Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Her şey bittiğinde seni kim hatırlayacak?
Kurgu bir hanedanın coğrafyasında, taht için karşı karşıya gelen babalarla oğulların kardeşlerle kardeşlerin mücadelesine odaklanan Belki de Dünyanın Sonundayım, evrensel bir temanın, "iktidar mücadelesi"nin izini sürüyor. Ödüllü yazar Yavuz Ekinci son romanı ve bütün eserleriyle Everest’te... Belki de Dünyanın Sonundayım”güven ve iktidar ekseninde, insanlık tarihi kadar eski bir sorunun izini sürüyor: Dünyayı dize getiren o zalim, zamanı da yenebilir mi? “O gün geldiğinde yalnız olacaksın.” Seni kim hatırlayacak? Sözünün yankısı kaç kuşağa ulaşacak? Zamanın hükmüne ve ölümün mutlaklığına rağmen başardıkların kaç ömür daha yaşayacak? Kendinden ve sevdiklerinden vazgeçerek kucakladığın zafer, kimin zaferi olacak? Gücün bedelini ödeyince senden geriye ne kalacak? Her şey bittiğinde seni kim hatırlayacak?" 2005 yılında Haldun Taner Öykü Ödülü’nü, 2007 yılında Yunus Nadi Öykü Ödülü’nü kazanan; yapıtlarında geçmişle bugün, gelenekselle modern, mitlerle gerçekler arasında köprüler kuran Yavuz Ekinci, bu kez ne pahasına olursa olsun hayatta iz bırakmak için savaşanların hikâyelerine, babalarla oğulların ve kardeşlerin mücadelelerine odaklanıyor. Yavuz Ekinci, 1979 yılında Batman’da doğdu. Dicle Üniversitesi Siirt Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği Bölümü’nü bitirdi. Yazın hayatına öyküyle başladı. 2001 yılında Yaşar Nabi Nayır Dikkate Değer Öykü Ödülü’nü aldı. 2003 yılında “Kafatası” öyküsüyle Gençlik Kitabevi, “Göç” öyküsüyle İnsan Hakları Derneği ve 2005 yılında “Eşikteki Hayatlar” öyküsüyle de Gila Kohen Öykü ödüllerini aldı. “Sırtımdaki Ölüler” adlı dosyası 2005 Haldun Taner Öykü Ödülü’ne layık görüldü. Öyküleri, Adam Öykü, Varlık, Kitap-lık, İmge Öyküler, Eşik Cini, Kül Öykü ve NotosÖykü dergilerinde yayımlandı. BELKİ DE DÜNYANIN SONUNDAYIM Yavuz Ekinci Everest Yayınları, 2022 152 s.
- Külkedisi İngiltere’de
Yavuz Arkın, Natasha Brown’un kaleme aldığı Karşılaşmalar adlı kitabı üzerine yazdı: "Kitap bir adam ve bir kadın arasındaki kısa bir hikâye ile açılıyor; okuyacaklarımız için belli bazı ipuçları veriyor; pasif bir kadın ve onun çevresinde, erkek olmanın verdiği gücü kullanan her türlü tacizi hoş gören otorite sahipleri." Natasha Brown’un Karşılaşmalar kitabında, çağdaş bir Külkedisi, İngiltere’de karşılıyor bizi; masaldaki balo salonu ise sevdiği adamın ailesiyle birlikte olacağı bir yemek daveti. Afrika kökenli genç bir kadın olan karakterimizin ismini bilmiyoruz, masaldan çıkmışçasına kitap boyunca bizimle birlikte; o kendi masalının Külkedisi. Afrika kökenli olmasına rağmen İngiltere’de birçok insanın ulaşamayacağı bir kariyere ulaşmış, sömürgeci bir ülkede bu başarıya ulaşması kendisi için çok değerli. Beyaz bir İngiliz erkek arkadaşının olması da bu başarıyı onun için taçlandırıyor, kendisinin bulunduğu davette kim olduğuna dair çıkarımlarda bulunuyor. Kitap da bu davet boyunca kadın dünyası, post kolonyalizm ve ölüm olgusu üzerinden ilerliyor. Kitap bir adam ve bir kadın arasındaki kısa bir hikâye ile açılıyor; okuyacaklarımız için belli bazı ipuçları veriyor; pasif bir kadın ve onun çevresinde, erkek olmanın verdiği gücü kullanan her türlü tacizi hoş gören otorite sahipleri. Baskı altına aldıkları kadına karşı rahatlatmak için söyledikleri sözler de suçlu hissettiklerinin bir kanıtı niteliğinde: “Her şey yolunda,” dedi kadına. “Her şey yolunda, tamam.” Karakterimizin, Külkedisi masalındaki gibi kendisine kötü davranan bir üvey anne ve kardeşleri de bulunuyor. Üzerinde güneş batmayan bir güç diye ifade ettiği, kendisine kucak açan sömürgeci kültüre sahip İngiltere’yi annesi, iş arkadaşlarını ise kız kardeşleri gibi düşünebiliriz. Bu öyle bir kültür ki çok eskide kalmasına rağmen halen toplumun bütün katmanlarına kadar sinmiş vaziyette. Kız kardeşler de aslında erkek kardeşler diyebileceğimiz iş arkadaşlarıyla çevrili bir hayat yaşıyor. Kendilerine bakış açıları profesyonel düzlemden uzak bir şekilde hem cinsiyet hem de ırk yüzünden olumsuz etkilenmiş. Karakterimizin ise bu bakış açısına rağmen kariyerinde başarılı olmak gibi bir hedefi var. “Bu bir hikâye. İçinde zorluklar var. Çok çalışmak var. Kıyafetleri çekiştirip düzeltmek, gömlek kollarını sıvamak ve kendini zorlamak var. Yükselmek için çabalamak var. Zorlukların üstesinden gelmek, bir şeyleri aşmak falan var.” Bu satırlar, kadın karakterimizin yaşadığı zorlukları aşmak için kullandığı yol haritası. Bir Afrika ülkesinden gelen ailesi için bütün bunlar başlı başına bir masal aslında, o da bunun farkında; masalı devam ettirmek de kendi elinde. Beyaz liberal bir erkek arkadaşının yemek daveti bu masalının devamı niteliğinde. Görünürde bir yemek daveti olsa da Külkedisi için bu davetin anlamı çok daha derinlerde. Kadın karakterimiz hep bir ikilem içinde “Benim de duygularım var. Ama yaşadığım olayları sanki ben değil de başkası yaşıyormuş gibi düşünmeye çalışıyorum. Sanki başka bir varlığın başından geçiyormuş gibi. Bir tarafta düşünen, mantık çerçevesine sokan taraf (ben) var. Diğer tarafta da yapan, deneyimleyen o.” Ne bu dünyaya ait aslında ne de değil, masaldaki ikilik de bu değil miydi; fakir ve çaresiz bir ev ortamı ile şaşalı büyük bir partideki güzel ancak o dünyaya ait olmayan bir kadın. Onun durumu da bundan farksız görünmüyor, içinde yaşadığı ülkeye ait olamama duygusu, aileden kopmayan bir taraf ve büyük bir firmada kazanılan üst noktadaki bir kariyer. Doktordan öğrendiği bir haber masalın dönüm noktası belki de: ”Olmamı söyledikleri her şey oldum. Yine de yetmedi. İşte şimdi yaşadığım ruhsal çöküşe denk bir fiziksel çöküş yaşıyorum. İçimdeki bu yeni habis oluşumu parçalarına ayır, zehirle, yok et. Ama işte hep daha başka şeyler gelecek ardından; bir sonraki talep, bir sonraki eleştiri. Bu bitmek bilmeyen itaat etme, uyma, bir şeylere ulaşma, bir şeyleri aşma... Hepsi ne için?” şeklinde kendisini bir sorgulamaya itiyor. Gece yarısı oldu çoktan, peki düşen –aslında ona ait olmayan– ayakkabısı ona büyük bir şans getirecek midir? Britanyalı yazar Natasha Brown, Cambridge Üniversitesi Matematik bölümünden mezun olduktan sonra on yıl boyunca finansal hizmetler sektöründe çalışıyor, kitapta bu konudan oldukça faydalanmış görünüyor, bu da kitabı otobiyografik bir anlatıya dönüştürüyor. 2019 yılında kurmaca edebiyat dalında Londra Yazarlar Ödülü’nü (London Writers Award) kazanan Brown, ilk romanı Karşılaşmalar ile 2021 yılında yazarlık hayatına adım atıyor. Bu romanıyla 2022 Rathbones Folio Ödülü ve 2021 Goldsmiths Ödülü için kısa listeye giren yazar, ayrıca Women’s Prize X Good Housekeeping Futures Ödülü için finalistler arasında yer alıyor. Yazar 2022 yılında Manchester Üniversitesi New Writing Merkezi’nde Burgess bursu almaya hak kazanan iki kişiden biri oluyor. Düşbaz Kitaplar etiketiyle çıkan Karşılaşmalar kitabının çevirmenliğini yapan Fatma Özhan kısa ve yoğun metnin içine çok çabuk sokuyor bizi, dil sade olmasına rağmen keskin ve sert. Kadın bir çevirmenin kadın odaklı bu kitabı çevirirken yaşadığı deneyimi öğrenme isteği de duyuyor insan. İçinde çokça soru barındıran bir kitap Karşılaşmalar; soruları soran karakterimiz soruların cevabını okurdan bekler havasında. Bir erkek için bir kadını anlamak ne kadar zor olsa da bu tarz metinleri okumak bu konuda aydınlatıcı olabilir. Kadın dünyasına empati ile bakmak, zorlukları görmek her zaman mümkün değil onlar için. KARŞILAŞMALAR Natasha Brown Düşbaz Kitap, 2022 Çeviri: Fatma Özhan 112 s.
