Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- “Yutkunamadıklarım”: Haksızlığa karşı yazılmış on çığlık
MasterCamp Yazarlık Akademisi’nin 16. grubuna ait bu kolektif kitap; yalnızca bir öykü kitabı değil, susturulmuş duyguların ve içe atılmış cümlelerin edebiyata dönüşmüş hâli. Kitapta yer alan metinler, bireysel hikâyeler üzerinden toplumsal yaralara temas ediyor; adalet, vicdan, suskunluk ve yüzleşme kavramlarını farklı yaşam kesitleri üzerinden sorguluyor. Editör Selda Terek’in ifadesiyle, haksızlığa karşı suskun kalmanın insanda bir “yumru” gibi biriktiği gerçeğinden yola çıkılarak isimlendirilen kitap, tam da bu birikmiş duyguların dışavurumu niteliğinde. Her öykü, bir yutkunmanın eşiğinden geçiyor; bazen bir çocuğun gözünden adaletsizliği, bazen bir kadının kendi içindeki yüzleşmesini, bazen de geçmişle hesaplaşmanın ağırlığını anlatıyor. Usta yazar ve eğitmenlerin rehberliğinde şekillenen Yutkunamadıklarım , üretmenin iyileştirici gücüne inanan bir yazarlık yolculuğunun ürünü. Metinler; teknik donanım ile kişisel tanıklığın birleştiği bir zeminde, hem edebi hem de vicdani bir çağrıya dönüşüyor. Toplumun sustuğu yerde edebiyatın konuşabileceğini hatırlatan Yutkunamadıklarım , raflarda yerini aldı. Arka Kapak Yazısı: HAKSIZLIĞA SUSULMAZ, FISILDANMAZ! YA BAĞIR BAĞIRABİLDİĞİN KADAR YA DA KATLAN BOĞAZINA OTURACAK OLAN O YUMRUYA... Haksızlıklar, insanoğlunun var oluşundan bu yana kaçamadığı, önünü kesemediği en zehirli tecrübelerdir. Hele ki haksızlığa karşı susmak... Bir yumru gibi oturur insanın boğazına. Yutkunamaz, hatta yutkunmayı kendinize hak görmezsiniz. Yutkunamadıklarım da işte böyle çıktı ortaya; bir haksızlığa suskun kalmanın, onu görmezden gelmenin dönüp dolaşıp bizi tehdit etmesi gerçeğinin idrakiyle... Bu kitapta “haksızlık” temasıyla yazılmış on hikâye okuyacaksınız. On adet boğaza takılan yumru... YUTKUNAMADIKLARIM Kolektif Destek Yayınları, 2026 Tür: Öykü 168 s.
- Bastırılan, yadsınan ve inkâr edilenle yüzleşmeye yapılan bir çağrı
Zeynep Tandoğan, Irmak Zileli'nin romanı, Şimdi Buradaydı üzerine yazdı: "Zileli’nin tekil zihnin ürkütücü kalabalığının edebi metne nasıl dönüştüğünün en iyi örneklerinden birini ortaya koyduğunu düşünüyorum. Romanı klasik anlatının dışından, girizgâhsız, şimdinin olan ve olacak olanın orta yerinden başlıyoruz okumaya." Irmak Zileli’nin Şimdi Buradaydı romanı, psikolojik-polisiye türün olanaklarını psikanalitik bir anlatı düzleminde yeniden kuruyor. Romanın anlatıcısı bir psikiyatrist. Terapist Birkan, hastası Yankı’nın cinayet işleme ihtimalinin yüksek olduğuna inanıyor. Seans odasından taşan bu kaygı, okuru sürekli tetikte tutarken roman boyunca “her an bir şey olacak” hissi diri kalıyor. Anlatı bütünüyle Birkan’ın zihninden süzülüyor. Yankı’nın kim olduğu, nasıl biri olduğu, diğer karakterler Kaya ve Arzu ile ilişkisi, anlatıcının zihnindeki yansımalar üzerinden okura ulaşıyor. Böylece tekil bir zihinden kurulan anlatı, “ben ve öteki” kavramlarının birbirlerini oluşturma mefhumunu imgeliyor. Psikanalizin temel dinamiklerinden olan iki kişinin karşılaşmasıyla kurulan, özne ve öteki temasının birleşmesi ve ayrışması sürecinin temsiliyle oluşuyor. Romanda “ben” in diğerine ilişkin tasarımı, “ben” iyi, diğerinin “kötü” olarak kurgulanmasının yansıması. Buna rağmen biz okur gözüyle anlatıcı ben ile diğerinin, “öteki” kurgusundan şüphe duymaya meylediyoruz. Bu şüphe, sözcüklerle ifade edilmeyen, kurgunun hüneri olan sezgisel bir kavrayışı doğuran bir okuma deneyiminden doğuyor. Zileli’nin tekil zihnin ürkütücü kalabalığının edebi metne nasıl dönüştüğünün en iyi örneklerinden birini ortaya koyduğunu düşünüyorum. Romanı klasik anlatının dışından, girizgâhsız, şimdinin olan ve olacak olanın orta yerinden başlıyoruz okumaya. Zihnin Zamanı: Şimdi ve Burada Romana adını veren şimdi ve burada ifadesi belli bir zaman ve mekânı imlediği kadar, o zaman ve mekânda olmayışı da zaman ve mekânın kaybını da ifade ediyor. Şimdi, geçmiş ve gelecek kiplerinin bir arada düşünülmesi, mekanik zaman bağlamında bakıldığında bir paradoks içerir. Fakat zihnin zaman algısı, doğrusal bir akışı değil döngüsel akışın alanında cereyan eder. Varlık canlılığını şimdiki zamanda sürdürür ama zihindeki hafıza alanı geçmişin hatırası ve geleceğin tasavvuruna da sahiptir. Bu bakış açısı romanın kurgusunda ete kemiğe büründürülmüş. Şimdi Buradaydı anlatıcısı terapist Birkan’ın şimdisi, terapi odasında başlattığı anlatıyla açılıyor. Anlatıcı zihnin zamanı ve mekânı, hafızadaki mekân ve olay aktarımı ile şimdi ve geçmiş üzerinden kurgulanırken geleceğin olası tasavvurlarını da barındırıyor. Bu zamansal geçişlerle Birkan’ın zihninden geçenler, iç içe ve kat kat bir örüntü oluşturarak, yatay ve dikey düzlemde çok boyutlu bir ağ kurarak aktarılıyor. Aynı zamanda zihnin yakalanamaz hızını edebi bir üslupla yakalamış oluyoruz. Bu da okura, bir zihne tanıklığın ötesinde bir diğerinin zihin akışını deneyimleme olanağı sunuyor. Kötülük, Travma ve İnkâr Durmayan bir zihnin şimdiyi-dünü-yarını aynı anda düşünebilme yetisinin karmaşası, yazarın bu hıza ve karmaşaya hâkim olmasıyla çözülüyor. Zileli bu romanıyla, psikanalizin dinamikleriyle edebiyatın olanaklarını genişletiyor. Öznenin bunca çırpınışının aktarımında duygular ajite olabilecekken, yazar-okur-metin mesafesini, okura boşluklar bırakarak, düşünce alanı yaratarak sağlamış. İnsanın zihinsel-ruhsal evrensel trajedisinde durması, metni çağdaş edebiyatta hak ettiği yere taşıyacak diye düşünüyorum. Romanın anlatım tekniği ele aldığı mesele, odakları arasında kurduğu bağlarla, baktığı her meseleyi bir sorunsala dönüştürüyor. Hikâye, mesele odakları arasında bir ağda vuku buluyor. Bu odaklar nedir dersek: Şiddet, kıskançlık, haset, kötülük ile kötülüğün sıradanlaşması. Ebeveyn şiddetine maruz kalan çocuklar. Hiyerarşik ilişkilerin doğurduğu statünün insani hak eşitliğinin önüne geçmesi. Benin önceliği, diğerinin yok sayılması. Toplumsal ve kişisel travmaların yüzleşmeyle değil yadsınarak baş edilmeye çalışılması. Zileli, hiyerarşinin bir temsili olarak metinde dramatik yapıyı kırıyor. Bu kırılma, Birkan’ın Yankı’yla karşılaşmasıyla kendi karanlığının açığa çıkması gibi, okurun Birkan’la karşılaşarak kendi karanlığına bakabileceği bir kapı aralıyor. Arzu, Kayıp ve Suçluluk Romanın kadın karakterlerinden (adıyla müsemma) Arzu, Yankı’nın ona dair arzusu ve kanıları üzerinden aktarılıyor. Bu aktarım ile Birkan da Arzu’ya dair kendi tasarrufunu kuruyor. Erkeğin kadına arzu-nesnesi olarak bakışı bir kez daha tezahür ediyor. Fakat bu tezahürü, iki anlatıcının da kimlik-konum-cinsiyet ve toplumsal-siyasal-ayrımcı bakışın ürünü olduğunu yine okurda sezgisel bir görü oluşturarak hissettiriyor. Arzu, kendi dilinin sessizliğinde, erkeklerin onun adına gevezeliğinde varlık gösteriyor. Arzu ekseninde bu kadar yüksek seyreden duygu kaçınılmaz olarak bir diyalektik karşı kuruluma götürüyor bizi: Kayıp ve yas. Ölüm ve kayıp, romanın önemli noktalarından. İnsanın ölümlü olduğu bilgisi varlığımızın temel trajedisini oluşturur. Ölümle karşılaşmamız ise ailemiz, yakınlarımız, sevdiklerimizin ölümüyle hissettiğimiz “kayıp” duygusuyla baş edip-edememe arasında geçen süreçte gerçekleşir. Doğal ölüm dışındaki ani ölümler ise travmatize edici etkiye sahip. Ölen kişinin bizimle kurduğu ya da kuramadığı bağlarla şekillenen hallerde kendini gösterir. Romanda baba