Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Milliyet Sanat Eylül sayısı çıktı!
Okurları, alışılmadık yolları deneme cesareti gösteren 17. İstanbul Bienali; “EBM” adlı yeni albümlerinin heyecanını yaşayan Editors grubundan Ed Lay’in röportajı; George Miller’ın yeni filminde Idris Elba ile birlikte rol alan Ece Yüksel ile Ayın Söyleşisi; ari ırk düşünü sorgulayan yeni romanı “Mermer Adam” ile Jean-Christophe Grangé; DasDas’ın yeni oyunu “Dünya Yerinden Oynar”ın yazarı Şebnem İşigüzel ve yönetmeni Mert Fırat ile röportaj ve çok daha fazlası bekliyor. Eylül 2022 sayısının kapağında Milliyet Sanat okurlarını, İKSV tarafından 17 Eylül-20 Kasım tarihleri arasında düzenlenen ve uzun süreçlere yayılacak diyaloglar başlatmayı odağına alan 17. İstanbul Bienali karşılıyor. Derginin plastik sanatlar sayfaları Leyla Emadi’nin solo sergisine ev sahipliği yapan Vision Art Platform’un kurucusu Nisa Taşyar’ın, 19-22 Eylül tarihlerinde gerçekleştirilecek 17. Contemporary Istanbul’un kurucusu Ali Güreli’nin; “Metamorfoz” başlıklı sergisiyle Bodrum meRQezart’a konuk olan Bedri Baykam’ın; tarihî Hüsrev Kethüda Hamamı’nda “Yeryüzünün Rengi” başlıklı sergisini açan Yusuf Akyol’un; Galeri MERKUR’de 14 Eylül’de açılacak “Ne dem bâkî, ne gam bâkî” başlıklı sergisini anlatan Horasan’ın röportajları ve Gürbüz Doğan Ekşioğlu’nun Brieflyart’ta açılan “Karma” sergisinin değerlendirmesiyle devam ediyor. Milliyet Sanat Eylül 2022 sayısının sinema sayfaları okurları, bu ay vizyona giren ve Julia Roberts ile George Clooney’nin başrolleri paylaştığı “Ticket to Paradise/Cennete Bilet” vesilesiyle sinema tarihinde uzun bir yolculuğa çıkarıyor ve perdeye en çok yakışan çiftleri hatırlatıyor. 16-21 Eylül’de gerçekleşecek Ayvalık Uluslararası Film Festivali’nin direktörü Azize Tan’ın röportajı; “Three Thousand Years of Longing/Üç Bin Yıllık Bekleyiş” ve “Beast/Canavar”da izleyeceğimiz Idris Elba’nın Hollywood’daki uzun ve köklü yolculuğu; Cannes Film Festivali’nde prömiyerini yapan ve 16 Eylül’de Türkiye gösterime girecek olan David Bowie belgeseli “Moonage Daydream” ve bu ay yeniden vizyona giren James Cameron imzalı “Avatar” incelemeleri gibi içerikler de yanı sayıda sinemaseverleri bekliyor. Bu ay George Miller’ın filmi “Three Thousand Years of Longing/Üç Bin Yıllık Bekleyiş”te, haremdeki köle kız rolüyle seyirci karşısına çıkmaya hazırlanan genç oyuncu Ece Yüksel, Ayın Söyleşisi için Asu Maro’nun konuğu oluyor. 2015 yılında, daha yolun başındayken verdiği röportajda “Uluslararası bir yapımda rol almak en büyük dileğim,” diyen Yüksel, Idris Elba ve Tilda Swinton ile birlikte kamera karşısına geçtiği filmi, yeni projelerini ve oyunculuk yolculuğunu anlatıyor. Derginin sahne sanatları sayfalarında, DasDas’ın yeni müzikli oyunu “Dünya Yerinden Oynar”ın yazarı Şebnem İşigüzel ve yönetmeni Mert Fırat’ın röportajı ve Seçkin Selvi’nin Kumbaracı50’nin yeni oyunu “Tek Kullanımlık Hikâye”yi mercek altına aldığı yazısı okurları bekliyor. Suede grubunun geri dönüş albümü “Autofiction”ın değerlendirme yazısıyla açılan müzik sayfaları, Egemen Limoncuoğlu’nun Ozzy Osbourne’dan Megadeth’e, Sattas’tan Efza’ya, Slipknot’tan Clutch’a yerli-yabancı yeni şarkıları ve albümleri; Naim Dilmener’in ise müzik gündemini değerlendirdiği yazılarla devam ediyor. “EBM” albümünü bu ay yayınlamaya ve 2-4 Eylül’de Bursa Nilüfer Festivali sahnesinde dinleyiciyle buluşmaya hazırlanan Editors’ın davulunda yer alan ana üye Ed Lay’in röportajı da okurları bekliyor. Yeni sayının edebiyat sayfaları, Jean-Christophe Grangé’ın ari ırk takıntısını sorgulayan yeni kitabı “Mermer Adam”a; Fatma Girik, Cüneyt Arkın, Ediz Hun, Metin Akpınar gibi zirvedeki oyuncuların film gibi hayatlarını anlatan kitaplara ve Hanns Zischler’in, usta yazarın erken dönem sinemaya ilgisini kayda aldığı “Kafka Sinemaya Gidiyor”a kapsamlı bir bakış sunuyor. Milliyet Sanat’ın Eylül 2022 sayısı, “Koç Üniversitesi Suna Kıraç Kütüphanesi İstanbul’u Dinliyorum” podcast serisini hazırlayan Naz Özkan’ın röportajı ve Tülay Palaz’ın İlhan İrem illüstrasyonuyla son buluyor.
- Can Yayınları Eylül ayı programını duyurdu
Ayfer Tunç ve Murat Gülsoy'un 2013'ten bu yana gerçekleştirdikleri kitap sohbetlerini bir araya getiren Diyaloglar, Annie Ernaux'un içsel hesaplaşmalardan beslenen ilk romanı Boş Dolaplar, Doğu Yücel'in 2014 yılında yayımlanan ve 12 öyküden oluşan derlemesi Güneş Hırsızları Can Yayınları'nın Eylül kitapları arasında. Arnie Ernaux / Boş Dolaplar (çev. Siren İdemen) Ernaux'nun ilk kitabı Boş Dolaplar yazarın çocukluğundan, geçmişinden, ondan kopuşundan, kürtajdan ve içsel hesaplaşmalarından söz ediyor. Arka sokakların birinde, kaçak bir kürtajcıda kürtaj yaptıran yirmi yaşında bir genç kadın olan Denise Lesur, hayatını ve çevresini acımasız bir dürüstlükle, kendine otosansür uygulamadan masaya yatırıyor. Hüseyin Rahmi Gürpınar / Mürebbiye (Açıklamalı Orijinal Metin ve Günümüz Türkçesiyle) Komedi unsurlarının yoğun olarak kullanıldığı Mürebbiye, Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın ve Türk edebiyatının en popüler romanlarından. İlk baskısı 1900'de yapılan roman, yazıldığı dönemin İstanbul'unda, bir konak içinde gelişen karmakarışık aşk ilişkilerinden söz ediyor. Doğu Yücel / Güneş Hırsızları Doğu Yücel'in ilk olarak 2014'te yayımlanan Güneş Hırsızları, 12 öyküden oluşan bir derleme. Büyülü gerçekçilik, bilimkurgu, korku ve masal edebiyatını ustaca harmanlayan Yücel, derlemenin öne çıkan ve kitaba ismini veren öykülerinden "Güneş Hırsızları"nda, Dünya ile Güneş arasına girerek güneş ışığını engelleyen Marslılara direnen bir grup insanın bilim kurgu/uzay macerasını anlatıyor. Marguerite Duras / Hiroşima Sevgilim (çev. Cevat Çapan) "Sen hiçbir şey görmedin Hiroşima'da." Marguerite Duras'nın senaryo olarak kaleme aldığı Hiroşima Sevgilim çıktığı 1959 yılında Cannes Film Festivali ve New York Film Eleştirmenleri Birliği Ödülü de dahil olmak üzere birçok farklı ödüle layık görüldü. Sinema tarihine geçen ve birçok kuşağı etkileyen bu efsanevi filmin senaryosu da, Duras'nın elinden çıkmış en çarpıcı metinlerden biridir. Hiroşima Sevgilim, savaşın ve atom bombasının yarattığı yıkıma tanıklık etmek amacıyla çekilen bir filmde rol almak için Japonya'ya seyahat eden Fransız bir aktristin, orada tanıştığı Japon bir mimarla yaşadığı aşkı konu alıyor. İnsan belleğinin sorgulandığı en yetkin çalışmalardan biri kabul edilen bu eser, aynı zamanda savaşın Japon ve Fransız kültürünü nasıl etkilediğini gözler önüne seriyor. Tilmann Lahme / Thomas Mann ve Ailesi (çev. Kasım Eğit - Yadigar Eğit) Bir ailenin sekiz ferdi, sekiz farklı bakış açısı. Avrupa edebiyatının en köklü ve sıra dışı ailelerinden biri olan Mann ailesinin hikâyesi hiç bu şekilde anlatılmadı. Tilmann Lahme'nin belgesel romanı, Mann ailesinin sevgiyle, tarihsel sınavlarla ve ihanetle dolu destansı öyküsünü anlatıyor. William Shakespeare / On İkinci Gece (çev. Zeynep Avcı) Yanlış anlaşılmalar, kılık değiştirmeler… Klasik bir Shakespeare metni! 1601-1602 yılları arasında Noel zamanını sonlandıracak bir eğlence olarak kaleme alındığı tahmin edilen bu metin, aynı zamanda yazarın en çok sahnelenen oyunlarından biri. Ayfer Tunç - Murat Gülsoy / Diyaloglar Edebiyatımızın önemli isimlerinden Ayfer Tunç ve Murat Gülsoy'un 2013'ten bu yana Diyaloglar adı altında gerçekleştirdikleri kitap sohbetleri sözden yazıya dönüşüyor. Dünya Edebiyatları Üzerine Diyaloglar, edebiyat severlerin büyük ilgiyle takip ettiği buluşmaların video kayıtlarından derlenerek hazırlandı. Bu Ay Kısa Klasiklerde Honoré de Balzac / Kırmızı Han (çev. Lale Özcan) Balzac'ın büyük eseri Tılsımlı Deri'yle aynı yıl (1831) yayımlanan Kırmızı Han, yazarın tanınmasını sağlayan metinlerden. Kırmızı Han'daki hikâye, Balzac'a eski bir ordu cerrahı tarafından anlatılmıştı. Bu suç hikâyesinde cerrahın arkadaşı adaletsizce yargılanmış ve idam edilmişti; Balzac'ın payına düşen rol ise bu acıklı hikâyeden esinlenerek Kırmızı Han'ı kaleme almaktı. Louisa May Alcott / Kız Kardeşler (çev. Şirin Etik) Dört kız kardeşin çocukluktan yetişkinliğe geçişinin, yoksulluğun, aşkın ve kalp kırıklıklarının, kimliklerinin oluşumunun hikâyesi. Kız Kardeşler, Louisa May Alcott'un kültleşmiş ve çok sevilen eseri Küçük Kadınlar'ın ilk dört bölümünden oluşuyor. Sheridan Le Fanu / Yeşil Çay (çev. Zeynep Bilge) Fanu'nun bu gotik korku öyküsü ilk kez 1869'da, Charles Dickens'ın editörlüğünü yaptığı All the Year Round adlı haftalık edebiyat dergisinde dört bölümlük bir seri olarak yayımlandı. Fanu'nun 1896'da yayımlanan gotik korku öyküsü, doğaüstü olaylara inanan kişilerin bu durumdan nasıl etkilendiği üzerinde ustalıkla duruyor.