- Eşi benzeri görülmemiş doğa ile tanışın
Fulya Yılmaz'ın kaleme aldığı Uzun Şapkalı Adam, doğayla iç içe bir köyde yaşayan bir çocuğun doğanın bir “parçasıyla” tanışmasının hikayesini anlatıyor. Tuna, yeni hayatına başlarken içi heyecan ve umut dolu. Böylesine yeşil, doğayla iç içe bir köyde yaşamak herkese kısmet olmaz. Fakat günden güne Tuna’nın etrafını saran, bazen odasında bulduğu şu pis kokulu yapraklar da neyin nesi? Bu yapraklar bir araya gelse insanlığın sonunu getirebilecek kadar berbat kokuyorlar. Ve tuhaf bir biçimde Tuna’yı takip ediyorlar. Bu koku yapraklardan geliyorsa, bu yapraklar nereden geliyor? Tuna, bu gizemi çözmek için kolları sıvar ve eşi benzeri görülmemiş biriyle tanışır. Doğanın bir “parçasıyla”... Tuna ve annesi hayatlarının dönüm noktasında yepyeni bir hayata başlamaya hazırlanıyorlar. Tren, yeşilin içinden geçerek masal gibi bir köye çıkıyor. İşte burası, annesinin doğup büyüdüğü, dedesinin yaşadığı küçük bir köy. Tuna, yeni hayatına başlarken içi heyecan ve umut dolu. Böylesine yeşil, doğayla iç içe bir köyde yaşamak herkese kısmet olmaz. Fakat günden güne Tuna’nın etrafını saran, bazen odasında bulduğu şu pis kokulu yapraklar da neyin nesi? Bu yapraklar bir araya gelse insanlığın sonunu getirebilecek kadar berbat kokuyorlar. Ve tuhaf bir biçimde Tuna’yı takip ediyorlar. Bu koku yapraklardan geliyorsa, bu yapraklar nereden geliyor? Tuna, bu gizemi çözmek için kolları sıvar ve eşi benzeri görülmemiş biriyle tanışır. Doğanın bir “parçasıyla”... Fulya Yılmaz, bir mart sabahı dedesinin, erik ağaçlarıyla çevrili küçük, eski evinde doğdu. Anneannesiyle sabahları bahçedeki kuşların şarkılarını dinledi, dedesinden ağaçlarla dost olmayı öğrendi. Sözcükleri de doğayı sevdiği gibi sevdi. İlk şiirini yaşlı bir ağacın gölgesinde, ilk öyküsünü çiseleyen yağmurun altında uzayıp giden sessiz bir patikada yazdı. Doğanın fısıldadığı sözler hep kulağında, yazmayı sürdürüyor; anlamak ve anlatmak için… Çocuklar ve çocukluk düşleri için… UZUN ŞAPKALI ADAM Fulya Yılmaz Final Kültür Sanat Yayınları, 2021 Türü : İlk Gençlik Edebiyatı 176 s.
- Öykü: Elim Kolum Yanıyor
"Derin kuyulara düşer, peşimdeki bıçaklı katilden kaçardım; bazen üzerimdeki adamı iter bazen de kendi ölümüme ağlardım." Esra Kahya Tüm vücuduma yapışıp kalan bir kâbusun ağırlığıyla uyandım. Yataktan kalkar kalkmaz perdeyi açtım. Gök doldu odaya, biraz sakinledim. Ellerim hâlâ sıcaktı ve saçlarım yanık kokuyordu sanki. Münevver halamı anımsadım, kötü bir rüya gördüğünde pek telaşlanır, can havliyle bağırırdı “Gülten, banyodaki tası suyla doldurup bahçeye koş,” diye. Halamın sesindeki korku ve heyecan bana da bulaşırdı, tası kaptığım gibi bahçeye atardım kendimi. Erik ağacının dibinde bir elini yüreğine koyar, diğer eliyle de mırıldandığı duaları dudaklarından alıp etrafa dağıtırdı. Göremediği ve manasını bile bilmediği Arapça harfleri “Hu,” sedasıyla eriğin yaprakları arasından tüm dünyaya üflediği vakit herkesi ve her şeyi kötülüklerden koruduğunu sanırdı. Geceliğinin eteklerini iç donunun kenarına sıkıştırıp romatizma ve varisten mütevellit bacaklarını güçlükle büker ve kafasını toprağa olabildiğince yaklaştırıp “Yavaş yavaş dök bakalım suyu,” derdi. Onu böyle görünce elimdeki banyo tasından efsunlu sular akıyor zannederdim. Halam gecesini karalayan kâbusu suya harfiyen anlatırdı, ben de duyabilmek için eğilirdim. O anlattıkça sahneler canlanırdı gözümde. Derin kuyulara düşer, peşimdeki bıçaklı katilden kaçardım; bazen üzerimdeki adamı iter bazen de kendi ölümüme ağlardım. Halamın rüyaları beni heyecanlandırdığı kadar korkuturdu da. Annem sürekli tekrarlanan bu durumdan bıkmış olacak ki “Geceleri okumadan mı yatıyorsun Allah aşkına? Ne bu böyle her gece karabasanlar? Git de Fındık Hoca’ya okut kendini, bana pek iyi geldi,” diye çıkıştı. Halam bir umudun peşi sıra hocanın evini ince yol belledi, muskalarla yattı kalktı. Ama o melun kabuslar halamı bir türlü bırakmadı. “Kötü rüya görünce suya anlatacaksın. Su onları alıp gidecek toprağa. Topraktan denizlere, denizlerden bulutlara… Kaybolup gidecek tüm gördüklerin ve rahatlayacaksın,” derdi bana. Aklıma yatmazdı, bulutlara giderse yağmur olup tüm dünyanın üzerine yağma ihtimali vardı. İşte bu ihtimal yüzünden ilk çocukluğum hep korku içinde geçti. Geceleri yorganı kafama kadar çekiyordum ki bulutlar halamın kabuslarını benim üzerime yağdırmasın. Yorganın altında nefessiz kaldıkça da uyku hummaları içinde dalamadığım uykularda boğuluyordum. Büyüdükçe daha da şiddetlenen bu kabuslardan onları suya anlatarak kurtulmayı da denedim ama olmadı. Hatta işler daha da kötüye gitti. Kabuslu suyu döktüğümüz erik ağacının meyvelerinden yiyemez oldum, her gece uyumadan önce anneme “Benimle yat,” diye ağlayıp sızlanmaya başladım. Annem hep senin yüzünden, diye halama kızdıkça halam bu musibetin büyüden başka şey olmadığına annemi ikna etti. Annem ve halamın ardı sıra Fındık Hoca’nın rutubet ve gül suyu kokulu evinde buldum kendimi. Bilmediğim ve anlamadığım bir lisanda tekrarlanan sözler kulağımdan içime doğru akarken karşımda biteviye sallanan adı Fındık kendi zebella bir adam ve suratıma üflenen ekşi nefes kokusuyla bir saat kaldığım o evden çıktığımda daha da artan korkularım içimi kemirirken keçi kılına sarılmış muska da boynumu deli gibi kaşındırıyordu. Ölmüş bir hayvanın derisini gerdanımda taşıyordum ve çok pis kokuyordu. Yol boyu ağladım, ağladım… İnsan alışandır. İyi ya da kötü her şeye alışır insan. Ben de Fındık Hoca’nın efsunlu muskasına pek çabuk alıştım. Öyle ki banyoda bile boynumdan çıkarmadığım, beni gerçek ve rüya tüm kötülüklerden koruyan muskaya uhrevi anlamlar yükledim. Biraz yoğunlaşabilsem alemlerin kapısını bana açacaktı sanki muska, gidip gelecektim diğer tarafa. Bazı zamanlar sofrada yemeğe kaşık çalmayı bırakıp sağ elimle muskamı tutar; gözlerim kapalı dudaklarım yarı aralık bir şeyler mırıldanırdım. Annem bu hallerime sinir olur “Bana bak, boynundaki tuttuğum gibi koparırım. Bırak şu ecinnili hareketleri,” diye elime koluma vururdu. Olacak bu ya, ben erenler diyarına karışamadan muskam kayboluverdi. Okulda mı düşürdüm yoksa yolda mı bilmiyordum. Birkaç gün telaş içinde muska aradığımı hatta tüm mahalleyi ayağa kaldırdığımı anımsıyorum. Halam daha da yaşlanmış ve kâbusları seyrelmiş bir bilge edasıyla aramanın faydasız olduğunu çünkü bunun bir kayboluş değil, terk ediş olduğunu söyledi. Muska artık bedenimden gitmek istemişti, ben büyümüştüm ve iyileşmiştim. Bazen