Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülleri’nin ilki verildi
Sanat Kritik'in düzenlediği, Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülü'nün ilki, kitap dalında bir dönemi tutarlı şekilde ele alması, edebiyat tarihine cinsiyet üzerinden bakarak romana yeni bir inceleme perspektifi getirmesi ve eser seçiminde farklı ideolojilere yer vermesi sebebiyle, Çimen Günay Erkol'un Yaralı Erkeklikler-12 Mart Romanlarında Yalnızlık, Yabancılaşma ve Öfke adlı çalışmasına verildi. Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülü'nün makale dalında bu yıl, ödül verilmedi. Ödül töreni 3 Haziran 2022’de Sanat Kritik’te gerçekleşecek. Kitap Dalında Ödül Jürisi: Hami Çağdaş, Metin Kayahan Özgül, Nedret Öztokat Kılıçeri, Nilüfer Kuyaş, Turhan Günay (jüri başkanı). Makale Dalında Ödül Jürisi: Didem Ardalı Büyükarman, Hilmi Tezgör, Nevzat Kaya, Serhan Bali, Turgay Anar, Seval Şahin. Çimen Günay-Erkol 23 Kasım 1977’de Ankara’da doğdu. ODTÜ’den maden mühendisi olarak mezun oldu ama bu mesleği yapmadı. Türk edebiyatı doçentidir ve Özyeğin Üniversitesi’nde ders vermektedir. Toplumcu gerçekçi edebiyat, Türk modernizmi, askerî darbelerin travmaları ve edebiyatta toplumsal cinsiyet hakkındaki makaleleri Symposium: A Quarterly Journal in Modern Literatures, Journal of European Studies, Turkish Studies ve Middle Eastern Literatures dergilerinde yayımlanmıştır. Burcu Alkan ile birlikte eş-editörlüğünü üstlendiği Turkish Literature as World Literature seçkisi 2021 yılında Bloomsbury tarafından yayımlanmıştır. Araştırma alanları arasında travma, tanıklık ve benlik anlatıları, erkeklik, edebiyatta çatışma sonrası ve tıbbi insani bilimler bulunmaktadır.
- 20. yüzyılın yıkıntıları arasında gezinen bir roman
Jenny Erpenbeck Gölün Sırrı'nda bizi on iki bireysel yazgı eşliğinde ev, yuva, yurt ve aidiyet gibi kavramlarla bütünleşen kolektif bir hatırlama sürecine çağırıyor. Brandenburg'da bir göl kıyısında genç bir mimar hayallerinin evini inşa eder. Ne var ki ev bireysel felaketler, siyasal çalkantılar ve ideolojik dönüşümlerle gölgelenen şiddet dolu, karanlık bir tarihe sahne olur: Yahudi komşular birer birer ortadan kaybolurken elden çıkarılır, ardından Kızıl Ordu el koyar, genç bir adam özgür Batı'ya yüzerek buradan kaçar. Jenny Erpenbeck, Gölün Sırrı'nda savaşın trajedisinden toplama kamplarının dehşetine, dikta rejimlerinin yol açtığı sürgünlere uzanan 20. yüzyıl tarihini bir ev kurgusu üzerinden öykülüyor. Tarihin hayaletlerini bıraktığı ve vatan, toprak, aidiyet gibi kurucu kavramların musallat olduğu bir ev bu: Sakinleri için yuva olmaktan çıkan, zorla alınan, terk edilmeye mahkûm bir ev. Bir 20. yüzyıl inşası. Jenny Erpenbeck 1967'de Doğu Berlin'de doğdu. 1988-1990 yılları arasında Berlin Humboldt Üniversitesi'nde tiyatro öğrenimi gördü. 1990-1994 arasında ise Hanns Eisler Müzik Yüksekokulu'nda Ruth Berghaus, Heiner Müller ve Peter Konwitschny'nin öğrencisi olarak müzik tiyatrosu yönetmenliği eğitimi aldı. Bir süre Graz Operası'nda reji asistanı olarak çalıştı. 1990'lı yıllarda öykü ve oyun dallarında ürün verdi. 2008'de yayımladığı ilk romanı Gölün Sırrı'yla dikkat çekti. Ses getiren bu romanı 2012'de Bütün Günlerin Akşamı, 2015'te ise Gidiyor, Gitti, Gitmiş adlı romanları izledi. Erpenbeck'in eserleri bugüne dek otuzu aşkın dile çevrildi. Mainz Bilimler ve Edebiyat Akademisi ve PEN Almanya üyesi olan Jenny Erpenbeck, Berlin'de yaşıyor. GÖLÜN SIRRI Jenny Erpenbeck Can Yayınları, 2022 Çeviri: Dilek Zaptçıoğlu Dizi: Can Çağdaş Tür: Roman 168 s.
- Canavarlarımla yüzleşme
Emine Ünlü, Iria G. Parente ve Selene M. Pascual tarafından kaleme alınan Alma ve Yedi Canavar kitabı üzerine yazdı: "Kitap, iç dünyasının “canavarlaşmış” duygularıyla karşılaşan Alma’nın deneyimlerini, zorluklarını ve onlarla ne yapacağını keşfetme sürecini anlatıyor." Klinik Psk. Emine Ünlü Kaygı, öfke, üzüntü, korku gibi duygular insan yaşamının kaçınılmaz parçası olsa da insanın yaşantısında bu duygulara yer açması her zaman çok kolay olmaz. Kolay başa çıkılamayacağı düşünüldüğü için bu duygular çoğunlukla iç dünyanın derinliklerine, daha karanlık taraflarına atılmaya da mahkumdur. Fakat karanlıkta kalmış, bir yere hapsedilmiş duygular artık günlük yaşantımız, ruhsal dengemiz için bir tehdit oluşturmaya başlayabilir. Özellikle duygusal süreçler bakımından daha savunmasız olan çocuk ve gençler, bu duyguların karanlık atmosferinde yapayalnız hissettiklerinde, olumsuz duygular tam bir baş belası canavarlara dönüşebilir. Iria G. Parente ve Selene M. Pascual tarafından kaleme alınmış Esma Fethiye Güçlü’nün çevirisi ile Genç Timaş etiketiyle basılan Alma ve Yedi Canavar kitabı, iç dünyasının “canavarlaşmış” duygularıyla karşılaşan Alma’nın deneyimlerini, zorluklarını ve onlarla ne yapacağını keşfetme sürecini anlatıyor. Parıl parıl parlayan, çevresine ışık saçan bir gençken bir gün kendini ışığını tamamen kaybetmiş bir şekilde karanlığın içinde buluverir Alma. Ardından bu karanlıktan beslenen “canavarlarıyla” bir bir karşılaşmaya başlar. Her şeyden önce ona ne yapsa yanlış, eksik ve yetersiz hissettiren, devamlı yapmak zorunda olduklarını hatırlatan bir canavar ile karşılaşır. Üstelik bu canavar işini bilen bir canavardır; Alma’nın zorlandığı durumlar karşısında sezgisel ve öğrenilmiş tüm baş etme mekanizmalarını elinden alıverir. Canavarlardan kimselere bahsetmemesini, yardım istememesini, bunu yapmanın kendisini küçük düşmüş hissettirebileceğini öğütleyerek aslında kendisinin gelişmesi ve büyümesi için ideal koşulları hazırlamış olur. Sonrası çorap söküğü gibi gelişir ve ardı ardına “karanlık yatağının altına sıkışmış” diğer canavarlar bir bir Alma’nın hem odasında hem de hayatının merkezinde kendine yer bulmaya başlar. Onu uyuşturup depresifleştiren, uyutmayan, sahici olmayan bir canlılık sanrısına sokup dikkatini dağıtan, durmaksızın ağlama hissi veren ve zihnini kemirip duran canavarlar yavaş yavaş Alma’nın hayatını