- Bilimkurguda Özgürlük Çığlığı
Peyman Ünalsın Gökhan, ilk siyah kadın bilimkurgu yazarı Octavia E. Butler’ın feminist yaklaşımla kaleme aldığı, köleliğin karşısında bir özgürlük çığlığı niteliğindeki romanı, Yakın üzerine yazdı. Amerikalı sivil haklar aktivisti Martin Luther King’in “Bir Hayalim Var – I Have A Dream” diyerek siyahilerin yüreğinden kopan dilekleri dile getirdiği konuşması, kulaklarımızda yer eden en ikonik konuşmalardan biridir. 28 Ağustos 1963’te Lincoln Anıtı’ndan yaklaşık 250.000 kişilik sivil hakları taraftarına seslendiği konuşma, iş ve ekonomik haklarla ırkçılığın son bulması adına yaptığı çağrıdır. 17. yüzyılda özellikle Güney Amerika’da başlayan köleliğe karşı hareketler Amerikan Bağımsızlık Savaşı’na (1775-1783) ve sonrasına kadar ivme kazansa da tamamen kaldırılması 19. yüzyılı bulur. 1863 yılında çıkarılan ve Konfederasyon Devletleri’nde köleleri serbest bırakan Özgürlük Bildirgesi köleliğe karşı yürütülen ilk yasal darbedir. Kölelik ancak, 1865’te Anayasa’da yapılan 13. Değişikliğin ardından kaldırılır. O yıllarda köleliğe karşı eylemleriyle sisteme direnen aktivist hemşire Harriet Tubman köle olarak doğmuş bir siyahi Amerikalı’dır. Daha geç dönemlerde özellikle ‘60’lı yıllarda cazın dev ismi Nina Simone, Rosa Parks gibi güçlü iradeleri ile direnişçi yanlarını besleyen siyah kadınlar, Amerika’nın ırkçılık karşıtı eylemlerinde sıranın önünde yer alırlar. Adımlarındaki netlik sadece renklerinden dolayı maruz kaldıkları dışlanmaya bir tepki değildir. Bir kadın olarak uğradıkları, uğrayabilecekleri hatta dört beş kuşak önce ailesindeki kadınların korkunç acılarla katlanmak zorunda kaldıkları zulme karşı alınmış bir harekettir aynı zamanda. Buram buram feminizm kokan hareketler, buram buram feminizm kokan metinlere dönüşür. Octavia Estelle Butler 1947’de Pasadena, Kaliforniya’da doğar. Fakir bir ailede, zor bir hayat yaşar. Annesi beyazların yanında ağırlıklı temizlik işleri olmakla beraber çeşitli işlerde çalışır. Octavia’yı da yanında götürür. Küçük Octavia hiçleştirilen annesini gördükçe kendi kendine bir söz verir; hayatını yazarak kazanacaktır. Bu kararı aldığında henüz altı yaşındadır. Düşünsenize altı yaşında bir çocuk gördüklerinden etkilenerek bir karar alıyor ve bunu hayata geçiriyor. Takdire şayan. Nitekim ilk siyah bilimkurgu yazarı olan Butler “Dâhi Bursu” olarak bilinen MacArthur Fellowship’e lâyık görülen ilk ve tek bilimkurgu yazarı ünvanını alır. Çoğunluğunu beyaz ve erkek yazarların oluşturduğu bilimkurgu alanında siyah bir kadın olarak kendine yer bulmakta zorlansa da Ursula K. LeGuin, James Tiptree Jr., Joanna Russ gibi usta feminist yazarlarla aynı dönemde sesini duyurur. Annesinin yaşadıklarından ilhamla yazdığını söylediği Yakın (Kindred) 1979 yılında yayımlanır. Hugo, Locus ve Nebula ödülleri de dahil birçok ödüle lâyık görülür. 2006 yılında evinin önünde geçirdiği felç sonrası henüz 58 yaşındayken hayatını kaybeder. Emek Ergun tarafından, dilimize çevrilen Kindred, 2019 yılında İthaki Yayınları tarafından Yakın ismiyle yayımlanır. Çevirmen Emek Ergun’un önsözü okura hoş geldin der. Amerikalı siyah lezbiyen feminist şair, yazar, aktivist Audre Lorde’un Sister Outsider [Dışarıdaki Kız Kardeş] (1984, s. 43) adlı kitabından bir alıntıyla başlar önsöz; “Kadınların sözleri çığlık çığlığa duyulmayı beklerken, o sözleri arayıp bulmaya, okumaya, paylaşmaya ve kendi hayatlarımıza uyup uymadıklarını sorgulamaya dair bir sorumluluğumuz olduğunu hepimiz bilmeliyiz. Bize dayatılmış ve çoğu zaman kendimizinmişçesine kabullendiğimiz ayırıcı safsatalarının arkasına saklanamayız.” Çevirmenin düşüncesini, niyetini gayet açık ve net biçimde ortaya koyan bu alıntı çok da söze mahal bırakmıyor bence. Kuşaklardır süregelen kadın imgesini zedelemeye yönelik her türlü davranışı, sözü sanki kendi dönemimizde başımıza geliyormuşçasına sorgulamamız gerektiğini unutmadan okumaya başlıyorum. Zira hem çevirmenin kulağımıza kaçırdığı kar suyu ile hem de Octavia E. Butler’ın kaleminden dökülen cümlelerle yüzyıllar geçse de dünya üzerinde bazı olayların aynı tahrip edici temel üzerine oturtulduğunu bir kere daha tasdikliyoruz. “Sonra nasıl olduysa, Kevin’ın II. Dünya Savaşı kitaplarından birine takıldım – toplama kamplarında hayatta kalanlardan toplanmış alıntılardan oluşan bir kitap. Dayak, aç kalma pislik, hastalık, işkence, olabilecek her türlü aşağılanmayı anlatan hikâyeler. Sanki Amerikalıların yaklaşık iki yüzyıldır üzerinde çalıştığını Almanlar birkaç yılda yapmaya çalışmış gibiydi.” Syf. 148 Tarih tekerrürden ibaret… Romanın ana karakteri Dana, 1976’da, yirmi altıncı doğum gününde, eşi Kevin’la yeni taşındıkları evlerine yerleşmeye çalışırken bir baygınlık geçirir ve gözlerini 1815’in Maryland’inde açar. Butler, karakterine zamanda yolculuk yaptırarak, romanın izleğindeki özgürlük çığlığının asırlar içinde farklılıklar gösteren olaylara, davranışlara tepki olarak yükseldiğini göstermek ister adeta. Dana yaptığı yolculukta kendinden bir buçuk asır önce yaşamış akrabalarıyla tanışır. Efendi Rufus Weylin, kölesi Alice’e aşk kırıntılarından uzak bir ilgiyle zorla sahip olur. Rufus hastalıklı ve takıntılı annesi Margaret ile katı, uzak babası Tom Weylin’e tepkilidir aslında. Annesinin yerli yersiz dengesiz ilgisi ile babasının keskin uçlu bıçak misali ilgisizliği Rufus’u asi kılar. Adıyla müsemma kızıl saçlı Rufus’u hep tam da belânın ortasındayken kurtarmaya gelir Dana. Aşağılanmayı da görür, şiddeti de. Atalarının yaşadığı siyah beyaz uyumsuzluğuna rağmen eşi Kevin ile aşk, saygı, sevgi üzerine kurulu bir evlilikleri vardır. Zamanda yolculuğun yanı sıra romanın olay örgüsü lineer anlatı içinde geri dönüşleri de barındırır. Dana ile Kevin’ın tanışma ve evlilik hikâyelerini örge içinde okuruz. Octavia E. Butler’ın annesinden esinle yazdığı romanda ana karakterimiz Dana’da otobiyografik ögelere rastlarız. Dana günün erken saatlerini çeşitli işlerde çalışmaya ayırırken akşam saatlerini yazmaya adar. Kevin’la ikisinin en büyük ortak noktası da zaten yazmaktır. Romanın karakter kadrosu epey kalabalık. Dana, Kevin, Weylin ailesi haricinde evde ve tarlalarda çalışan siyahlar, onların çocukları, Tom Weylin’in sağ kolu kâhyalar… Butler, ‘mutfakevin’de çalışan Sara’yı, Carrie’yi, çamaşırları çiğneyen Tess’i, elinde kırbaçla atının üzerinden köleleri hırpalayan kâhyaları gözünüzde canlandıracak kadar iyi betimler. Dana üzerinden Butler’ın eleştiri oklarını üzerine çevirdiği edebi eserlerin isimleri dikkat çekici. Yine de başka birinin derdini anlatan kurmaca dünyanın mükemmelliğine sığınmaktan memnuniyet duyduğunun altını çizer. “Kevin’a yeniden âşık oldum. İşte bu, oğlanla bolca zaman geçirmem için mükemmel bir bahaneydi. Kitap, Robinson Crusoe’ydu. Küçükken okumuştum ve aslında sevmediğimi ama elimden