top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Öykü: Temizlik Benim İşim

    Dünyayı bütün tozlarından, kirlerinden arındırsam, sulanmamış tek bir saksı dibi bırakmasam, sardunyalarımın sararmış yapraklarını ayıklasam, annemin menekşelerinin toprağını yenilesem yine de bir tekne kazıntısı, kürtaj artığı olduğumu tekrarladım kendime; kafama kafama vurdukça bunu, soluk alacak yer bulamadım. Eylem Asrav Evcilik oyunlarımı yedi yaşımdan itibaren, boyuma uygun taş kovam, avuçlarım arasında rahatça kovaya daldırıp çıkarabileceğim, suyunu iyice sıkabileceğim büyüklükte, eskimiş, incelmiş peşkirlerden bozma taş bezimle, anneannemin dört oda bir salonlu, gepgeniş balkonlu evinde temizlik yaparak oynardım. Boyasız, ahşap kapıların, pencerelerin, macunu çatlamış, kurumuş pencere camlarının, çivit mavi boyalı ahşap tavanların, eski eşyaların yığılı olduğu, ölüm kokusunu bunca yıldır muhafaza eden arka odanın bulunduğu o evin, fayans yerine rutubetli mavi duvarlarla kaplı, odunlu termosifonlu, tahta kütürgeli banyosunda anneannemi yıkarken korkar, parmaklarım arasında un ufak olacağını sanırdım kemiklerinin. O saçlarının örgülerini çözerken usulca sırtını ovardım; ben ovdukça pembeleşirdi teni; burnu kapalı yeşil plastik terliklerin içinde parmaklarını oynattıkça sanki banyonun içinde bir kurbağa varmış duygusuna kapılırdım vıyk vıyk. Kovadan maşrapayla aldığım suyu başından aşağı boşaltır, zeytinyağlı sabunun seyrelmiş saçları arasından belirgince görülen kafa derisini delip geçmesinden korkardım. Sonra sıcak suda yumuşamış tırnaklarını keser, saçlarını tarar, gaz sobasının üzerinde ısıttığım taşını, patiklerini giydirdiğim ayaklarının altına koyardım, tükürük hokkasınıysa kırmızı kadife koltuğunun yanına. Bu günlere kolay gelmedim yani ben. Yedi yaşımda başladım temizlik kariyerime. Cılız, çelimsiz bedenimden beklenmeyecek bir iş kuvvetim vardı. Anneannemin tüyleri dökülmüş, turuncu desenli Isparta halısını yine onun ördüğü banyo keseleriyle silerdim – iki su arap sabunlu, bir su duru sulu. Ben sildikçe halılar öter, dile gelirdi sanki. Mahalledeki zenginlerin evlerine gelen yardımcıların dahi bu denli güzel halı silmediği konuşulurdu ağızdan ağza. Anneannemle kalmadım; sonraki hayatımda eski evleri, yeni evleri, yazlık evleri, kışlık evleri, boyası badanası yapılacak evleri, hastane odalarını, otel odalarını, merdiven altlarını, bodrumları, kömürlükleri, vitrin içlerini, çekmece diplerini, mutfak dolaplarını, banyo fayanslarını, çöp kutularının içlerini dışlarını, saç fırçalarını, buzdolabı raflarını, boyalı boyasız kapıları, tuvaletleri, küvetleri, bambu bahçe takımlarının kıvrımlarını, bilgisayar klavyelerinin içlerini, bahçeleri, terasları temizledim. Başkalarının evlerine de gittim temizliğe; o evlerde çeşme başlıklarını parlattım, fayanslardaki kireçleri kazıdım, ocaklardaki yağları erittim, şöminelerdeki külleri süpürdüm, kadife perdelerin tozlarını silkeledim, duvarlarda asılı fotoğraflara baktım, Brighton’daki evimize döndüm, kendimi yıkadım, o günlerin akşamında kazıyacak, temizleyecek tek bir köşe bulamayınca yorgunluğumla uyudum. İlmek ilmek dokudum yani kariyerimi. Çok yorulduğum gecelerde kâbuslar gördüm, avaz avaz “Kurtarın beni!” diye bağırarak uyandım uykularımdan, kocama sarıldım, kızımın üzerini battaniyeyle örttüm, salona gidip kırmızı koltuğuma çöktüm, pencereden Manş’ı seyrettim. Gün doğuyordu, kendi evimdeydim, başka bir ülkede, uzakta, o evden çok uzakta, babamın duvardaki fotoğrafına baktım, “Yaşamıyor artık,” dedim kendime, annem geldi aklıma. Dünyayı bütün tozlarından, kirlerinden arındırsam, sulanmamış tek bir saksı dibi bırakmasam, sardunyalarımın sararmış yapraklarını ayıklasam, annemin menekşelerinin toprağını yenilesem yine de bir tekne kazıntısı, kürtaj artığı olduğumu tekrarladım kendime; kafama kafama vurdukça bunu, soluk alacak yer bulamadım. Arandıkça kâbuslara sürüldüm. Bedenim çürüdü, tırnak diplerim kanadı, yüzümdeki saç diplerimdeki yaraların kabukları kalktı; bedenimde tek bir tüye tahammülüm yoktu. Çenemdeki ayva tüyleri parlıyor, yeterince temiz değilim diye sıçrıyordum. Tazelediğim yaralarımın üzerine ilaç sürdüm; sırtım kanadı, tırnaklarımın içi boşaldı, düşen tırnakların yerine yenileri geldi, uykumun içinde her saniye sanki yeni bir kanserli hücreyle rahmim buruştu. “Bütün memelerimi alın, rahmimi sökün,” diye yalvardım doktora. “Kanser olmak istemiyorum,” diye haykırdım. “İçimi boşaltın, tertemiz olmak istiyorum, yaşamayı hak etmek istiyorum, pankreasımı da alır mısınız lütfen?” diye tısladım. Hayat yetmiyordu temizlik aşkıma. Roman okuyordum mesela, film seyrediyordum. Romanda sağanak yağmur bastırmıştı; salata kâsesi şarap şişesi balkon masasının üstünde kalmıştı, kadın karakter koşarak içeri girdi yalınayak, yağmur sularından ıslanmıştı ayakları, kanepeye uzandı o haliyle, kanepenin üstünde açık renkli bir keten örtü seriliydi, örtü ıslanmıştı muhtemelen, balkon zemini de tozluydu muhakkak, “Kim yıkayacak o örtüyü şimdi?” diye fırladım koltuğumdan; oyuncak bebeğin ağzından fışkıran sapsarı kirli su ipek bluzun üzerinde leke bırakmıştı, koşup sayfaların içine dalıp temizlemek istedim o bluzu, öyle öyle seyrettiğim filmlerin, okuduğum romanlarla öykülerin bir tekinde bile eksik bırakmadım temizlik dürtümü, benim işimdi kir, benim derdimdi pas, feriştahı olsa kurtulamazdı azmimden. Başka bir zaman, bir hastanenin yoğun bakım odasındaydık, hemşireler izin vermişlerdi babamın tırnaklarını kesmeme. Islak mendillerle, kesilmiş tırnak diplerindeki kirleri sıyırdım, gülsuyu döktüğüm pamuklarla vücudunun her köşesini sildim, yatağının etrafına Rebul yeşil çay kolonyası sıktım. Kapalıydı gözleri, hortumlar sarkıyordu her yerinden, entübe etmişlerdi, bedeni içinden bir akım geçmiş gibi ân ân sarsılıyordu, akciğerinde büyüyen, koskocaman bir tümörü vardı. Bütün vücuduna yayılmıştı kanserli hücreler; o gece yarısı öldü babam. Yıkadılar onu, pamuklara sardılar, gül kokuyordu artık; bir gün önce kesmiştim tırnaklarını, gassal da uzamış kaşlarını kesti, mavi gözlerini gördüm kirpiklerinin aralığından, “Güzel uyu, babacığım,” diye fısıldadım, “Güzel uyu”. Titriyordum gasilhanenin don soğuğunda, sırtımda taşıdım babamı, toprağa yatırınca üzerine toprak attım avuç avuç, mor çiçekler serptim dal dal, renkleri severdi babacığım, sonra nergisler, mor menekşeler ektim mezarına, bastıra bastıra ovdum mezar taşını yanına gittikçe, bembeyaz lekesiz olmalıydı onun mezarı, böceklerin yiyeceği, çürüyeceği bedenini gül kokularıyla uğurladığım için bahtiyardı içim; pek sevinçliydim, tertemiz olmuştu her yanı. Babamı gömdükten sonra eve döndüm, banyoya girdim, sıcak suyu açtım Temmuz sıcağında, bütün vücudumu eski bir tül perdeden bozma sabunlukla sürttüm, bir gün önce hastaneden gelince tüm kıllarımı temizlemiş olduğumu hatırladım sonra, tertemizdim ben de uğurlarken babamı, sırt çantamı bile yıkamıştım, sadece ayağımdaki kırmızı pabuçlar delikti, porçözün kapağı açılıp ayakkabımın içine dökülmüştü, delik ama temiz kırmızı pabuçlarla vedalaştım hepsi babamdan ibaret, adı yalan ailemle. Banyodan çıkınca babamın yatağına uzanıp uyudum. Kendime gelince, Vicdan’ın, ki dostu olurdu babamın, gül kurusu dallı, güllü desenli masa örtüsünü buldum, o dört katlı, sefertası modeli evde, orta katın kapalı balkonunda duran o eski şifonyerin çekmecesinde. Babamın o yıllarda içtiği sigaranın külü bir ucunu yakmıştı örtünün. Kendimi kesmek istedim, vazgeçtim, kör makasla masa örtüsünü doğradım, sonra şifonyeri ikinci katın balkonundan savurdum denize doğru. Bahçedeki beyaz zambakların üzerine düştü dört çekmeceli şifonyer. Terastaki kesik kısa yırtık hortumları topladım, hortum parçalarını sokağa attım, tuvaletteki ağı kesilmiş eski donlardan çaputları aldım bir bir; boylarını uzattılar her köşeden, çeşme arkasından, duşakabinin deliğinden, pencere pervazından, ahşap pancurun tutacağından, taharet çeşmesinin borusunun kenarından. Erimiş, minicik kalmış, lavabo kenarında banyodaki tasların içinde istiflenmiş sabun parçalarını biraraya getirdim. Yarı dolu deterjan şişelerini, kapaksız çöp kovasını, aynadaki su lekelerini bulaşık teliyle sürttüm; duvarları yıkadım, köpürdü banyo duvarları, sular evlerden taştı, gürül gürül sel olup aktı bahçe çeşmesinin suyu, mavi yaseminin yaprakları saçlarıma yapıştı, topuklarımı sokaktaki parke taşlarına sürttüm. “Sürt,” dedi annem, “iyice sürt, topuklarını temizle, pespembe olsun arkaları”. Derken topuklarım kanamaya başladı; kanım suya karıştı, gözüm karardı, bayıldım bayılacak, kendimde miydim bilemedim, mutfaktan kızarmış et kokusu geliyordu, sekiz yaşımın kurban bayramına koşuyordum, başka bir evin bodrumundaydık, babamın yemyeşil gözlerinin akı kan kırmızısı olmuştu, babam eve dönmüştü iki yıl sonra bir kurbanlık koyunla, “Yardım et,” diyordu, koyunun bacaklarını tuttum, koyunun başı vücudundan ayrıldı, avuçlarımın içinde tekmelerini hissettim canhıraş, sanki ellerimde can veriyordu hayvancağız, içi deşiliyordu, bağırsakları fırlıyordu, her tarafa bok kokusu yayılıyordu, her yeri yıkamak istiyordum, babamın yüzünden kan damlaları akıyordu. Sıcak etin kokusu ellerimden çıkmadı; zeytinyağlı sabun köpürmüyordu, ovuyordum ellerimi, delirtiyordu köpürmeyen sabun, Vicdan’ın yatağı uzaktaydı, akan kanlar o yatağa varıyordu, Vicdan’ın eşyaları, makyaj aynası, naylon çorapları, albümleri, ojeleri belenmişti... Fotoğraflarda tırnaklarındaki ojenin rengine dikkat kesiliyordum, beyazdı, babamla bir meyhanede yan yana oturmuşlar, ellerinde rakı kadehleri, masada arkadaşları da vardı. Masadaki kadınlardan birini tanıyordum, annemin Nevin Ablası’ydı, piyano çalan, resim yapan uzak akrabası, o neden o masadaydı? Vicdan’ın yeşil naneli şekerleri bir naylon torbanın içinde, peşi sıra çiğniyordum yeşil şekerleri, annem Vicdan’ın soset çoraplarını alıp geçiriyordu ayağına, İskandinav mavi kadife koltuklarını birer birer evimize taşıdık o bodrumdan, bebek yatağını görüyor, çok kıskanıyordum; ben yer yatağında yatıyordum çünkü, hiç olmamıştı öyle yaylı yatağım, sekiz yaşındaydım, o yatağı götüremezdik, içine sığmazdım; dallı güllü desenli perdeleri koltuk örtüsüne çevirmişti annem el dikiş makinesinde, mavi kadife koltuk yüzlerinde de sigara yanığı vardı ama minderi ters çevirip kullanmayı akıl etmişti çöpe atmaktansa. O bayram sabahının akşamında babam annemle uyudu. Annemin beni rahminden kazımak istemesi gibi bütün dünyayı kazıyarak pisliklerinden arındırmaya, babamın iki yıl sonra annemle uyuduğu o gece karar verdim. O geceden beri temizlik benim işim...

