört kişi parkta çektirmişiz, Ben, Orhan, Oktay, bir de Şinasi... Anlaşılan sonbahar Kimimiz paltolu, kimimiz ceketli Yapraksız arkamızdaki ağaçlar... Babası daha ölmemiş Oktay'ın, Ben bıyıksızım, Orhan, Süleyman efendiyi tanımamış. Yaşamının büyük çoğunluğu arayışla, arayışın çağrısıyla geçmiş Melih Cevdet’in belki de en büyük mahareti yeniyi amatör bir heyecan dalgasıyla değil, ustaca bir görüş ve kavrayışla işlemesindeydi. Doğa, zaman ve insan perspektifiyle güttüğü yeni yaklaşımla akıllara bir nevi durgunluk getirip olmaz denileni olduran bu kalemin gücü tartışılmaz bir noktada kendini gösterirken Anadolu’nun kültür hazinesini sahiplenerek yürüdüğü yolun eşsizliği ise estetiğin sınırsızlığını gözler önüne serdi. Birçok defa Varlık Dergisi’yle yolu kesişen yazar, Birinci Yeni’nin şiirde form arayış mirasını sırtlayarak Kolları Bağlı Odysseus’u tarihe sundu. Karacaoğlan’dan Ezra Pound’a değin koşan Melih Cevdet şiirin evrenselliğini vurgularken Homeros’a uzanan eliyle zamansızlığın da tasvirini pek mahir bir biçemde çizdi. Anlamdan anlama, doğudan batıya, filozoftan halk ozanına dokunan güçlü kalemiyle düşünsel boyutta da toprağımızın kültür üretiminde başat bir rol oynadı. Ankara’nın tarihle iç içe mekanlarında, İstanbul’un anıt sokaklarında gezmiş, görmüş ve yaşamış; Anadolu hazinesini sahiplenmiş, Anadolu hazinesine dönüşmüş, Homeros ile çağları aşarak metinlerarası bir ilişki kuran Troya Önünde Atlar şiirinin yaratıcısı, sayısız sıfatın sahibi Melih Cevdet olarak, 87 yaşında yeryüzüne, güneşe veda etti. Troya Önünde Birçok türde eser üretmiş, yetkin kalemi ve arayış ruhuyla yalnızca bir döneme değil, tarihe damgasını vuran Melih Cevdet’in mitosa olan ilgisi her daim kendini gösterirken Kolları Bağlı Odysseus’la bu ilgi başat bir yaratım sürecine dönüşmüş, şiirinin temeli haline gelmiştir. Troya Önünde Atlar şiirinde söz konusu mitolojik yaratıma sırtını yaslayan Melih Cevdet nezdinde bir diğer önemli aksam “anakronik” olarak adlandırılan zamanlar arası güdüme dayanmaktadır. Ona göre zaman kronolojik bir geçmiş yığını değil, farklılaşan, bileşen bir süzgeçtir. Altı bölümden (Koşu, Ağu, Düş, Dönü, Fal ve Sevi) oluşan şiirin ilk bölümü İlyada destanının ilgili parçası üzerinden kurgulanarak gelişir. Destanda yer alan birçok ismin yanı sıra atlara odaklanan şiirde iç içe geçen zaman figürlerinin portresi ardından savaş hissiyatı ve yıkım duyumsanır. Troya önünde ünlü atlar bir araya gelmiş durumdadır. Böylelikle yalnızca kronoloji kırılmamış, İlyada üzerine kurgulanmış şiirin göbeğinde İskender’den Ali’ye, Don Kişot’un Rocinante’sinden muhtemelen kıvrak zekalı Odysseus’un Tahta Atı’na, Köroğlu’na kadar işlenen, kanlı bir savaşın mazlum canlarının adını sayarak zaiyat, sayı olarak adlandırılan atların da hüznüne, savaşın keskin kırıcılığına da dokunmuştur. Yüreğim kaldırmıyor düşündükçe vurulup Vurulup yerlerde yattıklarını, anlatma, Anlatma bana, görmedim Troya savaşını. Koşu bölümünde kırılan zaman ve bir araya gelen ünlü atların ardından Melih Cevdet, İlyada destanının bölümleri üzerinden kurgulanan yeniden yaratımı sürdürürken günümüz figürlerine de dönüşler sağlayarak zamanlar arası bir felsefi sorgu süreci başlatmıştır. İzmir fuarından otomobil ile dönerken İlion’un yanışı görülmüş, Dresden’de, Köln’de, Münih’te kitaplar yakılmıştır. Koşu bölümünün sonunda dağılan ve Ağu bölümünde de zaman öbekleri arasında gidip gelirken İlyada destanının örgüsünden uzaklaşan şiir, yüzünü Hekabe’nin rüyasına çevirerek yeniden Paris mitosunun içlerine doğru ilerlemeye başlar. Düş ve Dönü bölümlerinde Hekabe’nin sancılı rüyası betimlenirken Paris mitosunu incelikli bir şekilde işleyen Melih Cevdet, yazgı kavgasını derinleştirerek mitosu ve yaşamı sorgulamıştır. Hemen ardından gelen Fal bölümüyle de bu sorgu kuvvetlenerek “an” içinde küme bulut misali biriken tarihin anlatısı, çokkültürlü, evrensel bir sorgu sürecine dönüşmüştür. Hekabe’nin kaderi Macbeth’den pek farklı gözükmemiştir. İnsanın fal aracılığıyla geleceğe dokunup yine de gelecekle mücadele etmesi, yazgı kavgasına, bilinene karşın direniş ile özgürlüğe kavuşumun ince çizgisi üzerinde ilerleyen şiir, bu noktada sorgusuna kendiliğinden bir yanıt yaratmıştır. Son bölüme gelinirken İlyada’dan Berlin’e uzanan kan yıkımı, savaş çığlığı bir yana, insanın yazgısıyla olan kavgası ve kronolojisinden şaşmış zamanın anlar içinde yaşanan döngüselliğini vurgularken Paris mitosu da yoruma açık bir şekilde sona ermiştir. Paris ve Helen’in tutku dolu kavuşumuyla yazgının, falın sonuna işaret edildiği gibi, narin bir hissiyat peşinden özgürlüğün vurgusu da ortaya çıkabilmekte, dilin kuvveti ve anlatının dikkatli planı sayesinde bu çoklu bakış şiire bambaşka bir heyecan katmıştır. Yaktık onu göçmen kuşların gözlerindeki Benek, gagalarındaki tekçil dane gibi Daha gün doğarken. Falımız yok bizim. Başlı başına bir şaheser niteliği taşıyan şiir, çok boyutlu bir yeniden tarih yazımına dönüşecek nitelikte kuvvetli ve derindir. Türkçenin ahengiyle rüzgârı ardına alan anlatı üzerinde durduğu iki ekseni de eş zamanlı yürütürken açığa çıkan sorgu, yine temelde bulunan yazgı ve zaman kavgası üzerinden çoğullaşmaktadır. Paris mitosunun yeniden kurgulandığı şiirde savaşın yıkım hissiyatı her bölümde kendini gösterirken yaşam içerisinde anlam arayışından varoluş kaygısının kıyılarına değin süren bir insan mücadelesi resmedilmektedir. Atlar, Atlar Yaşlananını Görmedim Hiç Hem Mesih’tim hem Barabbas’tım, Kim çarmıha gerildi o gün Bağışlanan kimdi, karıştırmışım, Bugünse bağışlayan göğsün Kollarını açınca ben çarmıhım. Fikir