adeta ele geçirmeye başlar. Her birinin talebine, dayattığı hisse ayak uydurmakta giderek zorlanırken, farkında olmadan yaşamı giderek bu canavarların kontrolüne geçer Alma’nın. Ancak bu onu, yalnızlaşmış, hayata ve kendisine etki etme gücü azalmış, ışığını tamamen kaybetmiş hissettirir şüphesiz. Fakat bir gün canavarların sonunu getirebilecek bir kırılma anı yaşanır. Alma, ondaki değişimi fark eden ve olan bitene bir anlam vermeye çalışan annesine çaresizce canavarlardan bahseder ve böylece canavarların ihtiyaçlarını, zayıf noktalarını, onlarla neler yapabileceğini keşfetmesine yardımcı olacak “canavar avcısı” ile tanışır. Canavar avcısı ile kurduğu ilişkiyle, yeniden yardım istemenin ve bu yardımı kabul etmenin gücünü, her insanın canavarlarla hayatının bir evresinde muhakkak karşılaşmış olduğunu ve onlarla başa çıkabilmenin zaman isteyen zorlu ama gerekli bir süreç olduğunu fark eden Alma, zaman içinde canavarların en büyüğü olan o dipsiz bucaksız “karanlık” ile karşılaşma cesareti göstererek canavarlar karşısında kaybettiğini hissettiği gücünü yeniden keşfetmeye başlar. Kitap, karanlık tarafımızdan gelen zor duyguların kontrolü altında yaşamının zorluğunu ve onlarla cesaretle yüzleşebilmenin önemini çocuksu bir zihnin oldukça tanıdık hissedeceği metaforlarla anlatıyor. Bu metaforlar, okuyucunun kendi içsel dünyasının derinliklerine rahatça dalıp keşifler yapabilmesine imkan veren tanıdıklığı ve oyunculuğu sağlarken, aynı zamanda kişinin kendisine sağlıklı bir mesafe alabilmesini de sağlıyor. Kitap, Alma’nın deneyimleri üzerinden okuyucuları için, onların da kendi canavarlarını tanıyabilmesine ve onlar üzerlerinde bir güç oluşturabilmesini sağlayacak bir “canavar avcısı” rolü oynuyor adeta. Canavarların gücünü ellerinden alan kaynağı; onlar hakkında düşünmeyi, konuşmayı sağlayan bir rehber işlevi görüyor adeta genç okurları için. Alma’nın, ki “Alma” İspanyolcada Ruh anlamına gelir, kendi ruhsal dünyasının karanlık tarafıyla yüzleşip, onun karşısında yeniden bir güç elde etmesi, karanlık tarafların tamamen yok olmayacağını fark edip, onun varoluşunu inkar etmekten uzaklaşması açısından, bu kitabın aynı zamanda bir büyüme hikayesi niteliği de taşıdığını söylemek mümkün. Her yaştan insanın kaçınılmaz olarak sahip olduğu karanlık tarafına kendi ruhsallığında bir anlam ve yer verebilmesi, ruhsal olgunlaşmanın ve iyi oluş halinin olmazsa olmazı. Elbette bu karanlık taraflara anlam vermek için her zaman dışarıdan bir kaynağa da ihtiyaç vardır. İşte bu kitap da ruhsal bütünleşme ve anlamlandırma süreci için okuyucularına oldukça kıymetli bir kaynak olabilir. ALMA VE YEDİ CANAVAR Iria G. Parente, Selene M. Pascual Çeviri: Esma Fethiye Güçlü Genç Timaş Yayınları, 2022 208 s.
- Hatırlamak ve unutmak üzerine bir başyapıt
Javier Cercas, adının tüm dünyada duyulmasını sağlayan ve Mario Vargas Llosa, J. M. Coetzee, Doris Lessing gibi yazarların büyük beğenisini kazanan Salamina Askerleri romanında İspanya tarihinin çok belirleyici bir dönemine farklı bir açıdan yaklaşıyor. İspanya İç Savaşı’nın son aylarında, Cumhuriyetçi birlikler bir grup Franco taraftarını kurşuna dizer. Fakat içlerinden biri, Falanj’ın kurucusu Rafael Sánchez Mazas, Cumhuriyetçi bir asker sayesinde hayatta kalır. Bu olaydan 60 yıl sonra, bir gazeteci bilinmezliklerle dolu bu tuhaf hikâyenin aslını keşfetmek için uzun bir maceraya atılır. Javier Cercas’ın “yazdığım en iyi roman” olarak nitelediği Salamina Askerleri, hikâye içinde hikâyelerle gerçekle kurmaca arasındaki ince çizgide seyreden, hatırlamak ve unutmak üzerine bir başyapıt. Javier Cercas, 1962 yılında Ibahernando’da doğdu. İki yıl süreyle Illinois Üniversitesi’nde çalıştı. 1989’dan bu yana Gerona Üniversitesi’nde İspanyol edebiyatı profesörü olarak görev yapıyor. El País'te yazıyor. Hikâyelerini topladığı ilk kitabı El móvil (Güdü) 1987 yılında yayımlandı. İlk romanı El inquilino (Kiracı) 1989’da, ikinci romanı El vientre de la ballena (Balinanın Karnı) 1998’de okurlarıyla buluştu. Salamina Askerleri ile dünya çapında bir üne ulaştı. Modern İspanya tarihinin bir anlamda edebî belleği olan Javier Cercas, yaşayan en önemli romancılardan kabul ediliyor. SALAMİNA ASKERLERİ Javier Cercas Everest Yayınları, 2022 Çeviri: Saliha Nilüfer Editor: Esin İleri 224 s.
- Öykü: Kadınlar
“Erkekler sadece kendilerini sever.” A. Dilek Şimşek “Dönmez.” “Öyle mi dersin.” “Öyle ya. Kaç hafta oldu.” Genç olan başını denize çevirdi. Ayaklarını kuma soktu. Sıcak taneler, altın sarısı pırıltısıyla ne güzeldi. En son başbaşa kaldıkları yer. Yaşlı kadın biliyor muydu. Bildiği için sessizce oturuyor olmasın. “Geleceğini söylemişti, işlerini yoluna koyunca.” “İnandın mı.” “Beni seviyor.” Yaşlı kadın oturduğu yerden doğruldu. Ayağa kalkacak gibi oldu, vaz geçti. Sırtını dönüp dağlara bakmaya başladı. “Erkekler sadece kendilerini sever.” Genç kız başını ona doğru çevirdi, gözlerini kıstı. Ağzını açtı, konuşmadı. Yeniden denize bakmaya başladı. Bu sefer gözlerini acıtan bir buğu perdesinin ardından. Burnu yanmaya, kalbi sızlamaya başlamıştı. Göğsünün içinde bir balon patlamış da her yere yapışmıştı sanki. Yaşlı kadın ses etmedi. Kızın karşına geçip oturdu. Getirdikleri sepettekileri çıkarmaya başladı. Yuvarlak bir esmer ekmek, iki salatalık, keçi yoğurdu, kuru et ve üzüm hoşafı. Yemek örtüsünü serip iki tabak koydu karşılıklı. Ekmeği böldü. Salatalıkları soydu. “Hadi,” dedi, “iki lokma bir şey ye.” Kız kıpırdaman oturuyordu. Elinin tersiyle gözlerindeki yaşı sildi. Derin bir iç çekerek teyzesinin ellerine sarıldı. “Dönecek.” Tam o sırada denizde bir yunus göründü. Ardından bir tane daha. Bir anda birbirini kovalayan yunuslarla doldu deniz. Dalgaların üzerinden atlayıp kıyıya doğru yaklaştılar, kız öndekiyle göz göze geldi. Yunus gülüyor, başını sallıyordu. Yaşlı kadın yunusları seyre dalmış seslendi. “Sabah geldiğimiz iyi oldu bak.” “Evet,” dedi kız, “dönecek demiştim sana.” Yüzü gülüyordu.