  • Bazen bir ömür yetmez insana...

    Klasik bilimkurgunun öncülerinden John Wyndham'ın yeni bir dünya düzeni müjdelediği Likenlerin Sırrı adlı romanı, çığır açıcı bir projenin pimini çekiyor ve insanlık kadar eski bir hayali muktedir kılıyor. Kaderi yeniden tayin etmeye yarayacak bilgeliğin ardında yatan sırları açığa çıkaran kitap, iki ya da üç katına ulaşacak bir yaşam süresini kadın-erkek ilişkileri nezdinde etraflıca irdeliyor. Heyecan verici kurgusunun satır aralarında 60'lı yıllar için son derece tuhaf, hatta alışılmadık derecede cesur sayılabilecek bir meseleyi, feminizmi odağına alan yazar; toplumsal cinsiyet rollerine yönelik tektipleşen anlayışı ve hastalıklı zihniyeti de ustalıkla yansıtıyor. “Birey İnsanı, Kurum İnsanı ile bir ölüm kalım mücadelesine girecek ve bu durumdan ciddi bir şizofreni doğacak...” Biri kariyerinin başında öteki doruğunda olan Diana ve Francis'in yolları tesadüfen kesişir. Dünyayı değiştirecek bir çalışmaya doğru usulca yelken açan iki idealist biliminsanı, birlikte, ayrı ayrı ama yan yana, basit bir likenden yola çıkarak inanılmaz bir buluşa imza atarlar. Zamanla her şey azıcık tuhaf ve hatta belki biraz da arapsaçına dönecek gibi görünse de çok daha uygar bir yaşam kapıdadır. Kadınların dünyası, çiçeklerle dolu uzun bir yaza yüz çevirmeyi başarmıştır nihayet. Fakat seneler sürecek yepyeni bir yaşam vaadi olanca cazibesiyle göz kırparken, kadın hakları ve kadınların yüzyıllara yayılmış ötekileştirilme geçmişi de yürek burkan bir gerçeklikle önlerinde serilmektedir... Uzun bir ömrün artılarını ve eksilerini kamusal düzen, iş dünyası, aile kurumu, sosyal çevre gibi farklı dinamikleri gözeterek masaya yatıran Likenlerin Sırrı, nihayetinde okurları her daim düşünmekten ve düşlemekten keyif alacakları bir soru ile baş başa bırakıyor: “Yaşayacak iki ya da üç ömrünüz olsa, bunu hangi koşullarda nasıl geçirmek isterdiniz?” John Wyndham Parkes Lucas Benyon Harris, 1903'te İngiltere'de doğdu. 1930-39 yılları arasında farklı isimlerle, farklı türlerde hikâyeler yazdı. 1946'da ''mantıklı fantezi'' adını koyduğu farklı bir biçimi denemeye karar verdi. Krizalitler (The Crysalids), Triffidlerin Günü (The Day of the Triffids), Chocky, Midwich'in Guguk Kuşları (The Midwich Cuckoos), Kraken Uyanıyor (The Kraken Wakes), Likenlerin Sırrı (Trouble with Lichen), Zamanın Tohumları (The Seeds of Time), Harici Dürtü (The Outward Urge), O Kadının Âdetlerini Düşün ve Diğerleri (Consider Her Ways and Others) ve Ağ (Web), yapıtları arasındadır. Kitaplarıyla popüler kültürü de etkilemiş olan Wyndham'ın, Triffidlerin Günü ve Midwich'in Guguk Kuşları adlı kitapları sinemaya da uyarlanmıştır. LİKENLERİN SIRRI John Wyndham Delidolu Kitap, 2022 Çeviri: Niran Elçi 232 s.