de pek bırakamadığımı hatırladım. Sonuçta gemisi battığında Crusoe bir köle ticareti seferindeydi.” Syf.110 “Kölelik hakkında kitaplar okudum, kurmaca olan ve olmayan. Evdeki kitaplar arasında konuyla sadece uzaktan alakası olanları bile okudum – Rüzgâr Gibi Geçti’yi bile okudum, en azından bir kısmını. Ama şefkatli ve sevgi dolu esaret altında yaşayan mutlu zencileri anlatışı dayanabileceğim gibi değildi.” Syf.148 Köle ile sahibin sınıfsal çatışmasının yanında o dönemlerde imkânların kısıtlı olmasından kaynaklı bazı insana özgü olguların, her iki sınıfı eşit kıldığına değinir. Hatta Weylin çiftliğindeki bazı siyahların okumaya, eğitime, evdeki beyazlardan daha yatkın olduğunu belirterek onların beyazlar karşısındaki üstünlüklerini vurgular. Butler köleliği bedensel ve düşünce olarak iki yönden eleştirir. Tarlalarda, ev işlerinde, demir yolu işçiliğinde bedensel güçlerinden faydalanılan köleler, eğitimden uzak tutularak beyinlerine de zincir vurulur. Böylelikle daha kolay kontrol edilebilir ve hükmedilebilirler. Yoksa yine mi tarih tekerrür ediyor? Octavia E. Butler’ın akıcı bir dille yazdığı Yakın, yazar Robert Crossley’in bir makalesinden kısaltılarak kullanılmış sonsözü ile biter. Sonsözde Crossley, Butler’ın yazmaya atılmasında hayat hikâyesinin yerine değinir. Onu etkileyen yazarlardan, bilimkurgu türündeki diğer öykülerinden bahseder. Ergenlik döneminde Butler’ın Theodore Sturgeon, Leigh Brackett ve Ray Bradburry’nin kurgusal dünyalarına kapıldığını yazar. Onlardan beslenen bir yazarın kaleme aldığı bu roman da şu sözleri hak etmiyor mu sizce de? “Kurgusal bir anı kitabı olarak Yakın, fantastik bir hayal kurma denemesi olduğu kadar, Butler’ın bellek edebiyatına sunduğu bir katkıdır da aynı zamanda.” Syf. 336 YAKIN Octavia E. Butler İthaki Yayınları, 2019 Çeviri: Emek Ergun 340 s.
- Öykü: Tek Kişilik File
"Yalnız olunca ürperiyorum biraz. Yanımda olsan hiç korkar mıyım? Sarılırım sana, getiririm şahadeti yıkılırsa yıkılsın tepeme tuğlalar, taşlar. İstemiyorum kimsesiz canım çıksın." Şebnem Oral Bugün yataktan kalkmak istemedim. Sağıma döndüm seni aradım yoktun, bari kokunu duyaydım. Kırk gün oldu gideli alışamadım. Elli yıl aynı yastığa baş koymuşuz, alışılır mı? Helva yapmayacağım bugün. Üstümü giyinirken hatırladım, dün pazara gidip senin için patlıcan almıştım en sevdiğin yemeği pişireceğim birlikte yiyeceğiz. Gittiğinden beri sekiz kilo verdim. İnanmıyorsun di mi? Valla oldu işte. Deme öyle gitmeseydin de şişko kalsaydım be Osman Bey. Bazı geceler yataktan gıcırtılar duyuyorum, hafif de sallanıyorum. Tansiyonum mu düştü, deprem mi oluyor diye kalkıyorum, yok bir şey. Yalnız olunca ürperiyorum biraz. Yanımda olsan hiç korkar mıyım? Sarılırım sana, getiririm şahadeti yıkılırsa yıkılsın tepeme tuğlalar, taşlar. İstemiyorum kimsesiz canım çıksın. Sen beni ziyarete geliyor olmayasın? Doğru ya, şimdi anladım. Korkmam artık o gıcırtılardan iyi oldu bunu fark ettiğim. Kalk Hayriye çok işin var, öğlene karnıyarık pilavı hazır edicen bide cacık yapıcan. Hatırladın mı Osman Bey bu kuşaneyi bana hem ocak üstünde hem de fırında kullanılıyor diye sen almıştın. Yine onu çıkardım, bugün de onda pişireceğim. Ne sağlammış. Sen de sağlamdın be Osman’ım. Bak bunu her zaman demem sevildiğini bil. Civan gibi adamdın. Beni sana verdiklerini duyunca mahalledeki bütün kızların çatırtı sesleri bana kadar varmıştı. Böyleyken nasıl oldu da bir ay içinde toparlandın gittin. Hiç mi belirti vermedi ya da verdi de her zaman olduğu gibi sen mi kulağının üstüne yattın. Hep yapardın, benden saklamışsındır yine. Neymiş beni üzmeyecekmiş. Söylemesem de seni sevdiğimi biliyorsun değil mi derdin. Biliyordum bilmesine de deyiverseydin bugün onlara sarılırdım. Ah Osman Bey, şimdi başımı nerelere koyayım söyle bana. Seni de üzdüm dimi? Olan oldu diyorsun. Mutfağımdaki en sevdiğim şey şu elektrikli radyo. Yemek yaparken aç şarkıları, türküleri dağıt gamını derdin hep. Bugün de öyle yapacağım. O şarkılar ruhuna gitsin. Hurilerle bir göbek atarsın belki. Yok bir sıkıntın değil mi oralarda? Olur mu? Eğlenceye daldım diye duanı eksik eder miyim? Yemeği bitireyim oturup okuyacağım yedi Yasin. Sen gittikten sonra mutfak ilk defa dağılacak. Yemek pişirmiyorum kendime. Yumurta, peynir, domates, ekmek pratik, kolay şeyler. Yalnız yenmiyor be Osman’ım. Ben de yiyemiyorum mu diyorsun o neden? Çocuklarla mı çok oynuyorsun? Onların peşinde koşmaktan unutuyorsundur sen. Bir çocuğumuz olaydı evlendireydik onu, kocasını, torunları da çağırırdım bugün. Hep seni konuşurduk. Olmadı işte. Benim ömrüm çocuklu ailelere gıpta etmekle geçti. Rabbim yüzümüze güleydi böyle hu Allah olmazdım. Tek başına kalmak ne zormuş, tek file bile ihtiyaçlarıma yetiyor her şeyi yarım kilo alıyorum. Yakında ben de gelirim yanına. Biliyor musun Osman Bey, korkmuyorum ölümden. Böcekler çok muydu? Ne zaman geldiler ilk ziyaretine? İşte bir onu düşününce içim ürperiyor. Evde sarımsak da vardı hem de Taş köprü pazardan aldıydım bir başına bir ayağına koyacaktım, unutuverdim. Üzüntüden ne yaptığımı biliyor muyum ki ben. Seni başladılar mı yemeğe? En çok da o güzel okka burnunu yerlerse! Yemeyecekler, elli ikinci gününde o kendi düşecek, merak etme acımayacak. O gün de duanı eksik etmem, eder miyim? Yemek deyince gözüm mutfaktaki masaya takıldı. Kızma sakın, ben onu camın önüne aldım. Yıllardır, oraya koyarsak beni ve buruşuk bacaklarımı görürler diye duvara bakarak yedirttin yemeklerimizi. Zaten üç beş lokma yiyorum onu da duvarda senden kalan izleri arayarak tatsız tuzsuz yemek istemiyorum. Beni karşılayacaksın ama di mi? Senin gibi yatağımda ölmek istiyorum, ecelimle. Tek korkum, yalnızım diye hırsızın uğursuzun birine hedef olmak. Bakkala giderken çok para almıyorum, eskiden de tembihlerdin. Yatarken yanıma senin baba yadigarı bıçağını alıyorum, yastığımın altına. Kullanır mıyım bilmiyorum ama bir güven veriyor işte. Çok konuştum yine Osman Bey. Elim işliyor ama bak karnıyarığı sürdüm fırına. Üzeri kızardıkça mis gibi kokusu yayıldı mutfağa, tüm eve. Her gün kapıdan adımını atar atmaz duyduğun kokuları derin derin içine çeker, evi ev yapan işte bu mis gibi yemek kokularıdır derdin. Çek içine Osman Bey, ruhun şad olsun. Kardeşini çağır bari uğraştın o kadar diyorsun duyuyorum, gelmez anam cenazenin ertesi işim var diye çekti gitti. Gidiş o gidiş. Dilimin ucuna geldi küfredeceğim, sevmiyorsun bilirim. Toprağı bol olsun annem de sen başkasın derdi hep bana. Ben hepinizin kıymetini bildim bildim de benimkini bilen… Neyse bana bir titreme geldi kızartma kokmasın ev diye bütün camları açmıştım, dur kapatayım. E açmamışım, açmıştım ama ne oluyor bana unuttum mu? Yüce Rabbim her şeyi unuttur, Osman’ımı unutturma sakın. Hadi Bey sofra hazır bugün tabağımı karşına değil yanına koydum. Afiyet olsun.