kaybı tam da bu kurulamayan bağlar ekseninden işlenmiş. Birkan’ın ve Yankı’nın baba kaybı karanlık alana itilmiş, sessizliğe gömülü, kazıya muhtaç hafızadan sızan-sızamayanlar üzerinden ele alınmış. Bulanıklaşan Sınırlar Terapi sürecindeki aktarım-karşı aktarım etkisiyle Birkan’ın, hastasının hikayesiyle kendi hikayesinin duygulanımlarının birbirine karıştığına tanık oluyoruz. Terapist Birkan terapideki kontrolünü yitiyor. Kendi yaşantısının hafıza sızıntılarıyla ortaya çıkan hatıralar ile yüzleşememek için ve suçluluk duygusuyla baş edemediğinden öz denetim mekanizmasını da kaybediyor. Bu süreçte yadsıma ve inkâr mekanizması devreye giriyor. Böyle bir karmaşada, kendi kötülüklerimizle baş edemediğimizden, can havliyle gerçeklikten sapabiliriz. Kendi kötülüğümüzü diğerine yansıtarak bertaraf etmeye çalışabiliriz. Birkan’ın bu zihinsel süreçlerinin çıplaklığı okur için hayli sarsıcı; bastırılan, yadsınan ve inkâr edilenle yüzleşmeye yapılan bir çağrı gibi. Sinema ve edebiyatta hasta-hekim ilişkisi çok kez konu edilmiştir. Fakat çoğunlukla hastanın hekime karşı hezeyanları işlenmiştir. Hekimin bu duygudurum içinde oluşu üzerinden kurgulayarak bir iktidar alanına da eleştirel bir bakışı getirmiş oluyor Şimdi Buradaydı romanı. Yazar, terapi dinamiğiyle dünden kalan ile bugün olanı aynı anda paralel bir eşelemeyle kurgulamış. Zileli, çatışma–çözümleme üzerinden okurunu avutan bir anlatı kurmuyor. Okuru rahatlatmayan, boşluklar bırakan ve düşünce alanı açan bu metin, insanın zihinsel ve ruhsal trajedisine odaklanıyor. Şimdi Buradaydı , ilk okumadan sonra da zihinde çalışmaya devam eden, çağdaş edebiyatta yerini bu ısrarcı etkisiyle belirleyen bir roman olacak kanımca.
- 2026 Uluslararası Edebiyatist Kristal Kalem Öykü Ödülleri başvuruları başladı
Nitelikli edebiyata gönül veren yazar adaylarına destek olmak, çağdaş Türk edebiyatına yeni ve başarılı eserler katmak, iyi öyküleri ve öykücüleri gün yüzüne çıkarmak amacıyla düzenlenen Uluslararası Edebiyatist Kristal Kalem Öykü Ödülleri'ne başvurular başladı. Yarışmaya katılmak isteyen yazarlar, eserlerini aşağıdaki şartnameye uygun bir şekilde hazırlayıp son başvuru tarihine kadar ilan edilmiş olan adreslere ulaştırabilirler. Tüm katılımcılarımıza başarılar dileriz. ŞARTNAME 1. Yarışmaya yayınevi çalışanlarının ve jüri üyelerinin birinci derece yakınları katılamaz. 2. Daha önce öykü kitabı yayımlanmamış herkes Türkçe olarak kaleme aldığı 1 (bir) öykü ile katılabilir. 3. Konu serbesttir. 4. Yarışmaya aday olan öyküler daha önce hiçbir mecrada -matbu ya da online- yayımlanmamış ve başka bir yarışmada dereceye girmemiş olmalıdır. 5. Öykü metni, A4 boyutunda düzenlenmiş dosya içine, Times New Roman yazı karakterinde, 11 punto ölçüsünde, satır aralığı 1.15, sayfa kenar boşlukları 2,5 cm (normal) olacak şekilde Word programında yazılmalıdır ve 4 (dört) sayfayı geçmemelidir. (Önemli Not: 4 sayfayı geçen ve verilen kurallara uymayan öyküler değerlendirmeye alınmayacaktır.) 6. Yazarlar, yarışmaya RUMUZ ile katılacaktır ve öykü dosyasının her sayfasının sağ üst köşesine rumuz yazılacaktır. Öykü metnine yazarın gerçek adı kesinlikle yazılmamalıdır. 7. Ayrı bir Word dosyasında; yazarın adı, soyadı, rumuzu, kısa özgeçmişi ve iletişim bilgileri (telefon, e-posta, açık adres) yer almalıdır. 8. Başvuru formu, Edebiyatist Dergisi 64. sayısı (Mart-Nisan), 65. sayısı (Mayıs-Haziran) ile Edebiyatist Deutschland Dergisi 3. sayısı (Şubat-Mart-Nisan) ve 4. sayısında (Mayıs-Haziran-Temmuz) yayımlanacaktır. Yarışmaya başvuracak adayların, başvuru formunu eksiksiz doldurarak dosyalarına eklemeleri zorunludur. Orijinal başvuru formunu göndermeyen adaylar değerlendirmeye alınmayacaktır. 9. Yarışmaya başvuru fiziksel posta ve kargo aracılığı ile olacaktır. 1 adet öykü dosyası, 1 adet öz geçmiş ve başvuru formunun bir zarf içerisinde gönderileceği adresler aşağıdaki gibidir. Katılımcı, adreslerden kendisine en uygun olan bir tanesine dosya gönderimi yapabilir. Türkiye Başvuru Adresi: Edebiyatist Yayınevi Cumhuriyet Mah. Kazım Orbay Cad. No:3 Elysium Residence Şişli, İstanbul, Almanya ve Avrupa Başvuru Adresi: Edebiyatist Deutschland Herausgeber Wächtersbacher Straße 90, 60386 Frankfurt am Main Germany. Dosyalar istendiği takdirde yayınevi adreslerinden birine elden de teslim edilebilir. (Postada yaşanacak gecikmelerden yarışmacılar sorumludur.) Öykü dosyası ayrıca Word formatında kristalkalem@edebiyatist.com adresine e-posta olarak da gönderilmelidir. 10. Yarışmaya son başvuru tarihi 30 Haziran 2026’dır, postadan kaynaklı geciken eserler değerlendirmeye alınmayacaktır. 11. Yarışma sonucu Ekim 2026’da duyurulacak ve ödüller, ayrıca ilan edilecek tarihte yapılacak ödül töreninde sahiplerine sunulacaktır. ÖDÜLLER: Birinci olan esere 50.000 TL para ödülü ve birincilik heykelciği, İkinci olan esere 30.000 TL para ödülü ve ikincilik plaketi, Üçüncü olan esere 20.000 TL para ödülü ve üçüncülük plaketi, Dördüncü olan esere Jüri Özel Ödülü plaketi takdim edilecektir. İlk 20’ye giren öyküler 2026 Uluslararası Edebiyatist Kristal Kalem Öykü Seçkisi olarak kitaplaştırılacaktır. YARIŞMA TAKVİMİ: Eser son teslim: 30 Haziran 2026 Ön eleme: 1 Temmuz-30 Ağustos Jüri Değerlendirme: 1 Eylül-15 Ekim Liste Açıklanması: Ekim 2026 Ödül Töreni: Ödül töreni için kesin tarih daha sonra açıklanacak olup kazananlar ödül töreninde canlı olarak ilan edilecektir. Kısa listeye kalan tüm finalistlerin ödül törenine katılmaları zorunludur. JÜRİ ÜYELERİ: Fatih Ayan, Feridun Andaç, Gülcan Çolak, Hakan Akdoğan, Zafer Köse (Alfabetik isim sırasına göre yazılmıştır.) ÖN ELEME KURULU: Bayram Sarı, Beril Kanık, Damla İzal, Gülçin Elif Yücel, Kadir Demir (Alfabetik isim sırasına göre yazılmıştır.) YARIŞMA KOORDİNATÖRÜ: Yücel Cüre
- 2026 Uluslararası Booker Ödülü'nün uzun listesi açıklandı
Uluslararası Booker Ödülü 2026 kapsamında Bukhman Philanthropies desteğiyle açıklanan uzun liste, 11 farklı dilden çevrilmiş 13 çarpıcı kurgu eserini bir araya getiriyor. Kısa liste 31 Mart’ta, kazanan ise 19 Mayıs’ta duyurulacak. Uluslararası Booker Ödülü uzun listesi açıklandı. Bu yıl Bukhman Philanthropies’in desteğiyle açıklanan listede, İngilizce’ye çevrilmiş ve Birleşik Krallık veya İrlanda’da yayımlanmış 13 çeviri kurgu eseri yer alıyor. Eserler 11 farklı orijinal dilden çevrilmiş olup, 14 farklı milletten yazar ve çevirmenleri temsil ediyor. Uzun liste, toplam 128 aday arasından seçildi ve edebî türler ile temalar açısından oldukça zengin bir panorama sunuyor. Listede savaş ve travmadan komşular arası çatışmalara, büyüden toplumsal eleştiriye kadar geniş bir yelpaze yer alıyor. Uluslararası Booker Ödülü 2026 Uzun Listesi şu kitaplardan oluşuyor: The Nights Are Quiet in Tehran – Shida Bazyar (Almanca’dan İngilizce’ye; çeviren: Ruth Martin) We Are Green and Trembling – Gabriela Cabezón Cámara (İspanyolca; çeviren: Robin Myers) The Remembered Soldier – Anjet Daanje (Flemenkçe; çeviren: David McKay) The Deserters – Mathias Énard (Fransızca; çeviren: Charlotte Mandell) Small Comfort – Ia Genberg (İsveççe; çeviren: Kira Josefsson) She Who Remains – Rene Karabash (Bulgarca; çeviren: Izidora Angel) The Director – Daniel Kehlmann (Almanca; çeviren: Ross Benjamin) On Earth As It Is Beneath – Ana Paula Maia (Portekizce; çeviren: Padma Viswanathan) The Duke – Matteo Melchiorre (İtalyanca; çeviren: Antonella Lettieri) The Witch – Marie NDiaye (Fransızca; çeviren: Jordan Stump) Women Without Men – Shahrnush Parsipur (Farsça; çeviren: Faridoun Farrokh) The Wax Child – Olga Ravn (Danca; çeviren: Martin Aitken) Taiwan Travelogue – Yáng Shuāng-zǐ (Mandarin Çincesi; çeviren: Lin King) Bu yılki uzun liste, hem tanınmış yazarları hem de çıkış eserleriyle dikkati çeken isimleri içeriyor. Liste, Uluslararası Booker Ödülü jürisinin savaş, kimlik, toplumsal dönüşüm ve bireysel hikâyeler gibi evrensel temalara odaklandığını da gösteriyor. Uluslararası Booker Ödülü kısa listesine kalan altı kitap 31 Mart 2026’da açıklanacak; nihai kazanan eser ise 19 Mayıs 2026’da Londra Tate Modern’de düzenlenecek törenle ilan edilecek. Ödül miktarı £50,000 olup, yazar ve çevirmen arasında eşit olarak paylaştırılacak.