  • Notos'un Mayıs-Haziran 2022 sayısı çıktı

    Bilimkurgu edebiyatının son yüzyılından biraz daha uzun geçmişini kapsayan En Önemli 40 Bilimkurgu Romanı soruşturması 315 yazar, araştırmacı, çevirmen, editör, illüstratör ve biliminsanının yer aldığı önemli bir kamuoyunun seçimlerini yansıtıyor. Dosya kapsamında James Gunn, Margaret Atwood, Sevin Okyay, Barış Müstecaplıoğlu ve Özgür Tacer’in yazıları; Vuslat Çamkerten, Virginia Elena Patrone ve Hazal Kırımlı’nın desenleri yer alıyor. Notos’un bu sayısında politik kimliğinin yanı sıra son yıllarda roman ve öyküleriyle de tanıdığımız Selahattin Demirtaş’la yazarlık yolculuğu ve kitaplarıyla ilgili bir söyleşi var. Günümüz yayıncılık ortamında çeviri, nicelik ve nitelik bakımından önemli bir yer tutmasına rağmen bu işle uğraşanlar pek az tanınıyor. Edebiyat çevirisiyle uğraşan meslek erbabından iki çevirmenin “içeriden” bir diyalog kurmasına ortam hazırlayan Çevirmen Diyalogları’nda bu sayı Aslı Takanay ile Günay Çetao Kızılırmak söyleşiyor. Aganta bölümünde günümüz edebiyat dünyasına ve güncel kitaplara dair yazılarıyla Alev Bulut, Alper Güngör, Deniz Gündoğan İbrişim, Esin Akşar, Başak Bingöl Yüce, Fulya Kılınçarslan ve Yalın Gündüz yer alıyor. Bir Yazarın Seçtikleri bölümünde Hülya Soyşekerci okunmasını zorunlu gördüğü kitapları, Ahmet Büke ise en çok etkilendiği yazarı nedenleriyle birlikte Notos’a anlatıyor. Fulya Kılınçarslan ve Dilek Karaaslan kısa sorulara kısa yanıtlarla kendi yazarlık serüvenlerini ve yayımlanan son kitaplarını anlatıyor. Foto-Yazı bölümünde Elliot Erwitt’in fotoğrafını Ekin Deniz Kuzu kısa bir anlatıyla yorumluyor. Kitaplık bölümünde Birsen Ferahlı Yiğit Bener’in son öykü kitabı Öteki Kuruntular’ı, Şenay Eroğlu Aksoy Makbule Aras Eivazi’nin Sonun Bacakları adlı öykü kitabını, Banu Yıldıran Genç Aysun Kara’nın tarihi romanı Dünyanın Orta Yeri’ni, Serkan Parlak İlay Bilgili’nin Leylâ, Mektubum Eline Ulaştı mı? adlı öykü kitabını inceliyor. Notos’un bu sayısında öyküleriyle yer alan yazarlar: Ken Liu, Doğuş Benli, Remzi Karabulut, Derya Sönmez, Veysi Erdoğan, Aslı Rehber K. Beşer, Mehmet Mümtaz Tuzcu, Şefik Karakoç, Cansu Canseven, Rıdvan Hatun, Gülay Gökçen, Uğraş Abanoz.

  • “hayat işte, gerçek bir yalan…”

    Şule Tüzül, 2018 yılında Duygu Asena Roman Ödülüne layık görülen Oylum Yılmaz’ın ikinci romanı Gerçek Hayat üzerine yazdı: "Yazar, edebiyatın henüz keşfedilmemiş köşeleri var mı diye meraklı bir kedinin adımları ile yol alıp, yazının sınırlarını tek tek yokluyor." Bazen deriz ya; bilim kurgu sevmem, postmodern romanları tercih etmem, fantastik bana uymaz… Kitaplar da insanlar gibi. Asla yakınlık kuramayacağınızı düşündüğünüz insanlarla bir bakmışsınız dost olmuşsunuz, bir bakmışsınız en keyifli paylaşımları hiç ummadığınız insanlarla yapıvermişsiniz. Kitaplar da öyle. İyi kitaplar iyi insanlara benzer. Eğer bir kitap iyi ise derdini iyi anlatıyor demektir, hangi tekniği yöntemi kullanırsa kullansın iyi kitap kendini okutur. 2018 yılında Duygu Asena Roman Ödülüne layık görülen Oylum Yılmaz’ın ikinci romanı Gerçek Hayat, kendini okutan romanlardan. Postmodern ve fantastik özellikleri olan deneysel bir roman. Postmodern kitaplara biraz mesafeli duran bir okurum. Ancak Gerçek Hayat’ta daha ilk sayfalardan kendime yakın bir dünyanın içinde buluverdim kendimi. İyi kitaplar, sözcüklerle ifadesi mümkün olmayan duyguları mümkün kılarak o duyguyu okurlarına geçiriyorlar. Gerçek Hayat, o duygu ile sarıp sarmalayıverdi beni, “ne kadar bana benziyor” dedirterek içine çekiverdi. Hele kadınsanız, hele hele de edebiyatla içli dışlı yaşayan bir kadınsanız, sizin de bir parçası olduğunuz ortak bir davanın kelimelere dökülmüş hikâyesiyle baş başa buluveriyor okur kendini. Oylum Yılmaz, sanki tüm kadınların içini bambaşka bir dilde tercüme ediyor. Gerçek Hayat’ın ön planında Anadolu kadın azizeleri hakkında bir tez yazmaya çalışan, kendinden ve hayatından memnuniyetsiz, bir yandan para kazanmak için bir kafede ara sıra falcılık yapan Leylâ’nın hikâyesi var. 130 sayfalık kısacık bir roman. Ancak bu kısacık romanda sayfalar ilerledikçe Leylâ’nın hikâyesi onlarca yeni hikâye ile zenginleşiyor, derinleşiyor. Edebiyat, yazarlık, dostluk, zaman, aşk, toplumsal cinsiyet, mekân, doğa ve kadın, masaya yatırılan başlıca meseleler. Hayal ve gerçek, gerçeküstü mekân ve kahramanlar, hayaletler, melekler, ölüler romanın içinde bir koşudur tutturmuşlar, ne zaman nerede karşınıza çıkacakları belirsiz, iç içe geçen hikâyelerin içinde ilerliyorsunuz. Bir roman ya da öykü okurken en sevdiğim iki şey: tekinsizlik ve muallaklık. Gerçek Hayat’ta peşinizi bırakmıyorlar. Çukurcuma, Büyükada, İstanbul bir masalın mekânlarına dönüşüyorlar. Bununla da kalmıyor anlatılan mekânlar kahramanlarla özdeşleşiyor, mekânlar da roman kahramanlarına dönüşüyorlar. “Ayten’e anlatamam. Şehri sevmeyi değil, özlemeyi biliyorum, diyemem. Aileden. Bir buçuktan iki gibi, özlemekten sevmek diye bir şey varsa, öyle biliyorum İstanbul’u özleyerek sevmeyi, demem.” Fatma Aliye, Suat Derviş ve Cahit Uçuk, tıpkı Leyla, Ayten, Ahsen ve Ali gibi hem hayal hem gerçek kahramanlar olarak günlük hayatın bir parçası oluveriyorlar… “Babam olsa, hayat işte kızım, derdi. Onun kadar gerçek bir yalan, bulamazsın,” diyor Leylâ. Peki ne yapacağız? Bir yalanın içinde nasıl yaşayacağız? Bu hayata nasıl katlanacağız? Eh işte edebiyat tam da burada imdada yetişiyor. Fatma Aliye, tarihin derinliklerinden çıkıp romanımızın ana kahramanı Leylâ’ya diyor ki: “Yalanı mağlup etmek ancak onun olmadığı yeni bir yalan, yeni bir hikâye yaratmakla olur Leylâ. İçinde kendi hayatınızın nefes alıp verdiği yeni, hakiki masallar yazarak olur.” Suat Derviş ise ayaklarını yere vura vura söyleniyor: “Edebiyat bizatihi iddiadır! İddiası olmadığını söyleyen edebiyatçıya gülerim, her devrin nemelazımcıları vardır, o da işte ancak onlardandır.” Gerçek Hayat, kolay bir metin değil. Oylum Yılmaz’ın teknik tercihleri ve anlatım biçimi okura hazır bir sofra sunmuyor. Aksine yazar, edebiyatın henüz keşfedilmemiş köşeleri var mı diye meraklı bir kedinin adımları ile yol alıp, yazının sınırlarını tek tek yokluyor. Bu durum yazarı olduğu kadar, zor metinleri tercih eden okurlar için de bir hazza dönüşüyor. Romanın çok güçlü bir kurgusu var, ki aksi olsa 130 sayfalık kısacık bir romanda derdini anlatmak mümkün olamazdı elbette. Diğer yandan romanın en güçlü ögesi dili. Gerçek Hayat, büyülü bir roman ama bunun nedeni sadece hayalle gerçeğin iç içeliği değil. Büyülü olmasının ana nedeni romanın dili! Dil, hem kurgu, mekân ve anlatım gibi romanın diğer ögelerini üst düzeye taşımış hem de romanın ana kahramanlarından birine dönüşmüş, ki aksi durumda Gerçek Hayat, “Davamız siyasi, ilmi ve edebidir,” diyen bir davanın romanına dönüşemezdi düşüncesindeyim. Gerçek Hayat’ta dil, başlı başına bir kadınlık hali, kadın hikâyesi. “Hanımefendilik, bir zarif yoksulluk hali, varlıkta ya da yoklukta fark etmez, dünyayı ezilene, şanslıysan ezene kadar alttan almak hali…” “Kadın yazar” ya da “kadın” sorunu, konuşup konuşup bir noktaya getiremediğimiz, sonlandıramadığımız meseleler. Konuştukça da sorunu anlamak ve çözmekten çok iyice anlamını yitirmesine yol açar bir hale de getirdik yıllar içinde. Oylum Yılmaz bu meselelere nasıl farklı bir yoldan ulaşırım’ın, farklı bir hikâye ve dille nasıl sorunun özüne inebilirim’in peşine düşmüş. Bu kapsamda Fatma Aliye, Suat Derviş ve Cahit Uçuk’u romanın güçlü kahramanlarına dönüştürmesi boşuna değil. Onların nezdinde hem gelmiş geçmiş tüm kadın yazarlar bu üç isimde simgeleşiyor hem de Oylum Yılmaz hepimizin sorumluluğunu üzerine alarak hepimiz adına bir vefa borcunu yerine getiriyor, diyebilirim. Kitabın ilerleyen sayfalarında Emine Semiye, Belkıs Şevket ve İsmet Hakkı Hanım da bu minvalde romanda yerlerini alıyorlar. Oylum Yılmaz, kendisi ile yapılan söyleşilerin birinde cinsiyetsiz bir roman yazmaya çalıştığını söylemiş. Bence romanın cinsiyeti var: Gerçek Hayat, bir kadın olarak duruyor karşımızda. Her yönüyle, dili, anlatımı, üslubu, konusu, yazım teknikleri ile bence son derece kadınca bir şey yapıyor: erkeklerin edebiyatta çizdiği sınırlara, kurallara, tarih boyunca alışılagelmiş eril anlatıma ve yöntemlere kafa tutuyor, bunu da bir erkeğin kafa tutuşu gibi değil bir kadının kafa tutacağı biçimde yapıyor. Dün de bugün de tarih boyunca, hemen her alanda olduğu gibi edebiyatta da kendini oldukça da sert biçimde gösteren erkek egemenliği, sadece kadınları baskılayarak, yok sayarak yapmıyor bunu. Aynı zamanda eril dil ve yöntemleri dayatarak da yapıyor. Doğayı ve hayvanları hiçe sayan insan merkezli dil ve anlatım bu durumun uzantısı. Gerçek Hayat, edebiyatın eril iktidarının çizdiği sınırları ve kuralları zorluyor. Bunları aşmak ve yıkmak gibi bir role soyunmuyor, bu uğurda bir kapı açmayı tercih ediyor, çünkü bu bir dava işi. Tek başına gidilecek bir yol değil. Gerçek Hayat, tam da bu nedenle bir davanın romanı. Kadın sorununu dert edinen herkesi bu davaya davet ediyor, hepimizi temsil ederek ve hepimizin sesi olmaya çalışarak. Bu doğrultuda, gerçek ile yalan, gerçek ile hayaller, kadın ve erkek, yaşam ve ölüm, akıl ve delilik, yazarlık tanımları yeniden yapılıyor. Tanımlar yeniden yapılmalı çünkü bugün eril dilin tanımlarıyla kurulan dünya bireysel yaşamlarımızın nasıl olacağını belirleyerek bizleri kendimizin değil başkalarının tercihleri ile yaşamaya zorluyor. “Gerçek hayat” sorgulanmadan, “gerçek hayat” diye dayatılan düzen ters yüz edilmeden dava kazanılmayacak, bu “gerçek”in altını çiziyor Gerçek Hayat. Tüm bunları yaparken Oylum Yılmaz’ın çok iyi kullandığı bir diğer anlatım ögesi ise mizah. Hem zor, emek isteyen hem de eğlenceli bir metin Gerçek Hayat. Ama Gerçek Hayat şunu yapmıyor: Kadınlık ve kadın yazar meselelerini edebiyatın önüne geçirmiyor. Zaten “Edebiyatın önüne geçen her mesele, her düşünce edebiyata ihanettir, başka bir şey değil,” diyen bir yazar Oylum Yılmaz. Oylum Yılmaz’ın roman boyunca titizlikle ve tam kıvamında yerleştirdiği, pek de alışık olmadığımız kelimeler, dili büyülü bir hale getiriyor: “sarsalaya sarsalaya sürüklemek”, “ölümsek bir hayat”, bunlardan bazıları. Zaman, romanın kadın sorunu kadar dert edindiği, masaya yatırdığı ana kavramlardan biri. “Zamansa, en nihayetinde sen artık onun farkında olmadığında, içinden geçen lanetli bir şeydi.” Gerçek Hayat’ı leziz yapan diğer bir öge ise bölüm başlarında yer alan, Melih Cevdet Anday’ın Teknenin Ölümü adlı kitabından yapılan alıntılar. K24’te, Sibel Oral ile yaptığı söyleşide Oylum Yılmaz diyor ki; “Gerçek Hayat’ı okuyan sınırları unutsun bir süre, o da kendi kendine, kendi içinde karışsın isterim… Başka bir hayatı hayal etme gücü geçsin ona okuduklarından. Başka bir hayatı kendinde hayal etsin. Bilmem çok şey mi istiyorum?” Bende tam da böyle oldu sevgili Oylum Yılmaz. Darısı diğer okurların başına… GERÇEK HAYAT Oylum Yılmaz İletişim Yayınları, 2017 130 s.