duymak istediğimiz cümleleri zikredenlere sorgulamadan inanırız ya, işte öyle bir açlıkla inandım halama. Başka da çarem yoktu aslında. Ne hikmetse muskanın yokluğunda kötü rüyalarım daha da azaldı, uykularım derinleşti fakat bu sefer de lanet bir kehanet yapıştı düşlerime. Çok sık kâbus görmüyordum, düşlerim eskisi gibi ağır ve kaygı verici değildi ama daha beter bir şey oldu, gördüğüm kabuslar gerçekleşmeye başladı. Rüyamda hırsızlar tarafından kovalandım, ertesi gün karşı komşumuzun evi soyuldu. Başka bir gece toprağın altında nefessiz kaldım, Müberra halamın küçük oğlu enkaz altında kaldı. Sağ elimin koptuğunu gördüm, iş arkadaşım elini babasının bilmem ne makinesine kaptırdı… gibi bir sürü elim ve ürkütücü hadise. Kabuslarla baş etmenin, onların gerçeğe dönüşmesinden daha kolay olduğunu anladım. Muskamın peşine düşmek geldi aklıma. Bütün bunlardan bihaber olan anneme Fındık Hoca’yı sordum. Pişmanlık dolu bire sesle “Neydi o günler. Halanın aklına uyup da hacı hoca gezmeler, büyü bozdurmak için döktüğüm paralar, el kadar çocuğun şifasını muskada aramalar. Ah yavrum bende de hiç akıl yokmuş. Şimdiki aklım olsa… Hem nereden geldi aklına rahmetli,” deyince medet kapıları yüzüme kapanıverdi, Fındık Hoca ölmüştü. İlaçlardan destek almamı önerdi Zehra, onu da denedim ama bir pelte gibi dolaşmak da bana göre değildi. Sonra bu gerçek yokmuş gibi davranmaya alıştım. Kâbus ertelerimde gökyüzüne bakıp bulutlarla konuşmayı, defet şu laneti demeyi adet edindim. Halamın suya anlatıp da bulutlara gönderdiği kâbusları ben hiç oyalanmadan direkt bulutlara anlatmayı daha aklı selim bulmuştum. O sabah da ellerim cayır cayır yanarken ve saçlarımdan genzime dolan is kokusu midemi kaldırırken yapmak istediğim tek şey olacak olan her neyse olup bitene kadar uyumak ve kötü bir şey duymamaktı. Zihnim mi daha yorgun kalbim mi mukayesesinden Zehra’nın telefonu ile sıyrıldım. Bir insan nasıl bu kadar hayat dolu olabilirdi ki? On gün önce nikahtan dönmüş, aldığı yeni eşyaları bit pazarında satmış da zerre üzüntü duymamıştı. “Şeytan görsün yüzünü,” dediği eş namzedi U. nikah salonunun kapısında oturmuş “Ben şimdi ne diyeceğim millete,” derken Zehra “Onu bana küfrederken düşünecektin,” diyerek gelinliğinin eteklerini topladığı gibi taksiye atlayıp gitmişti. Tabi ben de peşinden, doğruca annesinin evine. Dede yadigarı iki katlı ahşap evlerine ne vakit gitsem içim gıdıklanır, tüm organlarım kahkaha atmak isterdi. Çocukluğumun yaşanmamış ve mutlu günlerini anımsatan bir şeyler vardı bu evde. Önce keskin ahşap kokusunun bana dedemin atölyesini anımsattığını sandım ya da Zehra’nın annesi Şerife teyzenin hurafelere düşkünlüğü ile halam arasında ilinti kurdum. Ama yok, değildi. Evin girişindeki merdivenlerde başlayan sevincim geyikli duvar halılarının içinden geçer, tüm ormanın coşkusunu da alıp sundurmaya kadar giderdi. Ben de onun peşinden… Benim her gidişimde Şerife teyze pişi mayalar, çaydanlığın altını hiç beklemeden açardı. Mutfakta bir perde ile kapatılmış küçük ocakta kokusu tüm kasabaya yayılan pişiler kızartırdı. Tarifini sorunca da “Hüneri benden bilme ah yavrum, marifet odun ateşinde,” der ve bilmem kaç yüzyıllık ocağına methiyeler düzüp çocukluğundan girdiği ilk gecesinden çıktığı anılar düzerdi bize. Zehra’nın nikahtan vaz geçtiği günün ertesinde Şerife teyze ağlamaktan şişmiş gözlerle uzun uzun nasihatler verdi ikimize. Kızım sana söylüyorum, gelinim sen anla kavlinden ettiği lafları Zehra’dan çok ben dinledim. Çünkü Zehra hoyrattı, o istemediği sürece kimse ona bir şey yaptıramazdı. Annesi istiyordu ki Zehra U. İle barışsın, eşyalar mevzu bahis değil yenileri alınsın. Zehra’nın bir koruyanı kollayanı, başını sokacak bir yuvası olsun. Üstünü kapattım zannettiği tüm cümlelerin altında ayan beyan görünen buydu. Yarın bir gün ölüp giderse gözü arkada kalmasın… Bütün bunları çok kez konuştum Zehra ile ama Nuh dedi peygamber çıkmadı ağzından. “Çok istiyorsa annem evlensin,” dedi. Sustum. En yakın arkadaşım da olsa hayat onundu ve tek kullanımlıktı. “Tamam U. İle barışmayacaksan barışma da şu yolculuk işini ertele bari,” dedim. “Gel yarın bir şeyler yiyelim, orada ütülersin kafamı,” dedi. “Tamam,” dedim, “Yarın öğlen Matruşka’da.” İşte o günün sabahı Zehra telefonda ben çıkıyorum, çok oyalanma dediğinde ben erik dalının dibine sinmiş çocukluğum kadar aciz bir halde “Geliyorum,” diyebildim. Dolapta gözüme çarpan ilk elbiseyi sırtıma geçirdiğim gibi ardımda bulutlardan umulan medetler ve “hayrolsun inşallahlar” bırakarak Matruşka’ya doğru evden çıktım. Matruşka izbe bir restorandır, bir kere gidenin ayağı bağlanır oraya. Nedim Usta’nın karışık ızgarasından bir tadan da başka lezzetlere kapatıverir doymak bilmez nefsini. Dost sıcağı ile karşıladı beni Usta, “Seninki aşağıda,” dedi. “Bilmez miyim, hep erkencidir ve kim bilir kaçıncı sigarasını içiyordur,” dedim gülüştük. Merdivenlerden inerken bekletenlere has bir utangaçlık vardı üzerimde ama Zehra’nın umurunda değildi benim geç kalmışlığım. Mekânın kedisini kucağına almış çiçek dalından elbisesi ile bir bahçe gibi görünmüştü gözüme; bir kediye yuva olmuş bir bahçe. Ağzına doldurduğu dumanı bir nefeste suratıma salıverdi. O “Neler neler anlatacağım sana ve duyduklarından sonra sen de benimle gelmek isteyeceksin. Ama önce karnım doymalı. Sana da oluyor mu, buraya gelince tok bile olsam tüm dükkânı yemek istiyorum,” derken gözüm masadaki kağıtlara takıldı. Sorusunu duymazdan gelip kağıtları sordum, belli ki bir iş çeviriyordu yine. Omzunu silkti, birkaç tutam saç gözlerinin önüne düştü. İçindeki şeytan gülümsedi, gördüm. “Biraz meraklan bakalım,” diyerek Dilaver’e el etti. “İki karışık ve her telden meze, şöyle koca bir tabak da patlıcan kızartması hem de bol yoğurtlu,” dedi Dilaver. Yüzyıllardır buraya geliyormuşuz da hep aynı şeyi istiyormuşuz gibi. Sahiden de öyleydi. Masadaki küllüğü boşalttı, hafızasına ve dikkatine ettiğimiz övgülerle kabaran koltuklarını da alıp başımızdan gitti. Zehra sigarasını tertemiz küllükte söndürdü. Burnuma birden o koku geldi. Gece düşlerimde genzime dolan ve beni boğan duman yine doldu içime. “Ay,” dedi Zehra irkildi. Şu mereti içmek çok zevkli de söndürürken hep elim kolum yanıyor. “Elim kolum yanıyor,” dedi beynimde bir ses. Dün gece rüyamda duyduğum o ses. Benim sesim değildi. Zehra’nın sesi de değildi ama tanıdık bir sesti. Elim çantama gitti istemsizce, annemi arayıp sesini duymak istedim o an. Annemin sesi miydi