- Yalnızlık: Nasıl da tek başına bir kelime
Hayati Sönmez, Yasin Erol’un İnsan İşi Bir Yalnızlık adlı romanı odağında yazdı: "İnsan İşi Bir Yalnızlık , yazarın düşüncelerinin ötesinde okuru yalnızlık bağlamında farklı ufuklara davet eden, sürükleyen ve üzerinde düşündüren bir roman." İnsanın aklından geçen sessiz bir cümle gibidir yalnızlık; ne tamamen söylenebilir ne bütünüyle saklanabilir. Anlam arayan bir varlığın kaçınılmaz bir eşiği olarak, belki de insanın başkasına duyduğu ihtiyacın en dürüst halidir. Düşünen, hisseden bir yüreğin yükü olduğundan, taşta, ağaçta, suda rastlanmaz ona. Octavio Paz’ın söylediği gibi, “Yalnız olduğunu bilen ve bir başkasını arayan tek varlık insandır.” Yalnızlık ile tek başınalık aynı şeyler değildir. Yalnızlıkta insan kendisi ile bir başına kalırken, tek başınalıkta kendisiyle birlikte olur. Yasin Erol’un İnsan İşi Bir Yalnızlık adlı kitabıyla, tek başıma olduğum kalabalık bir öğleden sonra, Kızılay’daki Dost Kitabevi’nin, nedense bir gemiye benzettiğim yeni çıkanlar rafında karşılaştım. Diğer kitaplarla bir, düşünce ve duygunun türlü hallerini insanlara ulaştırmak için güvertedeki yerini almış bekliyordu. Genelde yazarlar; kurgu, dil, karakter ve atmosfer açısından nasıl bir kitap yazdıklarını ilk birkaç sayfada belli eder ve ona göre de okurdan, görünen- görünmeyen zaman talebinde bulunurlar. Bu, yazarın okurla nerdeyse ilk pazarlığıdır. Bir kısım yazar “Ey okur, yolumuz çetrefilli, bana geniş zaman ayırmalısın.” derken, bir kısım yazar da okurun kalbine su serperek, “Gözün korkmasın, o kadar da zor değil, bir-iki günde bitirip hayatına bir hoşluk katarsın.” der. Bu açıdan bakınca İnsan İşi Bir Yalnızlık okurdan zaman talep eden kitaplardan. Roman kasvetli bir hastane ortamında; uzun bir suskunluk dönemi sonrasında yoğun iç hesaplaşmalar yaşayan anlatıcının, doktora, bir zamanlar bir kitap yazmayı düşündüğünü ve hikayelerini ev ev gezerek insanlara ulaştıran dengbejler gibi kitabıyla evlere konuk olarak ulaştırmak istediğini anlatmasıyla başlıyor. Biçimsel yenilikleri ile akışı kolayca genişleyen, yön değiştiren İnsan İşi Bir Yalnızlık ’ın sayfaları arasında yol aldıkça, yazarın birbirinden bağımsız durmaya yatkın küçük hikaye parçalarını modern bir anlatıya paralel olarak geçmişin anlatı teknikleriyle bir arada tuttuğunu ve bunu yaparken, yüzeyde görünen olaylar silsilesini okura sunmaktan ziyade bir başka derdinin olduğunu, derinlerde bir felsefi çatı oluşturarak anlatıcının çocukluğundan getirdiği ve ruhunda kalıcı izler bırakan kadim anlatı geleneğinin aktörlerine özenerek hikaye anlatmayı amaç edindiği görülüyor. Şair geçmişi olması nedeniyle dilini şiire yakın tutan yazar, günümüz romanlarında pek yer verilmeyen betimlemeleri de yanına alarak okuru dilsel bir şölene davet ediyor. Mesela bir yerde diyor ki “ Eğer hayat, panjurları beyaza boyanmış bir evin önünde küçük bir suyun ığıl ığıl aktığı yağlıboya bir kır resmiyse; benim hayatım, resmin ön tarafında olmasına rağmen çok görülmeyen çukura saklanmış otlar, çalılardır diyebilirim, doktor. ” Bir başka yerde de “ Sözlerin yara açma konusunda, bir kurşundan aşağı kalır yanı yoktur. Sadece hedefleri farklıdır; kurşun bedene, sözler ruha saplanır. ” diyor. Örnekleri çoğaltmak mümkün. İyi bir roman, bir bakıma okuyucunun peşini bırakmayan, bittikten sonra da okurun düşünce dünyasında yaşamaya devam eden romandır. Buna sebep olan şey de yazar tarafından bilerek ya da bilmeyerek bırakılan sisli alanların, karakter zaaflarının, çatışmalarının okur tarafından görülmesi ve o boşlukların onun tarafından doldurulması arzusudur. Romanın doğası gereği oluşan bu süreçte okurun kimi zaman, yazardan farklı düşünerek olaya, karakterlere itirazlarda bulunması; yazarın kurgu adı altında yarattığı labirentin içinde dolanarak sorularına kendince yanıtlar araması, aslında romanın edebi gücünü ortaya koyan önemli işaretlerdendir. Asıl çatışmanın karakterler arasında değil, yazarla dünya arasında olduğunu söyleyen Nabokov’un, sonra bu ifadesini, "yazarla okur arasında," şeklinde değiştirmesi hesabı, yazar devreden çıkar, o saatten sonra hem yazar hem eleştirmen olmak görevini okur tek başına üstlenir. İtalyan edebiyatının dev ustalarından Italo Calvino, bir arkadaşına yazdığı mektupta, İkiye Bölünen Vikont kitabı çıktıktan sonra, bir okurun yorumlarının, kitabı yazarken hiç düşünmediği şeylerden oluştuğunu ve bir kitabın gücünün yazarın bile düşünmediği şeyleri düşündürmesinde yattığını belirtir. İnsan İşi Bir Yalnızlık da bir yerde öyle bir kitap. Roman bitince okuruna; doktor, hastane, Elif abla, bankacı ve uzak bir kasabada geçen memuriyet zamanlarının gerçekten romanın bir parçası mı yoksa okurda bir simülasyon yaratan anlatıcının kurgu içinde kurgu yaratarak kendi romanını yazma çabasının bir sonucunda mı oluştuğu sorusunu sordurma başarısını gösteriyor. İnsan İşi Bir Yalnızlık , yazarın düşüncelerinin ötesinde okuru yalnızlık bağlamında farklı ufuklara davet eden, sürükleyen ve üzerinde düşündüren bir roman. Hani Kipling, “Sadece İngiltere’yi bilenler, İngiltere hakkında ne bilebilir ki?” demiş ya. Yalnızlığı edebiyattan öğrenenler, tek başınalığı nasıl inşa edebilir diye düşünenler çıkabilir elbet… Yine de kaplanlar diyarında, Hindistan’da ömrünün kısm-i azamisini geçiren Kipling’in, ben gerçek kaplanı W. Blake’in şiirinden öğrendim deyişini de kulak arkası etmemeli. Roman sağanağı ile karşı karşıya bulunduğumuz günümüz yayın dünyasında Yasin Erol’un bu romanı, Cemal Süreya’nın “Bir bir denemişim bütün kelimeleri / yeni sözler buldum seni görmeyeli.” mısralarında can bulan yeni sözler bulma vasfı ile kendisine yer buluyor. Kitapta anlatıcı, günümüzün anlam darlığına uğramış, alabora olmuş hayatlarına, varoluş felsefesini zemin alarak “ Bence doktor, insanlara bedenlerini uyuşturan ilaçlar yazmak yerine denize, yıldızlara, ağaçlara bakmasını öğretin. ” önerisinde bulunuyor ve hayatın dumura uğramış halleri karışında gerçek ile gerçek ötesi bir yerden bakarak: “ Kiraz ağacı küstü, o yazdan sonra bir daha çiçek açmadı. Hayali aklımda sonsuza kadar, o dolunaylı gecedeki bembeyaz haliyle kaldı. ” diyor. Taxi Driver filminin kahramanı Travis Bickle, filmin bir yerinde, “Yalnızlık hayatım boyunca nereye gitsem peşimi bırakmadı. Barda, arabada, kaldırımda, dükkânda, her yerde. Kaçış yok. Ben Tanrı’nın yalnız adamıyım.” der. Her geçen gün büyüsünü yitiren dünyada çoraklaşan insan ilişkilerine bakıp, insan ruhunu tenhalara düşüren yalnızlıklar yerine tek başınalığı inşa eden kitaplar iyi ki var diyen kaç kişiyiz? İNSAN İŞİ BİR YALNIZLIK Yasin Erol’un Sia Kitap, 2025 168 s.