  • Kafka’nın hikâyeleri insanlık durumumuza giden bir yol haritası

    Yirminci yüzyılın en önemli edebi figürlerinden biri olan Franz Kafka kuşaklar boyunca pek çok yazar ve sanatçıyı derinden etkiledi; öykü ve romanları edebiyat, müzik, resim, heykel, dans ve film gibi çok çeşitli alanlarda sayısız esere ilham kaynağı oldu. Kafka’yı 1988 yılından beri “çizgi romana tercüme eden” görsel sanatçı Peter Kuper’ın uyarlamaları da bu eserlerin arasında değerli bir yere sahip. Kafka’nın öykülerinin bireysel yorumlara ilham verdiğini, her okura benzersiz bir kişisel bağlam sunduğunu belirten Kuper şöyle diyor: “Kafka kırk bir yaşını doldurmadan öldü, bundan neredeyse yüz yıl önce, ama öyküleri daha dün yazılmış hissi veriyor. Ya da belki takipçilerinden Gustav Janouch’un dediği gibi, Kafka’nın eserleri ‘yarının bir aynası’dır. Bu eserler şimdiye ve buraya ait; Kafka’nın hikâyeleri insanlık durumumuza giden bir yol haritası teşkil ediyor. Bizi kurumlarımızın tehlikelerine karşı uyarıyor, bize zaaflarımızı hatırlatıyor, absürdlüklerimize gülmemiz için bizi dürtüyorlar. Dünyamız giderek daha çok ‘Kafkaesk’ sıfatını yansıtırken, Kafka’nın kulaklarımıza fısıldadığı bütün o mesajlarda yeni bir anlam bulabiliriz.” Kafka’nın uzunlu kısalı on dört öyküsüne Kuper’ın getirdiği yaratıcı yorumların, Kafka okurlarına yeni ve farklı bakış açıları sunarken, onunla henüz tanışmamış olan okurlar için de yazarın benzersiz dünyasına güzel bir giriş olacağını umuyoruz. Peter Kuper’ın illüstrasyonları ve çizgi hikâyeleri dünyanın birçok yerinde, aralarında The New Yorker ve (1997’den beri “Spy vs. Spy” köşesini yazıp çizdiği) Mad gibi dergilerin de bulunduğu çeşitli yayınlarda yer aldı. Siyasi çizgi roman dergisi World War 3 Illustrated’ın eşkurucusu olan Kuper, 1979’dan beri derginin yayın kurulunda bulunuyor. Aralarında The System, Diario de Oaxaca ve Drawn to New York gibi kitapların da yer aldığı yirminin üzerinde esere imza atan Kuper, Upton Sinclair’in Şikago Mezbahaları’nın, Joseph Conrad’ın Karanlığın Yüreği’nin ve Franz Kafka’nın Dönüşüm’ünün çizgi roman uyarlamalarını yaptı (Dönüşüm’ün uyarlaması ABD’de ve başka ülkelerde lise ve üniversitelerde okutuluyor). Ruins adlı kitabı 2016’da Eisner Çizgi Roman Ödülü’ne layık görüldü. New York’taki Görsel Sanatlar Okulu’nda otuz yıldır çizgi roman dersleri veren Kuper, Harvard Üniversitesi’nde de misafir öğretim üyesi olarak bulundu. Eserleri hakkında daha fazla bilgi almak için peterkuper.com adresini ziyaret edebilirsiniz. KAFKAESK Peter Kuper Metis Kitap, 2022 Çeviri: Özde Duygu Gürkan Grafik Uygulama: Emine Bora 160 s.