- Sıkı dostlar Riko ve Oskar'ın maceraları bu kez set hâlinde okurun karşısında!
Ödüllü Alman yazar Andreas Steinhöfel'in klasikleşen serisi Riko ve Oskar, beş kitaplık özel bir setle raflardaki yerini aldı. Ezelî ve ebedî dostluklarıyla ezberleri bozan iki kafadarın birbirinden sürükleyici beş ayrı macerasına yer veren set, polisiye filmlere şapka çıkartan çok katmanlı kurgusuyla merak duygumuzu körüklemekten vazgeçmiyor. Otuzdan fazla dile çevrilerek hem çocukların hem de yetişkinlerin gönlünü çelen ''Riko ve Oskar'' kitapları, Peter Schössow'un karakteristik resimleriyle anlatısını güçlendiriyor. Farklılıkların zenginliğine yaptığı vurguyla öne çıkan seri, derin yetenekli Riko ile can dostu Oskar'ın sınır tanımaz arkadaşlıkları etrafında gelişen curcunalı ve bol kovalamacalı maceraları konu ediniyor. Filmi de çekilerek ününü artıran bu kitaplar, yardımlaşmanın ve dayanışmanın önemine değinirken, gerçek dostluğu mutlak dürüstlüğe dayandırmayı ihmal etmiyor. Yarattığı edebiyat evreninde her fırsatta ötekileştirilmiş, dışlanmış karakterlere hayat vermesiyle tanınan Andreas Steinhöfel'in yüzbinlerce okuru etkisi altına alan ''Riko ve Oskar'' serisi, doludizgin anlatısının satır aralarında önemli toplumsal konulara da değiniyor ve çocukların, yaşadıkları çağın gerekliliklerine uyum sağlamalarına önayak oluyor. Andreas Steinhöfel, 1962'de Almanya'da doğdu. Çocuk ve gençlik romanları yazarlığının yanı sıra çevirmenlik de yaptı. İlk kitabı Sıkı Arkadaşlar ve Spagetti Canavarı'nı 1991'de, mezun olduktan sonra yayımladı. En ünlü kitaplarından biri olan Çat Kapı, Almanya'daki pek çok okulda okutuldu. Riko, Oskar ve Derin Gölgeler adlı kitabı ile 2008 yılında ''Corine Edebiyat Ödülü'' ve 2009 yılında ''Alman Gençlik Edebiyatı Ödülü''ne layık görüldü. 2017 yılında ''James Krüss Uluslararası Çocuk ve Gençlik Ödülü''nü kazanan yazar, hâlen Hesse'de yaşamaktadır. ''Riko ve Oskar'' Serisi (5 Kitaplık Set) 1. Kitap:Riko, Oskar ve Derin Gölgeler 2. Kitap:Riko, Oskar ve Defolu Kalpler 3. Kitap:Riko, Oskar ve Çalıntı Taş 4. Kitap:Riko, Oskar ve Gökteki Cennet 5. Kitap:Riko, Oskar ve Devasa Bir Hata RİKO VE OSKAR SERİSİ Andreas Steinhöfel Tudem Yayınları, 2022 Resimleyen: Peter Schössow Çeviri: Kâzım Özdoğan, Suzan Geridönmez, Olcay Mağden 5 kitap, 1392 s.
- Zaven Biberyan’ın uzun yıllar yaşadığı ev yıkılıyor
Yazar Zaven Biberyan'ın uzun yıllar yaşadığı Kadıköy Moda'da bulunan Çavuşoğlu Apartmanı yıkılıyor. Kadıköy Moda’da bulunan Çavuşoğlu Apartmanı 1948 yılında yapıldı. Uzun süre yazar Biberyan'a ev sahipliği yapan bina, bir inşaat firmasına satıldı. Binanın üzerine yerleştirilen 'proje alanı' ibaresi sosyal medyada çok sayıda kullanıcının ve okurlarının tepkisine neden oldu. Geçtiğimiz aylarda boşaltılan apartman kentsel dönüşüm kapsamında Eylül'ün son günlerinde yıkılacak. Tarihi Moda Tramvayı güzergahında bulunan Çavuşoğlu Apartmanı sahip olduğu manzarayla dikkat çekmiş ve kent hafızasının önemli bir parçası olmuştu. Zaven Biberyan 1921’de İstanbul Çengelköy’de doğdu. Kadıköy Aramyan-Uncuyan ve Dibar Gırtaran (Sultanyan) Ermeni ilkokulları, Saint Joseph Lisesi ve İstanbul Ticari İlimler Akademisi’nde öğrenim gördü. 1941’de Yirmi Sınıf (Kura) asker toplanırken, o da askere alındı ve Nafıa hizmetine verildi. Üç buçuk yıl süren askerlik dönüşü Jamanak gazetesinde yayınlanan “Krisdoneutyan Vağhcanı” [Hıristiyanlığın Sonu] adlı yazı dizisi büyük gürültü kopardı, dizinin yayını durduruldu. Nor Lur [Yeni Haber] ve Nor Or[Yeni Gün] gazetelerinde, daha sonra da Jamanak gazetesi yayın kurulunda görev aldı. Sosyalist düşüncelerinden dolayı gelen baskılar sonucu gazeteden ayrılmak zorunda kaldı. 1946’da kovuşturmaya uğrayıp hapis yatan, daha sonra bulduğu işlerden de baskılar sonucu ayrılmak zorunda kalan Biberyan, sonunda ülkeyi terk etmeye karar verip 1949’da Beyrut’a gitti. Orada gazetecilik mesleğini, Ermenice yayınlanan Zartonk [Uyanış] ve Ararat’ın yazı işlerinde görev alarak sürdürdü Siyasi durumun iyileştiğini düşünerek, yaşamını güç koşullarda sürdürdüğü Beyrut’tan ayrılıp 1953’te İstanbul’a döndü. 1964’te yayınlamaya başladığı Nor Tar [Yeni Yüzyıl] adlı siyasi ve edebi dergi maddi sıkıntılar nedeniyle kapandı. 1960’lı yılların sonunda Meydan Larousse Büyük Lügat ve Ansiklopedi‘nin redaksiyon kurulunda yer aldı. Türkiye İşçi Partisi’nden 1965 genel seçimlerinde İstanbul milletvekili adayı oldu ancak milletvekili seçilemedi.1968 yerel seçimlerinde ise aynı partiden İstanbul Belediye Meclisi üyeliğine seçildi ve meclis başkan yardımcılığı yaptı. Ülser hastalığına yakalanan Biberyan 4 Ekim 1984’te yaşama veda etti ve Şişli Ermeni Mezarlığı aydınlar bölümüne gömüldü. 1970’te Jamanak gazetesinde tefrika edilen, ölümünden birkaç hafta önce ise kitap olarak yayınlanan romanı Mırçünneru verçaluysı [Karıncaların Günbatımı] onun başyapıtı sayılır. Bu kitap Türkçeye Babam Aşkale’ye Gitmedi (1998’de) çevrilmiş, diğer romanlarından Lıgırdadzı, Yalnızlar (2000’de), Angudi siraharner ise Meteliksiz Âşıklar (2017’de) adıyla yayımlanmıştır.