- "Yapay zekâ ile yapılmış gösterişli bir çizimdense, bir insan tarafından yapılmış kötü ama özgün bir çizimi görmeyi tercih ederim."
"Çocuklar için yazıyorsanız, meraklı kalmanız gerekir. Fark edebilmelisiniz. Yeni olanı, önemli olanı veya daha da önemlisi, önemsiz görüneni de!” Seda Aksoy Evren, Litera Edebiyat için hazırladığı, çocuk edebiyatının sevilen yazarları ile bir kitabın yazım hikayesi söyleşisi serisine, Benji Davis ile devam ediyor. Kendisini Redhouse Kidz Yayınları ’ndan çıkan Dedemin Adası , Büyükannem ve Minik Kuş , Yalnız Balina , Kışın Dönen Yavru Balina , Grotlin , Kar Tanesi ve İricik kitaplarıyla gayet iyi tanıyorsunuz. Resimli kitap ustası Benji Davis ile kitabı, Dedemin Adası hakkında konuştuk. Okuma yolculuğunuzu başlatan "o ilk özel çocuk kitabı" neydi? Bu büyülü yolculuğun başladığı yeri veya onu okuma anınız ile ilgili hatırladığınız bir detayı paylaşabilir misiniz? Çok küçükken okuduğum kitaplarla ilgili anılarım, ilkokulda bize verilen kitaplardı. Billy Blue Hat, Roger Red Hat, Jennifer Yellow Hat ve bunun gibi devam eden seriler- liste böyle uzayıp gidiyordu! Ama beni en çok içine çeken, BB'nin yazdığı, bir üçlünün son kitabı olan "The Little Grey Men” olmuştu. Kitabı okul kütüphanesinde keşfettiğimde, basılalı kırk yıldan fazla olmuştu. Sanki "gerçek" cüceler, çitlerin arasında ve nehir kenarlarında, akşam yemekleri için balık tutuyor ve gelinciklerden kaçıyordu. Benim için rahatlatıcı bir okuma deneyimiydi ama aynı zamanda içimdeki maceracı ruha da hitap ettiği için tehlike de barındırıyordu. Türkiye’deki okurlarınızın en çok sevdiği kitaplarınızdan biri olan DEDEMİN ADASI nasıl doğdu? Yazım hikayesini merak ediyoruz. Bu kitabın tohumları ilk ne zaman atıldı? Dedemin Adası 'nın fikri, çoğu öyküm gibi, uzun zamandır aklımdaydı. Zor bir konu hakkında bir kitap yazmayı ve ona macera duygusuyla yaklaşmayı istiyordum. Çizim defterimde Charles Darwin'in bir öyküsü için bir fikir üzerinde çalışıyordum- bu karakter çizimleri, Dedemin Adası 'ndaki dede karakterinin başlangıcını oluşturacaktı. Sonra onun torunuyla konuşmasını hayal ettim. Ne hakkında konuşacaklardı? Birlikte ne yapacaklardı? Söylenmemiş, eksik bir şeyin olduğu bir diyalog kurguladım. Sonra Tayland'da tatile gittiğimde, yemyeşil bitki örtüsü ve parlak çiçeklerle dolu bazı adalar gördüm. Kaldığımız yerin yakınındaki plajdan, turkuaz sular arasında sakin bir şekilde duran ada manzaram vardı. İşte o an, dedenin "gideceği" yeri bulduğumu anladım. Bangkok'taki havaalanına giden otobüsteyken öyküyü yazmaya başladım ve eve döndüğümde bazı çizimleri bir araya getirdim. Şimdi üzerinden neredeyse on yıldan fazla süre geçtikten sonra dönüp baktığımda çok sade görünüyor. İçindeki çocuğu korumak ve beslemek isteyenlere ne tavsiye edersiniz? Hayat enerjisini sizin gibi canlı tutmanın formülü nedir? Enerjimin canlı olduğunu düşünmenize sevindim! :) Çocuklar için yazıyorsanız, meraklı kalmanız gerekir. Fark edebilmelisiniz. Yeni olanı, önemli olanı veya daha da önemlisi, önemsiz görüneni fark etmelisiniz! Benim için yazmak ve çizmek çocukluğumla çok bağlantılı, o zamanlar yapmayı sevdiğim şeydi ve büyüdükçe bırakmayı asla hayal edemezdim. Bu yüzden bu zincir devam etti. Özellikle de çizim. Çizim, içinizde sabit duran fikirleri alıp dünyada canlandırmanızı sağlıyor. Resimli kitaplar yaratmak benim için de tam bu anlama geliyor; size düşüncelerimi ve duygularımı kelimeler ve resimlerle göstermek. Bunu sadece kelimelerle tarif etmem imkânsız. Bence bu resimli kitapların büyüsü. Ve konuya dönecek olursak, bence yapay zekâ illüstrasyonunun insanlar için, özellikle resimli kitaplarda, büyük ölçüde işe yaramamasının nedeni de bu. Bir insandan diğerine iletişim değil, daha önce gelen tüm fikirleri kullanan bir aracı - bir amaca ulaşma aracı- ve yenilikten yoksun. Yapay zekâ ile yapılmış gösterişli bir çizimdense, bir insan tarafından yapılmış kötü ama özgün bir çizimi görmeyi tercih ederim.