  • Milliyet Sanat dergisinin Mayıs 2022 sayısı çıktı

    20. yılını David Hockney’nin iPad’iyle yaptığı resimlerden oluşan “Baharın Gelişi” sergisiyle kutlayan Sakıp Sabancı Müzesi; MSGSÜ İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’nde açılan Osman Hamdi Bey sergisi; Şenay Gürler’in konuk olduğu Ayın Söyleşisi; yeni romanını çıkaran Oya Baydar’ın ve İzmir’de kurulan Tiyatro Peron ekibinin röportajları; Gaspar Noé’nin yeni filmi “Vortex”; Florence + The Machine’nin beşinci stüdyo albümü ve çok daha fazlası Milliyet Sanat’ın yeni sayısında… Milliyet Sanat’ın Mayıs 2022 sayısının kapağında okurları, çağdaş sanatın yenilikçi ve çocuk ruhlu bilgesi David Hockney’nin bahar renkleri karşılıyor. Sakıp Sabancı Müzesi, 20. yaşını Hockney’nin pandemi sürecinde Fransa’daki köy evinde, elinde iPad’iyle yaptığı resimlerden oluşan “Baharın Gelişi” sergisiyle kutluyor. Derginin plastik sanatlar sayfalarında ayrıca MSGSÜ İstanbul Resim ve Heykel Müzesi’nin koleksiyonundaki Osman Hamdi Bey resimleri, sanatçının bazı özel eşyalarıyla birlikte izleyiciyle buluşturan serginin ve Arkas Koleksiyonu’ndan tablolarla Elgiz Müzesi’nde açılan “Doğa, Bahçeler, Düşler” sergisinin inceleme yazıları; Anna Laudel’e “Micro-Macro” başlıklı sergisiyle konuk olan Belkıs Balpınar’ın ve Dirimart’taki “Düşler Ülkesi” sergisini anlatan Shirin Neshat’ın röportajları gibi içerikler dikkat çekiyor. Patara Antik Kenti’nin kazı başkanı Prof. Dr. Havva İşkan Işık’ın ilgi çekici röportajı ise arkeoloji meraklılarını bekliyor. Ayın Söyleşisi’nde Asu Maro, GalataPerform’un “Medea’ya Göre Ahlak” oyununda Medea’yı oynayan Şenay Gürler’i ağırlıyor. İkili, hem oyunu hem de tartışılmaya doyulmayan kadın ve ahlak meselesini masaya yatırıyor. Sahne sanatları sayfalarında İpek Bilgin, Aslı Enver, Cem Yiğit Üzümoğlu ve Güven Murat Akpınar yeni oyunları “Sırça”yı; İzmir’de pandemiye inat kurulan Tiyatro Peron’un ekibi şehrin tiyatro evrenini anlatıyor. Kemal Küçük ise, İzmir Devlet Opera ve Balesi’nin 40. yılının, geçmişine yakışmayan bir programla geçiştirilmesini eleştirdiği önemli bir yazı kaleme alıyor. “Toz Bezi” ve “Dirlik Düzenlik” filmleriyle En İyi Kadın Oyuncu Ödülü kazanan Asiye Dinçsoy’un röportajıyla açılan sinema sayfalarında, 41. İstanbul Film Festivali’nden iki ödülle dönen Gaspar Noé imzalı “Vortex” üzerine derinlemesine bir inceleme de sinemaseverleri bekliyor. Bu ay vizyona giren “Pig” filmi vesilesiyle Nicolas Cage’in, “Top Gun: Maverick” vesilesiyle Tom Cruise’un kariyerlerine panoramik bir bakış sunan sayfalarda, bu yıl İstanbul Film Festivali’nde Milliyet Sanat’ın desteğiyle ilk defa verilen En İyi Sanat Yönetmeni Ödülü’nü kazanan Natali Yeres ödül heyecanını ve sanat kariyerinin detaylarını; Nil Kural ise 25. Uçan Süpürge Uluslararası Kadın Filmleri Festivali’ni anlatıyor. Müzik sayfalarında kariyerinin ilk albümünü dinleyiciyle buluşturan bağımsız müzisyen Nova Norda’nın, ilk albümünü çıkaran caz vokalisti Erdem Özkan’ın ve Gedik Sanat Genel Sanat Yönetmeni Caner Akgün’ün röportajları yer alıyor. İngiltereli indie ekibi Florence + The Machine ve grubun beşinci stüdyo albümü “Dance Fever” ile Arcade Fire ve yeni albümü “WE”nin inceleme yazılarıyla mayıs ayının heyecan uyandıran konser programı da okurları bekliyor. Oya Baydar yeni romanı “Yazarlarevi Cinayeti”ni, İsmail Güzelsoy son romanı “Avucumda Rüzgâr Var”ı, Deniz Utlu ise Türkçe’ye çevrilen ikinci romanı “Sabaha Karşı”yı anlattıkları röportajlarıyla Mayıs 2022 sayısının edebiyat sayfalarına konuk oluyor. Balıkhane Nâzırı Ali Rıza Bey’in “Eski Zamanlarda İstanbul Hayatı” kitabının bir incelemesi ve edebiyatımızın önde gelen kadın yazarların, “yazar anne”yı anlattığı derleme de okurlarla buluşuyor. Milliyet Sanat’ın Mayıs 2022 sayısı, müziğe kafa yoran insanların en sevdikleri albümler ve müzisyenler hakkında konuştuğu podcast serisi “Chorus”u hazırlayan Ant Arin Şermet’in röportajı ve Tülay Palaz’ın Barış Manço illüstrasyonuyla sona eriyor.

  • İnsanların gökyüzüne dokunma arzusu nereden gelir?