rüyamdaki? Çantamın içinde canhıraş bir halde telefonumu ararken iki şey aynı anda oldu. Zehra’nın telefonu çaldı ve ben elim kolum yanıyor, diye avaz avaz bağıran sesin kime ait olduğunu buldum. Kafamı kaldırıp ekrandaki yabancı numaranın kim olduğunu “Hayırdır inşallah,” ile sorgulayan Zehra’ya baktım. Her şey çok kısa sürdü. Zehra telefonu açtı, bir çığlık koyuverdi. Sonrasını söylemese de biliyordum. Ne vakit gitsem beni gıdıklayan o ev yanıyordu ve Şerife teyze duyulmayan çığlıklar atıyordu. - Elim kolum yanıyor… Yandı. Eli kolu değil sadece. Varı yoğu, canı kanı yandı… Zehra bir süre bizde kaldı. Annesinin cenazesini kaldıran her evlat kadar dağılmıştı, tuz buzdu, yok kadardı ama vardı işte. Birlikte ağladık, birlikte uyuyamadık. “Bütün bu olanları düşümde gördüm,” demeye dilim varmadı. Vicdanım beni hiç rahat bırakmadı. Ben o kâbusu görmesem Şerife teyze o gün ocağı yakmak için mazotlu bez kullanmayacak, o bez bir anda parlayıp da tüm evi tutuşturmayacaktı sanki. Ben gördüm diye tutuştu işte hepimizin hayatı. En çok da Zehra’yı yaktı. O, elinde bir valizle trene binerken onu son defa gördüğümü söyleyen lanet iç sesime “kapat çeneni,” desem de yıllar sonra gördüğüm bir kabusla o sesin haklı çıktığını anlayacaktım. O saçma sonbahar gününde Zehra’yı yorgun, yarım ve kırık bir halde bilinmeze uğurlarken el sallayamadım. Başını cama yaslamış, gözleri nemli arkadaşıma uzun uzun baktım. Uzun seneler yetecek kadar baktım… Sonra bir gece, onca zorlamaya rağmen onun yüzünü zihnimde şekillendiremediğim bir gece rüya gördüm. Rüyamda hiç bilmediğim bir ülkedeydim. Ortasından yeşille mavi arası bir ırmak geçiyordu. Ben boş gözlerle etrafa bakarken elimdeki paketi göğsüme bastırmış, hızlı adımlarla bir yere gidiyordum. Bir apartman kapısının önünde durdum. Titreyen ellerimle anahtarı yuvasına sokup açtım, merdivenlerden aşağı indim, indim… Başımın döndüğünü anımsıyorum ve indikçe azalan havayı. Nefes alamaz bir halde eski, boyasız bir kapının önünde durdum. Kapıyı itip açtım. Tek göz bir odaydı, her yeri dağıtmıştım. Yatağın üzerindeki kıyafetleri, boş konserve kutularını küçük, histerik bir çığlıkla yere fırlattım ve paketi açtım. Üç kutu ilaç çıktı içinden, hayret hasta mıydım? Zangır zangır titriyordum. Su evet su bulmalıydım. Plastik bir şişenin dibindeki üç beş damla işimi görürdü. Onu aldım, küf ve idrar kokulu yatağa oturup üç kutu ilacı avucuma boşalttım. Bir avuç ilacı ağzıma doldurup şişeyi kafama diktiğimde tüm dünya dinginleşmişti sanki. Yatak yumuşacıktı, karşımda geyikli duvar halıları vardı. Gözlerim iyice ağırlaşıyordu, tatlı tatlı gülümsemeye başladım. Bir geyik halıdan çıkıp etrafımda zıplamaya başladı, onun peşi sıra diğer geyikler de geldi ve pasaklı odam bir orman oluverdi. Sonra pişi koktu her yer, mis gibiydi. Açlığımı hissettim bir anda. Tam kokunun nereden geldiğini anlamaya çalışıyordum ki az öteden kuş cıvıltısına benzer bir ses ilişti kulağıma. Şerife teyzeydi bu. Neşeyle sesleniyordu ben olmayan bana. Ya da ben sandığım bana. O bağırdıkça da sesi ormanda yankılanıyor, kulaklarımı aşıp içime içime doluyordu. Şerife teyze susmuyordu: - Zehra uyan artık, bak pişiler sıcacık tutamıyorum bile, elim kolum yanıyor…
- Le Corbusier’nin başyapıtı Modulor kitapları, özgün basımlarıyla çıktı
Mimarlık yazınının kült kitapları arasında yer alan, 1950 ve 1955 yıllarında iki cilt olarak yayımlanmış “Modulor” ve “Modulor 2”, özgün tipografik düzenleri korunarak ve “nesne kitap” özellikleri önde tutularak yeniden üretildi. “Le Corbusier” adıyla tanınan ve 20. yüzyılın en önde gelen mimarları arasında yer alan Charles-Édouard Jeanneret’nin (1887-1965), mimarlığa bir norm getirmek amacıyla tasarladığı “Modulor”u açıklamak, tanıtmak ve farklı uygulamalarını göstermek için kaleme aldığı “Modulor” ve “Modulor 2” başlıklı kitapları, Aziz Ufuk Kılıç’ın çevirisi ve bir tıpkı basım özeniyle, Aykut Köksal ve Bahar Demirhan’ın editörlüklerinde Arketon tarafından yayımlandı. Yeni basımı ve yeni kutusuyla Modulor takımı, Le Corbusier’nin kitap tasarımındaki duyarlığını yansıtan bir koleksiyon nesnesi olarak da kitaplıklarda özel bir yere sahip olacak. “Modulor” insan bedeninden, altın orandan ve matematikteki Fibonacci dizisinden yola çıkan bir ölçü ve oran sistemi. Le Corbusier bu sistemle, insan yaşamını çevreleyen tüm nesnelerden tipografiye uzanan geniş bir bağlama, tasarımı denetleyecek bir norm taşımayı hedefliyor ve bu amaçla bir cetvel oluşturuyor. Usta mimar, “zamanımızda her şeyin kuralsızlaşmış olduğu saptaması” nın yapıldığını vurgulayarak, çağdaş üretimin tüm alanlarda tanımlanmış kurallara sahip olması gerektiğini ima ediyor ve şu soruyu yöneltiyor: “Uygarlığımızın, müziğin gerçekleştirdiği aşamayı görsel konularda, uzunluklar konusunda henüz gerçekleştirmemiş olduğunu biliyor muyuz?” Le Corbusier bu soruya, “nesneleri üretmekte kullanılan ölçüler yerel kalabilir mi?” sorusunu ekliyor ve yanıt olarak kendi evrensel ölçü sistemi olan Modulor’u öne sürüyor. Sistemi sorgulamak için pek çok kişiyle görüşen ve farklı yorumlara kitaplarında yer veren Le Corbusier, Albert Einstein’ın “bu öyle bir oranlar gamı ki, kötüyü zorlaştırıyor, iyiyi kolaylaştırıyor” dediğini aktarıyor. Modulor’un simgeleşmiş göstergesi ise kolunu kaldırmış insan imgesi. Le Corbusier bu imgeyi kendi imzası gibi kullanıyor ve Modulor ölçüleriyle tasarladığı Marsilya’daki Unité d’habitation gibi yapılarda Modulor insanını brüt beton rölyefe dönüştürüyor. Mimarlık kuramcısı Siegfried Giedion, Lenardo da Vinci’nin Vitruvius adamıyla Modulor insanını karşılaştırarak, Lenardo’nun statik insanının statik bir mimarlığa karşılık geldiğini, Modulor’un dinamik insanının ise dinamik bir mimarlığı gösterdiğini söylüyor. Modulor sistemi yalnızca Le Corbusier’nin mimarlığı bağlamında değil, modernizmin denetim normlarını arayışını kavramak için de önemli bir ipucu. İki ciltten oluşan Modulor kitapları ise, bu sistemi aktaran bir kaynak olmanın ötesinde, modernizmin ikonik değer taşıyan kült nesnelerinden birini oluşturuyor. Le Corbusier olarak tanınan Charles-Edouard Jeanneret İsviçre asıllı Fransız mimar. Modernizm'e ve uluslararası tarz'a yaptığı katkılar ile tanındı. Kariyeri uzun yıllar sürdü ve Avrupa'da, Hindistan'da ve Rusya'ya başlıca olmak üzere oldukça mühim binalar inşa etti. MODULOR - MODULOR 2 Le Corbusier (Charles-Edouard Jeanneret) Arketon Yayınları, 2021 Çeviri: Aziz Ufuk Kılıç Editör: Aykut Köksal - Bahar Demirhan 564 s.