- “Yazmak benim için şizofrenik bir durum”
Aynur Kulak, Filiz Özdem ile yeni romanı Bütün Ateşler Söndüğünde odağında söyleşti: “Yaralara bakmayı seviyorum. Yazmak, benim için şizofrenik bir durum. Çünkü yazarken derimin altından yazıyorum, yaşarken ise derimin üstünden yaşarım.” Filiz Özdem’in yeni romanı Bütün Ateşler Söndüğünde, hikâyenin iki ana karakterinin kayıpları, beklentileri, hayal kırıklıkları etrafına kurulu gerçeklikleri ile karşılıyor bizleri. Karakterler, olay akışı ve yaratılan atmosfer birbirinden bağımsız gibi gözükmese de iç içe geçen anlatımın helezonik yapısıyla sönen ateşler değil, harlanan yaşam simgeleniyor. “Yazmak benim için şizofrenik bir durum” diyor Filiz Özdem ve, “Çünkü yazarken derimin altından yazıyorum, yaşarken ise derimin üstünden yaşarım” diye açıklıyor bu durumu. Filiz Özdem ile Bütün Ateşler Söndüğünde romanı odağında gerçekleştirmiş olduğum bu çok kapsamlı söyleşi için buyurun lütfen. Edebiyat Fakültesi Felsefe bölümü mezunusunuz. Edebiyat ve Felsefe; bu iki paralel ve aynı zamanda birbirinin içine geçerek ilerleyen disiplinle olan bağınızı, sizin için neleri ifade ettiklerini nasıl tarif edersiniz? İlk gençlik yıllarımda felsefe mi, edebiyat mı diye bir seçme zorunluluğu hissetmiştim aslında. Çünkü üniversitede kalmayı, akademik kariyere devam etmeyi düşünüyordum. Kavram ve düşünceden ziyade kelime ve duygunun içimde baskın çıktığını anlayınca, akademik hayattan vazgeçtim. Her ikisini birden sürdürmek çok kolay olmayabilirdi, çünkü okuma odaklanmaları farklı. Ayrıca, her ikisini birden sürdürmeye karar verseydim de, herhalde yazdıklarımı yazamazdım, başka metinler üretiyor olurdum. Ama felsefe geleneğinden gelmek insanı ister istemez daha derin ve sistematik düşünmeye yöneltiyor, insana bir disiplin ve katman kazandırıyor. Felsefeyi seviyorum ama edebiyata âşığım, öyle söyleyeyim. Söz dağarcığına gelecek olursak, şanslı bir çocuktum, çok geniş bir ailede büyüdüm. Merakım da bana çok şey kattı. Özellikle, ihtiyarların yakasına yapışır, onlara sürekli sorular sorar, kendi hikâyelerini anlattırırdım. Çocukluğumda herkesin taklidini yapardım, büyüyünce tiyatrocu olacağımı sanırlardı. Nereden bilsinler, aslında tiyatro demek ezber de demek ve ben bu konuda çok beceriksizim, sadece doğaçlama yapabiliyorum. Bu taklit merakı da beni beslemiş, bana anlatılanları içselleştirmeme neden olmuştur. Taklitten sonra geriye uydurma kalırdı: Tanıdığım insanlara kendimce hayatlar yakıştırırdım, hayaller kurardım. Ve sonra elbette okuma merakı ve deliliği. Sürekli kitap okurdum. İçimdeki heves oyunculuk değil, anlatma aşkıydı. Okuma yazma öğrenmeden önce aynalarla konuşurdum: Meğer defter olarak kullanıyormuşum aynayı, çok sonradan anladım tabii. Çok küçük yaşlarımdan beri kendi kendimle olmayı, yalnızlığı da sevdim. Yalnız kalmaktan hiç sıkılmadım. Ama işte, hayattan çok şey öğrendim: Dinlemeyi, gözlemlemeyi severim. Yalnızlıktan çok şey öğrendim: Tefekkürü severim. Edebiyattan ve felsefeden çok şey öğrendim: Derinleşmek çok güzel. Annelikten çok şey öğrendim: İnsanın kendini en çok yıkabildiği, sınırlarını zorladığı ve çözüm üretmeyi, dönüştürmeyi şiar edindiği, sabrı deneyimlediği bir durum herhalde ebeveynlik. Kadın karakterleri yazmayı çok seviyorum, kadın dilini, enerjisini, kadının kendi küllerinden doğma gücünü seviyorum. Bütün Ateşler Söndüğünde sizin altıncı romanınız. Neydi bu romanınızı size yazdıran ana mesele veya meseleler? Aklımda ilk beliren bir görüntüydü. Suya taş atan meczup bir adam. Taşatar Asaf Bey böyle çıktı ortaya. Bir süre içimde gezdirdim onu, epey yarenlik ettim hayalimde onunla, tanış oldum. Sonra yavaş yavaş kurgu şekillenmeye başladı. Ama önce Asaf’ı yazmaya başladım. Kadın karakterleri yazmayı çok seviyorum, kadın dilini, enerjisini, kadının kendi küllerinden doğma gücünü seviyorum. Bütün romanlarımda yazdığım erkek karakterler de çoğunlukla bu dişil enerjiyle şekilleniyor. Bu romanda da beni kışkırtan kayıp duygusuydu, onun açtığı yaralardı. Bir de, birbirine benzemeyen hayatlar sürseler de, başka başka yerlerde kardeş ruhların yaşadığı düşüncesi. Romanın ismini okuduğumuzda sanki bir bitiş, bir umutsuzluk çağrışımı var fakat sonu umutla biten bir roman ile karşı karşıyayız ve bana sanki ateş sönmüyor, tam aksi harlanıyor gibi geldi; ne dersiniz? Her romanım travmalar üstüne kurulu. Yaralara bakmayı seviyorum. Yazmak, benim için şizofrenik bir durum. Çünkü yazarken derimin altından yazıyorum, yaşarken ise derimin üstünden yaşarım. Yazdığım karakterlere hiç benzemem, savaşçı ve baskın biriyimdir, ama tabii içimde “içli biri de” yaşıyor. Tuhaf ve çok haz veren bir durum bu. Bu romanı Bodrum’a göçtükten sonra yazdım. İstanbul’un telaşından kurtulduktan sonra, belki bu sebeple umutla biten ilk romanım sayılır. İstanbul’u da şanslı azınlıktan biri olarak yaşadığımı itiraf etmeliyim. Anadolu yakasında, deniz kıyısında bahçeli bir evde yaşadım, ama her gün işe gitmek için yollara düşmem, Beyoğlu’na gitmem gerekiyordu. Üstelik ben bu güzergâhı ufak tefek değişikliklerle, önce okul, sonra iş sebebiyle on bir yaşımdan sonra kırk yıl kadar kat ettim. Ömrüm boyunca her günümün yaklaşık üç saatini yollarda geçirdim. Bu beni çok yordu ama asıl İstanbul’un memleket siyasetiyle değişen çehresi beni çok yordu, yıldırdı. Ben beni bildim bileli doğduğum büyüdüğüm İstanbul’a âşıktım ve oradan kopabileceğim hiç aklıma gelmezdi. Ancak tatil için uzaklaşabileceğimi düşünürdüm. Ancak çok radikal bir biçimde İstanbul’dan göçmeye karar verdim. Üstelik sülalece göçtük. Artık çok sakin ve yavaş bir hayat sürüyorum. Bunun karşılığıdır belki söyledikleriniz. Yine çok çalışıyorum ama zaman burada daha farklı akıyor. Ve en önemlisi, denizden ziyade toprakla daha yakın ve iç içeyim: Bahçeden meyve, sebze yiyorum. Tohumdan mutfağa süren maceranın içinde olmak, toprağın mucizesine yoldaş olmak harika bir duygu. Zamanı kullanmam sadece bana bağlı. İstediğim saatte yatıyorum, istediğim saatte kalkıyorum. Bazen