    Stuart Clark’ın “büyük patlama”dan günümüze insanın gökyüzü ile ilişkisini anlattığı kurgu dışı kitabı Gecenin Işıltılı Örtüsü üzerine Peyman Ünalsın Gökhan yazdı. İnsanların gökyüzüne dokunma arzusu nereden geliyor? Her şey, insanların gece gökyüzünü seyretmesi ve bu manzaranın ne anlama geldiğini merak etmesiyle başlar. Güneşin ışığını ve ısısını bizden gizlediği saatlerde ortaya çıkan yıldızlar, gökyüzünde öylesine asılı durarak, biz evrenin hem güçlü hem bir o kadar kırılgan insanlarına neyi kanıtlamaya çalışır? Ve insanların gökyüzüne dokunma arzusu nereden gelir? İngiliz gökbilimci, BBC Focus, Guardian, New Scientist gibi birçok yayının ödüllü çağdaş yazarı Stuart Clark tarafından kaleme alınan ve Düşbaz Kitaplar tarafından Nisan 2022’de yayımlanan Gecenin Işıltılı Örtüsü, Taş Devrinden bu yana insanın gökyüzüyle sınırsız ilişkisini anlatıyor. Çevirmen Elif Alkan sayesinde zengin bilgi kaynağı olan bu eseri akıcı bir Türkçe ile okuma şansını elde ediyoruz. Stuart Clark astrofizik alanında doktora ve onur derecesine sahip. Kraliyet Astronomi Derneği üyesi ve İngiliz Bilim Yazarları Derneği’nin eski başkan yardımcısı. 9 Ağustos 2000’de, Birleşik Krallık günlük gazetelerinden The Independent, onu, Stephen Hawking ve Krallık astronomu Profesör Sir Martin Rees yanı sıra İngiliz astrofizikçilerinin “yıldızlarından” biri olarak nitelendirir. Stuart 2001 yılına kadar Hertfordshire Üniversitesi’nde Kamu Astronomi Eğitimi Direktörlüğü yapar. Orada yıldız oluşumu, gezegenlerin yaşanabilirliği ve yaşamın kökenlerini araştırırken lisans ve yüksek lisans dersleri verir. 1998'de Science tarafından yayınlanan bir makalede, Dünya'daki yaşamın kökeni için gerekli olan solak amino asitlerin Galaksi boyunca yayılmış yıldız oluşum bölgelerinde sentezlendiğine dair mevcut paradigmanın geliştirilmesine yardımcı olur. 2001 yılında tam zamanlı yazarlığa geçiş yapar. Noktürnleri hak eden yıldızlar Şehrin ışıklarından uzaklaşıp başımızı, dünyanın silueti düşmüş karanlığa çevirdiğimizde beliren minik parıltılar nasıl da bizi hayranlığa sürükler değil mi? Kâh bir cırcır böceğinin melodisi kâh bir baykuş ötüşü eşlik eder yıldızlara. O benzersiz tabloya minik dalgaların ninnisi fon olur. Ya da Stuart Clark sayesinde tanıştığım Gustav Holst’un The Planets bestesini (https://www.youtube.com/watch?v=3OD_HzdZwKk&t=993s) bu yazıya fon yaparak okursanız kendinizi Star Wars filminde Prenses Leia veya Luke Skywalker olarak düşleyebilirsiniz. Belki de güçlü Jedi masterı Yoda olarak. Velhasıl başımızı kaldırdığımızda derin kuzguni bir kuyuya bakmaktansa, binlerce parlak yıldıza ev sahipliği yapan, gizem dolu uçsuz bucaksız göğe sığınmak mutlaka romantik yanımızı harekete geçirir. Nitekim yıldızlar, gezegenler, insanlık onlarda saklı gizemi keşfetmeye başladığından beri noktürnler başta olmak üzere, şiirlere, bilimkurgu romanlarına, şarkılara konu oluyor. Stuart Clark kitabında, gökbilimci Carl Sagan’ın 1966’da bir yazısında “Kemiklerimizi meydana getiren kalsiyum milyarlarca yıl önce yaşlı bir yıldızın bünyesinde oluşmuştur” diye açıklama yaptığını ve bunu Kanadalı şarkıcı ve söz yazarı Joni Mitchell’ın 1969‘da yazdığı “Woodstock” isimli şarkısının nakaratında “Bizler yıldız tozundan hayat bulduk…” sözleriyle öyküleştirdiğini yazıyor. Edward Young 1742’de yazdığı “Night Thoughts” (Gece Düşünceleri) isimli şiirinin “Gündüz tek bir Güneş, gece on bin parıltı” dizesiyle, Newton’un kafasındaki güneş ve yıldızların aynı türden gök cisimleri olduğuyla ilgili sorusuna cevap verir. 18. yüzyılın İngiliz romantik akımı yazarlarından Anna Barbauld 1773 tarihli “A Summer Evening’s Meditation” (Bir Yaz Gecesi Üzerine Derin Düşünceler) adlı şiirinin giriş bölümüne aldığı bu dizelerle Güneş’e bunaltıcı bir zorba yakıştırması yapar. Clark, Thomas Hardy, Charles Dickens ve Leo Tolstoy gibi yazarların da eserlerini gece gökyüzüne ve gökbilimcilerin çalışmalarına atıfta bulunarak zenginleştirdiğini belirtiyor. Peki ya ressamlar? Van Gogh’un Yıldızlı Gece tablosunun ardındaki gerçek ne? Paleolitik Çağdan günümüze yıldız tozundan hayat bulan insanın gökyüzü merakı Stuart Clark kitabında çağdaş gökbilimcilerin dikkatini daha eskilere yönelten kişinin, ‘insanın gökyüzüne dokunma arzusu nereden geliyor’ sorusunun cevabını arayan Amerikalı arkeolog Alexander Marshack olduğunu ileri sürüyor. Marshack Sovyetler Birliği’nin 4 Ekim 1957’de dünyanın ilk uzay aracı Sputnik 1’i fırlatabilecek güçteki roketi üretmesiyle birlikte uzaya ilgi duymaya başlar. İlgisi onu 2,6 milyon yıl öncesinden 12 bin yıl öncesine kadar süren Paleolitik Çağa götürür. Bu dönemde diğer insansılardan ayrılan farklı insan türleri ortaya çıkar. Bu süreç yaklaşık 2 milyon 300 bin yıl önce Afrika’da Homo habilis’in (yetenekli insan) türeyişiyle başlamış ve yaklaşık 200 bin yıl önce kendi türümüz olan Homo sapiens’in ortaya çıkışıyla sona ermiştir. Türümüzün ortaya çıkışından 130 bin yıl sonra farklı düşünmeye başlayarak, insanlığın hikâyesinde bir kırılma noktası yaratılır. Homo sapiens ile beyinlerimizin çalışması birbiriyle örtüşür. Onlar da bizler gibi meraklıdır. Ancak bizim sahip olduğumuz bilgi dağarcığından yoksundur. 40 bin yıl kadar önce beş milyonluk insan nüfusu Afrika’dan tüm dünyaya yayılır. 50 bin yıl öncesinden 10 bin yıl öncesine kadar uzanan bu dönemi arkeologlar Üst Paleolitik Çağ olarak adlandırır. Sanat bu dönemde ortaya çıkar. Bilinen en eski eserler Almanya’da Schelklingen yakınlarındaki Hohle Fels Mağarası’nda bulunur. Marshack’ın asıl ilgisini çeken ise eski bir Kongo köyü olan Ishango harabelerinde bulunan bir babun kemiğidir. Kemiğin üzerindeki çentikler bizi, insanın gökyüzü ile kurduğu en eski ilişkiye götürür. Homo sapiens ile benzerliğimiz sadece beynimizin gücü ile sınırlı değil. Duygu seviyelerimiz de büyük benzerlik kaydediyor. İlk insanların gökyüzüne odaklanma sebepleri, çeşitli sosyal statü belirleyici kutlamalarını gerçekleştirecekleri gündönümlerini tespit etmek içindi. Kutlamalarını mağaralarda yaparlardı. 1940 senesinde Marcel Ravidat isimli genç bir Fransız Dordogne bölgesindeki Montignac köyü çevresinde Lascaux mağaralarını donatan figürler keşfetti. 17 bin yıl önce yapıldığı ortaya çıkan bu figürlerin de gökyüzünde insanların dikkatini çeken hareketlerle yakından alakalı olduğu saptandı. Göksel olayların yansıtıcısı tarihi mekânlar sadece bu mağaralarla sınırlı değil diyor Clark. Sahara’nın doğusunda Nübye Çölü’nün bulunduğu bölgede yer alan Nabta Playa havzası, İngiltere’de Stonehenge, Mısır’da Giza Piramitleri ve MÖ 9500 ile 9000 yılları arasına dayanan Göbekli Tepe de gökyüzündeki gizemli hareketleri izlemek, çözmek için inşa edilen anıtlar. Üstelik öyle devasa anıtlar ki, gökyüzünün gizemine kapılan insanın gücü karşısında büyülenmemek elde değil. Gökyüzü ve Astroloji Konu yıldızlara, gezegenlere ev sahipliği yapan gökyüzü olur da, astrolojiden bahsetmeden geçilir mi? Babilliler MÖ 1000’lerde bir yıldız kataloğu hazırlamışlar. MUL.APIN ismine sahip bu katalogda Babillilerin gök cisimlerinin konumlarına dayalı karmaşık bir kehanet sistemi geliştirmiş olduklarını belirtiyor Clark. Gece gökyüzüne bakarken geleceğe dair de bilgi edinmek isteyen Babilliler sayesinde astroloji doğar. Gezegenleri tanrılarla bağdaştırırlar. Astrolojinin eski dünyada yer etmesini sağlayan kişi de MS 2. yüzyılda yaşamış gökbilimci Klaudyos Batlamyus. Astrolojiyi savunan ve açıklayan eseri Tetrabiblos’a günümüzde astrolojik web sitelerinde sıklıkla atıfta bulunulur. Batlamyus kitabında “Doğadaki çoğu olay kaynağını göklerden alır,” şeklindeki açıklamasıyla, mikrokozmoz-makrokozmos inancına göre “Ne varsa âlemde, o vardır âdemde,” deyişindekine benzer bir teori sunar. Kapitalizm ile komünizmin savaşı Asırlardır sanattan dine, felsefeden astrolojiye, psikolojiye pek çok konuda yer bulan gökyüzünün sırları, bilimin katkısıyla evrenin bilinmezliğine karşı donanımlı hale gelen insanı cezbetmeye devam ederken, üzerinde yaşadığımız dünyanın ötesinde başka yaşam olasılıklarını araştırmaya da iter. Uzaya ilk çıkan olmak, dünyanın iki dev ülkesi için bir yarış halini alır. Stuart Clark, Amerika ile Sovyetler Birliği’nin uzay çatışmasını kapitalizm ile komünizmin savaşı olarak adlandırır. Gökyüzündeki yıldızlar kadar zengin konu çeşitliliği Stuart Clark’ın kurgu dışı kitabının içeriğinin tamamını bu köşede anlatmaya kalksam, yazara ve bu değerli kitaba haksızlık etmiş olurum. Metin içinde Clark’ın kaynak olarak gösterdiği linklerle farklı yazınsal ve görsel bilgilere ulaşıyorsunuz. Clark’ın belirttiği gibi milyarlarca yıl önce, evrenin yaratılışını meydana getiren “büyük patlama” ile ortaya çıkan hidrojen ve helyum gazlarından oluşan yıldızlar gecelerimizi, hayallerimizi süsleyen gök cisimleri olmalarının yanı sıra biz insanların da maddesel oluşumunun bir parçası. Aslında insan Paleolitik Çağ’dan başlayarak gökyüzüne duyduğu merak sayesinde ve tabii bilimin, teknolojinin nimetleriyle nihayet, üzerinde yaşadığı dünyayı tanrısal bir bakış açısıyla izleme fırsatını yakaladı. Bu size de, bir yazarın tanrı anlatıcı olarak, net bir şekilde vâkıf olduğu bir meseleyi kurguya dökmesi gibi gelmiyor mu? GECENİN IŞILTILI ÖRTÜSÜ Stuart Clark Çevirmen: Elif Alkan Düşbaz Kitaplar, 2022 226 s.