- Kultura Litera Kitap Kulübü Mayıs 2022 buluşması
Kultura Litera Kitap Kulübü Mayıs ayı buluşması Mine Söğüt'ün katılımıyla gerçekleşecek. “Ne doğumumuz ne ölümümüz ne de doğumla ölüm arasında can çekişerek sürdürdüğümüz hayatlar bize ait. Başkalarının isteklerinden doğuyor, başkalarının istediği gibi yaşıyor ve başkaları yüzünden ölüyoruz. Bizim sandığımız hayat bizim değil, bizim sandığımız beden bizim değil." Başkalarının Tanrısı, alışkanlıklarımızı, kabullendiklerimizi, doğru bildiklerimizi, doğru diye öğretilenleri, inançlarımızı, bugüne kadar kurduğumuz tüm tanımları ters yüz ediyor. Başkalarının Tanrısı, edebiyat ve hayatın nasıl ayrılmaz bir bütün olduğunu, ancak birbirlerini besleyerek var olabileceklerinin, yalan ve gerçeğin ve yaşamı belirleyen tüm tanımların ancak bu birliktelikle anlamlarına kavuşabileceğinin altını bir kez daha çiziyor. Başkalarının Tanrısı’nın kahramanları yanından geçip gittiklerimiz. Benden uzak olsun, dediklerimiz. Kokularını duymamak için nefesimizi tutup, gözlerimizi kaçırdıklarımız. Bir avuç sokak insanı. Başkalarının Tanrısı onların hikâyesi değil, bizim hikâyemiz… KulturaLitera Kitap Kulübü herkese açık ve ÜCRETSİZ. Kultura Litera Kitap Kulübü’nün toplantısı zoom üzerinden canlı olarak 25 Mayıs Çarşamba günü Türkiye saatiyle 19.30’da başlayacak. Ücretsiz kayıt için www.kulturalitera.com Yürütücü: Şule Tüzül Kitaplar üzerine düşünür, yazar, konuşur. Başta Edebiyathaber ve LiteraEdebiyat olmak üzere farklı mecralarda edebiyat ve kitaplar üzerine yazıyor. Edebiyathaber ve Videogren youtube sayfalarında, Altı Üstü Kitap Podcast programında ve fırsat bulduğu her yerde kitaplar üzerine konuşuyor.
- İnsan genetiğinin hikâyesi insanların hikâyesidir
Hem tıbbi genetikçi hem de genetik patolog olan Edwin Kirk, Bizi Biz Yapan Genler adlı kitabında bir yandan genlerin incelikli işleyişini açıklarken, bir yandan da genetik bozukluk ve hastalıklardan etkilenen insanların dokunaklı hikâyelerini aktarıyor. “İnsan genetiğinin hikâyesi insanların hikâyesidir,” diyen Kirk, bize genetiğin soyut bir araştırma alanı olmanın ötesinde, etten kemikten insanların kaderleri açısından belirleyici olabilen son derece insani bir alan olduğunu gösteriyor. Kalıtımın temel birimi olan genler hepimizin hayatında önemli bir rol oynar; dış görünüşümüzden belli hastalıklara yatkın olup olmamamıza ve hatta mizacımıza kadar pek çok özelliğimizde hatırı sayılır bir etkileri vardır. Teknolojinin sunduğu imkânlar sayesinde, son yıllarda genetik alanında çarpıcı gelişmeler yaşanıyor. Anne karnında yapılan taramalar birçok genetik bozukluğun teşhis edilmesini sağlıyor ve ebeveynlere seçenekler sunuyor. Araştırmacılar kanserin ve çeşitli hastalıkların genetik altyapılarını temel alan tedaviler üzerinde çalışıyor. Hastalık genlerinin kesilip atılmasını ya da düzenlenmesini içeren yeni yöntemler –her ne kadar şu an emekleme döneminde ve biraz tartışmalı olsa da– daha sağlıklı bir insanlığa giden bir yol vadediyor. Tıpta böyle bir devrim yaşanırken, genetiğin temel kavram ve mekanizmalarını anlamak giderek daha fazla önem kazanıyor. Gen, genom, kromozom ve DNA nedir? Genetik bozukluk ve hastalıklar nasıl aktarılır? Bunları ve başka hastalıkları “gen tedavisi” aracılığıyla iyileştirmek mümkün mü? Genlerine müdahale edilerek “tasarım bebekler” üretilebilir mi? Bu müdahalelerin ahlaki içerimleri nelerdir? 1967 yılında Güney Afrika’nın Cape Town şehrinde doğan Edwin Kirk, on bir yaşındayken ailesiyle birlikte Avustralya’ya göç etti. Batı Avustralya Üniversitesi’nde tıp eğitimini tamamladıktan sonra bir süre Avustralya ve İngiltere’de pratisyen hekim olarak çalıştı. Adelaide Kadın ve Çocuk Hastanesi’nde ve Westmead Çocuk Hastanesi’nde tıbbi genetik alanında uzmanlık eğitimi almasının ardından Sidney Çocuk Hastanesi’ne geçti. Yeni Güney Galler Üniversitesi’nde doğuştan gelen kalp hastalıklarının genetik nedenleri üzerine çalışarak 2008 yılında doktorasını tamamladı. Daha sonra genetik patoloji alanında da uzmanlık eğitimi alan Kirk, şu anda hem tıbbi genetik uzmanı (Sidney Çocuk Hastanesi’nde) hem de genetik patolog olarak çalışmanın yanı sıra, Yeni Güney Galler Üniversitesi Kadın ve Çocuk Sağlığı Bölümü’nde araştırmalarını sürdürüyor. BİZİ BİZ YAPAN GENLER Edwin Kirk Metis Kitap, 2022 Çeviri: Çağatay Tarhan 272 s.