ve becerinin izdüşümü olarak ortaya çıkan Troya Önünde Atlar edebiyat tarihimizde oldukça ilginç bir yer edinmiş, belki gözlerden kaçmış belki de eleştiri yağmurlarına tutulmuş, garipsenmiş ancak yarattığı estetik haz ve olağan dışı olarak görülen perspektifiyle önemini korumuştur. Çağlar arası bir yaşam anlatısı niteliği taşıyan şiir, her okunduğunda yeni bir keşfin, sorgu ve arayışın ev sahipliğini yapabilecek derecede derin bir anlatıya sahiptir. Cemal Süreya bazı yazılarında Melih Cevdet’in mitoloji yaklaşımını irdelemiş, Yunan mitinden beslenmesinde bu topluma ait olmayan bir yan görmüştür. Bu durum her ne kadar talihsiz bir yorum niteliğinde karşımıza çıksa da doğal, alışılagelmiş bir yaklaşım olarak irdelenmesi gereken bir bakışı vurgulamaktadır. Mitin ulus inşası üzerindeki etkenleri bir yana, Anadolu coğrafyasının birçok noktasında yer alan söz konusu Yunan mitoslarının tarihsel süreç içerisinde özellikle toplumsal anlatımız ile birleştiğini görmek pek de zor değildir. Melih Cevdet’in şiirinde aradığı kayıp çocuk hangi ormanın göğsündedir? Bursalı oto tamircisi Mehmet, yanan İlion’u nereden izlemektedir? Troya Önünde Atlar şiirinde Melih Cevdet bizzat bu toprağın, toprağımızın anlatısını işlemekte, anakronik bir zaman tutumuyla yalnızca dünün acılarına değil, bugünün de sancılarına değinmektedir. Böylelikle sınırları çizilmiş dünyanın diyarlarını aşan, sınır ve kalıbın, insan yaşantısının her noktasına işleyen acının ötesinde, klasik bir savaş anlatısından uzaklaşıp surların önünde ruhlarıyla bulunan atlara uzanan bir şiir ortaya çıkmıştır. Bu anlatı yalnızca bugünde, dünün basit bir kesitinde yahut burada, evimizde ya da öte bir ulusun serzenişinde değil, bizzat insanın, yıkımla gelenin, yazgının, özgürlük arzusunun ve direnişin de izleği çizilmiştir. Melih Cevdet, her daim sürdürdüğü yenilik arayışını asırlardır aramızda yaşayan Homeros anlatısıyla, mitle, köklerimizle, bizle bitiştirirken sınırlarını zorladığı şiirin yeni bir biçemi olmaktan öteye gitmiş, insanlık anlatısını, felsefi bir izlekle zaman olgusunu sarsmıştır. Post-modern edebiyatın önemli bir aygıtı olarak karşımıza çıkan metinlerarasılığı da oldukça sarsıcı bir şekilde işlemiş ve edebiyat tarihimize ilginç bir dipnot düşmüştür. Troya Önünde Atlar şiirinde mitin yeniden yazımı sürerken bugünün acıları anımsanmış, anlatının yazgı ve zaman üzerinde irdelediği sorgunun canlılığı gözler önüne serilmiştir. Melih Cevdet’in edebi yaşantısında bir dönüm noktası sayılabilecek Troya Önünde Atlar ile hem kendini hem de edebiyatımızı, estetiğe bakış ve yaklaşımımızı sorgulatacak ve değiştirecek bir eser ortaya çıkarmıştır. Öyle ki Troya Önünde, şimdilerde başıboş bir arazide halen daha atların ruhu gezinmektedir. Kimi yelesiyle devirmek ister burçları, Kiminin eşeler toprağı hala toynakları. Anlatma bana atları! Yüreğim kaldırmıyor düşündükçe vurulup Vurulup yerlerde yattıklarını, anlatma, Anlatma bana, görmedim Troya savaşını. Adsum. Kaynakça Anday, Melih Cevdet (2021). Bütün Şiirleri/Sözcükler. İstanbul: Everest. Anday, Melih Cevdet (2019). Bir Defterden. İstanbul: Everest. Anday, Melih Cevdet (2015). Dakika Atlamadan Söyleşiler. İstanbul: Everest. Apaydın, M. (2019). Melih Cevdet Anday’ın “Troya Önünde Atlar” Şiirindeki Mitolojik Unsurlar Hakkında Bazı Değerlendirmeler. Söylem Filoloji Dergisi, 4 (2), 155-177. Homeros (2018). İlyada. Azra Erhat, A. Kadir (Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Kahyaoğlu, Orhan (2004) Güneşte Ayıklanmış / Melih Cevdet Anday Şiiri. İstanbul. Dharma Yayınları.
- Kuzey’in büyük kentlerine göç etmek zorunda kalan bir ailenin yıkımına yol açan olaylar
Yazdığı şiirlerle dikkat çeken, ulusal itibar gören ilk Afrika asıllı Amerikalı yazar Paul Laurence Dunbar, Güney’in kırsalından, Kuzey’in büyük kentlerine göç etmek zorunda kalan bir ailenin yıkımına yol açan olayları, Güneylilerin sudan çıkmış balık misali şehir yaşamının karmaşıklığına ne kadar hazırlıksız olduğunu anlatıyor Tanrıların Oyunu’nda. Yazar hikâyenin en başına, kölelik dönemine atıyor çıpasını. Eşitsizliğin, sınıfsal ayrımın kanunlarla ortadan kaldırılamayacağını, değişimin olsa olsa insanların zihinleri ile sağlanabileceğini gösteriyor okura. "Mutlu bir hayat yaşadıkları söylenemezdi ama paylarına düşen buydu. Geçmişi ve geleceği hiç yakınmadan kabullendiler. Zira kendi iradelerinden çok daha kudretli olan küçük tanrılar karşısındaki aczlerinin farkındalardı." Berry ve Fannie Hamilton, hizmet ettikleri ailenin bahçesindeki kulübelerinde müreffeh bir hayat sürerler. Evin efendisinin kardeşi Frank’in parasının kaybolduğu gece, hırsızın Berry olduğuna kanaat getirilir. Aleyhinde hiçbir delil olmasa da Berry adeta yargısız infaza uğrar, toplum baskısı ve mahkemenin peşin hükmüyle on yıl hapis cezasına çarptırılır. Geride bıraktığı ailesi evden kovulup, diğerleri tarafından da dışlanınca yeni bir başlangıç için New York’a göç eder. Paul Laurence Dunbar, 1872 yılında doğdu. Dayton Ohio’da Amerikan İç Savaşı’ndan önce Kentucky’de köleleştirilmiş bir anne babanın çocuğudur. Çocukken şiirler ve hikâyeler yazmaya başladı. Bir şair olarak ulusal itibar gören ilk Afrika asıllı Amerikalıdır. Kısa ömründe öykü, roman, şiir, oyun, şarkı ve deneme türünde fazlasıyla eser üretti. Dönemin her kesimden okurunun okuduğu bir yazar olarak dikkat çeken Dunbar, önemli sosyal, toplumsal, politik konuları metinlerde ele aldı. 1906 yılında doğduğu yer olan Dayton Ohio’da öldü. TANRILARIN OYUNU Paul Laurence Dunbar Vacilando Kitap, 2023 Çeviri: Meltem Terzioğlu Editör: Feride Özçelik 128 s.