- Necati Tosuner yaşamını yitirdi
1944 Ankara doğumlu usta yazarımız Necati Tosuner, bir süredir tedavi gördüğü hastanede bugün saat 12.10’da hayatını kaybetmiştir. Türk edebiyatında özellikle öykü ve roman türündeki eserleriyle önemli bir yer edinen Tosuner, insanın iç dünyasını, yalnızlığını ve modern hayatın kırılganlıklarını yalın ama derin bir anlatımla ele almıştır. Yarım asrı aşan edebiyat yaşamı boyunca pek çok kuşağa ilham olmuş, çağdaş edebiyatımızın özgün ve güçlü seslerinden biri olarak hafızalarda yer etmiştir. Usta yazara Allah’tan rahmet; ailesine, yakınlarına ve edebiyat camiasına başsağlığı diliyoruz. "Değerli yazarımız Necati Tosuner için 24 Şubat Salı günü saat 14.00’te Caddebostan Kültür Merkezi A Salonu’nda anma töreni düzenlenecektir. Cenaze namazı, aynı gün ikindi namazını müteakip Bostancı Kuloğlu Camii’nde (Bostancı Marmaray İstasyonu yanı) kılınacaktır. Namazın ardından merhum Küçükyalı Mezarlığı’na defnedilecekti. Sevenlerine ve kamuoyuna saygıyla duyurulur." Günışığı Kitaplığı - Alakarga Yayınları Necati Tosuner, 1944 yılında Ankara’da doğdu. Dört yaşındayken sakat kaldı. 1963’te ilk öyküsünü yayımladı. 1966’da İstanbul Pertevniyal Lisesi’ni bitirdi. Bir süre Basın İlan Kurumu’nda çalıştı. Sonra birkaç yıl Almanya’da bulundu. 1977 yılında Derinlik Yayınları’nı kurdu, yayınevini 1986’da kapattı. 1983’te reklamcılık alanında çalışmaya başladı ve 1996 yılında emekli oldu. Öykü: Özgürlük Masalı (1965), Çıkmazda (1969), Kambur (1972), Sisli (1977), Necati Tosuner Sokağı (1983), Çılgınsı (1990), Bir Tutkunun Dile Getirilme Biçimi (1997), Güneş Giderken (1998), Yakamoz Avına Çıkmak (2007), Salgında Öyküler (2021), Daldaki Kuş (2023). Roman: Sancı.. Sancı... (1977), Yalnızlıktan Devren Kiralık (2000), Bana Sen Söyle (2002), Kasırganın Gözü (2008), Susmak Nasıl da Yoruyor İnsanı! (2013), Korkağın Türküsü (2014), Çırpınışlar (2016), Sen ve Kendin (2020). Deneme: Elde Kitap (2005), Gönülde Kitap (2025). Çocuk Kitapları: Keleş Osman Evden Kaçıyor (1977), Keleş Osman’ın “Tarih”le Başı Dertte (1977), Dayım Balon Olmuş... (1977), Arda’nın Derdi Ne? (2011), Dur Bakalım Petek (2012), Kitabın Adı (2015), Yaz Sevenler Kış Sevenler (2019). Tiyatro Oyunu: Fareli Sokağın Kızı (1991). Ödüller: Kambur’da yer alan “İki Gün” adlı öyküyle TRT Öykü Başarı Ödülü (1971), Sancı.. Sancı...’yla Türk Dil Kurumu Roman Ödülü (1978), Bir Tutkunun Dile Getirilme Biçimi’nde yer alan “Armağan” adlı öyküyle Haldun Taner Öykü Ödülü’nde Birincilik (1997), Güneş Giderken’le Sait Faik Hikâye Armağanı (1999), Elde Kitap’la Ömer Asım Aksoy Deneme Ödülü (2006), Kasırganın Gözü’yle Attilâ İlhan Roman Ödülü (2008), Arda’nın Derdi Ne? ile Türkan Saylan Jüri Özel Ödülü (2011), Troya Edebiyat Ödülü (2013), Uluslararası Ankara Öykü Günleri Onur Ödülü (2014), Türkiye Yazarlar Sendikası Emek Edebiyat Ödülü (2014), Susmak Nasıl da Yoruyor İnsanı! Ile Tepeyran Roman Ödülü (2014), İzmir Öykü Günleri Onur Ödülü (2016), Nilüfer Çocuk Kitaplığı Onur Konuğu (2018), Kartal Kitap Fuarı Onur Ödülü (2021), Muratpaşa Edebiyat Günleri Onur Ödülü (2022), Kitap Dergisi Ömür Boyu Emek Ödülü (2023), Salgında Öyküler ile Yunus Nadi Öykü Ödülü (2023), Ankara Öykü Günleri Onur Konuğu (2024), PEN Yazarlar Derneği Yılın Yazarı (2024), Erdal Öz Edebiyat Ödülü (2024).
- "Genç olmanın rengarenk ve isyankar dünyasının bir arada yürümesi mümkün mü?"
Tuğçe Tatari, yeni kitabı Gençler Nereye 'de ülkenin önemli sorularından birini ele aldı. "Bu kitap yalnızca bir saha çalışması değil, ülkenin geleceğini kendi evlatlarının gözünden görme cesareti. Bu kitap gençleri duymak, anlamak ve artık kaybetmemek için gecikmiş bir çağrı niteliğinde." Gençler Nereye'yi konuşmak için Literaedebiyat olarak Tuğçe Tatari ile bir araya geldik. Gençler Nereye ’nin yazım sürecini biraz sizden dinleyebilir miyiz? Açıkçası gelecekten endişeli bir gazetecinin annelikle buluştuğu düşünceler bu yola çıkmama neden oldu. Gençlerin sürekli korkunç, vahşi, karanlık ve kötücül şekilde gündem olması. Aynı zamanda ülkenin içinde bulunduğu karanlık koşullarla genç olmanın rengarenk ve isyankar dünyasının bir arada yürümesinin imkansız olduğunu düşünmeye başladım. Gençler Nereye bir saha çalışması olmanın ötesinde güçlü bir yüzleşme çağrısı yapıyor. Bu çağrının en çok kimlere ulaşmasını istediniz? Siyasetçilere, hükümete, gençlik üzerine politikalar üretebilecek herkese. Gençliği anlaması gereken ebeveynlere, gençlerin eşit fırsatlara ulaşabilmesini sağlayacak yatırımcılara. Kitabı kaleme aldıktan sonra Türkiye’nin geleceğine dair bakışınızda bir değişim oldu mu? Daha umutlu musunuz, yoksa daha mı kaygılı? Çok daha umutsuz ve kaygılıyım şimdi tabi. Tüm konuştuğum bu çocuklar yarının yetişkinleri. Çözümsüzlüklerle ve vazgeçişlerle baş başa bırakışmış bir nesil… Ülkenin geleceğini belirleyecek bu insanları düşünsel bir kuraklık, imkansızlık ve eşitsizliğe mahkum etmek yarınımıza da bir perspektif sunuyor tabii. Kitapta yer alan hikâyeler, gençlerin yalnızca bugünüyle değil gelecekle kurdukları ilişkiyle de ilgili. Sizce gençler artık gelecek kurabiliyor mu, yoksa daha çok “hayatta kalmaya” mı odaklanıyor? Çok üzücü ama evet hayatta kalmak, karnını doyurmak, bir iş bulabilmek… hayallerinden vazgeçmiş bir nesil. Belki de hiç hayal kuramamış. Yaşının ona sağladığı uçuşan fikirlerini hep bastırmak zorunda kalmış. Gençler Nereye , okuru tarafsız bir gözlemci olmaktan çıkarıp sorumluluk almaya davet ediyor. Sizce bu sorumluluk ilk olarak nerede başlamalı? Önce ebeveyn isek evinizdeki genci, çocuğu anlama sorumluluğumuzu hatırlatmalı. Sonra da elbette iş devlete düşüyor. Devlet parlak bir gelecek inşa etmek derdindeyse önce gençliğini parlatarak işe başlamalı. Zaten sorun, evde ebeveyn, dışarıda devlet… Bu iki yapı da gençlerin belini kırmaya programlı adeta. Bir noktada “artık bunu yazmasam daha mı iyi olurdu” dediğiniz bir an oldu mu? Olduysa sizi devam ettiren neydi? Uyuşturucu bağımlılığıyla mücadele eden gençlerin röportajlarını yayınlayıp yayınlamamayı çok düşündüm. Fakat anlattıkları deneyimleri önemli buldum, bir çok insana da aileye de uyuşturucu ile mücadele alanında çalışan kurumlara da fayda sağlayacak deneyimler olduğunu düşündüm ve kitapta yer vermeye karar verdim. Gençler Nereye ’yi okuduğunda kendilerini daha az yalnız hissederler mi, yoksa yalnızlıklarının daha mı farkına varırlar? Okuduklarında ne düşündüklerini bilmiyorum ama bu çalışmada yer almak, konuşmak ve derdini anlatmak konusunda çok hevesliydiler. Kendilerinin derdini dinlemek isteyen, onları gündeme getirecek bir çalışma olmasından ve görünecek, duyulacak olmaktan memnundurlar. Genç okurlar bu kitabı ellerine aldığında sizce kendileriyle ilgili hangi duyguyu ya da soruyu bulacaklar? Tanıdık hikayelerle karşılaşacaklardır. Bu dertleri tek yaşayanın kendisi olmadığı, içinde bulundu çaresizliklerin kendi yetersizliği veya başarısızlığı olmadığı yaşananın tamamen politik ve ülkeyle alakalı bir gençlik krizi olduğunu fark edeceklerdir. Yeni projeniz ya da projeleriniz varsa bahsedebilir misiniz? Şu an aklımda birden fazla iş var, koşullar oluşursa önce barışa yönelik bir çalışma sonra da çocuk işçiler konusunda çalışmak istiyorum. GENÇLER NEREYE Tuğçe Tatari Literatür Hayat, 2025 176 s.