- Yeni bir zamanın müjdecisi "Birdenbire"
İpek Sözen, Serda Kranda Kapucuoğlu'nun romanı Birdenbire üzerine yazdı: "Kitabın kahramanı Ayşegül, kadın olmanın andaki gerçekliğini fark ediyor ve bunca zaman kalıp olarak giydiği tüm kimliklerle yüzleşme cesaretini gösteriyor." İpek Sözen Birdenbire, bu yıl mart ayında hayatımıza giren bir bahar romanı. Hani kıştan bahara geçişte ara ara kapımızı tıklatan güneşli günler vardır… Bir anda kazaklardan sıkılır, baharı ince ince giyeriz üstümüze… Uyanan tabiatı gördükçe şekerli bir keyif salınır iç ritmimize… Tatlı tatlı üşür ama baharın eşiğinde olduğumuzu biliriz hani… İşte Birdenbire böyle bir zamanın müjdecisi oldu. Roman, boşanma kararı almış kahramanımızın kendine yeni bir yaşam kurmasıyla başlıyor. Kitabın katmanlarında soluk alıp veren tüm temalar ismini hakkıyla yaşıyor: Eşinin onu en yakın arkadaşıyla aldattığını öğrenmesi, boşanma kararı, emlakçılık yapmaya başlaması, yeni işinin vesilesiyle kendine bu evi seçmesi, apartmandakilerle tanışması, yalnızlığı, kalabalığı, coşkusu, aşkı… Her şey kendi ritminde ve birdenbire oluyor. Ayşegül yeni olan bunca şeyin içinde eskiyi ve eskimenin ne demek olduğunu daha net idrak ediyor. Tam da buradan itibaren kendini zamanın serin sularına bırakıyor. Bir Eşikten Başka Bir Eşiğe Ayşegül tüm kafa sesleriyle bir modern zaman kahramanı. Çünkü "kendim" dediği kemikleşmiş her şeyin tek tek kırılmasına izin veriyor. Maceracı bir iradeyle hayatının bir başka eşiğini aşıyor. Dostundan aldığı darbeyi ve bunu uzun süre göremeyişindeki körlüğü değerlendirirken apartmanda tanıştığı insanlar ona bambaşka bir dostluk sunuyor. Bir başka baharın mümkün olduğunu ispatlarcasına… Yaralanan değerlerini ve etik anlayışını bir mücevher gibi taşıyorken her yeni eşikte tüm bunlardan soyunmak zorunda kalıyor. Kelimenin tam mânâsıyla karşı kıyıya geçiyor. Kendisine yapılan her şeye bir başka açıyla bakabilmek için… Parmak uçları eski evindeki prizin yerini aranırken ruhu yeniden aşka kucak açıyor. Aşk adına bildiği ve unuttuğu ne varsa hepsini yeniden öğreniyor. Bir başka zamanda, bir başka Ayşegül olarak… Her Yeni Ayşegül Bir Önceki Ayşegül’e Karşı Kadın olmanın andaki gerçekliğini fark ediyor ve bunca zaman kalıp olarak giydiği tüm kimliklerle yüzleşme cesaretini gösteriyor. Haklı Ayşegül, her şeyin en doğrusunu yapan, doğru konuşan, doğru davranan Ayşegül, gururlu Ayşegül, yıkılmış, boşanmış Ayşegül bir olup yeni Ayşegüllerle tanışıyor; kalbinde kuşların kanat çırptığı Ayşegül, kalbi kağıtlarda atan Ayşegül, notlar yazan, şaşıran, eriyen, medcezirli Ayşegül, tutkulu Ayşegül, kıskanç Ayşegül, intikam alan, meydan okuyan, günahkâr Ayşegül… Bunların hepsinin kendi kahramanı olduğunu fark ettiği ana kadar kafasında bir kalabalıkla yaşıyor. Tıpkı bizim gibi. Sonunda tüm Ayşegüller el ele tutuşuyor. Bir Apartman Birdenbire bize kendi iç sesimizi hatırlatan bir mekân romanı. Dönüşümü ve akışı başlatan, tüm bu insanları bir arada tutan şey apartman. Romanın her parçası mekânın hissiyatıyla soluk alıp veriyor; yaşadıkları evler, katlar, mesafeler, merdivenler, duvarlar, sesler, yankılar… Mekân hikayesini yaşıyor. Serda Kranda kurguladığı dokuyla Birdenbire'yi aşkın ve bir aşk romanı olmanın ötesine taşıyor. Her tema, tekabül ettiği tüm mertebe ve renklerle sınanıyor. Birdenbire Üzerine Kısa Notlar Başlangıçta, aldatılmış ve boşanmış bir kadının içini yıkayan yoğun bir acıyı tattırdı. Ardından yeni bir hayat kurmanın taze nefesini. Bir kadının hatta bir insanın hayatın zorlu sınavlarında nasıl da kendi gücüne uyanabildiğini anlattı. Üstelik bu farkındalığın bir sınavla başladığını, soru önümüze düşmediği sürece cevap arayışının olmayacağını gösterdi. Evlilik ve boşanma: Yaşantıya dönüştükçe farklılaşan iki kavram. Bu iki sürecin arasındaki her şey o kadar mizahi ve o kadar gerçekçi tarif edilmiş ki… Tarifler… İnsan ruhundan geçen tüm duygular o kadar tatlı ifade edilmiş ki… "Mehmet sanki gözlerini çıkarmış ve ayakkabısına giren kumları temizler gibi içindeki Ayşegülleri dökmüştü." Bu yakınlığın içerisinde insan kendi gerçeğini buluyor. "Evet bazen ben de böyle hissediyorum!" sözcüğü bir tabela gibi kalpte yanıp sönüyor. İyi ve kötü olarak sınıflandırdığımız tüm duygular karşımıza dikiliyor. "Ben sendeyim; hava gibi, ciğer gibi, damar gibi, kalp gibi. Orada duruyorum." diyor. Kabaca ikiye ayırdığımız iyi ve kötü romanın sonunda rütbelerini söküyor. Kadınlığın etine kemiğine yerleşen sözler ve yargılar… Birdenbire o kemikler tek tek kırılıyor. Roman boyunca yeniden kaynıyor. Başka duyguların hüküm sürdüğü, tutkulu bir omurga oluşturuyor Serda Kranda. Ve dostluk… Bir masanın etrafında bir araya gelebilmek ve bir insanı tüm ışığı ve karanlığıyla kucaklayabilmek. Ve bakış… Nerede duruyorsak orada çok haklıyız. Gibi geliyor. Nerede duruyorsak orada kökleniyor gibiyiz. Oysaki bir yerde okumuştum: Yerini değiştirebilirsin, sen ağaç değilsin. Konumumuz değiştiği an bakış da açı da eriyip gidiyor. Hak ve bakış, kol kola mı sahiden? Ve günah… Ah nasıl da olmazsa olmaz. Karanlık gibi. Gecesiz bir evren olur mu? "Biz kendimizin dibini görmek için yaratılmış varlıklarız. Üstü açılmadık hiçbir sırrımız kalmayana kadar kendi gölgelerimizle savaşacağız. Dert dediğin, dermandır." Ve aşk… İnsan ruhunun temel elementi. Tezahür etmek için yaratılmış bir kuş. Fıtratı özgürlük olan kanatlı bir yapı. Aşk, roman boyunca usul usul demleniyor içimizde. Kendisinin ve hayatının yeni bir versiyonuyla tanışmak isteyen herkes Birdenbire'nin içinde kendine bir yakıt bulabilir. Bu romanın belki de en tatlı yanı zamanın elinden tutabilmesi. Okurken su gibi akıyor, bittikten sonra duruluyor fakat hep akmaya devam ediyor. Ayşegül sanki ruhdaşım gibi aklımın içinde dönüp durmaya devam ediyor. Ben gibi, sen gibi, biz gibi… Aferin kız diyorum. Ah be kızım diyorum. Bir ah de, yeter diyorum. Haydaa diyorum. Neler oldu diyorum. Geçti diyorum. Ne de güzel geçti diyorum. Diyorum da diyorum. Doğallıkla. Aşkla. Serda Kranda bir dost emanet etti aklıma. BİRDENBİRE Serda Kranda Kapucuoğlu Sander Yayınları, 2022 272 s.
- Akdeniz kadar büyük ve güzel
7 Mehmet... 1937 yılında kurulmuş; dede, baba ve şimdi torun, üç nesil, Antalya’nın hatta Türkiye’nin simge restoranlarından biri olmuş. Yaşar Kemal, restoranın anı defterine "Akdeniz lokantası... Akdeniz kadar büyük ve güzel" yazmış. Aydın Boysan, "Bir restoran bir şehre, hatta bir ülkeye simge olabilir mi? Elbet olur" satırlarıyla onurlandırmış. Kimi Sezen Pilavı, kimi efsanevi kabak tatlısı, kimi oğlak köftesi, kimi salataları, kimiyse tandır ya da bademli gridası için 7 Mehmet Restoran'ın yolunu tutmuş. Peki bu restoran niye bu kadar özel? Hikâyesi ne? İsmi niye 7 Mehmet? Bir restoranın 100 yıla yakın süre efsanesini büyüterek, lezzetlerini çeşitlendirerek ayakta kalmasının sırları neler? Şimdilerde sıkça adı anılan "sürdürülebilirlik, atıksız mutfak, mevsimsellik, okul olmak" gibi kavramlar, nasıl olmuş da yıllar yıllar önce bu restoranın genlerine işlemiş... Restoranın üçüncü kuşak temsilcisi Mehmet Akdağ anlattı, Sinan Hamamsarılar yazdı. Hikâyeler, ürünler ve 7 Mehmet Restoran'ın yıllardır sır gibi saklanan tarifleri elinizde tuttuğunuz bu kitapta... Öğretici, lezzetli, ilham verici... 7 MEHMET Sinan Hamamsarılar Alfa Kitap, 2022 Tür: Yemek 296 s.