- Şehir efsaneleri özgün korku öyküleriyle birleşiyor
Sakarmeke, Akılsız Sokrates gibi ödüllü eserleriyle tanınan ve farklı türler arasında gezinmeyi seven Mehmet Fırat Pürselim, Kumsalda adlı kitabında, şehir efsanelerini özgün korku öyküleriyle birleştiriyor. Gizem, korku ve maceranın hiçbir sayfasından eksik olmadığı Kumsalda: Korku Hikâyeleri, her yaştan okura hitap ediyor. “Kendimi tuvaletten dışarı zor atıp çığlık çığlığa koridorda koşmaya başladım. Koşarken birine çarpıp yere yuvarlandım. El yordamıyla bir yerlere tutunmaya çalışırken, gözüme tutulan fenerle kalakaldım. Neyse ki Bekçi Ahmet Amca’ydı. Kolumdan tutup beni yerden kaldırırken, ‘N’oluyor?’ diye sordu. Ağlayarak ona yaşadıklarımı anlattım, en sonunda da, ‘Betül’ün ayakları tersti!’ deyiverdim. Bunun üzerine Ahmet Amca, elindeki feneri tuttuğu ayaklarını göstererek, ‘Nasıl yani, benimkiler gibi miydi?’ dedi.” Üniversiteye başlamadan önceki yaz tatilinde ailesiyle beraber deniz kenarındaki bir yazlık evde kalan Tufan, sıkıntıdan patlıyordu. Ta ki ateş başında birbirlerine korku hikâyeleri anlatan dört gençle karşılaşana kadar… Yeni arkadaşları Murat, Itır, Taygun ve Sesil’in hikâyelerinde neler yoktu ki: Tüyler ürperten cinler âlemi, lanetli dilek mektupları, ormandaki ıssız kulübe, kargalarla yarenlik eden gizemli kadın… Tufan da kendi hikâyesini anlatana kadar çember tamamlanmayacaktı. Mehmet Fırat Pürselim 1975 yılında Antalya'da doğdu. Üsküdar Anadolu Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdi. Halen serbest avukatlık yapmaktadır. İlk kitabı Hayat Apartımanı, 2012 Naim Tirali Öykü Ödülü’ne layık görüldü. Çocuklar için hazırladığı Doğa Öyküleri serisinin ilk kitabı Flamingo Çocuk 2013 Mayıs ayında çocuklarla buluştu. İlk romanı Emanetimdeki Hayatlar 2014 yılı Haziran ayında yayınlandı. BirGün Kitap, Sol Kitap, Evrensel Gazetesi, BirGün Gazetesi, Yeşil Gazete ve çeşitli dergilerde kitap incelemelerine ve edebiyata ilişkin yazıları yayınlandı. Uzman Tv’de kitap tanıtımı programları yaptı. KUMSALDA: KORKU HİKAYELERİ Mehmet Fırat Pürselim İthaki Yayınları, 2023 Tür: Öykü 112 s.
- Kişilerin travmalar karşısında oluşturduğu savunma mekanizmaları ve bunların geliştirilmesi
Donald Kalsched, insan gelişimine ve kesintiye uğramasına psiko-ruhsal bir yaklaşım sunan Travma ve Ruh adlı kitabında, bu alanda çalışan profesyoneller için önemli bir kaynak ve konuyla ilgilenen herkes için de ilgi çekici bir okuma sunuyor. Yıllardır travma alanında uzmanlaşan Kalsched, kitabında çarpıcı klinik örnekler üzerinden kişilerin travmalar karşısında oluşturduğu savunma mekanizmalarını ve bunların geliştirilmesinin psikolojik sebeplerini ele alıyor. Donald Kalsched’in, Ayrıntı Yayınları’nın Lacivert Kitaplar Dizisi kapsamında yayımlanan kitabı Travma ve Ruh’u İngilizceden dilimize Ali Oğuz Bozkurt çevirdi. Travma ve Ruh’ta Donald Kalsched, psikanalitik yakınlıkta ortaya çıkan mistik ve ruhsal anları incelemeye alıyor. Klinik örnekler, terapi diyalogları ve rüyalar üzerinden terapinin ne kadar derinleşebileceğini ortaya koyuyor. Travmadan sağ çıkanların, hem kendileri hem de analiz eden kişi için sıradan düzenin dışında, aydınlık ve karanlığın buluştuğu “başka bir dünya”nın kapılarını araladığını gösteriyor. Kalsched bu mito-şiirsel dünyanın, Freud’un öne sürdüğü gibi yaşamın acı gerçekleriyle mücadelemizin ürünü olan bir savunma mekanizması değil, aksine insan deneyiminin süregelen gerçekliği olduğunu savunuyor: İyileşme sürecinin bizzat merkezinde yer alan ve başka zamanlarda da tuhaf bir şekilde ona direnen bir gizem. Psikanalitik çalışmanın gizemini yeniden ortaya çıkarma çabasının ürünü olan Travma ve Ruh, sıradan hastaların ve sıradan psikoterapistlerin birlikte çalışarak insan ruhunun gerçekliğine, psişenin* derinliklerine bakışlarını ve deneyim aracılığıyla değişme hikâyelerini anlatıyor. Travma ve Ruh, “psişik” yönelimi olanlar da dahil, psikoterapistler, psikanalistler ve analitik psikologlar ve dışavurumcu sanat terapistleri için özellikle merak uyandırıcı. *Psişe: Jung ekolüne göre insan zihninin, bilincinin ve bilinç dışının tamamı. Donald Kalsched Alburquerque, New Mexico’da özel muayenehanesi olan Jungçu bir analisttir; aynı zamanda Inter- Regional Society of Jungian Analysts’te de eğitmen analist olarak görev yapmaktadır. Analitik psikoloji alanında pek çok makalesi bulunan Kalsched, erken dönem travmaları ve tedavisi konusu üzerinde dersler vermektedir. Kitapları arasında The Inner World of Trauma (1996) da bulunmaktadır. TRAVMA VE RUH Donald Kalsched Ayrıntı Yayınları, 2023 Çeviri: Ali Oğuz Bozkurt 512 s.