- Binbir ağaç masalları ve etik sorumluluklar
Nilay Kaya, Natasha Farrant'ın Ağaçlarla Konuşan Kız kitabı üzerine yazdı: " Bir kızın en iyi arkadaşı dört yüz yaşında bir meşe ağacı olursa, kesilmek üzere olan bir ağacı kurtarmanın yolu masallardan geçebilir mi? Ağaçlarla Konuşan Kız , doğayı romantik bir dekor olmaktan çıkarıp etik bir muhataba dönüştüren, mit ile bilimi buluşturan ve okuru insan–doğa ilişkisini yeniden düşünmeye çağıran sarsıcı bir anlatı sunuyor." Türk okuyucusunun Kale Kaya Çocukları adlı kitabı ile tanıştığı, Voyage of the Sparrowhawk ile 2020 Costa Ödülü'nü kazanan Natasha Farrant'ın bir kitabı daha Türkçede. Ülker Yıldırımcan'ın çevirdiği Ağaçlarla Konuşan Kız geçtiğimiz Ağustos ayında Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları tarafından yayımlandı. Olive'in en iyi arkadaşı dört yüz yaşında bir meşe ağacıdır ve ağaç, babası arazilerine lüks bir misafirhane yaptırmak istediği için tehlike altındadır. Olive, yedi saat içinde ağacının kesilmemesi için ikna edici bir gerekçe bulamazsa babası ağacın bulunduğu çayırlık alana müdahale edecektir. Olive çaresizlik içinde en iyi arkadaşına sığınır ve ağacın büyülü dünyasına dalarken ona bir söz verir. Derin köklerden yüksek dallara, İran bahçelerinden sualtı ormanlarına, lale ağaçlarından yabani elmalara ve intikamcı şimşirlere kadar, ağaçların evvel zamanlardan bugüne anlattığı hikâyeleri dinler. Sonunda verdiği sözü tutabilecek mi, babasının karşısına sağlam bir ağaç gövdesi olup dikilebilecek mi? Merak ve keyifle okunan bu hikâye ahlaki bir ders dayatmadan, hikâyelerin gücüne yaslanarak insan ve ağaç ilişkisini sorguluyor. Kendisiyle yapılan bir söyleşide Natasha Farrant, uzun zamandır iklim ve ekolojik krizlere yaratıcı bir şekilde nasıl yanıt verebileceğini düşündüğünü söylüyor. Bu meseleleri çocuklara nasıl anlatacağının yolunu bulmakta zorlandığını ifade ediyor – Varoluşsal bir düzlemde, krizlerin büyüklüğü ile geleceğe dair umudu nasıl dengeleyebilirsiniz? Yazarın yayıncılık sektöründen bir arkadaşı, bunu mit ve peri masalları aracılığıyla yapmayı önermiş. Ve sonuç gayet başarılı olmuş. Tıpkı Binbir Gece Masalları ya da Decameron gibi çerçeve anlatı ile kurgulanan kitapta her bir hikâye masalsı ve büyülü bir atmosfere sahip. Her ağacın hikayesinden önce, ağaçla ilgili bilimsel gerçekler içeren kısımlar bulunuyor; mitler ve masallar bilimsel gerçeklerle buluşuyor. Kitabın kahramanlarından biri olan lale ağacı bir noktada Olive'e, namı diğer "Ağaçlarla Konuşan Kıza" şunları söylüyor: "İnsanlar ne düşünürse düşünsün, ağaçların varlık nedeni insanlara hizmet etmek değildir, anlıyor musun? Bizimle ilgili şiirler yazmanız için ya da sizi zengin etmek için dünyaya gelmiyoruz. Sizden sorumlu değiliz. Fakat siz... hayatımıza burnunuzu sokmayı seçtiğiniz anda bizden sorumlu hale geliyorsunuz. Biz size değil siz bize bakmakla yükümlüsünüz." Lale ağacının bu sözleri insan-merkezci (antroposentrik) bakışa doğrudan bir itiraz olarak okunabilir. Ağaçların —daha genel olarak doğanın— varlık nedeninin insan ihtiyaçları, estetik hazları ya da ekonomik çıkarlarıyla açıklanamayacağını vurguluyor. Hem kültürel temsili (şiir, sanat) hem de sömürüyü (zenginleşme) aynı düzlemde reddediyor; doğanın insan tarafından anlamlandırılmasının bile örtük bir tahakküm içerdiğini ima ediyor. Metnin tamamının ahlaki dönüm noktası ise sorumluluğun yönünü tersine çevirmesi. Ağaçlar, insanın hayatına müdahale etmez; fakat insan, doğaya müdahale etmeyi seçtiği anda etik bir yükümlülük altına girer. Bu, haklardan çok sorumluluk temelli bir etik önermesidir: Doğa insana borçlu değildir, ama insan doğaya karşı artık hesap verir durumdadır. Nitekim, lale ağacının “Biz size değil siz bize bakmakla yükümlüsünüz” cümlesi, bakım etiğini insan–doğa ilişkisine taşıyor; koruma bir lütuf değil, doğaya yönelik müdahalenin zorunlu sonucudur. Pek çok çocuk anlatısı örneğinde olduğu gibi bu metin de doğaya bir “ses” vererek onu hisseden bir özne haline getiriyor. Bunu yapmanın yolu yine kişileştirmeden ve antropomorfizmden geçse de bu ses, doğanın romantikleştirilmiş sessizliğini bozuyor; doğa pasif bir arka plan olmaktan çıkıp ahlaki bir özne gibi konuşuyor. Böylece insanın kendini merkez alan anlatısının dışına itildiği, hiyerarşinin askıya alındığı bir ilişki modeli öneriliyor: eşitlik değil belki ama asimetrik bir sorumluluk. Dikkat, buradan itibaren bu yazı sürprizbozan unsur içerir: Olive somut ve ekolojik bir bilince sahip. Neden mi? Çünkü Olive kitabın sonunda bir bilim kadını, özelinde de orman bilimci olmayı seçiyor. Bu tercih, metnin başından beri kurulan doğa–insan ilişkisinin romantik bir sezgiden etik ve kurumsal sorumluluğa evrilmesi demek. Ağaç yalnızca “dinlenen” ya da “konuşulan” bir varlık olarak kalmıyor. Olive’in çocuklukta ağaçlarla kurduğu ilişki, içsel, sezgisel ve neredeyse animistik bir düzlemde seyrediyor fakat anlatı, bu ilişkinin yetişkinlikte sadece duygusal bir ilişki olarak kalmasını yeterli görmüyor. Orman bilimi burada, doğaya hâkim olma aracı değil, doğaya müdahalenin sonuçlarını bilme zorunluluğu olarak çok yerinde bir anlam kazanıyor. Yani bilgi, tahakküm için değil, zarar vermemek için gereklidir. Bu noktada metin, doğa sevgisi ile doğa bilgisi arasındaki gerilimi bilinçli biçimde çözüyor. Olive’in bilim insanı olması, “doğayı seven ama koruyamayan” figürden, “doğaya müdahale eden ve bu yüzden sorumluluk taşıyan” figüre geçişe işaret ediyor. Bu, kitabın daha önce vurguladığı şu fikri tamamlıyor: İnsan doğaya yaklaştığı anda, etik olarak geri çekilemez bir yükümlülük altına girer. Bilim, bu yükümlülüğün dili olur. Antroposen bir dünyanın çocuğu olarak Olive dünyayı 'anlamaya' değil, 'sürdürmeye' yöneliyor. Bir orman bilimci oluşu, ağaca sesini kaybettirmiyor; aksine, o sesi kamusal alana taşıyor. Olive artık ağaçlarla bireysel bir ilişki kuran bir çocuk değil, ağaçlar adına konuşabilen —ama onlar yerine konuştuğunu iddia etmeyen— bir yetişkin görünümü sergiliyor. Bu yüzden kitabın sonu masalsı bir kapanıştan çok, etik olarak açık uçlu ama tutarlı bir tamamlanma hissi yaratıyor. Böyle kitaplara daha çok ihtiyacımız var çünkü doğayla ilgili bilgimizin arttığı ama sorumluluk duygumuzun aynı hızla derinleşmediği bir çağda yaşıyoruz. İklim krizi, ormansızlaşma, tür kaybı gibi olgular artık soyut veriler değil, buna rağmen çoğu zaman hâlâ istatistikler ve teknik raporlar düzeyinde kalıyor. Bu tür kitaplar ise bilgiyi değil, etik duyarlılığı inşa etmeye yardımcı olabilir. Örneğin, dili dönüştürme potansiyellerini hiç de hafife almamalıyız. Pekâlâ, doğa hakkında konuşma biçimimizi değiştirmemize yardımcı olabilirler: “kaynak”, “malzeme”, “fayda” yerine “ilişki”, “bakım”, “karşılaşma”, "bağ" gibi kavramları dolaşıma sokabilirler. Öncelikle bu anlatılar, insanı merkeze alan hikâye kalıplarını kırıyor. Doğa arka plan, metafor ya da dekor olmaktan çıkıp kendisiyle ilişki kurulan, sınır koyan ve talepleri olan bir varlık alanına dönüşüyor. Sadece çocuk ve genç okurlar için değil, herkes için doğayı sadece 'sevilecek bir varlık' olarak değil, 'hesap verilecek bir ilişki' biçiminde düşünmeye başlamanın zamanı geldi de geçiyor. Dahası, bu kitaplar duygusallık ile gerçekçilik arasında bir denge kuruyorlar. Salt felaket anlatıları çoğu zaman felç edici bir umutsuzluk üretir; saf romantizm ise sorunu estetize eder. Ağaçlarla Konuşan Kız gibi metinler ise, sezgisel bağ ile bilimsel sorumluluğu aynı anlatı içinde buluşturarak okura aslında şunu söylüyorlar: "Hissetmek yetmez, bilmek ve eylemek gerekir." Bir başka önemli nokta da Ağaçlarla Konuşan Kız ve muadili kitapların bir 'gelecek tahayyülü' üretmesi. Kocaman karamsarlık bulutlarına sarmalanmış distopyaların baskın olduğu bir edebiyat ortamında, Olive’in hikâyesi küçük ve anlamlı bir jestle umut sunuyor: Dünya kurtarılmaz belki, ama onunla etik bir sorumluluk içinde nasıl yaşayacağımızı öğrenebiliriz; umudun pelerin giymiş kurtarıcılara değil, sorumluluk alan sıradan öznelere dayalı olduğunu da. AĞAÇLARLA KONUŞAN KIZ Natasha Farrant Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2025 Çeviri: Ülker Yıldırımcan 240 s.