üç saat, bazen yedi saat uyuyorum. Kuş sesleriyle uyuyorum, kuş sesleriyle uyanıyorum. Bir yere yetişme telaşı ve derdi olmaması büyük bir özgürlük. “Sanki içimde ikinci bir iç vardı.” “Ama sanki içimde ikinci bir iç vardı.” Birbirinin paralelinde oluşan ve akan fakat birbirine değmeyen; aynı zamanda birbirinin de içine bir şekilde çekilen ve geçen hikâyeleri var Asaf ve Pervin’in. Bir de içlerindeki ikinci iç –Asaf için ölen oğlu, Pervin için de bir türlü tutkuyla ilişki yaşayamadığı Can– gerçeği var. Romanda iç gerçekler ve dış gerçekler inşası sadece hikâye değil, roman yapısı olarak da farklı bir helezonik yapıyla karşılaştırıyor bizleri. Kafanızda bu yapısıyla mı oluştu hikâye baştan beri, yoksa yazdıkça gelişen, olgunlaşan ve kendi yapısını yaratan bir hikâye miydi? Evet, çok güzel yakalamışsınız. “Sanki içimde ikinci bir iç vardı.” Bu aslında beni temsil ediyor, demin de dediğim gibi. Ben o “iç”ten yazıyorum. Evet, romanın Asaf ve Pervin üzerinden ilerleyen, birbirine hiç benzemeyen bir hayatları olsa da birbirine çok benzeyen yanları olan, bakışımlı bir hikâyesi var. Bu kurgudaki yapı aslında benim Tanrı anlatıcı dilinden yazmayı değil, “ben” dilinden yazmayı sevmemden kaynaklanıyor. Çoğunlukla bu dili kullanıyorum romanlarımda, bana daha içeriden, derinden anlatma olanağı verdiğini, karakterle özdeşleşmemi sağladığını düşünüyorum. Pervin için sadece Can aşkından değil, belki taşralı olmaktan, yaşadığı köksüzlük duygusundan da söz etmek gerekir. Çünkü onun bu takıntılı aşkını asıl besleyen duygular bunlar. Ait olamama hali, köksüzlük. Sözünü ettiğiniz helezonik yapı, hemen her romanımda vardır: Farklı hikâyelerle süren ve iç içe geçen, kesişen, hatta büyük bir kesişme olmasa bile bir biçimde birbirine değen, birbirine dokunan hayatlar… Bir de yazma maceramda çizgisel anlatıyı sevmiyorum: Yazdıklarımda hatırlamanın dili baskın, parçalı bir anlatının… Asaf’ın yasına, hatta onu meczupluğa dönüştüren yasına ve inançlarını sorgulayışına doğru götüren sürece; “Allahım sana çok yakınım, hem de çok uzak.” şahitlik ediyoruz. Asaf tüm yasına, oğlunu kaybından dolayı kendisi de kaybolmasına, köpeği Kıtmir’le meczup bir kişi görüntüsü vermesine rağmen romanı “Pervin’e nazaran” daha harlı bir roman kılan karakter, ne dersiniz? Asaf kendi içine dönmüş, kapaklanmış, kaçmış bir karakter. Hayattan el etek çekiyor ama yine de hayat onu kendi bildiği gibi sürüklüyor. Yaşadığı kayıp onu sadece bir baba olarak üzmekle kalmıyor, kendi varoluşunu, dünyada kapladığı yeri ve inançlarını sorgulamaya başlıyor ve yas aslında onu kendisinden hayli uzağa savuruyor. Elbette, dediğiniz gibi Asaf’ın hikâyesi daha harlı görünüyor çünkü o hiç beklemediği bir şekilde, birdenbire savruluyor; üstelik bu savruluşu kendi seçmiyor, hayat başına felaketler örüyor. Aklının içinde yiten karakterleri yazmak çok kışkırtıcı. Aklının içinde en çok yiten kahramanım, Düş Hırkası romanımda yazdığım Cevat’ın da yazarlık hayatımda benim için çok özel bir yer var mesela. Bütün Ateşler Söndüğünde’ye dönecek olursak, Pervin’in savruluşu Asaf gibi birdenbire değil, bütün hayatı boyunca sürüyor ve çoğunlukla kendi seçimleri çerçevesinde şekilleniyor. Dolayısıyla onun hikâyesi Asaf’ınki kadar görünür ve harlı değil, onun içinde görünmeyen bir ateş var. “Zihnimde bir rüya yansıması duvarı kurmak istiyordum.” Daha ilk cümlesiyle Pervin anlatılan hikâyenin boyutuna başka bir katman kazandırıyor. Pervin’le ilgili bu detaylar üzerinden konuşmak isterim zira onun tutkuyla yaşayamadığı ilişki her şeye yansımış, bu yansıma da duvar yıkmaktan ziyade –rüyalarla da olsa, ama bilinçli ama bilinçsiz bir şekilde– duvar örüp kurtulma isteğine dönüşmüş, ne dersiniz? Dediğim gibi, Asaf’ın hayatı birdenbire bir felaketle değişiyor. Oğlunu kaybetmese hayatına olduğu gibi devam edecekti kuşkusuz. Ama Pervin’in hayatındakileri biraz adım adım görüyoruz. Onun şekillenişini. Pervin’in “rüya yansıması duvarı” kurma isteği ikili bir okumaya tabi tutulabilir. Hem geçmişte yaşadıklarıyla arasına duvar örme arzusuna denk düşebilir bu istek, hem de rüyasında yarattığı dünyayı bir sinema perdesinde izler gibi isteme arzusuyla gerçeklerden kaçıp hayali bir dünyada yaşama isteğine… Pervin hayatı boyunca daha teslim olmuş bir karakter, daha seyirci konumunda ama bir biçimde de kaderci değil, kendi hayatının içinden kovulmamış, kendi seçimleri ve çabasıyla hayatını değiştirmiş, yavaş yavaş olsa da. Asaf ise kendi hayatından dünyaya düşen bir karakter, sert ve trajik bir düşüş yaşıyor. Asaf’ı ve Pervin’i yaşadıkları ve yaşayamadıkları aşklar, kayıplar, yaslar temelinde saplantılılar diye yorumlayabilir miyiz? Roman için bir saplantı romanı demek ne derece yerinde olur? Romanın son sayfasında geçen; “Geçsin diye beklediklerimizin toplamıyız aslında” cümlesine istinaden soruyorum bu soruyu aslında. Saplantı değil de, belki takıntı demek daha yerinde olur. “Geçsin diye beklediklerimizin toplamıyız aslında” benim için geçmişte yaşamaktan ziyade, yaşarken başımıza gelenlere, değiştiremediğimiz durumlara, acılara yaslanıyor. Ama sonuçta bütün bu yaralar da bize bir geçmiş sağlıyor ve biz o yaralara basarak yaşıyoruz. Bütün ateşler sönse, harı geçip soğusa da, küller duruyor ve hayat da “beyhude bir iç çekiş” gibi sürüyor. Neyse ki, evet başlangıçlar var ama ben yepyeni başlangıçlara inanmıyorum, çünkü insan her zaman sırtında kendisini taşır, ama hayatın makas değiştirdiği anları seviyorum. Bunu bilmesek yaşayamazdık herhalde. Dünyada pandemi, savaş, ekonomik çalkantılar derken büyük değişimler, yenilenmeler olmakta. Dünya –ve edebiyat elbet– yenilenebilecek mi gerçekten bütün bu olup bitenlerden sonra? Her koşul kendi gerçeğini getirir. En korkunç, en umutsuz koşullar bile. Biz de uyumlu ya da uyumsuz, o yeni gerçekle yaşamayı öğreniriz. Her gerçek kendi dilini doğurur. Heidegger’in dediği gibi, “dil varlığın evidir” ve insan bu eve muhtaçtır. BÜTÜN ATEŞLER SÖNDÜĞÜNDE Filiz Özdem YKY Yayınları, 2022 168 s.