- 2022 Kayıp Rıhtım Yılın EN’leri Oylaması Anketinde Sonuçlar Açıklandı
Kültür ve sanat platformu Kayıp Rıhtım’ın geleneksel okur anketinde 2022 yılının enleri belirlendi. 60 kategoride yaklaşık 8 bin kullanıcı oy kullanırken edebiyattan sinemaya pek çok dalda okurların favorileri ortaya çıkmış oldu. 15 yılı aşkın süredir kültür yayına ara vermeden devam eden Kayıp Rıhtım internet sitesinin artık bir gelenek hâline gelen Yılın En’leri oylaması noktalandı. Edebiyat, sinema, televizyon, video oyun, YouTube gibi pek çok başlıkta okurların favorilerini takip eden ankete 7 bin 890 kişi katıldı. Katılımcılar tüm kategorilerde toplamda 126 bin 667 farklı seçenek işaretledi. Yılın En İyi Yerli Romanı kategorisinde İhsan Oktay Anar’ın Tiamat’ı ipi göğüslerken En İyi Yerli Öykü Kitabı Ömür İklim Demir imzalı Mutedil Dalgalı seçildi. Öne çıkan kategorilerdeki bazı sonuçlar şu şekilde: Yılın En İyi Yerli Romanı 2.630 yanıt “Tiamat” - İhsan Oktay Anar (Everest) – 737 oy “Zamansız” - Latife Tekin (Can) – 407 oy “Saatçi İbrahim Efendi Tarihi” - Elvan Kaya Aksarı (Vacilando) – 319 oy Yılın En İyi Yabancı Romanı 2.202 yanıt “Zaman Sığınağı” - Georgi Gospodinov (Metis) – 338 oy “Boş Dolaplar” - Annie Ernaux (Can) – 222 oy “Miras” - Miguel Bonnefoy (Türkiye İş Bankası) – 180 oy Yılın En İyi Yerli Öykü Kitabı 2.242 yanıt “Mutedil Dalgalı” - Ömür İklim Demir (Yapı Kredi) – 274 oy “Kırkyama” - Demet Eker (Epona) – 266 oy “Bavula Sığmayan” - Nermin Yıldırım (Hep) – 260 oy Yılın En İyi Yabancı Öykü Kitabı 1.841 yanıt “Yedi Boş Ev” - Samanta Schweblin (Can) – 492 oy “Saklı İnsan” - Andrey Platonov (Metis) – 370 oy “Screwjack” - Hunter S. Thompson (İthaki) – 322 oy Yılın En İyi Şiir Kitabı 2.159 yanıt “Belki Stockholm’de Bir Banka Soymalıyım” - Fuat Eren (Epona) – 491 oy “Sada” - Mevlüt Kaan Akçatepe (Ötüken) – 388 oy “Küpeli” - A. Gülfem Özer (İthaki) – 362 oy Yılın En İyi Yerli Kurgu Dışı Eseri 2.377 yanıt “Türk Mitolojisi Atlası” - Bartu Bölükbaşı (Presstij) – 795 oy “Sibirya’dan Balkanlara Şamanlar ve Cadılar” - Kolektif (Pinhan) – 314 oy “Geri Döndüğüm Yerler” - Banu Yıldıran Genç (Notos) – 245 oy Yılın En İyi Yabancı Kurgu Dışı Eseri 1.974 yanıt “Çalınan Dikkat: Neden Odaklanamıyoruz?” - Johann Hari (Metis) – 362 oy “İntihar ve Bilimkurgu” - Carl Gutiérrez-Jones (Koç Üniversitesi) – 278 oy “Nagasaki’nin Çanları” - Takaşi Nagai (İthaki) – 252 oy Yılın En İyi Yerli Çizgi Romanı 1.617 yanıt “Dünya Klasikleri” - Umut Sarıkaya (Komik Şeyler) – 576 oy “Tabancalı Kız” - Murat Menteş ve Hakan Karataş (Alfa) – 463 oy “Pesimistik Hikâyeler” - Lavinya Öz (Marmara Çizgi) – 292 oy Yılın En İyi Yabancı Çizgi Romanı 1.874 yanıt “Sandman: Uvertür” - Neil Gaiman (İthaki) – 432 oy “İnsanlığımı Yitirirken” - Osamu Dazai, Junji İto (Gerekli Şeyler) – 381 oy “Batman: Üç Joker” - Geoff Johns (JBC) – 376 oy Yılın En İyi Yerli Çocuk Kitabı 1.369 yanıt “Berberdeki Papağan” - Behiç Ak (Günışığı) – 266 oy “Ejderha Hapşırığı” - Koray Avcı Çakman (Kırmızı Kedi Çocuk) – 226 oy “İyi Kalpli Cadı Çiki, Yılbaşı Sürprizi” - Ceylan Işık Koryürek, Burcu Yıldız (İthaki Çocuk) – 231 oy Yılın En İyi Yabancı Çocuk Kitabı 1.338 yanıt “Ateşten Kaçmak” - Vladimir Tumanov (Günışığı) – 239 oy “Prenses, Ejderha ve Diğer Yeşillikler” - Marie Vaudescal (Yapı Kredi) – 213 oy “Eve Dönüş Yolu” - Corrinne Averiss (Ketebe Çocuk) – 212 oy Yılın Yayınevi (Edebiyat) 2.754 yanıt İthaki Yayınları – 985 oy Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları – 545 oy Can Yayınları – 470 oy Yılın En İyi Yerli Filmi 2.267 yanıt Kurak Günler – 1286 oy Cici – 344 oy Bandırma Füze Kulübü – 288 oy Yılın En İyi Yabancı Filmi 3.186 yanıt Everything Everywhere All at Once (Her Şey Her Yerde Aynı Anda) – 800 oy The Batman – 688 oy All Quiet on the Western Front (Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok) – 512 oy Yılın En İyi Yerli Dizisi 3.192 yanıt Gibi (3. Sezon) – 1464 oy Sıcak Kafa – 643 oy Pera Palas’ta Gece Yarısı – 435 oy Yılın En İyi Yabancı Dizisi 3.397 yanıt House of the Dragon – 859 oy Better Call Saul (6. Sezon) – 771 oy The Boys (3. Sezon) – 687 oy Yılın En İyi Video Oyunu 2.703 yanıt Elden Ring – 1409 oy God of War Ragnarök – 937 oy Cats and the Other Lives – 188 oy
- Ölümle doğumun imzaladığı geçişlerin eşiğinde beliren yumuşaklık