  • Yaşamları yazılarından ayrı olmayan yazarlar

    Özgür Taburoğlu, “Anlatı Desenleri” kapsamında Oğuz Atay, Samuel Beckett, Bilge Karasu veya Leylâ Erbil’i okurken yazarların yaşam öyküleriyle fazla ilgilenmeden, metinlerindeki temel izlekleri aralamayı deniyor. Eserlerindeki olay örgülerine odaklanmadan, yazılarında saklı yer ve zaman şekillerini belirlemeye çalışıyor. Yaşamları yazılarından ayrı olmayan yazarların resimlerini çiziyor. Oğuz Atay’ın yapıtlarında saklı anlatı desenleri, yazı, oyun, eylem, vicdan, içeri ve dışarı gibi sözcükler etrafında açığa çıkar. Metinlerin içerik ve biçiminden daha eski böyle desenleri birleştirdiğimizde bir yazarın mizacına ve onun yapıtına dair bazı ayırt edici kıvrımlara ulaşırız. Yazarın kendisini tekrar ederken farkını da dile getirdiği desenlerin etrafına anlatı dünyasının parçası olaylar, eylemler, fiiller ve failler yerleşirler. Tüm yapıtını kararlı biçimde kat eden bu çizgiler sayesinde, yazar, anlatıcı ve anlatı kahramanları yanında anlatının da kişiliğini, huylarını ayırt edebiliriz. Böylece yazarın kendine özgü yollardan tasvir ettiği bir edebi manzaradaki derinlikler ve yükseklikler ortaya çıkar. Samuel Beckett’ın yapıtlarında saklı anlatı desenleri, irade, eylem, olay, aralık, varlık, eşlik ve ölüm gibi sözcükler etrafında açığa çıkar. Metinlerin içerik ve biçiminden daha eski böyle desenleri birleştirdiğimizde bir yazarın mizacına ve onun yapıtına dair bazı ayırt edici kıvrımlara ulaşırız. Yazarın kendisini tekrar ederken farkını da dile getirdiği desenlerin etrafına anlatı dünyasının parçası olaylar, eylemler, fiiller ve failler yerleşirler. Tüm yapıtını kararlı biçimde kat eden bu çizgiler sayesinde, yazar, anlatıcı ve anlatı kahramanları yanında anlatının da kişiliğini, huylarını ayırt edebiliriz. Böylece yazarın kendine özgü yollardan tasvir ettiği bir edebi manzaradaki derinlikler ve yükseklikler ortaya çıkar. Bilge Karasu’nun yapıtlarında saklı anlatı desenleri, yazı, ışık, dirim, zemin, hayvan ve ilişki gibi sözcükler etrafında açığa çıkar. Metinlerin içerik ve biçiminden daha eski böyle desenleri birleştirdiğimizde bir yazarın mizacına ve onun yapıtına dair bazı ayırt edici kıvrımlara ulaşırız. Yazarın kendisini tekrar ederken farkını da dile getirdiği desenlerin etrafına anlatı dünyasının parçası olaylar, eylemler, fiiller ve failler yerleşirler. Tüm yapıtını kararlı biçimde kat eden bu çizgiler sayesinde, yazar, anlatıcı ve anlatı kahramanları yanında anlatının da kişiliğini, huylarını ayırt edebiliriz. Böylece yazarın kendine özgü yollardan tasvir ettiği bir edebi manzaradaki derinlikler ve yükseklikler ortaya çıkar. Leylâ Erbil’in yapıtlarında saklı anlatı desenleri, bilinç akışı, tekrar, çile, hınç, kendilik ve ucube gibi sözcükler etrafında açığa çıkar. Metinlerin içerik ve biçiminden daha eski böyle desenleri birleştirdiğimizde bir yazarın mizacına ve onun yapıtına dair bazı ayırt edici kıvrımlara ulaşırız. Yazarın kendisini tekrar ederken farkını da dile getirdiği desenlerin etrafına anlatı dünyasının parçası olaylar, eylemler, fiiller ve failler yerleşirler. Tüm yapıtını kararlı biçimde kat eden bu çizgiler sayesinde, yazar, anlatıcı ve anlatı kahramanları yanında anlatının da kişiliğini, huylarını ayırt edebiliriz. Böylece yazarın kendine özgü yollardan tasvir ettiği bir edebi manzaradaki derinlikler ve yükseklikler ortaya çıkar. 1973 yılında Kırşehir'de doğan Özgür Taburoğlu, 1997 yılında Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği bölümünü bitirmiştir. Özgür Taburoğlu, Toplum ve Bilim, Defter, Virgül, Birikim dergilerinde yazmaktadır. Ankara'da yaşamını devam ettiren Taburoğlu, bilgisayar mühendisi olarak çalışmaktadır.

  • Öykü: Tükenmez Kalem

    "Babam bakışlarını saatten ayırmadan hareketsiz duruyor. Birazdan maraton başlayacak, saniyeler arasında geziniyor. Saatin gong sesi kilisenin çanları kadar soğuk ve ürkütücü. Evimiz de farksız değil. Rüzgar bütün hava boşluklarına dolmuş kendi dilinde şarkılar mırıldanıyor. Gül kurusu perdemizin etekleri şarkının ritmiyle canlanıyor. Anneme bakıyorum, evin havasını değiştirecek birkaç cümle kursa her şey yoluna girecek fakat dudakları kilitlenmiş, anahtarı babamın cebinde." Sibel Oğuz Babam seyis, bir sürü atı var, bir de koca elleri. Her günün akşamında atlarına kitap okur, bense öğlen sıcağında gölgemin peşine takılırım. Baba diyorum, ses vermiyor. Duvara sabitlenmiş gözlerinde endişe seziyorum. Saat ikiye çeyrek var. Birini bekliyor, belki tam ikide randevusu gerçekleşecek. Dostlarından biri gelecek anlaşılan. Ahmet amca olsa babam sabah erken kalkar, annem ıspanaklı böreğinden yapardı. Bu düşüncemden hızla uzaklaşıyorum. Evde hazırlık olmadığından misafirimizin istenilmeyen biri olduğu çıkarımında bulunuyorum. Babam bakışlarını saatten ayırmadan hareketsiz duruyor. Birazdan maraton başlayacak, saniyeler arasında geziniyor. Saatin gong sesi kilisenin çanları kadar soğuk ve ürkütücü. Evimiz de farksız değil. Rüzgar bütün hava boşluklarına dolmuş kendi dilinde şarkılar mırıldanıyor. Gül kurusu perdemizin etekleri şarkının ritmiyle canlanıyor. Anneme bakıyorum, evin havasını değiştirecek birkaç cümle kursa her şey yoluna girecek fakat dudakları kilitlenmiş, anahtarı babamın cebinde. Anneciğim hadi çay koy demeni bekliyorum. Gerisini söylemene gerek yok. Dolaptaki üzümlü keki hepimize yetecek şekilde böleceğim. Babama kabak çekirdeği koyacak, belirlemiş olduğun mutfak kurallarına harfiyen uyacağım, kuşkun olmasın diye mırıldanıyorum. Suç dosyam hayli kabarık olduğundan söylediklerim anneme inandırıcı gelmiyor. Sakarlığımla baş başa kalıyorum. Sessizlik bütün ciddiyetini sürdürüyor. Saklambaç oyununda başıboş bir ebeyim. Kimseyi gizlendiği yerden bulup çıkaramıyorum. Kuralsız oynanan oyunda devre dışı bırakılıyorum. Ağzım söylemeye cesaret edemediğim cümlelerle dolu. Yüksek sesle baba diyorum, cevap vermiyor. Yüzü tıpkı mat bir mermer parçası gibi beyaz ve soğuk. Geleceğim üzerinde kurduğum planlarımdan vazgeçiyor, heykeltıraş olma hayali kuruyorum. Babamın ifadesiz yüzüne mimikler çiziyor, aralarına gülücükler yerleştiriyorum. Yüzü yeniden esmerleşiyor. Annemin giderek artan telaşıyla bir şiir tutturuyorum. Parçalanıyor camdan inşa ettiğim duvarlarım. Talan oluyor kilerde bir yıllık erzağımız. Sırtımı yasladığım direkler yıkılıyor. Omuzlarım daralıyor, bir beden küçülüyorum. Annem susmam gerektiğini ifade eden bir bakışla bölüyor mısralarımı. Hakkımda evden uzaklaştırma kararı veriliyor. Her zaman olduğu gibi fikrimin bir önemi yok. Annemin yakın dostuna sebebini bilmediğim ziyarette bulunuyorum. Severek gittiğim bu evde bugün daralıyorum. Pencereleri cüceleşiyor, güneş sığmıyor odalara. Rutubet kokusu genzimi yakıyor. Verandaya çıkıyorum, aynı yöne dönen rüzgar gülü başımı döndürüyor. Amaçsızca dokunuyorum etraftaki nesnelere. Babamın adı okunan selaya karışıyor, telaşlanıyorum. Sanem Teyze isim benzerliği diyerek geçiştiriyor. Babamla aynı özelliklere sahip olan, aynı mahalleyi paylaşan kişiyi merak ediyor, gözümde canlandırıyorum. Adres bizim evi gösteriyor. Bizdeki huzursuzluğun adı her neyse Sanem Teyze'yi de etkisi altına almış olmalı. Yemekleri tuzsuz ve iştah kaçıracak kadar yağlı. Önümdeki servis tabağı büyüdükçe karavanaya dönüşüyor. Ruhumun mideme yansıması bu olmalı diyorum. Karmaşık bir bulmacanın içindeyim, kalemim tükenmez, hata yapma şansım yok. Soldan sağa, yukarıdan aşağıya boşluklar dolduruyorum. Adını koyamadığım asırlık kelimeler yolumu kesiyor. Düşünüyorum, zihnim kısa süreliğine aynaya dönüşüyor. Babamla ilgili düşüncelerimin yansımasını seyrediyorum. Babam uslu durmalarına karşılık atları ödüllendiriyor. Birkaç kesme şekerden öteye gitmiyor büyük ödül. Kısa süreli mutluluğum gergin bir balonun içinde sıkışan havayla darmaduman oluyor, irkiliyorum. Tökezleyen öz güvenimi yeniden kazanarak bulmaca çözme görevime dönüyorum. Hatırlamakta güçlük çektiğim sözcükler bulmacadaki yerlerini alıyorlar. Sonuca varmak an meselesi. Dört harflik tek kutuyu çözsem zihnimdeki sorular cevaplanacak. Hangi kelimeyi yerleştirsem anlam bütünlüğünü bozuyor. Baştan ikinci harf l, sondan bir önceki... eylemim başarısızlıkla sona eriyor, vazgeçiyor, yenilgiyi kabulleniyorum. Tıpkı babam gibi saati arıyor gözlerim. Duvara gelişigüzel asılı olması Sanem Teyze'nin zamanın gerisinden geldiğini gösteriyor. Evime döneceğim vaktin yaklaşması biraz olsun ferahlatıyor beni. İstenmeyen misafir çoktan gitmiştir. Azıcık gülümsüyorum. Geçmek bilmeyen zamanın sonundayım nihayet. Sanem Teyze yolculuğumda yalnız bırakmıyor. Kaldırımda yürüyorum, sol ayağım öncülük ediyor. Sanem Teyze arkamda. Okuldan eve döndüğüm kadar istekli adımlarım. Sıcak etkisini sürdürürken, seyyar dondurmacı güneşten saklanıyor. Oysa hava durumunda parçalı bulutluydu şehir. Birazdan dondurmacının sermayesi eriyecek, çocukların üzerinden kurduğu külahlı hayalleri şekerli suya dönüşecek. Günün tongaya düşeni dondurmacı oluyor. Merdivenleri çıkarken aylardır evimden ayrılmışım hissine kapılıyorum. Annem yüzünde ketum bir ifadeyle açıyor kapıyı. Gözlerinin içine dikkat kesiliyorum. En ufak bir ipucu bulamıyorum. Heyecanla salona geçiyorum. Babamın koltuğu boş, kenarında, ayracın ortadan ayırdığı kitabı duruyor. Fakat diyorum, babam yarım kalmış işleri sevmez. Koltuğun altından hava akımından hareketle bana doğru ilerleyen misket ayaklarımın önünde... Bir-sıfır mağlubiyetle başlıyorum oyuna.