- KulturaLitera Ağustos ayı buluşması Nilay Kaya'nın katılımıyla gerçekleşecek
KulturaLitera Ağustos 2022 toplantısı karşılaştırmalı edebiyat doktoru Nilay Kaya'nın katılımıyla gerçekleşecek. Sait Faik'in Lüzumsuz Adam kitabının tartışılacağı online buluşma bu çarşamba Türkiye saati ile 19.30'da başlıyor. "Her insandan korkuyorum. Kimdir bu sokakları dolduran adamlar? Bu koca şehir, ne kadar birbirine yabancı insanlarla dolu. Sevişemeyecek olduktan sonra neden insanlar böyle birbiri içine giren şehirler yapmışlar? Aklım ermiyor. Birbirini küçük görmeye, boğazlaşmaya, kandırmaya mı? nasıl birbirinden bu kadar ayrı, birbirini bu kadar tanımayan insanlar bir şehirde yaşıyor?" "O yazmasaydı delirecekti. Ya biz? Hangimiz onun öykülerinin dünyasında yaşamayı hayal etmedik ki? Hangimiz o öykülerden taşan katıksız sevginin ve şefkatin özlemini çekmedik ki? Ne yaparsak yapalım, ah onun öykülerine benzese, diye iç geçirmedik mi? Bir sohbette Sait Faik adı geçmeyegörsün, herkes bir yürek olup içlerinde bir sıcaklık hissetmez mi? Yine çok heyecanlıyız bu toplantı için. Lüzumsuz Adam onun en özel kitaplarından biri. Lüzumsuz Adam’ın öykülerinden yola çıkıp Sait Faik dünyasını konuşacağız. KulturaLitera Kitap Kulübü herkese açık ve ÜCRETSİZ. İsteyen katılımcılarımız kitap kulübüne yine kayıt bölümünden bağış da yapabilirler. Kultura Litera Kitap Kulübü’nün bu toplantısı zoom üzerinden canlı olarak 31 Ağustos Çarşamba günü Türkiye saatiyle 19.30’da başlayacak. Tek yapmanız gereken ayın kitabını okumak ve www.kulturalitera.com aracılığıyla kitap kulübümüze kaydolmak. Nilay Kaya, İstanbul Bilgi Üniversitesi Karşılaştırmalı Edebiyat Bölümü'nde doktor öğretim üyesidir. Yüksek lisansını Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nde Feyyaz Kayacan öykülerinde görme problemi üzerine; doktorasını Bilkent Üniversitesi Türk Edebiyatı Bölümü'nde Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi'nde ekfrasis üzerine yapmıştır. 2018-2019 yılında Venedik Ca' Foscari Üniversitesinde misafir öğretim üyesi olarak bulunmuş, İtalyan seyyahlar, Elena Ferrante ve çağdaş Türk edebiyatı üzerine çalışmalar yapmıştır. Akademik ilgi alanlarının başında Brontë çalışmaları, seyahatnâmeler, görsellik ve edebiyat, Dünya edebiyatı gelmektedir. Halen düzenli olarak Almanca ve İngilizceden, özellikle çocuk edebiyatı alanında çeviriler yapmaktadır. Kayıtla ilgili önemli not: Etkinliğimize kayıt olurken açılan sayfada pound para birimi değerinde bir ücret bölümü göreceksiniz, ücretsiz katılmak için oraya sadece 0 yazmanız yeterli. Ancak kitap kulübümüze bir bağış yapmak isterseniz (istediğiniz rakamı seçebilirsiniz) sizin yazdığınız rakama göre bankanızdan o günün kurundan TL olarak otomatik çekim yapılacaktır. Yaptığınız bağışlar KulturaLitera Kitap Kulübü'nün devamlılığını sağlamaya ve site üzerinden yapılan kayıtlar için KulturaLitera olarak ödediğimiz mecburi sabit ücrete destek olacaktır. Desteğiniz için şimdiden teşekkür ederiz."
- Öykü: Taze Dul
"Garip, çelimsiz dallara tutunmaya çalışıyorum yalpalamamak için onun karşısında. “Senin nasıl geçti peki günün?” diye sorarken doldurduğum üçüncü bardağı da sohbetimizin nişanesi olarak ona uzatıyorum." Erdem Kıralı Çay demini aldı. Bardaklar hasretmiş tavşan kanına. Bizde yine de tık yok. Kelime üstüne kelime koyamıyoruz. Birbirimizi tanımayan gözlerle bakıyoruz etrafa. Orda o an bulunmaktan ne o ne de ben hoşnut değiliz. Eteğinin ucunu aşağı çekip duruyor kanepede otururken. Ben ise onun hala sütun gibi olan bacaklarını hiç fark etmemiş gibi başka yana bakıyorum. İkinci bardakları dolduruyorum. Sözsüz muhabbetsiz üçüncüsünün doldurulmayacağı belli. Son yudumdan önce bir şey sorsam ona, baksa bana tebessümle, sadece baksa, cevap vermese de olur. Yeter ki bardağı boşaldı diye bana uzatsın yeter. Üçüncü bardağı isterse bilirim ki yanımda olmaktan hoşnuttur. Bir kelime etmese de olur. Gitmesin, kalsın, aynı odada nefes alıp verelim, nefeslerimiz varsın birbirine değmesin. Son yudumdayım artık. “Ne desem?” kasırgası içimde, tüm organlarım birbirine düğümlenmiş sanki. “Televizyonu açmamı ister misin, belki sevdiğin bir dizi vardır bugün. Benim yüzümden kaçırmanı istemem.” Böbreğini borç istemişim gibi bakıyor bana. Bu nasıl bir sıçıştır. Kalkıp gitmedi en azından. Beni tekrar yüreklendirecek tebessümüyle ve boşalan çay bardağını uzatarak “Benim dizi günüm dündü. En sevdiğim oyuncu bizim Nejat biliyorsun. Onu izliyorum sadece.” Ulan nereden girdim şu dizi işine şimdi. Yine çıktı bizim Nejat hergelesi karşımıza. Lisedeyken de kızlarla sohbette yanında stepne gibi kalırdım. Hortlak gibi adam, yıllar sonra yeniden aramızda kara kedi misali. “Haa, o Nejat, hala oyunculuk yapıyor mu o ya? Tiyatro koluna sırf ders kırmak için girmişti kerata zamanında.” Gözlerini fal taşı gibi açarak “Abartma Serdar. Nejat İşler’ den bahsediyoruz burada. Ondan haberin yokmuş gibi yapma bana lütfen. Adam bildiğin fenomen.” “Al fenomenini çal başına” diyeceğim, tutuyorum kendimi. Toparlamam lazım. Yine sıçtım. Çok belli oluyor mu acaba ona olan zaafım? Olsun, sorun değil, yeni boşandım ben. “Serdar, canım, sen yeni boşandın, boşluktasın, bizimkisi mazide kaldı artık.” diye zırvalayacak şimdi. Hemen değiştirmem lazım mevzuyu. “Bugün hava ne güzeldi değil mi? Uzun zaman sonra güneşi gördük şöyle adam akıllı. Arkadaşlarla beraber kahve keyfi yaptık.” Nasıl zıpladım jön Nejat’tan “havalar da ne güzel” sohbetine. Şaşırdı biraz ama sordu bugün kimlerleydim diye. Tanımadığı kişileri, yıkaya ballandıra çok özel şahsiyetlermiş gibi abartarak anlattım. Garip, çelimsiz dallara tutunmaya çalışıyorum yalpalamamak için onun karşısında. “Senin nasıl geçti peki günün?” diye sorarken doldurduğum üçüncü bardağı da sohbetimizin nişanesi olarak ona uzatıyorum. Aylardır çay içmiyormuş gibi kavrıyor bardağı ve bana cevap vermeden bir fırt çekiyor. “Biz de nerede güneş keyfi canım? Yine doluştuk kümese. Çok yoğundu ajansta işler bugün. Akşam üstü bir simit yedim, onunla duruyorum.” Bir tek salon dağınık değil. O da tüm kalabalıkları onun geleceğini duyunca beş dakikada diğer odalara fırlatarak attığımdan. Hele mutfak. Arkamdan mutfağa girecek diye ödüm patlıyor. Ya taze dulum ben daha. Ya yatak odamı görürse, ki nasıl görecek, sanırım tüm fantezilerim kaotik bir güne dönüşür. “Açsın demek. Bir omlet yapayım sana hemen. Çayın yanına. Taze dulum ya ben, daha yeni başlıyorum bu yemek işlerine falan. Ama omlette ustayım ha.” Ne diyorum ben ya? Taze dulum ne demek lan? Kadın hayvan sahiplenmeye mi geldi sana? Senin evin barınak mı salak herif? “Omlette iyi olduğuna göre hafta sonları kahvaltıyı sen hazırlıyordun galiba evliyken?” Ne sorusuydu bu şimdi? Neye yoklama çekiyor? “Eski eşimi hala seviyor muyum?”, cevabımdan onu süzecek biliyorum. Sakın gözlerini ondan kaçırma Serdar cevap verirken. Seni hala eski karına aşık sanmasın ki karına hiç âşık olmamıştın. Sen evliyken bile ona aşıktın. Gel de söyle şimdi ona. “Biz hiç kahvaltı etmezdik ki, çay bile demlemedik, filtre kahve severdi o. Ben de tek kişi için çaydanlık açmazdım. Ancak sallama çay kendime. Onun da lezzeti böyle değil tabi. Hem demlikten hem de sohbetten böyle çay içemedim yıllarca.” Kalkıp yanıma oturuyor. Eteğini çekiştirmiyor bu kez. Bardağı tutmayan eliyle bardağı tutmayan elimi okşuyor. “Peki Serdar, bana da omlet yapar mısın? Aç karna dördüncü bardağı içemem çünkü.” Cevap vermeden mutfağa koşuyorum. Kafamda sorular? Tavam temiz mi, yumurta var mı, çaktırmadan çarşafları nasıl değiştireceğim? Hayatımın omletini pişireceğim sonuçta.