- Kurtuluş olasılığımız gelecekte değil, geçmişte
Son On Yılın Öne Çıkan Düşünürleri arasında yer alan Amitav Ghosh, mitle tarihi, gerçekle kurguyu, geçmişle şimdiyi ustaca harmanladığı Silah Adası’nda iklim değişikliğini ve göçü merkeze alıyor; okuru, dünyanın durumu üzerine düşünmeye davet ediyor. Bundook. Silah. Sıradan bir kelime, ta ki Deen Datta’nın dünyasını altüst edene kadar... Nadir kitaplarla uğraşan bir sahaf olarak Brooklyn’de münzevi hayatı süren Deen, dünyaya sarsılmaz bir rasyonellikle bakmaktadır, fakat çocuk yaştan aşina olduğu bir Bengal efsanesi onu tesadüf eseri tekrar bulunca, inandığı her şeyi sorgulayacağı sıra dışı bir yolculuğa çıkmak zorunda kalır. Bengal’deki eski bir tapınaktan Los Angeles’a ve Venedik’e kadar kadim bir mitin izini sürdüğü bu serüven, yol boyunca karşılaştığı kişilerin anıları ve tecrübeleriyle şekillenir: Bu yolculuğun başlamasına aracılık eden Piya; Deen’in gözlerini günümüzün dünyasında hayatta kalmaya çalışmanın gerçeklerine açan Tipu; muhtaç birine yardım etmek için çaresizce uğraşan Rafi ve bütün bu karakterlerin bir parçası olduğu hikâyenin eksik halkasını tamamlayan Cinta... Amazon, Chicago Review of Books ve Vulture Yılın En İyi Kitapları 2021 Dublin Edebiyat Ödülü Uzun Listesi Amitav Ghosh, 11 Temmuz 1956’da Kalküta’da dünyaya geldi. Hindistan, Bangladeş ve Sri Lanka’da büyüyen yazar, eğitimini Delhi, Oxford ve İskenderiye üniversitelerinde tamamladı. Eserleri otuzdan fazla dile çevrilen Ghosh, 1990 yılında ilk romanı The Circle of Reason’la Fransa’da Prix Médicis Ödülü’ne, The Shadow Lines isimli romanıyla Hindistan’da Sahitya Akademi Ödülü’ne ve Ananda Puraskar’a layık görüldü. 1997 yılında Kalküta Kromozomu romanıyla Arthur C. Clarke Ödülü’nü kazandı; 2008’de Ibis Üçlemesi’nin ilk romanı Haşhaş Denizi’yle Man Booker finalistleri arasında yer aldı. 2018’de Hindistan’ın en önemli edebî nişanı olan Jnanpith Ödülü’ne layık görüldü. 2019’da Foreign Policy tarafından Son On Yılın Öne Çıkan Düşünürleri arasında gösterildi. Tarihî kurgularıyla öne çıkan ve eserlerini çevre, doğa, eko-eleştiri temalarının etrafında şekillendiren Ghosh, bu alanlarda çağdaş edebiyatın sayılı isimlerinden biridir. SİLAH ADASI Amitav Ghosh Timaş Yayınları, 2022 Çeviri: Mehtap Özer İsovic
- İmkânsızı yazıya dökmek
Ümit Güçlü, Naja Marie Aidt’in oğlunun ölümü üzerine tuttuğu yası anlattığı günlüğü/yaşantı romanı, Carl'ın Kitabı üzerine yazdı: "Unutmaktan korkan anlatıcı ses, kederin tedavi edilemeyeceğinden ve huzursuzluğundan sürekli bahsediyor." Ümit Güçlü Carl’ın Kitabı, şair - yazar Naja Marie Aidt’in oğlunun ölümü üzerine tuttuğu bir yas günlüğü/ yaşantı roman. Kitap, kurguyla yaşanmışlığı iç içe geçirerek ilerlemeye başlıyor. Oğlu Carl’ın ölümü üzerine bir yas tutma biçimine bürünen anlatı, kendisini iki ana hatta ilerletiyor; ölüm ve yas. Anne anlatıcı, oğlunun bazı yönlerini ölümünden sonra fark etmeye başlıyor. Carl’ın yazdığı bazı şiirlere ulaşıyor, güzel yemek pişirdiğini öğreniyor, filmler için montaj yapan biri olma arzusunu fark ediyor. Defterlerini okuyor ve bunların kendi üzerindeki etkilerini günlüğüne kaydediyor. Yazar ve romanda kurguladığı anlatıcı, bu günlüklerin üzerinde birleşmiş oluyorlar. Günlüklerde bazen itiraf bazen anı şeklinde oluşturulan notlar, Carl’ın Kitabı anlatısının ilerletici diğer yapısal öğesini oluşturuyor. Bu günlüklerde Carl’ın yazdığı şiirleri de okuyabiliyoruz. Unutmaktan korkan anlatıcı ses, kederin tedavi edilemeyeceğinden ve huzursuzluğundan sürekli bahsediyor. Anlatı boyunca, iç sıkıntısını yazı ile sağaltmaya çalışıyor. Romanın (!) neredeyse her bölümünde düzyazı kesintiye uğruyor. Kitap, sürekli anlatıdan şiire giden yolda, okurla iletişimin şiirle kurulmasını isteyen bir gizli arzuyla dolu. Carl’ın Kitabı, dünyanın farklı coğrafyalarında yaşamış Stéphane Mallermé, Anne Carson, Walt Whitman gibi şairlerin şiirlerini de anlatıya akıtırken, ilerledikçe kendi yüzeyini bir şiiryüzey’e dönüştürüyor. Yas, bu şiiryüzey’de bir arınma, kurtulma, yüzleşme alanı haline geliyor. “Şiir yazmak gibi. İmkânsıza yaklaşmak gibi: seni yazmak.” (s.49) Kitap, şiiryüzey alanında bize bir soruyu zorunlu kılmış oluyor. Yazı ya da bu kitap özelinde “kurgulanmış olan yazı”, yas için bir mekân haline geldiğinde ortaya çıkan şey nedir? Arınma töreni mi, yazardan dışarı çıkan sesin onun içini ferahlatması, ona bir terapi sunması mı? Yaşantı anlatı da diyebileceğimiz Carl’ın Kitabı’nda çoğu yerde Naja Marie Aidt, kitabı oluştururken faydalandığı izlekleri de açıklama yoluna gidiyor. Kendi sesi ile anlatıcı annenin sesini çoğu satırda tek bir ses halinde sunuyor. Başvurduğu şiirlerin ağıt ile olan kökensel ilişkisine dair bilgi sunuyor mesela. Ya da tragedyalardaki kahramanların