Aynur Kulak, Anne Dufourmantelle’nin kaleme aldığı Yumuşaklığın Gücü üzerine yazdı: "Yumuşaklığın Gücü’nü okumak yaşam ile ölümümüz arasında aslında varlığını hep sürdüren fakat bizim sıklıkla unutarak yaşamımıza devam etmeyi tercih ettiğimiz tüm belirsizliklerimizi ortadan kaldırıyor." Anne Dufourmantelle’nin büyülü, yer yer gizemli, düşünen, hatırlayan ve tüm kavramlarla birlikte duygularla bağ kurabilen berrak zihnine büyük bir hayranlık duyuyorum. Çağımızın maalesef hayatta olmayan yetişmiş en önemli felsefecisi olan Dufourmantelle’nin tam da bugün, -yani benim bu yazıyı yazmak için masama oturduğum gün olan- 20 Mart’ta, 1964 senesinde doğduğunu öğrenerek irkiliyorum. Çünkü öldüğü yıl 2017. Öldüğü yaşı yazmak istemeyerek, yaşasaydı 59 yaşında olacaktı diye düşünüyorum; çünkü o, kitapları vasıtasıyla yaşıyor. 2021 yılında Kolektif Yayınları tarafından Murat Erşen çevirisi ile yayımlanan nefis kitabı Riske Övgü’den sonra (Bu kitabından da Litera Edebiyat’ta yayımlanan yazımda bahsetmiştim: Riske Övgü) yine Kolektif Yayınları tarafından geçtiğimiz ay Sinan Oruç-Samet Yalçın çevirileriyle yayımlanan bir diğer nefis kitabı Yumuşaklığın Gücü ile buluştuk. İrkilmiş olmam bir yana Yumuşaklığın Gücü’nü okumaya başlayıp, bitirdiğim andan beri çok sevdiğim yazarın bir sempozyumuna gitmiş gibiyim. İhtiyaç duyduğumuz şeyler ihtiyaç duyduğumuz anda geliyor hakikaten. Böylesine yıkıcı, kaba, kaotik, felaketlerle dolu dünya ve ülke gündeminde Yumuşaklığın Gücü’nü okumak yaşam ile ölümümüz arasında aslında varlığını hep sürdüren fakat bizim sıklıkla unutarak yaşamımıza devam etmeyi tercih ettiğimiz tüm belirsizliklerimizi ortadan kaldırıyor. Bu sebeplerden “Yumuşaklık” sıfatı sizi aldatmasın, son derece güçlü bir kitaptan bahsedeceğim size. Kendi tavrını takınmak Bir felsefe kavramı ile karşı karşıya değiliz. Öncelikle bunun belirtilmesi gerekiyor. Zira Yumuşaklık için bir davranış şekli ve bu davranış şeklini seçme isteğidir denilebilir. Ya da mecbur kalma. Ya da gelip bir şekilde sizi bulan bir davranış modeli. Verili olabilecek her ayrıntıya açık bir davranıştan söz ettiğimize göre aslında anlatması zor bir şeyden de bahsediyor olabilir miyiz? Bu durumda Anne Dufourmantelle gibi “Gerçek tehlikeyle yüzleşmek için risk almak elzemdir.” diyen bir çağdaş felsefeci neden böyle bir davranış modelini anlatmak istedi? Yumuşaklıktan uzak bir çağda yaşadığımız için mi acaba? Ya da Yumuşaklık bir tür zayıflık, gelip içimize yerleştiğinde her an ölüm tehlikesi ile karşı karşıya kalış ve aynı zamanda yaşama arzumuzu yok edebilme tehlikesi barındırdığı için mi? Anne Dufourmantelle’e yaşasaydı tüm bu soruları sormak isterdim gerçekten. Ve fakat içinde bulunduğum şartlar itibariyle kitaplarını okumuş biri olarak onun düşüncelerine biraz yaklaşabilmeyi deneyip Yumuşaklığın Gücü’nü yazma sebebi için şöyle bir yorumda bulunabilirim: Hızımıza hız kattığımız fakat hiçbir şeyi yakalayamadığımız, her şeyin belirsiz olduğu çağımızda biraz da olsa yatışmak ve bizi yatıştırmak için. “Yumuşaklık kendi sesini bulmaya bırakmalı, adeta kendini icat etmelidir. (…) Yumuşaklık nedir? Hiçbir düşünür bu soruyu tematik biçimde ele almamıştır. Bu yüzden yumuşaklık kendi kendini ortaya çıkarmalıdır. (…) Fakat yumuşaklığın karşıtı da kendini hemen gösterir. Nedir o? Cevap basit: Şiddet, savaş, suç, katliam, soykırım… Gelgelelim kitabın en şaşırtıcı iddialarından biri yumuşaklığın düşmanının yine yumuşaklık olduğudur.” Bu satırlar Fransa’nın bir diğer önemli çağdaş felsefecisi Catherine Malabou’ya ait. Yumuşaklığın Gücü ile ilgili Tüylü Felsefe ismini verdiği bir önsöz yazısı yazan Malabou aynı Dufourmantelle gibi Jacques Derrida’nın mirasçılarından. Derrida’nın bıraktığı felsefi miras olan eleştirel düşüncede yapı söküm uygulamalarını devam ettiren Mamabou, Yumuşaklığın Gücü için, sanki resim çizermiş gibi yazılmış bir kitapla karşılaşmanın hayranlığını yaşıyorum, diyor. “Normalde çizim resimden önce gelir. Buradaysa çizim resmin içinden çıkıyor. Yolculuk boyunca, ağır ağır; yumuşaklık şekil alıyor, var oluyor, en nihayetinde de düşünülebilir hale geliyor.” Mamabou’nun kitapla ilgili bu çok güzel tasviri Yumuşaklığın Gücü adına algımızı genişletiyor. Bir konunun, davranışın “düşünülebilir hale gelmesi” o konunun veya davranışın kendi tavrını takınması ile eşdeğer. Bu eşdeğerlilik kitabın tamamına dalga dalga yayılıyor. Bu yumuşak dalgaların hiç acelesi yok, zira ilerleyen sayfalarda Dufourmantelle’in Yumuşaklığı anlattığı paragraf tüm tespitleriyle bunu bize açıkça gösteriyor. Evet, Dufourmantelle konu olarak neden Yumuşaklığı seçtiğini anlatıyor bizlere. Fakat bu paragrafı okuduktan sonra bile keşke hayatta olsaydı demekten kendimi alamıyorum. Çünkü, aynı zamanda, “risk”ten de bahsediyor Dufourmantelle, yumuşaklığın risklerinden ve gücünden, muazzam tespitlerle. “Yumuşaklık bir muamma… Karşılamak ile vermekten müteşekkil bir ikili harekete eklenmiş, ölümle doğumun imzaladığı geçişlerin eşiğinde beliriyor. Kendi yoğunluk derecelerini taşıdığı, sembolik bir kuvvet olduğu ve şeyler ile varlıklar üzerinde dönüştürücü bir kabiliyeti bulunduğu için de bir güç. Bir kişi, bir taş, bir düşünce, bir jest, bir renk yumuşaklık gösterebilir. Böylesi bir eşsizliğe nasıl yaklaşabiliriz? Yumuşaklık