- Distopik dünyada insana dair duygular; Beni Asla Bırakma
Peyman Ünalsın Gökhan, Kazuo Ishiguro’nun, yayımlandığı yıl Time Dergisi tarafından İngilizce yazılmış “En İyi 100 Roman” listesine giren ve sinemaya uyarlanan Beni Asla Bırakma isimli romanı hakkında yazdı. Benim için Kazuo Ishiguro, duyguları organze bir tülün ardından gösterircesine ifade eden bir yazar. Şu ana kadar okuduğum iki kitabında da insana dair ne varsa yalın, kesinlikle agresif olmayan, munis bir tonla aktarıyor. Sınıfsal farklılıkları aktarırken tarafları ne diğerini rencide ederek yüceltiyor ne de diğerinin ezilmesine müsaade ediyor. Aşkı cıvık cıvık bir duygu seli haline sokmuyor. Japon tutuculuğunu, İngiliz asaleti ile adeta harmanlıyor. Günden Kalanlar ve Beni Asla Bırakma ilk yayımlandıkları yıllarda okuduğum iki şahane kitabı. Her ikisi de sinemaya uyarlanan romanlarında, toplumun farklı kesimlerinden insanlık hallerini, duyguları okurun yüreğinde köpürtmeden işliyor. Kazuo Ishiguro, 1954’te Nagasaki’de doğar, 6 yaşındayken ailesiyle birlikte Güney İngiltere’ye göç eder. Önceleri babasının görevi sebebiyle kısa süreliğine bir seyahat gibi görünse de bir zaman sonra İngiltere onların ülkesi olur. Annesi, feminist hareketlerin henüz görülmediği Japonya’nın tipik kadınlarındandır. Babası ise uzun yıllar yaşadığı Şangay’da karakterine kazınan Çinli kabullenişi ile her ne olursa olsun gülümsemeyi başaran bir okyanus bilimcidir. Çok genç yaşlarında değişik tecrübeler edinir. Kraliyet ailesi atış yapmaları için insanları kendi mülklerine davet ettiklerinde ergenlik çağındaki gençleri grouse beater -keklikleri çeşitli yöntemlerle av alanına sürüklemek- olarak işe alırlar. Ishiguro da okulu bitirdiği bir yaz bu görevle Kraliyet ailesinin mahiyetinde çalışır. Kovboy filmlerine düşkündür. Hatta uzun yıllar bu filmlerden etkilenerek "Evet" yerine "Hiç şüphen olmasın" cümlesini kullanır. Altı yaşında uçağa binip İngiltere’ye gelen çocuğun on dokuz yaşında edindiği ikinci uçak tecrübesi Amerika’ya yaptığı seyahat esnasında olur. Günlük harcama limiti bir dolardır. Yük trenlerinde hiç tanımadığı ayyaşlarla, orta sınıf öğrencilerle seyahat eder. Yaşadıklarını bir günlükte toplar. Çocukluğundan beri müziğe düşkün olan Kazuo Ishiguro, Bob Dylan’ın şarkı sözlerine hayrandır. Bilinçakışı ve sürrealizmi onun sayesinde keşfeder. Hatta Dylan’ın müziği Ishiguro’yu, hayat felsefesi ve şarkılarıyla büyüleyen Leonard Cohen’le tanıştırır. Kent Üniversitesi’nde İngilizce ve felsefe okumaya başlayan Ishiguro birinci sınıfı bitirdiğinde üniversite yaşamından sıkıldığını ileri sürerek bir süre ara verir. Glasgow yakınlarındaki Renfrew isimli toplu konut bölgesine gider. Deneyimlediği hayatın, Amerika’da sıkça karşılaştığı, yaşamın bir Zen olumlaması ile ele alınışından çok daha farklı olduğunu görür. Bu seyahat onu olgunlaştırır. Kent Üniversitesi’ni bitirince East Anglia Üniversitesi’nde Malcolm Bradbury’den yaratıcı yazarlık eğitimi alır ve yazarlık kariyerinin ilk dönemlerindeki akıl hocası Angela Carter’la tanışır. 1981’de yayımlanan üç öyküsünden sonra bizim tanıdığımız ve mürekkep izini beğendiğimiz yazar Kazuo Ishiguro olur. 1982 yılında İngiliz vatandaşlığına geçer. Aynı yıl yayımlanan ilk romanı Uzak Tepeler ile Winifred Holtby Memorial Ödülü’nü kazanır. 1983’te Granta Dergisi Ishiguro’yu en iyi genç İngiliz yazarları arasında sayar. 1986’da yayımlanan ikinci romanı Değişen Dünyada Bir Sanatçı ile Whitbread Yılın Kitabı Ödülü’nü alır, Booker Ödülü’ne aday gösterilir. 1989’da yayımlanan üçüncü romanı Günden Kalanlar Booker Ödülü’nü kazanır ve 1993 yılında James Ivory tarafından sinemaya uyarlanır. 1995’te Cheltenham Ödülü’nü alan romanı Avunamayanlar, 2000’de Booker Ödülü’ne ve Whitbread ödülüne aday olan Öksüzlüğümüz yayımlanır. Beni Asla Bırakma yayımlandığı 2005 yılında Time Dergisi tarafından İngilizce yazılmış en iyi 100 roman listesinde gösterilir, Alex Ödülü’nü alır ve Ulusal Kitap Eleştirmenleri Birliği Ödülü’ne aday olur. 2005’te The Saddest Music in the World adlı ilk uzun metraj sinema filmi senaryosunu tamamlar. İlk öykü kitabı Noktürnler: Müziğe ve Günbatımına Dair Öyküler 2009’da yayımlanır. Gömülü Dev ve Klara İle Güneş yayımlandıkları yılların en büyük edebiyat olayları arasında gösterilir. 2017 yılında, İsveç Akademisi tarafından “büyük bir duygusal güce sahip romanlarında, dünyayla bir bağlantımız olduğu yanılsamasının altında yatan dipsiz uçurumu açığa çıkaran“ bir yazar olduğu gerekçesiyle Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülür. Ünlü Jazz şantözü Stacey Kent için şarkı sözü besteler, içinde dört şarkısı olan Breakfast On The Morning Tram albümü 2009 yılında Fransa’da en çok satılan albüm olur ve En İyi Caz Vokal Albümü Grammy Ödülü’ne aday gösterilir. Sanırım, Beni Asla Bırakma’yı Yapı Kredi Yayınları tarafından ilk yayımlandığı 2007 yılında okumuştum. Ishiguro’nun akıcı, kolay anlaşılır dilinin yanı sıra Mine Haydaroğlu’nun başarılı çevirisi sayesinde kitap hem rahat okunuyor hem de duygusunun içine tamamen sızabiliyorsunuz. Ama ne yalan söyleyeyim bana o yıllarda çok karanlık görünmüştü. Nitekim bu inceleme yazısını kaleme almadan önce yaptığım araştırmalarda, o yıllarda, tüm dünyada eleştirmenlerin aynı kanıda olduğunu okumak içimi rahatlattı. Aksi takdirde kitaptan anlamadığım kanısına kapılıp hayıflanacaktım. Kitabı ikinci okumam ise her ay katılmaya özen gösterdiğim Kulturalitera Kitap Kulübü ekibinden sevgili Şule Tüzül ve Oylum Yılmaz’ın seçkisiyle gerçekleşti. Bir kere daha, bir edebi eseri yıllar içinde yaptığımız okumalarda farklı anlamlandırdığımız değerlendirmesine yüzde yüz katıldım. Beni Asla Bırakma, 1990’ların sonlarında, otuz bir yaşındaki Kathy’nin on bir hatta neredeyse on iki yıldan beri bağışçılara bakıcılık yaptığını anlatması ile başlıyor. Birinci tekilden dinlediğimiz hikâyede Kathy, Ruth ve Tommy’nin Hailsham isimli yetimhanede başlayan dostluklarının, Hailsham’ın devamında bakıcılık eğitimi aldıkları Kulübeler’de devam etmesini ve uzun bir süre görüşmedikten sonra, Ruth ve Tommy’nin bağışçı oldukları yıllarda yeniden bir araya geldiklerini okuyoruz. Hailsham aslında bir yetimhane olmaktan uzak, insan ömrünü uzatmak için yetişkinlik dönemlerinde organ bağışı yapmak üzere klonlanmış çocukların yaşadığı bir yurttur. Yurdun bağışçısı Madam zaman zaman yurdu ziyaret eder, çocukların yarattığı resim ve elişlerini kendi özel galerisine katar. Bir gün sınıfta gözetmenlerden Bayan Lucy’nin bir amaç uğruna klonlandıklarını söylemesi üzerine organ bağışının karanlık ve ciddi bir konu olduğu zihinlerine kazınır. Anlatım açısından romanı irdelediğimde bende yarattığı etki şu oldu; birbiriyle ilintili bir sürü fotoğraf karesi var. Ishiguro hem bu fotoğraf karelerinin ne zaman, neden, nasıl çekildiğini anlatıyor hem de karelerin içeriğini. Karakterler bağlamında baktığımızda başkarakterimiz ve romanın anlatıcısı Kathy ceylan zarifliğinde naif bir karakterken, Ruth ondan daha baskın, her an avının üzerine atlamaya hazırlanan hırslı bir yırtıcı kedi, sonrasında