  • 12. Türkan Saylan Sanat Ödülü için 8 kitaplık final listesi belli oldu

    Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği tarafından Prof. Dr. Türkan Saylan adına 2011’den bu yana her yıl düzenlenen “Türkan Saylan Sanat ve Bilim Ödülleri” için 8 kitaplık final listesi belli oldu Alametler Kitabı – Gaye Boralıoğlu Cıs – Hakan Sarıpolat Deliliğe Zarif Bir Giriş – Burçe Bahadır Gör Bağır – Fuat Sevimay Herkes Her Şeyin Farkında – Anıl Mert Özsoy Kapıların Kışında – Zehra Tırıl Katı Olmayan Şeyler – Nilüfer Altunkaya Yerin Dibinden Geliyorum – Ayşe Özlem İnci 12. Türkan Saylan Sanat Ödülü'nün kazananı 9 Mayıs 2022’de belli olacaktır. * “Gör Bağır" adlı eseriyle 12. Türkan Saylan Sanat Ödülü finalist listesinde yer alan yazar Fuat Sevimay yarışmadan çekildiğini bildirdiği için ilgili liste güncellenmiştir.

  • Burası ölmek için iyi bir yer değil…

    1980’ler Türkiye’sinde, yuvalarından savrulan hayatların iki çocuğun yolculuğu üzerinden hikayesi, Serçeler Düşerken çıktı. Darbeyle, soruşturmalarla, yoksunluklarla ve yanı başındaki savaşla içten içe kaynayan ülkenin sınırından kanatsız düşen insanların öyküsü. “Ağlıyor. Ben de ağlıyorum. Susmuyor. O ağlıyor, ben de ağlıyorum. Elindeki kanı yok etmek istercesine ovalıyor. Bense burnumdan akmaya devam eden kanı elimin tersiyle siliyorum. O hâlâ ağlıyor, ben susuyorum. Elinde tuttuğu oyuncak düştü önce, sonra o. İçim titriyor. Öldü mü? Şimdi değil. Burası ölmek için iyi bir yer değil…” Sınır hattında gece... Patlayan bir mayın, biri kaçak diğeri kaçakçı iki çocuğun kaderini birlikte çıkacakları uzun bir yolculukta birleştirir. Her ikisi de o gece ailesini kaybeder. Mina köklerine dönmeye, Devran ise köklerinden kopmaya çalışır. Sezgin Irmak, İstanbul’da doğdu. Süleyman Demirel Üniversitesi’nde tamamladığı eğitiminin ardından bir süre radyoculuk yaptı. Vatan ve Sabah gazetelerinde ortalama yedi yıl gazetecilik mesleğini icra etti. Bu arada bazı dergilerde köşe yazarlığı ve görsel yönetmenlik yaparak çeşitli senaryo gruplarında yer aldı. Birkaç reklam ajansında kreatif direktörlük yaptıktan sonra özel bir holdingin medya şirketine genel müdür olarak atandı. Görevinden, sanata ağırlık vermek adına istifa edip Beka Sanat’ı kurdu. İlk romanı Aşka Af Yok’tan sonra, ikinci kitabı Cesaret’i çıkardı. Beka Sanat’tan çıkan Kültür Sanat isimli dergiyle gazeteciliğe genel yayın yönetmeni olarak geri döndü. Yazar halen reklamcılık, yayıncılık ve yapımcılık alanlarında çalışmalarını sürdürmektedir. Son romanı Zehr-i Bal, bir üçlemenin ilk kitabı... SERÇELER DÜŞERKEN Sezgin Irmak Mona Kitap, 2022 248 s.

  • Rüyalar doğru çıkar, üç yol var denince önce kendine bakacaksın

    Şule Gürbüz'ün iki ciltten oluşan yeni romanı Kıyamet Emeklisi mayıs ayı içerisinde okurlarıyla buluşacak... Rüyalar doğru çıkar, üç yol var denince önce kendine bakacaksın ve herhalde üç kat merdiven çıkacak ya da ineceğim diyeceksin, kendi kendinin yorumcusu böyle olunur. Para gelecek denince önce cebini yoklayacaksın, hiç mi yok, demek ki canın çıkarsa şöyle bir elli kuruş gelecek, zaten elli kuruşun varsa çoktan hak ettiğin ama bir türlü eline geçmeyen bir liranın yirmi beş kuruşu eline geçecek. Bir kadın mı gördün, emin ol ki o seni görmedi. Ama seni de gören biri var işte o gelecek, ama sen onu gelenden saymadığın için geldiğini bile anlamayacaksın. Bekleyeceksin, sabrın da kıt olduğundan senden daha evvel beklemeye başlamış birini hah diye alacaksın, daha eskinin hiç sesi çıkmaz, o yüzden onu mazlum, kendini galip zannedeceksin. Bazen de bir rastgele taş öylece bütün kış durur ve baharın bir mor çiçek halkası onu çepçevre ama sadece o taşı bir bordürle çevrelerdi. Taşın beyazı çiçeğin moru ile öyle bir resim verirdi ki, o özenle seçilmiş mor halka o taşı dünyanın kutsal taşlarından biri yapar ve boynundaki çelengi ile bunu öyle bir faş ederdi ki, kuşlar yukardan alçalarak bakar da geçer, saksağanlar, serçeler, küçük kuşlar üzerine birkaç saniyeliğine muhakkak konar, ayak sürer de geçer, kertenkele taşın etrafını dolaşır da geçer, karıncalar sıra olur da geçer, arılar üstünden söyler de geçer, bulut nemini salar da geçer, güneş kışın koyu lekelerini açar da geçer, geçer geçer, taş her ziyaretten haberdar anın içinde durur da geçerdi. Şule Gürbüz’ün ilk romanı Kambur (1992), Zamanın Farkında (2011), Coşkuyla Ölmek (2012) ve Öyle Miymiş? (2016) İletişim Yayınları; Ne Yaştadır, Ne Başta Akıl Yoktur (1993) adlı oyunu ve Ağrıyınca Kar Yağıyor (1993) adlı şiir kitabı ise Mitos Boyut Yayınları tarafından yayımlandı. Şule Gürbüz halen mekanik saat ustası olarak çalışmaktadır. KIYAMET EMEKLİSİ (2 cilt) Şule Gürbüz İletişim Yayınları, 2022 401 s. + 523 s.

bottom of page