onu kavramak üzere yaklaşanlar için bir risk teşkil eder. Birçok yönden vahşi bir hayvanın baş eğmeyen asaletini taşımaktadır. Başka birkaç nadir tür için daha aynısı söylenebilir sanki: Masumiyet, cesaret, hayret ve kırılganlık; bunlar da büyük düşünce tarihinin kontrol ettiği kavramların kıyısındadırlar ve felsefe tarafından kaygılı gözlerle izlenirler.” Kontrol edilen kavramların kıyısında, felsefe tarafından kaygılı gözlerle izlenen, ölümle doğumun imzaladığı geçişlerin eşiğinde beliren Yumuşaklık. Bazen tanımlar, ifadeler, vurguladıklarınız anlattığınız şey her neyse onun önüne geçebiliyor. Yukarıdaki paragraf bunun ispatı niteliğinde sakince orada durup -aynı yumuşaklığın kendisinde olduğu gibi- kendi tavrını takınıyor. Dufourmantelle yumuşaklığın neden dönüştürücü olduğunu ve dönüştürücü kabiliyeti olduğu için de neden riskli bir güç olduğunu son derece yumuşak bir anlatım tercihiyle, sakince bize aktarıyor. Hız, hırçınlık, sabırsızlık, ben bilirim arzusu ve narsizminin Dufourmantelle’de olmayışı böyle bir çağda anlattığı her olguya derinlik kazandırıyor. Yumuşaklığın Gücü’nü veya Riske Övgü’yü Nietzsche veya Wittgenstein böylesine sakin bir derinlik arzusuyla anlatabilirler miydi? Konuyu feminist bir yere taşımak istemeyerek, erkeksi doğanın felsefesi deyip, yumuşak bir şekilde kapatıyorum. Yumuşaklığın düşmanı olan yumuşaklık Dufourmantelle, Yumuşaklığı birkaç kavram veya düşünce üzerinden değil de tek tek tüm kavram ve düşünce yapısı üzerinden bölümler halinde okura sunuyor. Bunu daha anlaşılır olsun yaklaşımıyla değil, daha özel unsurlarıyla anlatmak istediği için tercih ediyor. Yaklaşım, Kökenler, Hayvan, İhtimam Göstermek, Zeka, Dil Kaynakları, Adalet ve Bağışlama, Sessiz Dönüşüm, Serbest Biçim, Yumuşaklığın Sembolik Kuvveti, Tolstoy’un Efendi ve Uşağı, Travma ve Yaratım, Yumuşaklığın Gizliliği. Bunlar bölüm başlıklarından bazıları. Serbest Biçim bölümünde, “Yumuşaklığı, etraflarındaki her şeyi hem de hiç kastetmeden altüst eden edebi figürlerde fark ederiz. Prens Mişkin, Kafka, ve Melville’in karakterlerinin bir çoğu, Tolstoy’un kısa kısa hikayelerindeki karakterler… Edebiyatta yumuşaklığın tecessümü olan bu karakterler, altında tüm uzlaşmaların gizlendiği suretleri su yüzüne çıkarır, gerçeği daha önce görülmemişi taşınması imkansız bir hakikat etrafında kutuplaştırırlar.” Edebiyata ilişkin bu tespitlerde bulunan Dufourmantelle’in edebiyata dair alan açıklığını değerlendirme biçimi yumuşaklığın da ötesinde bir yol belirliyor, öyle değil mi? Aynı alan açıklığına felsefe konusuna değinirken de baş vuruyor: “Filozoflara göre yumuşaklık uygarlıkla iç içedir. Buna rağmen Platon hoşgörü mefhumu ile barışamaz, düşüncesi daha ziyade adalet ve hakikat üstüne odaklanacaktır. (…) Nikomakos Etik’te Aristoteles şöyle yazar: 'Yumuşak insan intikam almaz, bağışlar.' Yumuşaklık müsamahakarlık ile birlikte, suçun silinme olanağını tanrılardan insanlara indiren kendine has bir anlam bükülmesine uğrar.” Catherine Malabou’nun da dikkatimizi çektiği üzere kitabın en şaşırtıcı iddialarından biri yumuşaklığın düşmanının yine yumuşaklık olduğu. Ki yukarıda edebiyat ve felsefe konularında yaptığım alıntıların dip akıntılarında da görüyoruz bunu. Yine Malabou tarafından öne sürülen “Yumuşaklık 'hakkında' yumuşaklığın 'kendisi' tarafından yazılmış bir kitap” tespitine istinaden yumuşaklığın düşmanının yine yumuşaklık olduğuna şaşırmamalıyız aslında. Aksi takdirde Dufourmantelle bir davranış modelini alıp tüm açık alanlarıyla ve derinlemesine olacak şekilde çağdaş bir felsefi olgu yaratarak onu nasıl bu derece güçlü bir yapı ile ortaya koyabilirdi. Yazımın sonuna doğru kitabın çeviri ayrıntılarına dikkat çekmek istiyorum. Aslında hem Riske Övgü’nün çevirisinde Murat Erşen hem de Yumuşaklığın Gücü’nde Sinan Oruç - Samet Yalçın dil unsurlarının tamamı düşünüldüğünde son derece özenli bir çeviri gerçekleştiriyorlar. Bunun için bir okur olarak teşekkür etmek isterim. Kolektif Yayınları’na da elbet çeviri konusuna önem verdikleri ve bu derece önemli kitapları yayın dünyamıza kazandırmaya devam ettikleri için teşekkür ederim. Sözü Anne Dufourmantelle’e bırakarak bitirmek istiyorum. Yazımın başından beri kendisinin hayatta olma olasılığına çok fazla vurgu yaparak ilerledim. Bunun sebebi kendisinde bulunan yumuşaklık gücü ve risk alma cesaretinin hayatına mal olmasında gizlidir. 21 Temmuz 2017’de Saint-Tropez’de bir plajda boğulmakta olan iki çocuğu kurtarmaya çalışır. Çocuklar cankurtaranlar tarafından kurtarılır, ancak Dufourmantelle hayata döndürülemez. “Yaşama veda edişte yumuşaklık vardır; 'kopuşta, tamamen kopma yanılsamasında', terk edişte, yasta, bırakmada.” YUMUŞAKLIĞIN GÜCÜ Anne Dufourmantelle Kolektif Yayınları, 2023 Çeviri: Sinan Oruç – Samet Yalçın 139 s.