- Zaman, mekân, kimlik ve bellek üzerine bir arayış
Hatırlama eyleminin gerçeklerle yüzleşmede oynadığı kilit role dikkat çeken, Modiano'nun erken dönem romanlarından biri olan Hüzünlü Ev, zaman, mekân, kimlik ve bellek üzerine bir kayıp zaman arayışı. Patrick Modiano Hüzünlü Ev'de okuru Cezayir Savaşı'nın gölgesindeki altmışların Fransa'sına götürüyor. İsviçre sınırında bir tatil kasabasında karizmatik bir doktor ve onun genç ve güzel aktris karısıyla tanışan Victor, kısa sürede onların bohem hayatına dahil olur. Ancak çok geçmeden bu çekici çiftin etrafını saran esrar perdesi onu kendi kimliği konusunda yanıtlaması zor sorularla yüzleştirir. Patrick Modiano, 1945'te Paris'te Yahudi asıllı bir babanın ve Belçikalı bir annenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Öğrenim hayatına Fransa'da devam etti. İkinci Dünya Savaşı ve işgallerin olduğu bir dönemde yaşadığı için sıkıntılı bir çocukluk geçirdi. İlk romanı La place de l'étoile 1968'de yayımlandı. 1972'de Les Boulevards de la ceinture ile L'Académie Française Ödülü'nü kazandı. 1978'de Karanlık Dükkânlar Sokağı ile Goncourt Ödülü, 2000'de Paul-Morand Ödülü, 2005'te Prix des libraries, 2010'da Cino del Duca Ödülü, 2012'de Avusturya Devleti Avrupa Edebiyatı Ödülü gibi daha birçok çeşitli ödüllere layık görüldü. Son olarak 2014'te Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandı. Otuza yakın kitabı olan yazarın aynı zamanda şarkı sözleri, sinemaya uyarlanan eserleri, çocuk kitapları, Polka isimli tiyatro oyunu vardır. Kitapları birçok dile çevrildi. HÜZÜNLÜ EV Patrick Modiano Can Yayınları, 2022 Çeviri: Alper Bakım Dizi: Can Çağdaş Tür: Roman 168 s.
- Öykü: Boş Başağın Masalı
"Tanrıyı da hiç görmemiş, kız kısmı başını kaldırmaz ya göremez demiş tanrıyı. Tanrı erkek midir yoksa?" Mehriban Demir Ölü kaderler doğuran coğrafyamıza Menevş, menekşeden bozma bir isimdir ki anası öyle demiş, menekşe, Menevş olup kalmış. Henüz on yedisine varmamış ince yüzlü, esmer bir kızmış. Mavi gözlerini katran karası sürmeyle buğularmış. Buğday tarlalarının bitiminde bir küçük köyde doğmuş, genç kız olmuş da köyün dışındaki taş köprüyü yalnız şehir merkezine indiği zamanlarda geçermiş. O zaman da bir büyüğün peşi sıra yürür, nerde olduğunu anlamadan kumaş dükkânına girermiş. Dükkâna girdiler mi artık kafasını kaldırıp bakabilirmiş etrafa. O zaman tezgâha serilmiş, bazısı askıyla tavandan sarkıtılmış kadife, krep, kanvas, viskon ve daha nice kumaşa hevesle bakarmış. Bakarmış ya kimse sormazmış hangisinden istediğini. Ona sorulsa neler seçermiş ah! Öbür kızlar gibi o da işten başını kaldırmazmış hem kaldıracak olsa tekdir yiyeceğini bildiğinden başı hep önde yürümüş. Başının hemen üzerinde uzanan göğe hiç anlam verememiş. Nasıl bir kubbeymiş ki bu? Sonsuz… Anlamamış, sormamış da. Tanrıyı da hiç görmemiş, kız kısmı başını kaldırmaz ya göremez demiş tanrıyı. Tanrı erkek midir yoksa? “Bu nece söz arsızı?“ “Bir kendini bilmez işte.” “Ne hayâ ne edep!” Yaz gelip de başaklar sarıya kesince hardal renkli bir denizi andıran tarlada biçme işi başlarmış. Bu zamanlar halı dokuma tezgâhından tarlaya sürülürmüş Menevş. Gözlerinde bir gıdım heves… Bir ses gerek ya bir nefes… Zaman geçmiş, zaman söğüt dalından aşağı esip geçmiş. Bulmuş aradığını Menevş. Boyu sidre, gözleri iki kızıl alev topu olan Aziz’i bir gün toprak yolda görmüş. “Aziz namlı ailenin evladı!” “Dedesi yedi köy almış da fakire fukaraya pay etmiş zamanında.” “Boy bos, toprak para varsın olsun anam, adamın gönlü hovarda olunca neye yarar?” Sıcak bir rüzgâr çok ötelerden, Yonca köyünden bu yana esmiş; tarlaları aşarak avuç içlerine, gözbebeklerine bu adamın fikrini serpmiş. Kaldırmış başını ilk defa. “Genç kızlığını bil soyka! O başını öyle dikme, ne o erkek mi arıyorsun kız?” “Kadınlık ahan da şu buğday gibidir. Yemyeşildir, tazecik. Layıkıyla durdu mu bu başak gibi yetişir, bulur kısmetini ahan böyle doldurur önünü bereketli tanelerle. Bereketlidir kadın. “ Böyle demiş anası. Böyle demiş köylü kadınlar. “Baba kapısından alnı açık çıkmalı kız kısmı. Elinden her iş gelmeli a canım. Tarlaya koşmalı, bağa koşmalı. Çocuğu yedirmeli, kocayı bir güzel tutmalı. Gerisine de kadın mı denir bacım?” Başı önünde tutmuş bu sözleri Menevş. Tutmuş tutmasına da görmüş bir kere Aziz’i. Görünce uçuvermiş kızca aklına kazıdığı öğütleri. Tarlaların bitimindeki taş köprüye çıkmış, beklemiş. Suya yansımış yüzü, harelenmiş yanakları. Aziz gelmiş, durmuş yanında. Yansımış onun da yüzü suya. Köprü taştan bir köprü, saklamış köylülerden onları. Köylüler ki katırmış inatları. İnançları muhkem bir çiviyle çakılmış kafalarına. Aziz adını seslenmiş Menevş’in, tarla kuşlarını uçurtmuş bir bir. “Göğsümün ortasından bir at koşuyor senden tarafa, alnı kınalı beyaz yeleli bir at.” demiş Aziz. Menevş’in karnında onlarca serçe kanat çırpmış. Utanmış, sivri çenesinde arzu tomurcuğuyla durmuş öyle. Köylüler görmemiş, saklamış onları taş köprü. Yaz bitmiş, harman yerinde çocuklar kalmış oyunlarıyla bir de köyün delisi. Menevş’in başı dik. “Kime kız bu cilve, makul ol. Böyle hoppayı kim alır.” “Taş köprüde mi ne görmüşler o delikanlıyla vay düşmanımın başına. Allah sakınsın kız kısmını, namus derdiyle sınamasın amanın.” “Kısmet evde beklenir ya bu kız taş köprüde ne yapar o kadar?” “Yok, bunun yolu çoktan belli; dediydi dersiniz akıbet.” Sesleri almış rüzgâr, yetiştirmiş her bir kulağa. İki âşığı gören her göz, duyan her kulak ayan etmiş bu sevdayı. Sevda değil ya katran karası günahmış. Rüzgâr sesleri almış, tarlalardan kavaklardan sürüp götürmüş. Bir odaya almışlar, ıslak sopayla her yerini çürütmüşler. Arzu tomurcuklarının filizlendiği çenesi düşmüş dizine. Gidememiş taş köprüye, duyurmamış rüzgâr sesini Aziz’e. Bir gün on günü bulmuş on gün bilmem kaçı... Gelmiş Aziz bir akşam. Gel demiş, uzatmış pencereden elini. Tutmuş bu eli Menevş, akşam ezanına doğru geçtiklerini görmüşler taş köprüden. Günler geçmiş, hareli hevesleri taptazeymiş henüz Menevş’in. Bir göz olan odasına tavandaki boşluktan bir sütun gibi ışık yansımış. Aziz’i bazı dizinde bazı tenhada bir başına otururken görmüş. Köprüyü ansımış, Aziz’in dudağından kana kana içtiği pınarı. Soramamış, ya neden artık bakmaz mavi hareli gözlerime dememiş, durmuş yalnızca. Boyuna halı dokumuş. Gözlerinin ferini almış motifler. Bereket, bukağı, göz, akrep… Sıra sıra işlemiş motifleri. Günler geçmiş, başak gibi serpilmiş Menevş, boş bir başakmış. Ne yazık! “Anasının atasının yüzünü karaya çıkardı da hayır mı buldu? İyi gördü gününü.” “Olmuyormuş çocuğu.” “Rabbim böylesine evlat mı verir a bacım?” “Ne yapsın koca böyle karıyı, erkek dediğinin soyu sürmeli.” Rüzgâr almış bu sözleri götürmüş Aziz’in kulağına. Aziz mert, Aziz sevdalı ya serde erkeklik var. Soyu sopu yürümeli. Bir kızdan önce gelir erkeğin namı. Böyle düşünmüş, karara varmış. Bir akşam Menevş’le yaşıt bir kızla gelmiş eve. Küçük yamalı bohçasında birkaç öteberi… Almış Menevş’i salonun öte ucuna, büyük odayı kurmuş bu ince boyunlu kıza. Menevş bilmiş nedir kuma. Zaman hiç durur mu, durmadan akmış, kar suyu katılmış bir dere misali kâh çağıldamış kâh durulmuş. Çocuğu olmayanın sevdası kaç akçe edermiş. Gönül işiyle yürüseydi anam bu işler demişti ya köylüler, dinlememişti. Öğrenmiş de ömür çiçeğini soldurmuştu bir kere. Aziz’in hareli hatırası sönmüş. Gözünün mavisi bulanık mı bulanık bir su oluvermiş. Halı dokuyan eli kuru bir dal olup yana düşmüş. Odanın bir köşesinde halı dokuma tezgâhı, camda menekşesi, bir de durmaksızın tellendirdiği sigarasıyla soldurmuş ömrünü. Toplamış etrafına kız çocuklarını. Öğüt vermemiş hiç. Yalnız boyuna meseller anlatmış. Simurg’u küçük kız çocuğu belleklerine bir halı motifi gibi işleyip durmuş.