kendi yaşantısına olan yansımalarına değiniyor. Ama bir yerde Naja Marie Aidt, bu kitabın merkezi diyebileceğimiz bir ilişki biçimini doğrudan anlatıyor. “Yazı açılır ve tüm yetersizliğini, yazılamayanların içinden dışarı döker. Ölümün içinde eriyip durduğu bir delikten. Saf kederi özenle yazmak mümkün değil. Ona uyan bir biçem yok. Gerçek hiçbir şeyi, var olmayan yaşamı yazmak. Nasıl? Bilinmeyeni, sessizliği, hepimizin karşılaşacağı şeyi yazmak, nasıl? Duygusallıktan kaçınmak isterseniz acı, cümleleri tam ortasından keser. Sözcükler yetersiz ve cılız salınırlar satırlarda; satırlar, oldukları yerde bıçakla kesilmiş gibi biter.” (s.116) Yazar, yaşadığı olayı anlatmaya karar verdiği anda ister istemez başından geçen bu acı deneyimi bir kurgu haline de sokmak zorunda. Zamanda yer yer ileri ve geri gitmesi bu yüzden bu kitabı kurguya yaklaştıran unsur oluyor. Yazı ile anlatamayacağının farkına zaten en başta kendisi de inanmış durumda. Yazı ve yazı alanı anne için bir rahatlama, deneyimini paylaşma ve kendisini de bütün bu olanlara inandırma işlevi ile kullanılıyor. Romana ara ara yaklaşan fakat olayların, kişilerin ve Tarih’in kendisine sınırlı olarak yer bulduğu bir yorum alanında, Naja Marie Aidt bir ağıt oluşturmuş oluyor. Kurgulanmış olan yazı, Şiiryüzey alanında suyun üzerinde serbest kalan çöp parçaları gibi sağa sola savruluyor. Acı ve ölüm, kelimelerin gündelik anlamlarını, edebiyat tarihi içerisinden “denk gelen” şairlere çarptırarak anlatı boyunca ilerlemiş oluyor. Şiirin anlatıda oluşturduğu atmosfer, belki de belleğin en zor durumda kaldığı ve travmatik deneyimi kaydetmenin çok zor bir hal aldığı durumda, bir teselli imkânı olarak başvurulan “nefes alma alanı” haline gelmiş oluyor. Genç yaşta ölen bir oğul, ölümüyle annesinin yaşantısını da tamamen değiştirmiş, aslında kitabın tamamını kurgulamış da oluyor. Anne anlatıcının ağzından dökülen ve Naja Marie Aidt’in yazarı olduğu kitabın asıl yazarı, Carl yani oğlu olmuş oluyor. Carl’ın Kitabı, kitabı Türkçeye çeviren Sadi Tekelioğlu’nun da genç yaşta yaşama veda etmiş olması, okurun en başta karşılaştığı ve anlatının atmosferini biraz daha ağırlaştıran unsur haline geliyor. Yas, yazı ile ne kadar anlatılabilirse o sınırı zorlamaya çalışan bir anlatının tanıkları olmak da birgün bu acı gerçekle ne şekilde temas edeceğimiz sorusunu bize sordurmuş oluyor. CARL’IN KİTABI, ÖLÜM SENDEN BİR ŞEY ALDIĞINDA ONU GERİ VER, Naja Marie Aidt Everest Yayınları, 2022 Çeviri: Sadi Tekelioğlu 144 s.
- Yavuz'un ezber bozan hikayesi
New York Times Book Review En İyi Kurgu Dışı Kitap Ödülü kazanan Tanrı’nın Gölgesi’nde Mikhail, orijinal haritalar ve çarpıcı çizimler eşliğindeki ezber bozan metniyle Selim’in hayatını olağanüstü akıcı ve ustalıklı bir üslupla aktarırken İslam tarihi hakkındaki önyargıları da yıllardan beri egemen olan “Batı'nın yükselişi” teorileriyle birlikte altüst ediyor. Epsilon, tarih profesörü Alan Mikhail’in, Times Literary Supplement, Publishers Weekly, History Today gibi mecralar tarafından yayımlandığı sene “Yılın En İyi Kitabı” olarak gösterilen Tanrı’nın Gölgesi - Yavuz Sultan Selim ve Bilinmeyen Hikâyesi adlı kitabını Yeşim Öksüzoğlu’nun çevirisiyle okurlara ulaştırıyor. Alan Mikhail’in orijinal haritalar ve çarpıcı çizimler eşliğindeki ezber bozan metni Selim’in hayatını olağanüstü akıcı ve ustalıklı bir üslupla aktarırken İslam tarihi hakkındaki önyargıları da yıllardan beri egemen olan “Batı'nın yükselişi” teorileriyle birlikte altüst ediyor. Kristof Kolomb’un Amerika’ya yaptığı yolculukları Müslümanları katletmeye yönelik beceriksizce girişimler olarak hikâye edişini, Osmanlı’da kölelerin toplumun seçkinleri hâline gelişini, Hıristiyan devletlerin köle ticaretinde dünyaya saldığı vahşeti aktarırken, Selim’in Osmanlı’sının dünya tarihindeki önemine dair bakışımızı tazeliyor. Alan Mikhail, Yale Üniversitesi Tarih Bölümü başkanı ve tarih profesörüdür. Ortadoğu ve dünya tarihi alanındaki çalışmaları ile tanınmaktadır. Ortadoğu ve çevresinin tarihi hakkında çok sayıda ödül almış otuzun üstünde bilimsel makalesi ve üç kitabı vardır. Bunların arasında, Osmanlı ve Türkiyat Araştırmaları Derneği’nden Fuat Köprülü Kitap Ödülü alan Under Osman’s Tree: The Ottoman Empire, Egypt, and Environmental History, Amerika Ortadoğu Çalışmaları Cemiyeti’nin Roger Owen Kitap Ödülü’nü alan Nature and Empire in Ottoman Egypt: An Environmental History bulunmaktadır. 2018’de Alexander von Humboldt Vakfı’nın uluslararası düzeyde seçkin beşeri bilimci akademisyenler ve sosyal bilimcilere verdiği Anneliese Maier Araştırma Ödülü’nü aldı. Yazıları New York Times ve Wall Street Journal’da yayınlanmaktadır. TANRININ GÖLGESİ Alan Mikhail Epsilon Yayınları, 2022 Çeviri: Yeşim Öksüzoğlu 584 s.