- Güçlü bir agorafobi hikayesi
On yedi yaşındaki Norah her şeyden korkmanın mantıksız olduğunu biliyordu ama zihni, dışarıdaki dünyanın çok tehlikeli olduğu konusunda ısrarcıydı. O da tek güvenli limanı olan evinde kalıyor, başkalarının yaşamlarını pencereden ve sosyal medya hesaplarından izliyordu. Ömrünü dört duvar arasında geçireceğini artık kabullenmişken yan eve kendi yaşlarında bir çocuk taşınmıştı: Norah’ya baktığında sorunları yerine komik, zeki ve cesur bir kız gören Luke. Norah aralarında bir şeyler filizlenmeye başladığını hissetse de Luke’un “normal” bir kızı hak ettiğini düşünüyordu. Göğe özgürce bakabilen, el ele tutuşmaktan korkmayan, bu kadar parçalanmamış birini… Peki ya kendine Luke’un gözlerinden bakabilseydi? Louise Gornall, YA meraklısı, film ineği, abur cubur meraklısı ve pembe Power Ranger olduğu söyleniyor. Under Rose-Tainted Skies onun ilk romanı ve Twitter @Rock_andor_roll'da bulunabilir. İngiltere'de yaşıyor. PARÇALI BULUTLU Louise Gornall Yabancı Yayınları, 2023 Çeviri: Günseli Bayır
- Öykü: Dönüşün, Kendinden Olacak
"Trafik ışıkları korkulu rüyasıdır. Ama en korktuğu, tek yön dar sokaklardır. Girişi vardır, çıkışı nerededir bilinmez. Belirsizliği hiç sevmez Şakir. Bir tek Aysel’in belirsizliğini taşıyabilir." Öykü Tekşen Kaçırdım döner kavşağı! Ben nereden çıkacağım şimdi ana caddeye? Bu sokak da nereden çıktı? Bu kadar dar sokak mı olur? Benim bu arabada ne işim var? Bu çocuklar neden sokakta? Oyun parkı yok mu bu memlekette? Çöp tenekesi yolun ortasına mı konur? Rögar kapağını kim kaldırmış? Bu rögarların benimle zoru ne? “Renklerin içinde, düşlerin içinde doğmak sessizce.” diyor radyodaki şarkıcı. Sen benim hangi rengin içinden geçtiğimi biliyor musun? Kaçırdım yine kavşağı! Bir türlü dönemiyorum bu kavşaklardan. Sola sapmayacağım halde nasıl oluyor da sol şeritte kalıp sıkışıyorum? Nasıl oluyor da sağa geçemiyorum? Girdim yine tek yön bir ara sokağa. Bu çocuklar neden sokakta? Oyun parkları nerede bu çocukların? Camı açsam içeri çöp atıyorlar. Camı kapatsam bu şortlu halimle bile yanıyorum sıcaktan. Ne zaman çıkarım bu dolambaçlı sokaktan? O ne ya! Yolun ortasına kim koydu bu masayı! Çöp mü o? Şaka mısınız? Ben şimdi nasıl inerim bu arabadan? Ya beni sıkıştırırsa bu çocuklar? -“Abi, in de bi’ tur binelim.” derlerse ne derim? Veremem ki direksiyonu onlara… Ee ne yapacağım peki ben? Ne yapacağım, inip çekeceğim bu lanet masayı. Yeminlen bilerek bırakmadılarsa bu masayı yolun ortasına benim de adım Şakir değil. Eşoğluları, oynayacak başka yer mi yok lan! Şakir söylenerek indi arabadan. İnerken üç kere kontrol etti camları. Arabayı kilitledi, gömleğinin sol cebine koydu anahtarı, ilerlerdi yolun ortasındaki kahverengi masaya doğru. Şakir yürürken sağdaki binadan ses duydu: -Pişt, aloo, baksana bi’! Şakir bakmadı. -Şişşt, aloo, saçsız, sana diyom, kime diyom! Pişt, yemeyiz olum, baksana bi’! Şakir, açık alnının sırılsıklam olduğunu biliyordu. Kafasını yukarı kaldırsa bir dert kaldırmasa on dert. El ve kafa mahkum kaldırdı yukarı gözlerini. -Bana mı dediniz? -Kime dicem lan saçsız! Senden başka saçsız var mı burada? Şakir, uzun zamandır babasından kalan yadigar kelliğini doldurmak için saç ektirmeyi düşünüyordu. Bu saçsız, nidasıyla iyice ayyuka çıkmıştı bu isteği. Şu anda bunu düşünecek kadar zaman lüksünün olmadığını da biliyordu tabii ki. Binadaki kadın devam etti konuşmaya: -Aç kollarını bakem! -Efendim! dedi Şakir. -Aç kollarını aç, tut beni. Salıncam şimdi burdan oraya. Yatır beni yolun ortasındaki masaya. Şakir anlamadı, bir film setinin içinde olabileceğini düşündü. Çevirdi kafasını sağa, sola… Sokaktaki değişik yaştaki çocuklar hem Şakir’e hem binadaki kadına bakıp kıkırdıyorlardı. -Aç dedim aç. Sayıyom. dedi kadın ve biiir, ikiii… üç demeden atladı aşağıya! Şakir mi? Şakir öylece duruyordu sokağın ortasında. Binadan üç demeden atlayan kadın da Şakir’in ayağının altında boylu boyunca kanlar içinde yatıyordu. Zaman durdu, ılık esen rüzgar durdu. Nergislerin buram buram yayılan kokusu durdu. Sokaktaki çocuklar durdu. Havalanan top durdu. Uçan kırlangıç durdu. Bir tek yerde yatan kadının kanı durmadı. O akmaya, Şakir’in beyaz ayakkabılarını kanatmaya devam ediyordu. İşinde gücünde halini, bir telefonla bırakıp, arabaya binen Şakir: Araba kullanmayı sevmeyen, araba kullanırken her yerini kaşıntı tutan Şakir. Tek bir güç onu arabaya bindirebilir, o da Aysel’in sesi. Aysel’in destek çağrısı. Ne olursa olsun arabası dahi olmayan Şakir, arkadaşından arabayı alır ve yola çıkar. Şeritleri sevmez Şakir. Şeritler de onu sevmez. Trafik ışıkları korkulu rüyasıdır. Ama en korktuğu, tek yön dar sokaklardır. Girişi vardır, çıkışı nerededir bilinmez. Belirsizliği hiç sevmez Şakir. Bir tek Aysel’in belirsizliğini taşıyabilir. Aysel nerededir? Her yerde ve hiçbir yerde. Aysel’in kedisi vardır, canıdır, her şeyidir. Ona bir şey olacak olsa Aysel kendini yok edebilir. Masadadır kedisi. Ölüyordur. Şakir’i çağırmıştır. Gel, demiştir. Şakir, el mahkum kalkar gider, düşer yola ve sol şeritte sıkışınca dalar tek yön dar sokağa. Sokakta çocuklar, top oynar. Sokağın ortasında bir masa! Masayı kim çekecek? Şakir. Peki ya ne olacak sonra? Masayı çekmek için çıkar Şakir arabadan. İlerler, ilerler… Ve o arada Şevval pencerededir. Masasına düşecek avını beklemektedir. Şevval’in derdi sadece görünmektir. Ama görünmez Şevval. Adı da Şerif’tir ya zaten. Unutmuştur Şerif’i, Şevval’i tekrar eder dili, kalbi. Bir tek kendisi inanır Şevvalliğine bir de sürekli uyuyan kedisi. Kedinin adını da bu yüzden Şevval koymuştur belki. Duyurur sesini Şerif bir Şevval edasıyla Şakir’e. Aç kollarını, geliyorum buradan oraya, diye. Şakir’in tek istediği