- Bir ihtimal daha var – O da unutmak mı dersin?
Barış Çakır, Monika Maron’un Animal Triste romanı üzerine yazdı: "Kitap, Berlin’in ikiye böldüğü dönemleri de arkasına alarak, bizi yüz yaşında münzevi bir kadının, kronolojik ayarları sapmış flashback’lerle hatırlayabildiği kadarıyla aktardığı bir aşk hikayesine taşıyor." Barış Çakır Unutmak, ruhun bayılmasıdır[1]. Peki ya beklemek? Monika Maron’un Animal Triste romanı; beklemenin, beklerken geçmişin ve şu anın imkanlarında aşkı yoklamanın, hafızanın dönüştürücü gücünü test etmenin ve nihayet bu dönüşüme kendini de katmanın hikayesi. Beklemenin olduğu kadar bu bekleyişe son vermenin de… Adını ise kitabın arka kapağındaki nottan anladığımız üzere Latince bir sözden alıyor. Türkçesiyle kadınlar ve horozlar hariç her hayvanın cinsel ilişki sonrası hüzünlü olduğunu imliyor bu söz ve bizi yüz yaşında münzevi bir kadının, kronolojik ayarları sapmış flashback’lerle hatırlayabildiği kadarıyla aktardığı bir aşk hikayesine taşıyor. Bir müze görevlisi olan adsız kahraman, hatırlayamadığı için isim tayin ettiği aşkı Franz’la da bu müzede, bakmaktan gözlerini alamadığı dinozor iskeletinin önünde karşılaşıyor. Böylece milyonlarca yıl öncenin ihtimali, günümüzün gerçekliğine imkan sağlıyor sanki. Bu andan itibaren unutmaktan değil hatırlamamaktan mustarip (ki kendisi bunu beynindeki elektrik akımlarının bozulması sonucu baygınlık geçirmesine bağlıyor) kahramanın; anılarını kurcalayarak, hafızasının dehlizlerini aydınlatıp yeniden inşa ederek Franz’la olan tutkulu aşkını anlattığı bir yolculuk bekliyor okuru. Öyle bir yolculuk ki, ikiye bölünen Berlin dönemini ya da Berlin’in ikiye böldüğü dönemleri de alıyor arkasına. Böylesi bir tarihsel örüntüyü takip eden metni sadece bir aşk anlatısı olarak anmak haksızlık olur. Savaşın cinsiyet rollerini nasıl şekillendirdiği, buradan hareketle aile kurumunun ve onun inhisarı altında yetişen çocukların nasıl geliştiği gibi bir dizi toplumsal sorun üzerine de kafa yoruyor, fikir üretiyor ve farklı ihtimaller dahilinde bir projeksiyon çiziyor Maron. Gelgelelim, aşka karakterini veren olgu Franz’ı ve kahramanı da ıskalamıyor: "İmkansızlık." Her ne kadar imkansızlığı Franz’ın medeni durumu açık ediyormuş gibi görünse de, Franz’ın babasının hikayesinden bunun bir imkansızlık yaratmayacağını da hissettiriyor yazar. Öyleyse bu aşkta imkansızın payı nerede? Romanda, bir halet-i ruhiye gibi duruyor bu. Kahramanın, deyim yerindeyse Franz’ın evliliğini tramplen yaparak kendini attığı bir deniz oluyor böylece imkansızlık. Bu suda (aynı zamanda aşkta da) ise aşığı muhatap alan sadece iki ihtimal var: “Seni kazanmak veya bu dünyadan göçüp gitmek”… Bu bağlamda, imkansızlığın dip noktası Franz’ın karısıyla birlikte gittiği Edinburgh tatili oluyor. İmkansızlığın gücüne güç katansa Franz’ın bu tatil sürecinde kahraman tarafından takip edilmesi… Takip süreci belli bir noktaya kadar da olsa, kahramanın Franz’ın mevcut ilişkisindeki bağlılık jestlerini katman katman açılan detaylar silsilesi yoluyla keşfetmesine, ermemesi gereken kuytu sırlara vakıf olmasına yetiyor. Kahramanın Franz’dan ne kadar uzaklaşırsa o kadar yakınına düştüğü bir uzaklaşma-yakınlaşma gerginliğine zemin oluyor bu andan itibaren imkansızlık. Böylesi imkansızlık hissi, yerini zihinsel takibe de bırakıyor. Bunu, kahramanın Franz’la karşılaşma anlarını konu edinen hayaller arasında savrulduğu sahneler izliyor. Bu sahnelerin birinde, Franz şehirde kol kola karısıyla gezerken yanlarından bir kadın geçiyor ve Franz bir an için dönüp bakıyor ona. Böylece göz göze geliyorlar Undine’yle. Kitabın bu kısmında, Christian Petzold’un 2020 yapımı filmi Undine’den bir sahne canlanıyor gözümde hemen. Nitekim, söz konusu film de aşkın varoluş biçimlerini, arka plana Berlin’in hafızasını da ekleyerek betimleyen, şehri ve tarihselliği özneleştirerek hayal eden bir masal aktarıyor izleyiciye. Petzold’un sinematografik estetiği, Animal Triste’nin satır aralarında geziyor. Her virgül ayrı bir kadraja, her soru işareti ayrı bir perspektife konu oluyor. Animal Triste’de cam tavan altında öylece duran dinozor iskeleti, Petzold’un filmlerinde hissedilen tekinsiz boşluklara can veriyor. Bu karşılaşmada her ne kadar roller uyuşmasa da[2] hisler birbirine denk düşüyor. Aşka dair yakın algılar, bir ilişkiyi deneyimlerken yükselen kaygılar, canlanan canavarlar, bir daha hiç açılmayacağı fark edilen odalar… Kitapla filmi bu denli yakınlaştıran can alıcı bir ayrıntı da Undine ile roman kahramanının aşkta kendilerini konumlandırdıkları yerler/kendilerine biçtikleri görevler bazında hemfikir olmaları. Filmin giriş sahnesinde kendisinden ayrılmak istediğini söyleyen sevgilisi Johannes’e kabaca şöyle der Undine: “Benden ayrılırsan seni öldürmek zorunda kalırım.” Kahramanın kendini hapsettiği imkansızlık denizinde aşığına sunduğu iki seçenekten biridir bu. Filmde aşk sudan gelip suya giden, suyun var ettiği bir büyüyken; romanda aşk, bir elektrik akımından/ışından doğan bir ihtimaldir. Kahraman Berlin’deki evinde etobur bitkilerinin arasından sevgilisi Franz’a ulaşması için Edinburgh’ya bir hat çeker. Bir ışın hattıdır bu. Berlin’den çıkıp Edinburgh’da Franz’ın göğüs boşluğuna usulca konacaktır. Bir elektrik sinyalinin kıtalar üzerindeki yolculuğunun mümkünlüğü, kahramanın aşkının elektrik akımını kendisinden kilometrelerce uzakta olan Franz’a ulaştırma inancını tazeler. Kitabın kahramanı bunu beynindeki elektrik akımından ilhamla yapsa da beynin değil, daha çok kalbin görev alanına giren bir akımdır bu. Kısaca, kalpten kalbe bir yol varsa o da elektrik akımıdır elbet. Maron’un Animal Triste’si, aşkın doğa(l) ortamında gözlemlenme, Spinoza eleştirisine mazhar bir okuma üzerinden doğayla bütünleşme hali. Aşkı hayvansal alana çekme, bu alanda aşkı ve cinselliği bir tutarak doğayla verili bir kod olarak yorumlama ve buradan hareketle insan dışılıkla doğal olmayan arasındaki ayrımı saptama üzerinden ilerliyor Maron. Anlatısını güçlü ve yerindeliği neredeyse tartışmaya kapalı sıfatlar yoluyla pekiştiriyor. Finalinde kahramanına iki seçenek dışında bahşettiği rolle her ne kadar Undine’den ayrılsa da iki karakter de aşktaki çıkışsızlıkların birer temsili gibi adeta. Metnin tam anlamıyla sona erdiğini, kahramanın artık yolculuğunun devam etmeyeceğini, bu yolculuğun tamamen metinle sınırlı olup nihayete erdiğini hissettiren bir roman Animal Triste. Zira, romanın kahramanı, Franz’ı artık beklemeyeceğini vurgulayarak onu ve ona dair bütün anılarını tamamen unutacağı algısını yaratıyor. Üstelik bunu okuru tatminsizlik haliyle değil, aksine tam bir doymuşluk hissiyle bırakarak yapıyor. Şüphesiz bu bağlamda da hakkını teslim etmek gerekir. Petzold ve Maron’un hikayeleri o kadar iç içe geçiyor ki, bir an filmin sonunda Christoph’un suyun altında gördüğü taşın üzerinde “Undine” yerine “Seni kazanmak veya bu dünyadan göçüp gitmek” yazıyordu sanki diye hatırlıyorum. Belki de ben yanlış hatırlıyorum. Ne de olsa Maron’un dediği gibi hatırlamamakla unutmak asla aynı şeyler değil. ANIMAL TRISTE Monika Maron Alef Yayınları, 2021 Çeviri: Mustafa Tüzel 160 s. [1] Monika Maron, Animal Triste, Alef Yayınları (Çeviri: Mustafa Tüzel) : 2021, s. 12. [2] Undine, Christian Petzold, 2020. Filmin ilgili sahnesinde Christoph’la beraber yürüyen Undine, ayrıldığı sevgilisi Johannes’le bakışmaktadır. Romanda ise karısıyla kol kola yürüyen Franz, kahramanla bakışır.