- Yeşer Sarıyıldız’ın distopik öykü seçkisi Çınlayanlar çıktı!
Yeşer Sarıyıldız’ın distopik öykülerini bir araya getirdiği kitabı Çınlayanlar , yapay zekâ, teknoloji, ifade özgürlüğü, gözetim ve kadın deneyimi üzerinden bugünü ve yakın geleceği tartışmaya açıyor. Kitap, teknolojiyi merkezine alsa da meseleyi hiçbir zaman “makineler”e indirgemiyor; asıl soruyu insan aklı, iktidar ve niyet üzerinden kuruyor. Çınlayanlar , distopyayı uzak bir gelecek kurgusu olarak değil, içinde yaşadığımız dünyanın bugünden yükselen yankıları olarak ele alıyor. Yapay zekânın karar süreçlerini devraldığı toplantı odalarından, sessizliğin yasal zorunluluk haline geldiği şehirlere uzanan bu evrenlerde; algoritmalar, kadınlar, çocuklar ve makineler iç içe geçiyor. Kitap, insan olmanın sınırlarının yeniden çizildiği bu dünyalarda, susturulan seslerin nasıl yankılanmaya devam ettiğini hatırlatıyor. 2087 İklim Zirvesi’nde devreye giren “geçici karar sistemleri”, Sessizlik Amirleri’nin devriye gezdiği şehirler, NeoGenetik Değişim Merkezleri, alternatif sanal gerçeklik evrenleri, ADHD’li bir zihnin içinden anlatılan parçalanmış algılar… Çınlayanlar , günümüzün politik, teknolojik ve toplumsal meselelerinin yakın gelecekte alabileceği muhtemel biçimleri çarpıcı ve rahatsız edici bir netlikle görünür kılıyor. Korkmamız gereken yapay zekâ değil, insanın ta kendisi. Multidisipliner Bir Deneyim Çınlayanlar , yalnızca metinlerden oluşan bir kitap değil. Kitaptaki öykülerden birinde yer alan ve karakterin kendi kendine söylediği bir şarkı, bestelenerek klip haline getirilmiştir. Okurlar, kitap içindeki QR kod aracılığıyla bu klibe ulaşabilmektedir. Bu yönüyle Çınlayanlar, edebiyatı müzik ve dijital deneyimle buluşturan disiplinlerarası bir anlatı sunar. Yeşer Sarıyıldız 1987 doğumlu Yeşer Sarıyıldız, yazı hayatına sözlükler, bloglar ve online platformlar da başladı. 2008’de dergi sektörüne adım atarak kültür sanat alanında içerikler üreten Sarıyıldız, kariyerine köşe yazarlığını da ekledi. 2009’da Türkiye’nin ilk çevrim içi kadın dergisi olan Madam Brownie’yi kurdu. “Tabular yok, içerik var”, “Mademki dünyayı değiştiremiyorum, o zaman saçımı değiştiririm” gibi eğlenceli mottolarla tanınan ve o dönemin modern şehirli kadınının üzerindeki baskıya başkaldıran Madam Brownie, Sarıyıldız’ın kariyerinde önemli bir dönüm noktası oldu. Öyküleri çeşitli edebiyat dergilerinde yayımlanan Sarıyıldız, yaklaşık beş yıl boyunca Hürriyet Kampüs’ün Genel Yayın Yönetmenliğini yaptı. Aynı zamanda, Türkiye’nin ilk LGBTİ+ yaşam dergisi olan GZone’da uzun süre yazılar yazdı. Evrensel gazetesi ve Dokuz8 Haber gibi mecralarda köşe yazarlığı yaptı. BirGün Pazar ve Cumhuriyet gibi mecralarda ise kültür-sanat ve seyahat yazıları yayımlandı. ÇINLAYANLAR Yeşer Sarıyıldız Düşbaz Kitap, 2026 Tür: Öykü 176 s.
- Matt Kindt ve Tyler Jenkins’ten sarsıcı bir çizgi roman: Tüy Yumağı
Matt Kindt’in senaryosu ile Tyler Jenkins’in gölge-ışık dengesi üzerine kurulu çarpıcı çizim dili birleşerek, metinden çok görsel atmosferle konuşan bir hikâye ortaya koyuyor. Senaryosunu Matt Kindt’in kaleme aldığı, çizimlerini Tyler Jenkins’in üstlendiği çarpıcı çizgi roman Tüy Yumağı, KaraKarga Yayınları etiketiyle Türkçede yayımlandı. Karanlık atmosferi, minimal diyalogları ve psikolojik yoğunluğu yüksek anlatımıyla dikkat çeken eser; çocukluk travmaları, aile içi şiddet ve bastırılmış duygular üzerinden sarsıcı bir hikâye kuruyor. Hikâye, sıradan bir evin içinde yaşanan görünmez kırılmaları, metaforik bir kedi figürü üzerinden anlatırken, okuru rahatsız edici ama gerçekçi bir yüzleşmeye davet ediyor. Kitap boyunca koyu tonlar, boşluklar ve karanlık alanlar; hikâyenin bastırılmış duygularını temsil ediyor. Çocuk anlatıcı ile evin içindeki tekinsiz varlık arasında kurulan metaforik ilişki, çizgi romanı yalnızca bir korku anlatısı olmaktan çıkarıyor; onu psikolojik bir yüzleşmeye dönüştürüyor. Tüy Yumağı, grafik roman alanında yetişkin okura hitap eden, edebiyat ile görsel sanat arasında güçlü bir köprü kuran bir eser olarak öne çıkıyor. Arka Kapak Yazısı: Siyah bir kedisi olan genç bir kız, görünüşte masum olan bu yaratığın, başına gelen tüm felaketlerin arkasında olabileceğinden şüphelenmeye başlar: Ebeveynlerin kavgaları, aileyi sarsan felaketler ve sayısız doğaüstü dehşet. Kız, bu yaratığı hayatından uzaklaştırmak için elinden geleni yaparken, hayatına zarar veren bu korkunç olayların arkasında çok daha büyük bir dehşetin olabileceğini keşfeder. TÜY YUMAĞI Matt Kindt Kara Karga Yayınları, 2026 Çizimler: Tyler Jenkins Çeviri: İrem Sultan Koçak Tür: Çizgi Roman 160 s.