- Öykü: Azime Topal’ın Aziz Hatırasına
Huysuzluklarımdan bezmişti yıllardır fakat bu geceyi de atlatırsak bir daha üzmeyecektim onu. Onun haberi olmadan söz veriyordum kendi kendime. Neslihan Demir Eğilmiş yaşlı bedenimin katlarını açıp, oklava yutmuşçasına dimdik durdum süslü binanın önünde. Bütün kuvvetimle sıktığım için buruşmuş davetiye bir elimde, boğazımda düğümlenip bacaklarımda çırpınan gururun yükünü taşıyan bastonum diğer elimdeydi. Evden çıkıp buraya kadar gelebilmemi arkamda durmuş bana hayretle bakan kızıma borçluydum. O, bütün bunların benim için ne anlama geldiğini bilmiyor. Hususiyetle evime kadar ulaştırılmış davetiyeye, bu gecenin anlam ve öneminin bendeki tezahürüne, dünyada unutulduğumu zannederek Azrail’le dalaştığım gelgitlerimden bir yaşam pınarına dönüşmeme, dizginlerinden kurtulmuş ruhumun, yaşlı bedenimi buralara kadar nasıl koşturduğuna bir anlam veremese de bana destek oluyordu. Kapıdaki görevlilerin yönlendirdiği uzun koridoru türlü çeşit hastalığım, mesela kalça kemiğimde platin, dizlerimde kireçlenme yokmuş gibi adımlarken kızımın, “Anne yavaş! Acele etme bu kadar.” diyerek asıldığı kolumu kurtarmanın derdindeydim. Huysuzluklarımdan bezmişti yıllardır fakat bu geceyi de atlatırsak bir daha üzmeyecektim onu. Onun haberi olmadan söz veriyordum kendi kendime. Loş salonun kapısındaki görevli kadın, kibarca eğilip kulağıma bir şeyler söyledi. Salonda, inceden yayılan güzel bir müzik ve fısıltıların birlikten kuvvet doğuran gümbürtüsü vardı. Ne dediğini anlamadım. Zaten kulaklarım az duyuyordu şimdi hepten sağır olmuştum. Elimdeki davetiyeyi kapan kızım, görevli kadınla konuştuktan sonra ilerlemeye başladık. Ön sıralarda pek tanımadığım ama hallerinden organizasyonun ev sahipleri olduğu belli olan birileri oturuyordu. Hemen arkasında ise kırk yıl öncesinden şimdiye sızmayı başaran, vaktiyle yazdıklarına hayran olduğum edebiyat kodamanı, onun da yanında seksenine merdiven dayamasına rağmen mihrabı yerinde tutmayı başarmış bir başka kadın yazar vardı. Hepimizin yeni yeni palazlandığı yıllarda nice postalar atmıştık birbirimize. Yeni kitap tebrikleri, yayımlanan öykülerimiz için eleştiriler, takdirler. Ben onları tanımıştım fakat onlar beni tanımadı. Bir zamanlar yazdıklarımız üzerine birbirimizle yaptığımız beyin fırtınaları hiç yaşanmamış gibi, geçip gittim önlerinden. Görevli kadının ve kızımın işaret ettiği koltuğa yerleştim. Oturmamla ellerimin gittikçe soğuduğunu, bacaklarımın titrediğini hissettim. Nice sonra ışıklar daha da karardı. Fısıltıların sesi kısıldı ve sahnenin tam ortasındaki kürsüde kocaman yuvarlak bir ışık patladı. Çıtı pıtı biraz da kıkırdak bir kız parmağının ucuyla mikrofona vurdu. Pıt! Pıt! Şimdi iç gıcıklayan mikrofon sesine bu kızın konuşması eklenmişti. Bu sefer dediklerini duyabiliyordum ama söyledikleri Türkçe miydi emin değildim. Dil evirilmiş biz yaşlanmıştık. On dakika kadar süren konuşmasında bazı isimlere teşekkür etmiş, birtakım bilgiler vermişti. Elindeki küçük kumanda marifetiyle arkasında duran dev ekran açılıverdiğinde ise ben daha ne olduğunu anlayamadan coşkulu bir alkış kopmuştu. “Azime Topal’ın Aziz Hatırasına…” Kocaman fotoğrafına bakakaldım. Tüm güzelliğiyle, hiç ölmemiş gibi kanlı canlı karşımdaydı. Geldikleri için mesafeli teşekkürlerini sunduğu herkesten beni ayırmış, kalabalığın içinde beni bulmuş, hasretle kucaklıyor gibiydi. Oysa hiç sarılmamıştık biz. Sahnede yer değiştiren konuşmacılardan, söylenen şarkılardan, okunan şiirlerden fotoğraf haricinde her şeyden çoktan kopup gitmiş, akıp giden zamandan çıkmıştım. Fotoğrafının içinde bir yere tutunmaya çalışıyordum. “Annem, edebiyatla olan bağını hiç koparmamış, bu meslekte kadın olmanın tüm zorluklarına rağmen yolu, inançla yürümeye devam etmiş ve geride onlarca edebi eser bırakmıştır. Bundan böyle annemin adı ile her yıl düzenlenmesini amaçladığımız bu edebiyat yarışması, edebiyata aşkla bağlı nice gençlerin önünü açsın, yolunda ışık olsun istiyoruz. Bu gecenin düzenlenmesinde desteklerini esirgemeyen dostlarımıza ve tüm katılımcılara çok teşekkürler. Hepiniz hoş geldiniz.” sözleriyle kendimi fotoğraftan kopardığımda gördüğüm adam, bir zamanlar istikbaline dualar ettiğimiz oğluydu. Analık perişanlığı işte, oğlunu özledikçe bana da fotoğrafını yollardı. Onu üniversite mezuniyetinden sonra görmedim. Bu çocuklar belli bir yaştan sonra senin istediğin kadraja bir türlü girmiyor. Nerede eski bir hatıra var ona tutunarak devam ediyorsun yola. Demek koca adam oldun ha! Hay maşallah. Nasıl da benziyorsun annene. Seni görüyor ve ne kadar gurur duyuyordur. Tıpkı benim gibi, benden öte. Ne mutlu… Ona söylemek istediğim halde yaslayacak sağlam bir duvar bulamadığım hislerim, aklımın ardiyeye dönmüş odalarında yankılanıyordu. Sen büyürken oldu tüm bunlar yavrum. Yemek kokusu, çamaşır suyu, hayat gailesi ile birlikte türlü çeşitli elem keder sinmiş ruhunu kaynar kazana attı annen. Etleri lime lime olup kemiğinden sıyrılana kadar pişirdi ruhunu. Köpüğünü aldı, yağını süzdü kendinin. Sonra yeni bir doğuma yattı. Her sancısında kanla revanla doğurdu. Kimini boğdu attı, kimine nefesini üfledi. Ben seni de, o kitapların kalp atışlarını da iyi bilirim. Annen, uzak bir yolun ucundaki yoldaşımdı benim. Hep birbirimize doğru yürüyen ama varamayan iki dosttuk. Telefon ucundan, kaybolan mektuplardan sıyrıldık geldik. Birbirimizi hiç görmedik, göremedik. Belki de görmek istemedik kim bilir. “Keşke yakın olsaydık.” demiştim de, “Ne önemi var, kalbimiz bir olsun” demişti. O gün imzaladık sessiz anlaşmamızı. Böylesinin daha büyülü olduğuna inanarak. “Anne! İyi misin?” diyen kızıma döndüğümde gözlerimden akan ince yaşları elimle silmeye çalışıyordum. Bana bir şeyler diyordu ama anlamıyordum. Sonunda anons edilen adımı fark etmiştim. Tüm salon bana bakıyordu. Şaşkınlığımı nereye koyacağımı bilemezken Azime’nin can oğlu yanımda bitiverdi. “Teyzeciğim, kürsüye gelebilir misiniz? Birincilik ödülünü siz takdim edin istiyoruz. Lütfen!” Bakakaldım. Koca adamın nazarımdaki gençlik yüzüne uzandı parmaklarım. Yanağına dokundum usulca. Konuşacak, cevap verecek, onay verecek hiçbir muhakemeye yetkin değildim. Ölüm katılığına ermeye yüz tutmuş bedenimi oğlumuzun kollarına asarak kalktım yerimden. Alkışlar kopuyordu. Bunlar benim için olamazdı, olmamalıydı. Heyecan, gurur ve hemşireme özlemimden, onun vakitsiz gidişinden