- Fakir Baykurt Öykü Kitabı Ödülü’nde son değerlendirmeye kalan 10 kitap açıklandı!
Sarıyer Edebiyat Günleri kapsamında verilen Fakir Baykurt Öykü Kitabı Ödülü’nde sona yaklaşıldı. Son değerlendirmeye kalan 10 kitaplık liste açıklandı.
- 12. Türkân Saylan Sanat Ödülünü Gaye Boralıoğlu kazandı
12. Türkân Saylan Sanat ve Bilim Ödülleri, İş Sanat Kültür Merkezi’nde düzenlenen 13. Türkân Saylan Anma Töreni’nde sahipleriyle buluştu. Bu yıl, bilim dalında ödülün sahibi Doç. Dr. Deniz Ceylan olurken sanat dalında Gaye Boralıoğlu’nun “Alâmetler Kitabı” adlı eseri ödüle değer görüldü. Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği (ÇYDD) üyeleri ve gençlerinin yanı sıra Prof. Dr. Türkân Saylan’ın sevenlerinin yoğun katılım gösterdiği anma ve ödül töreninin sunuculuğunu sanatçı Berna Laçin üstlendi. Laçin, “Bugün, Atatürk’ün açtığı yolda bize ışık tutan gerçek bir Cumhuriyet kadınını, Prof. Dr. Türkân Saylan’ı anmak üzere bir araya geldik. Bu törenin sunum görevinin bana verilmiş olmasından dolayı, büyük mutluluk ve onur duyuyorum. Dilerim uzun yıllar birlikteliğimiz sürer.” dedi. Tören, Prof. Dr. Türkân Saylan’ın anısına hazırlanmış, Çağdaş Yaşam’ın hayatına dokunduğu kişi ve gençlerin düşüncelerini anlatan belgesel gösterimiyle başladı. Gösterimin ardından ÇYDD Genel Başkanı Prof. Dr. Ayşe Yüksel açış konuşmasını gerçekleştirdi. Başkan Prof. Dr. Yüksel, ÇYDD’nin 33 yıldır devam eden çağdaşlık yolculuğunu; gelişimini ve yaşanan tüm zorluklarla nasıl mücadele ettiğini izleyicilerle paylaşarak “Türkân Hocamız, Çağdaş Cumhuriyet değerlerine bağlı bir bilim insanı olarak çıktığı hekimlik yolculuğunda ilk olarak cüzzam hastalarına umut oldu, tedavilerini gerçekleştirdi. Daha sonra bu hastaların tedavi sonrasında eğitim ihtiyaçlarına destek olarak onların geleceğine ışık tuttu. Bu yolculukta, kız çocuklarının okula gönderilmediğini fark eden Türkân Saylan, her zaman “sorunun değil, çözümün bir parçası ol” düşüncesiyle hareket ederek ülkemizdeki kız çocuklarının eğitime ulaşmasını sağladı. Bugün, ÇYDD çatısı altında, sizlerin desteği ile birlikte 104 bin kız öğrencimize burs desteği sağlamış bulunuyoruz. O’ndan öğrendiklerimizle Çağdaş Türkiye için, gençlerimiz ve çocuklarımız için çalışmaya devam ediyoruz. Türkân Saylan, hep bizimlesin!” sözleriyle konuşmasını sonlandırdı. Ardından 12. Türkân Saylan Sanat ve Bilim Ödülleri sahipleriyle buluştu. İlk olarak Bilim Akademisi Başkanı Prof. Dr. Canan Atılgan tarafından 12. Türkân Saylan Bilim Ödülü’nün sahibi açıklandı. Ödülün sahibi, Koç Üniversitesi’nde psikiyatri alanında çalışma yapan Doç. Dr. Deniz Ceylan oldu. Doç. Dr. Ceylan’ın konuşması ardından Sanat Ödülü’nü açıklamak üzere ÇYDD Genel Başkan Yardımcısı Lale Pilatin sahneye çıktı. 12. Türkân Saylan Sanat Ödülü için ÇYDD Genel Başkanı Prof. Dr. Ayşe Yüksel, Seçici Kurul Başkanı Turhan Günay, Sezer Ateş Ayvaz, Nursel Duruel, Birsen Ferahlı, Mehmet Zaman Saçlıoğlu ve Ayşe Sarısayın’dan oluşan seçici kurulun değerlendirmesi sonucunda Sanat Ödülü’nün sahibi Alâmetler Kitabı eseriyle Gaye Boralıoğlu oldu. Gaye Boralıoğlu İstanbul’da doğdu. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde sistematik felsefe ve mantık okudu, aynı bölümde yüksek lisans yaptı. Gazeteci, reklam yazarı ve senaryo yazarı olarak çalıştı. Atıf Yılmaz’ın yönettiği “Eylül Fırtınası” filminin senaryosunu yazdı. İlk kitabı Hepsi Hikâye 2001’de, Meçhul 2004’te, Aksak Ritim 2009’da, Mübarek Kadınlar 2014’te, Dünyadan Aşağı 2018’de İletişim Yayınları tarafından yayımlandı. Bir gençlik romanı olan İçimdeki Ses Günışığı Kitaplığı’ndan 2013’te, Ümit Kıvanç ile birlikte kaleme aldıkları Haysiyet Kıraathane Kitapları’ndan 2019’da çıktı. Kitapları ve öyküleri çeşitli dillere çevrildi. “Mi Hatice” adlı öyküsü kısa film olarak çekildi ve çeşitli festivallerde ödüller aldı. Aksak Ritim ile 2011 Notre Dame de Sion Edebiyat Ödülü Mansiyonu’nu, Mübarek Kadınlar ile 2015 Yunus Nadi Öykü Ödülü’nü, Dünyadan Aşağı ile 2019 Duygu Asena Roman Ödülü’nü kazandı. Almanca’da Der Fall Ibrahim adıyla yayımlanan Meçhul romanı 2017 Frankfurt Kitap Fuarı’nın “Satırlar Arasında” programına seçildi.