masayı çekip gitmektir. Şerif’in tek istediği o masaya yatıp Şevval olmaktır. Bu yüzden üçe kadar beklemez Şerif. Şevval olmak için uçar üçüncü kattan Şakir’in ayağının dibine. Uçarken ağzında tek ifade: Ne Şerif’tim ne Şevval. Ama yaşadım içimden taşarak, coşarak. Şerif’in de Şevval’in de kanı gerçektir, hiç olamadığı kadar. Şakir duran zamanın, rüzgarın, kırlangıçların, havada süzülen topun, çocukların, nergis kokularının arasından geçti. Ayağının dibinde boylu boyunca yatan vücuda baktı. Hareketsizdi. Tek hareket, sokak boyunca yol alan kandı. Cebinden telefonunu çıkartmak istedi ama telefonu arabadaydı. Bağırdı hemen çevresine, ambulansı arayın, ambulansı arayın! Sokak bomboştu, çocuklar aniden yok olmuştu. Havada süzülen top yok olmuştu. Uçan kırlangıçlar, ılık esen rüzgar, nergis kokuları yok olmuştu. Şakir’in elinde bir tek zaman akıyordu. Cebinden çıkarttığı köstekli saatinin akreple yelkovanı yerinde sayıyor görünse de saniye kadranı süzülüyordu saatin çemberinde. Saate baktı. Sayıların yerinde Ay’ın halleri vardı. Yeni Ay, İlk Dördün, Dolunay, Son Dördün. Ve hep yeniden başlayan Yeni Ay. Bu döngüyü ilk defa fark etmişti. Yerde yatan vücudun yerinden oynamış siyah peruğu, saç olmayan kafasını açığa çıkarmıştı. Saçsızlık kötü bir şey değildi. Örtmeye çalışmaya da gerek yoktu. Her şeye hep yeniden, yeniden başlanabilirdi. Eğildi Şakir yerde yatan vücudun boynuna. İki parmağını dayadı yerdeki vücudun şah damarına. Atıyordu. Şakir bağırdı sokağa; Yaşıyor, yaşıyooor! Şerif yavaşça döndürdü kafasını Şakir’e: -Şevval benim adım, dedi. Şakir bağırdı yeniden; “Şevval, yaşıyor, yaşıyor!” Mahalle o gün tanıştı Şevval’le. Şakir o gün tanıştı Şevval’le. Şakir o gün tanıştı kendiyle. Ay gökte dolunaydı. Şakir o gün tanıştı içinden geçtiği zamanla. Şakir o gün arabadan inerek, kendine yürüdü. Şevval o gün pencereden uçarak kendi sesini duyurdu. Masa o gün sokağın ortasında durarak hikayenin kendisi oldu. Sokak o gün parke taşlarının arasından kan akıtarak yaşama, adağını sundu: Tek yön olabilirim, sen gir, yürü labirenti, dönüşün, kendinden olacak, dedi.
- Can Yayınları Mayıs ayı yayın programını duyurdu.
Nikos Kazancakis'in kendisinden habersiz yayımlanan ilk metni Yılan ve Zambak, Jenny Erpenbeck'in son romanı Kairos., Borges'in yeniden öykü yazmaya başladığı dönemin ilk mahsulü Brodie Raporu ve Camillo Boito'nun sinemacılara illham olan Senso'su, Can Yayınları'nın mayıs kitapları arasında. Jenny Erpenbeck / Kairos. (çev. Regaip Minareci) Jenny Erpenbeck, Kairos.'ta arzu, saplantı ve şiddet arasındaki görünmez sınırları görünür işaretlere dönüştürüyor. Kairos., siyasi ve toplumsal gerçekliğin kendini bireyin özel alanına nasıl dayattığını anlatan sarsıcı bir roman. Nikos Kazancakis / Yılan ve Zambak (çev. Hârun Ömer Tarhan) Modern Yunan edebiyatının en mühim isimlerinden biri olan Kazancakis'in yirmi yaşındayken günlük biçiminde yazdığı, 1906'da Karma Nirvami mahlasıyla yayımladığı Yılan ve Zambak, büyük bir yazarın ayak seslerini duyuran sembolizm yüklü bir ilk metin. Jorge Louis Borges / Brodie Raporu (çev. Yıldız Ersoy Canpolat) Borges'in uzun bir aradan sonra yeniden öykü yazmaya başladığı dönemin ilk ürünü olan Brodie Raporu, yazarın erken dönem öykü kitaplarından farklı bir üslup taşıyor. On bir kısa öyküden oluşan kitap toplumun işleyişi üzerine sorular sorarken, medeniyet hakkında ironik tespitlere ve enigmatik yargılara varıyor. Camillo Boito / Senso: Kontes Livia'nın Gizli Not Defteri (çev. Özge Parlak Temel) 19. yüzyılın femme fatale tiplemesinin çarpıcı bir örneğini okurla buluşturan, Luchino Visconti ve Tinto Brass gibi yönetmenlere de ilham olan Senso, edebiyat eleştirmenlerince Camillo Boito'nun en başarılı eseri olarak kabul edilir. Léon Bloy / Nahoş Hikâyeler (çev. Melis Oflas) Roman ve denemeleriyle olduğu kadar Zola, Maupassant, Renan ve France gibi yazarlara savurduğu sert eleştiriler ve ayrıksı görüşleriyle de tanınan Léon Bloy, "saygın" insanların hangi durumlarda ne denli kötücülleşebileceğini ortaya koyduğu on iki öykülük bu derlemede skandal, kaza, ölüm, intihar gibi talihsiz durumları, insanın içindeki karanlığı deşerek gün yüzüne çıkardığı "nahoş" insan davranışlarını müthiş bir belagatle ve acımasızca aktarıyor.
- 2023 NDS Edebiyat Ödülü finalist kitapları belli oldu
Notre Dame de Sion Lisesi ve NDS Mezunlar Derneği tarafından düzenlenen NDS Edebiyat Ödülü finalisti olan kitaplar açıklandı. Notre Dame de Sion Fransız Lisesi, yüz elli yılı aşkın bir süreden beri içinde bulunduğu Türk eğitim hayatında, eğitim ve öğretim faaliyetlerinin yanı sıra Türkiye ile Fransa arasındaki kültürel bağları geliştirme misyonunu da yüklenmiştir. NDS Lisesi, bu misyonu doğrultusunda iki ülke arasındaki kültür bağını daha da güçlendirmek amacıyla bir edebiyat ödülü oluşturmuştur. Notre Dame de Sion Lisesi ve NDS Mezunlar Derneği tarafından düzenlenen NDS Edebiyat Ödülü, yönetmeliği gereğince, dönüşümlü olarak bir yıl Türkçe yazan bir Türk yazarın eserine; bir sonraki yıl ise Fransızca yazan ve eseri Türkçeye çevrilmiş Türk veya yabancı bir yazarın eserine verilmektedir. Eserlerin düz yazı niteliği taşıyan roman, anlatı, öykü, günlük, biyografi, masal, deneme gibi türlerde yazılmış olması koşulu bulunmaktadır. Bu yıl finale kalan 12 kitap şöyle (öncelik sıralaması bulunmamaktadır): “Yalnız”, Zeynep Kaçar, Doğan Kitap “Daha iyi misin?”, Hande Ortaç, İletişim Yayınları “Zamir”, Hakan Günday, Doğan Kitap Yazar, gazeteci, öğretim üyesi NDS mezunlarından oluşmuş dokuz kişilik jürinin yapacağı değerlendirme sonucu verilecek ödülün miktarı 20 000 TL’dir. NDS Edebiyat Ödülü töreni her sene baharda Fransız Sarayı’nda gerçekleşiyor.