duyduğum iç ezen öfkemden nereye bastım bilmem, kendimi kürsüde buldum. Uçtum herhalde hiç bilmiyorum. Gençten bir kız karşımda saygıyla ödülünü almayı bekliyordu. Hostes, elinde tuttuğu ödülü solumdan bana doğru uzattı. Bir yükseltinin üstünde şahlanmış, uçları beyaz köpüklü masmavi bir dalga, cama üflenmiş, şekillenmişti. Su gibi, deniz gibi, sen gibi, kırılgan, güçlü, şeffaf, ketum, yutan, sürükleyen… Ödüle ne kadar baktım, onu elimde ne kadar tuttum bilmiyorum. Karşımda erimekte olan kızcağıza gözüm değince, aydım. Ona takdim edecektim ödülü. Hak etmiştir yavrucak ama onu alıp eve götürmeyi ben de çok istedim. Uzattım gönülsüzce. Ödülü alıp, nazikçe elime uzandı. Öptürmedim elbette iki elimle buza kesmiş ellerini tuttum. Sonra can oğul, koluma girdi. Beni kürsüden indirirken yine alkış kıyametti ama bu kez yeni öykücü hanım kızın birinciliği kutlanıyordu. Son basamaktan adımımı atmıştım ki, can oğul bana bir zarf uzattı. “Teyzeciğim, bu annemden.” Kızım olanca şaşkınlığıyla beni karşılayıp elimden tuttu. Koridora doğru yürümeye başladık. Başımı Parkinson’a tutulmuş gibi sallıyor bir yandan da ağlıyordum. Misafir koltuklarından birine iliştim. Zarfı açtım. “Hemşire, Bu, öldükten sonra sana ulaşmasını vasiyet ettiğim bir mektup. Malum nice mektubumuz postada kayboldu kaldı. Bu kez emin bir yere, oğluma emanet ediyorum. Dostluğunu, desteğini ömrümce hissettim. Mutluluğumu da kederimi de bir kardeş gibi paylaştın benimle. Uzaklarda görünüp yanı başımda duran eldin sen. Riyasız, çıkarsız, alabildiğine mavi bir dostluğun mimarıydın. Bana hep inandın. Hediye ettiğin her şey için teşekkür ederim. Sevgilerimle. Azime. Küçük kuşlardık havalandık gökyüzüne. Aşk vurdu, kanat kırıldı, gök yarıldı. Düştük. Üstümüze yağmur, ayağımıza bir lokma simit değdi. Sonrasında yürüdük hepsi bu.” Kafamı kaldırdığım anda koridorun sonunda gördüm onu. Kuğu gibiydi. İnce, uzun, biçimli bacaklarının birini diğerinin önüne getirip şapkasını çıkarır gibi eğildi. Dizlerine kadar inen beyaz ceketi, topuz yaptığı gür kumral saçları, dişlerini inci gibi serdiği gülümsemesiyle, iki omzunu mesken etmiş kıvanç melekleriyle, en çok da ışıl ışıl gözlerindeki gururla bana bakıyordu. Capcanlıydı. “Elbette canlı olacaksın, hâlâ seni konuşuyoruz burada.” diye bağırarak, ona doğru koştum. Ellerimi savura savura kâh kahkaha atıyor, kâh ona sataşıyordum. Bastonumu, ağzı bir karış açık kalmış kızımı ve bu kırk yıllık geceyi, geride bırakırken, kalbim son tik taklarını atıyordu.
- "Hafızamızı kaybediyoruz, iyi ki de kaybediyoruz."
Roberto Bolaño'nun ölmeden haftalar önce yayıncısına teslim ettiği Katlanılmaz Sığırtmaç, Paris'in arka sokaklarından Latin Amerika edebiyatının idollerine uzanan bir anlatı bütünü. Katlanılmaz Sığırtmaç'ı meydana getiren beş öykü ve iki deneme Arjantin kırsalından Paris'in arka sokaklarına, lağımlarda gezinen fare polislerden Latin Amerika edebiyatının idollerine uzanır. Latin Amerika Avrupa'nın akıl hastanesi, Birleşik Devletler ise fabrikasıydı. Fabrika şimdi ustabaşıların elinde ve işgüçleri akıl hastanesinden kaçan deliler. Akıl hastanesi, en aşağı altmış yıldır, kendi yağıyla kavruluyor, kendi yağlarını yakıyor. Roberto Bolano, 1953'te Şili'de doğdu. Çocukluğunu Şili'de, ilkgençliğini Meksika'da geçiren Roberto Bolaño yirmili yaşlarda Avrupa'ya giderek Katalonya'ya yerleşti. Geçimini bekçilik, mevsimlik işçilik, bulaşıkçılık gibi işlerden sağlarken bir yandan da şiirler ve romanlar kaleme aldı. İlk çocuğunun dünyaya gelmesinin ardından gelirini artırmak amacıyla düzyazıya ağırlık vermeye başladı. Vahşi Hafiyeler (1998) romanıyla Rómulo Gallegos ve Herralde ödülleri başta olmak üzere birçok ödül kazanmasıyla Latin Amerika edebiyatının Boom kuşağından beri en önemli romancısı olarak gösterildi, eserleri birçok dile çevrildi. 2003'te 50 yaşında Barcelona'da öldü. KATLANILMAZ SIĞIRTMAÇ Roberto Bolaño Can Yayınları, 2022 Çeviri: Seda Ersavcı Dizi: Can Modern Tür: Öykü 152 s.
- ''Kesinlikle bir şeye ihtiyacım vardı, belki de yeni bir hayata...''
Çağdaş Yunanca edebiyatın önemli temsilcilerinden Dimitris Sotakis'in kaleminden çıkan Büyük Hizmetkâr, kaderin oyunuyla birbirine bağlanan iki yalnız adamın hayatlarını tersyüz ederken insanın kendiyle olan mücadelesine gerçekçi bir perspektiften bakıyor. İktidarın yarattığı güç yanılgısına dair çarpıcı bir anlatı sunan yazar, kapitalizmin bireye dayattığı ''ideal hayat'' hedefini başarının merkezine koymuş şehir insanını usul usul eleştiriyor. Beklentileri yönetmeye çalışarak mutlak bir mutluluk elde edilemeyeceğini yüzümüze vuran roman, bir yandan da depresyonun insan hayatının her zerresine nüfuz ederek onu nasıl atıl bıraktığını gözler önüne seriyor. Ölüm döşeğinde yatan güçlü ve nüfuzlu bir amca, kendini bildi bileli ona hizmet eden sadık hizmetkârı ve varsıllığın ortasında hiçliği yaşayan yeğeni... Amcanın ardında bıraktığı hatıraların hayaletleriyle baş başa kalan iki adam için belki de tek çözüm yolu yeni bir hayata başlamak! Her şey işadamının, amcasının eski ve sadık hizmetkârı Marios'u (!) işe almasıyla başlar. Plan başta tam da istedikleri gibi işler; işadamı artık dilediğince sosyalleşebilirken, hizmetkâr da ev ve bahçe işleriyle ilgilenecektir. Sınırlarının keskince çizildiği düşünülen bu yeni hayat düzeninin tekinsiz, karanlık yollara saparak içinden çıkılmaz bir labirente dönüşmesi ise an meselesidir. Dimitris Sotakis, bir madalyonun iki yüzünü andıran iki adamın zamanla birbirlerinin yaşamlarını nasıl ele geçirdiklerini ustalıkla betimlerken, yer yer gerçekçi yer yer gerçeküstü bir dünyanın uçlarında geziniyor. Büyük Hizmetkâr, istediği hayata kavuşmanın sarhoşluğuyla yaşamayı unutanların aydınlanabilmeleri için, mağlubiyeti de galibiyeti de mutlaka tatmaları gerektiğini savunuyor. Dimitris Sotakis, 1973'te Atina'da doğdu. Londra'da müzik eğitimi aldı. İlk romanı Ev, 1997'de yayımlandı. Yeşil Kapı (2002), On Bir Erotik Ölüm (2004), Gürültü (2005) ve Mısır Adam (2007) başlıklı çalışmaları olumlu eleştiriler aldı, başka dillere çevrildi ve ödüller kazandı. Yazar, 2010'da Vincitore dell' Athens Edebiyat Ödülü'nü, 2011'de de Avrupa Birliği Edebiyat Ödülü'nü aldı. 2009 yılında yayımlanan Soluğun Mucizesi ise Sotakis'i çağının önemli yazarlarından biri hâline getirdi. BÜYÜK HİZMETKÂR Dimitris Sotakis Delidolu Yayınları, 2022 Çeviri: Fulya Aktüre 176 s.