- Yakınlığın içindeki mesafe
Nagihan Denk, Katie Kitamura'nın romanı, Yakınlaşmalar üzerine yazdı: "Modern dünyada insanlar birbirine her zamankinden daha yakın, ama temas neredeyse imkânsız. Yakınlaşmalar, bağ kurmanın, ait olmanın ve mesafenin görünmez biçimlerini sessiz ama sarsıcı bir dille anlatan bir roman." İnsanların çoğu son zamanlarda “kaçıngan”, farkında mısınız? Çünkü insanlar başkalarına yaklaşamıyor, yakınlaşamıyor. Bunu somut anlamda düşünmemek yerinde olacak çünkü tam da fiziksel anlamda yakınlaşmaların çok kolaylaştığı ama duygusal ve zihinsel anlamda neredeyse bir kontak kurulamadığı bir zaman dilimindeyiz. İnsanlar birbirine hatta kendine bile mesafeleniyor çünkü belli bir çizgide durması gerektiği fikrine odaklanılmış durumda. Bu sebeple de belki de insanlar arasındaki ilişkiler temkinli, ölçülü ya da daha farklı bir ifadeyle “yakın” değil. Bunu duygusal ilişkiler bağlamında da düşünmek mümkün, iş ilişkilerinde de… Hatta aile bağlarında bile hep bir kopukluk, tam bir yakınlaşamama olduğu aşikar. Bu anlattıklarımla bağlantılı bir romandan bahsedeceğim bu yazıda: Yakınlaşmalar . Kitabın yazarı Katie Kitamura, Japon asıllı Amerikalı bir yazar. Yakınlaşmalar ise pek çok kitabı ve ödülü bulunan yazarın bizdeki ilk kitabı. Roman, geçtiğimiz aylarda İthaki Yayınları’ndan Deniz Koç’un çevirisiyle yayımlandı. Kitamura, Ulusal Kurgu ve Pen/Faulkner ödüllerine aday gösterilmiş ve 2023’te Fransa’da Amerikalı yazarlara verilen Prix Litteraire Lucien Barriere’i kazanmıştır. 2025’te ise deha bursu olarak bilinen Guggenheim Bursu’na layık bulunmuştur. Yakınlaşmalar , New York’tan Lahey’e iş sebebiyle taşınmış genç bir kadının hayatı üzerinden ülke ve dünya gerçeklerine odaklanıyor. Bir kadının bireysel olarak hayatı ve tanıştığı insanlar aslında tüm dünyadaki değişen şeylerin örneklemi gibi sunuluyor denebilir. Minör-majör karşıtlıklar romanlarda son zamanlarda sıkça kullanılan bir yöntem. Bu romanda da ismini baştan sona kadar hiç öğrenemediğimiz genç kadın, -yazı boyunca bu şekilde bahsedeceğim- hayatına giren bir sürü insanla (bunların isimlerini biliyoruz, ne tesadüf ki) bir tür bağ kurmaya çalışıyor. Kendisi uluslararası politika alanında uzmanlaşmış bir simültane çevirmen. Lahey’e gitmesiyle birlikte insanlık suçu davalarında görev almaya başlıyor. Hollanda’nın bu şehrine gitmesiyle, Amerika’dan bir Avrupa şehrine yerleşmenin nasıl büyük bir karar olduğunun da farkına varıyor. Birbirine garip şekillerde eklemlenen birtakım insanlarla tanışıyor bu genç kadın. Öncelikle Mahkeme adı verilen organda kendisiyle aynı işi yapan Robert ve Amina. Sonra Lahey’in getto diye adlandırılabilecek arka mahallerinden birinde yaşayan Jana, duygusal bir bağ kurmaya çalıştığı Adriaan, Adriaan’ın kapısının yakın arkadaşı olan ancak bir dava esnasında karşısına savunma avukatı olarak çıkan Kees, Jana aracılığıyla bir sergide tanıştığı Eline, onun aracılığıyla tanıştığı ancak önceden Jana’nın sokağında saldırıya uğrayan Eline’in erkek kardeşi Anton… Birtakım olaylar yaşıyor ancak bu hayatına giren insanların neredeyse hiçbiri tam anlamıyla hayatına giremiyor Genç Kadın’ın. Hatta en çok istediği Adriaan bile… Kendisini terk edip ülke değiştiren karısının boşluğunda Genç Kadın’la birlikte olan Adriaan da bir anda ortadan kaybolur ve romanda yeniden bir boşluk oluşur. Bu boşluğun sürekli başka şekillerde tekrar aldığına şahit oluruz. Genç Kadın’ın hayatındaki iş boşluğu, aile boşluğu, partner boşluğu, arkadaş boşluğu hatta yurt boşluğu…Bu sebeple roman sürekli bir devir hâlinde ancak bir yandan tam bir olay örgüsü de yok. Bunun yazarın bilinçli şekilde kurduğu bir dünya olduğu kanaatindeyim çünkü hepimizin hayatları da bu genç kadının hayatından çok da farklı değil. Hayatlarımız klasik öykü anlayışındaki gibi sürekli serim-düğüm-çözüm şeklinde ilerlemiyor. Bir olay oluyor ya da bir eylemde bulunuyoruz ve sonrasında bununla bağlantılı şekilde birileriyle tanışıyoruz, onlar aracılığıyla başkalarıyla tanışıyoruz ve sonra ilk kişilerle bazen görüşmeyi bırakıyoruz ama diğerleriyle devam ediyoruz. Genç Kadın’ın üzerinden gösterilen bu resim, dünyanın hemen hemen her yerinde pek çok insanın hayatındaki normal akışın bir parçası aslında. Kimse kimseyle büyük bağlar kurmaya cesaret edemiyor, çok yakınlaşamıyor cesurca. Yakınlaşmalar ’da Kitamura’nın üzerine eğildiği bir diğer mesele göç üzerinden yersiz-yurtsuzluk. Bunu hem ülke/şehir hem de insanın hayattaki köksüzlüğü olarak düşünmek mümkün. Genç Kadın’ın romanda pek çok kişiye, dolayısıyla okurlara da dile getirdiği üzere -bunun da yazarın bilinçli bir tercihi olduğunu düşünüyorum- kadının bir yurdu, bizdeki “memleket” sözcüğünün bir karşılığı yok. Kendisi Lahey’e New York’tan taşınıyor ancak annesi de zaten birkaç yıl önce oralı olmamalarına rağmen Singapur’a taşınmış. Babası da aynı şekilde birkaç yıl önce ölmüş. Babasının ölümünün -çok uzun zamandır hasta olduğu için- sürpriz olmadığını hatta rahatlattığını ifade ediyor iş yerindeki amiri Bettina’ya.(s.142) Kardeşi yok, herhangi başka bir akrabasının adı geçmiyor. Telefonda görüştüğü neredeyse kimse yok. New York’ta olmasıyla olmaması bir, aynı şekilde Lahey’de de… Dünyanın herhangi bir yerinin diğerinden bir farkı yok genç kadın için çünkü hiçbiriyle bir bağ kuramamış çocukluğundan beri çok şehir değiştirdikleri için. Hatta romanın bir kısmında şöyle bir itirafta(?) bulunuyor: “Eve gitmek istiyorum, diye düşündüm. Evimde olduğumu hissedeceğim bir yerde olmak istiyorum. Ama oranın neresi olduğunu bilmiyordum.” (s.158-159) Roman boyunca Genç Kadın’ın aradığı şeyin de aslında bir tür yuva hissi olduğu, başkalarıyla tanışırken ve ilişki kurarken içten içe bunu amaçladığı göze çarpıyor. Lahey’de tuttuğu kendi evi dışında bir süre tek başına kaldığı Adriaan’ın evinin ona bu hissi vermesinin muhtemel sebebi de bu. Bunu birkaç kez dile getiriyor. Onun dışında zaten Genç Kadın’ı neredeyse kendi evinde hiç okumuyoruz. Jana’nın evinde yemekte, Eline’in evinde yemek davetinde ya da Mahkeme’de… Bir insanın kendi evinde huzurla yapacağı hiçbir günlük hayat rutinini Genç Kadın’da görmüyoruz. Romanda dikkati çeken bir başka nokta da bir insanın kendi hayatı üzerinden dünya gerçeklerine dair bir okuma yapılabilmesi. Adalet arayışı, ahlâk anlayışı üzerine uzun uzun düşünüyor genç kadın. Bunda yaptığı işin payı tabii ki çok büyük. Lahey’de Mahkeme aracılığıyla katıldığı davalarda bir simültane çevirmenin davanın gidişatını ne kadar belirleyebileceğine dair satırlar yer alıyor. Sanığın ya da mağdurun söyledikleri ile mimiklerindeki herhangi bir farklılığın çeviride ne büyük ayrımlara sebebiyet verebileceğine değiniliyor. Özellikle mağdurların çevirisini yapmanın çok büyük duygu aşımına sebebiyet verebileceği için çok daha zor olduğuna dair de ifadeler bulunuyor. Yine bir çizgide durma, mesafeli olma, yakınlaşmama meselesi… Bu işi yaparken soğukkanlı olmak gerek ama aynı zamanda kendini çeviri yapılan kişinin yerine koymak da… Bu ikisinin bir arada sorunsuz ilerlemesi oldukça zor ve sürekli sekteye uğrayan bir şey ne yazık ki. Romanda da genç kadın bununla ilgili şu cümleleri söylüyor: “Bunun mizaç meselesi olduğunu söylerken haklıydı, mizacım bu işe uygun değildi. Ama artık itidalin (itidal: ölçülülük, soğukkanlılık, deyimi yerindeyse profesyonellik -benim eklemem-) makul ya da makbul bir şey olduğuna da inanmıyordum. İtidal içerideki her şeyi aşındırıyordu. Eski başkandan daha itidalli kimseyle tanışmamıştım. Ama diğerleri, iddia ve savunma makamları, hâkimler ve hatta öteki çevirmenler için de aynısı geçerliydi. Onlar çalışabiliyorlardı. Bu işe uygun mizaçları vardı. Peki bu iç dünyalarında neye mal oluyordu?” (s. 158) Bu cümleler yazdığım yazıdaki birçok durumu açıklar nitelikte. Genç bir kadının olmaya, oldurmaya çalıştığı bu dünya romanın sonunda onu gerçek bir yakınlaşma’ya götürebilecek mi diye düşünmeden edemiyor insan. Mırıl mırıl akan bir roman Yakınlaşmalar ; bu meselelere kafa yormak isteyenlere öneriyorum. İyi okumalar! YAKINLAŞMALAR Katie Kitamura İthaki Yayınları, 2026 Çeviri: Deniz Koç Tür: Roman 168 s.