kendisinin de itiraf ettiği üzere kıskanç da üstelik. Tommy ise agresif tavırlarıyla yurt arkadaşları arasında dışlanan, takas günlerinde rağbet gören işler yapamadığından kendini diğerlerinden soyutlanmış hisseden bir karakter olarak karşımıza çıkıyor. Zaman ve mekân açısından değerlendirdiğimizde ise İshiguro’nun betimleme gücünün tılsımıyla gerek Hailsham gerekse Kulübeler gözümüzde şekil buluyor. Özellikle beni en çok etkileyen sahnelerden birisi olan Kathy’nin bir yastığa sarılarak o çok sevdiği Beni Asla Bırakma şarkısıyla yatakhanede dans etmesi bir film sekansı gibi gözümde canlanıyor. Ishiguro bir distopya yaratırken tüm insani duyguların altını çiziyor. Dostluk, fedakârlık, acıma, his, yardımlaşma, aşk… Kathy ile Tommy arasındaki aşk daha çok küçükken filizleniyor. Kathy söze dökmekten çekiniyor, Ruth ise kıskançlığından Tommy’ye yaklaşıyor. Buna rağmen Kathy ile Ruth arasındaki dostluk hep canlı kalıyor. Ruth’un nasıl sahip olduğu bilinmeyen o güzel kalem kutusu yurttaki diğer çocuklar tarafından merakla soruşturulsa da, hakkında ileri geri konuşulsa da Kathy bunların hepsini bertaraf edecek şekilde Ruth’u savunuyor. Bir gün Kathy’nin, içinde Beni Asla Bırakma şarkısının olduğu kaseti kayboluyor. Ruth ona bir başka kaset alıyor, asla Kathy’nin dinlemeyeceği parçalarla dolu bir kaset. Kathy dostunu kırmamak adına kaseti kabulleniyor. Kulübeler’deyken “eskiler”den Crissey ve Rodney ile Ruth’un modelini görmeye Norfolk’a gidiyorlar. Tommy ve Kathy bir ara yalnız kalıyor ve milyoncu gibi türlü çeşit eşya satan bir dükkânda Kathy’nin kaybolan kasetinin aynısını buluyorlar. İkisi arasındaki aşkın en güzel ifade edildiği sahnelerden biridir bu. Tıpkı Günden Kalanlar romanında uşak Stevens ile kâhya Bayan Kenton arasında sözlere, hareketlere dökülmeyen aşkı hissettiğim gibi bu romanda da Kathy ve Tommy arasındaki bağın derinliğini duyumsuyorum. Bir kere daha Ishiguro’nun anlatmadan göstermesine hayran kalıyorum. Ben romanın çok derin bir felsefe içerdiğini düşünüyorum. Bağışlanan organlar bir başkasına yaşam umudu verirken, bağışlayan için yavaş yavaş ölmeyi temsil ediyor. Bu noktada aklıma Martha Medeiros’un “yavaş yavaş ölürler seyahat etmeyenler, okumayanlar, müzik dinlemeyenler” dizeleri kulaklarımda çınlıyor. Hayata sıkı sıkıya bağlanmak, tıpkı her bir organın vazifelerinin bilincinde olmak gibi, yaşamımızı değerli kılacak ve uzatacak tüm pozitif itkileri bizlere bağışlanan bir hediye gibi benimsemek, uygulamak gerekliliği sonucunu çıkardım. Kathy’nin yastığa sarılarak dans ettiği sahneyi ben bir kadın için en önemli yaşamsal olgulardan biri olarak görülen annelik duygusunun ön plana çıkartıldığı şeklinde yorumlamıştım. Nitekim Ishiguro kitabın son bölümlerinde Kathy’nin bakış açısıyla bir annenin zor sahip olduğu bebeğine sarılması ve kendisini asla bırakmaması olarak anlatırken, onu gören Madam’ın ise gittikçe kötüleşen dünyada bir çocuğun güzelliklere sarılması ve onlardan vazgeçmek istememesi olarak gördüğünü yazıyor. Sonuçta her ikisi de çok insani, gerçek, hatta hüzünlü. Kitapta eleştirilen bir diğer konu popüler kültüre yenilen toplum. Obsesiflik derecesinde televizyondaki dizilere takılan insanlar, ekranda gördüğü karakterleri taklit ediyor. Onların hayatlarını kendi hayatı gibi yaşıyor ya da o hayatlara özenerek üzerlerine üç beden büyük kıyafetleri donanıyor. Yozlaşan popüler kültür, bir bitkinin yapraklarını kuşatan mantar gibi insanların yaşamlarına askıntı oluyor. Popüler kültürün olumsuzluklarından kaçınmanın bir yolu belki de yaratmaktan geçiyor. Resim yap, yaz, çanta ör, yüzünde gülümseme olan mutlu bir insan heykeli ortaya çıkarmak için çamurla boğuş. Yarat ve paylaş. İster o yaratım ânını paylaş, ister yarattığını. Senin eserinin penceresinden hayatın yaşanılır olduğunu anlasınlar. İlham kaynağı ol. Yaratmak, kösnüllüğün ve fesatlığın da ilacıdır. Dış dünyayla kurulan olumlu bağdır. Kendin için biçtiğin değerdir. Edebiyat ve görsel sanatlarda yarattıklarıyla bizi besleyen isimlerden feyz al. Picasso, James Joyce, Kafka, George Eliot mahlasıyla yazan Mary Ann Evans, Tolstoy satır aralarında rastladığımız isimler. Roman 2010 yılında yönetmen Mark Romanek tarafından sinemaya uyarlanıyor. Daha önce izleme fırsatı yaratamamıştım. Kitabı ikinci defa okuduktan sonra filmi de izledim. Carey Mulligan, Andrew Garfield, Keira Knigthley, Charlotte Rampling, Sally Hawkins gibi usta isimlerin yer aldığı film, temadaki klonlamaya bir açıklama getirmek istercesine tıp biliminin gelişmesiyle ilgili verilen detayla başlıyor. Yukarda dediğim gibi, kitabın bende çağrıştırdığı fotoğraf karelerini Mark Romanek ayrı parçalara geçiş şeklinde yansıtmış. Zaman zaman sahneler arasında bütünlük bağlamında kopukluk hissettim. Kitapların sinema uyarlamalarında aynı tadı yakalamak zor. Günden Kalanlar bence başarılı bir uyarlamaydı. Beni Asla Bırakma bu anlamda, benim için, tatminkâr değildi. Kathy ve Ruth arasındaki derin dostluğu hissedemedim. Kitapta beni en çok etkileyen sahnelerden biri olduğunu söylediğim, Kathy’nin yastığa sarılarak dans ettiği ve Madam tarafından görüldüğü sahne filmde nedense Ruth’un izlediği yönünde verilmiş. Ve o sahnenin önemine hiç değinilmemiş. Aynı şekilde Norfolk’ta Tommy ve Kathy’nin Beni Asla Bırakma kasetini buldukları o naif sahne de hiç yer almamış. Oyunculuklar açısından izlenebilir. Kitapta adı geçen Beni Asla Bırakma şarkısı gerçekten var mı diye de bir araştırma yaptım. Filmin müzikleri, yüzlerce filme müzikleriyle katkısı dokunmuş İngiliz kompozitör Rachel Portman tarafından yapılmış. Filmin müziklerini dinlemek için linki paylaşıyorum. The Pier benim en sevdiğim parça oldu. https://open.spotify.com/album/3zk8oXg3NHTNkvLGAIXGjs?si=ASu0i2sFRiWtFpzsfQenGw BENİ ASLA BIRAKMA Kazuo Ishiguro Yapı Kredi Yayınları, 2007 Çeviri: Mine Haydaroğlu 272 s.
- Okurlarıyla bağ kuran yazılar
Banu Yıldıran Genç, Geri Döndüğüm Yerler adlı kitabında, Türkiye ve dünya edebiyatından onlarca kitabı incelerken yaşam, ölüm, yalnızlık, aile, savaş gibi kavramlara, kadınlık erkeklik hallerine, siyasi tarihimize bakıyor. Refik Halit Karay, Suat Derviş, Carson McCullers, Alberto Manguel, Svetlana Aleksiyeviç ve daha birçok yazarı mercek altına alarak nitelikli bir edebiyat kılavuzu sunuyor. “Kitaplar büyülü nesneler… Bu yazıları yazmamı sağlayan yazarların pek çoğunun aramızda kurduğumuz bağdan haberi yok. Oysa büyü burada işte, sonsuz sayıda kombinasyona ve türeve açık. Şimdi bu yazılar belki okurlarıyla yeni bir bağ kuracak.” Banu Yıldıran Genç İstanbul’da doğdu, aynı şehirde yaşıyor. İstanbul Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü bitirdikten sonra başladığı edebiyat öğretmenliğine devam ediyor. Kendini bildi bileli okuyor. Uzun yıllardır çeşitli gazetelere, dergilere ve dijital mecralara kitaplara dair yazılar yazıyor. Son yıllarda okuduğu kitapları kişisel deneyimleriyle harmanlayan denemeler yazmayı tercih ediyor. GERİ DÖNDÜĞÜM YERLER Banu Yıldıran Genç Notos Kitap, 2022 Editör: Tuğba Eriş Tür: Eleştiri - Deneme 260 s.















