top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • 2022 Blue Peter Kitap Ödülü'nün kazananı Son Ayı

    Birleşik Krallık genelinde ilkokul çağındaki çocukların oylarıyla seçilen 2022 Blue Peter Kitap Ödülleri'nin En İyi Öykü dalında kazananı Hannah Gold'un yazdığı ve Levi Pinfold çizimlerini yaptığı, ülkemizde Gizem Şakar'ın çevirisiyle Genç Timaş Yayınları'ndan çıkan Son Ayı kitabı oldu. Son Ayı, çocukların âşık olacağı dokunaklı bir hikâye. Kuzey Kutup Dairesi'ndeki yaşam serüvenini tehlike, heyecan, April'in babasıyla olan ilişkisine dair dokunaklı bir bakış açısı ve iklim krizinin düşündürücü bir yönü ile harmanlayan Hannah Gold'un hikâyesi, bir kişinin bile fark yaratabileceğini hatırlatıyor. Kuzey Kutup Dairesi'nin donmuş iklimlerinde geçmesine rağmen, sıcacık bir kitap. Son Ayı'nın yazarı Hannah Gold şunları söyledi: Kazandığımı öğrendiğimde gözyaşlarına boğuldum ve konuşamadım. Pek çok çocuk gibi, dizinin maceralarını takip ederek ve tüm evcil hayvanlara âşık olarak, Blue Peter kitaplarıyla büyüdüm. Bu ödül kitaba çok uygun, çünkü Son Ayı ciddi temalara değinirken, özünde bir çocuk ve bir hayvan arasındaki aşk hakkında bir hikâye. En eski anılarımdan bazıları, annemle kütüphane ziyaretleri ve sonra bir kitabın sayfalarında kendimi kaybetmek için eve kaçmak. Kitaplar sadece kaçışla ilgili değildir. Çocuklar için hikâyeler empati, nezaket ve hoşgörünün öğretilmesinde giderek daha önemli bir rol oynamaktadır. Kimliği, aidiyet duygusunu şekillendirmeye yardımcı olurlar ve çoğu zaman cesaret verirler. Kitabı resimleyen Levi Pinfold ise şunları söyledi: Çocukken çok fazla çizgi roman okumanın Mavi Peter Kitap Ödülü'ne kadar uzanacağını kim düşünebilirdi ki! Bana göre, iyi bir hikâye en büyük keyiftir. Ne tür bir insan olduğunuz önemli değil; birinin sizi yakalayacak ve bırakmayacak bir hikâye yazdığını hemen anlayabilirsiniz. Bu kadar zevk verebilecek bir şeyi kutlamak heyecan verici. Ve bir kitap almak konusunda kararsız kalanlarınız için: bir şans verin, iyi görünen bir şey deneyin, hayatınızı değiştirebilir! Benimki değişti! 2000 yılından bu yana verilen, son derece popüler ve etkili olan Blue Peter Kitap Ödülleri, en iyi yazarları, en yaratıcı illüstratörleri ve çocuklar için en çok okunan kitapları ödüllendiriyor. SON AYI Hannah Gold Genç Timaş, 2022 Çeviri: Gizem Şakar 208 s.

  • Kadınlar kalemi eline aldığında, semizotları boy verir

    "Karşımızda bir soru var: Kadınlar her geçen gün sayısı artan tökezleticilere rağmen nasıl yazacak? Elbette, yaşanan her anın, her örselenmenin, tökezlemenin, salgın da dahil, bir hikayesi var. Soru şu ki, bunları kim yazacak? Sorumu daha açık sorayım. Tükenmişlikle karşı karşıya olan bir çalışan kadın eline kalemi alabilecek mi? Kendine ait bir dünyada yaşayamazken, kendine ait bir oda bulabilecek mi?" Covid salgınından bitmeyen şiddet salgınına, bir iki tokattan geçip hayatı ve kalemi eline alanlara, semizotlarından eko-feminizme... Ayşegül Tözeren yazdı. Ayşegül Tözeren İnsanlar, yüzyıllardır, doğaya etkileri arttıkça, bu çağın antroposen, insan merkezli olacağını ilan etmişlerdi. Yaşadığımız her gün yeni bir bilgi fırtınasına maruz kalıyorduk, teknoloji günden güne ilerliyordu. Hızlanıyorduk, çok hızlanıyorduk!... Daha çok seyahat ediyor, daha çok denizaşırı yolculuk yapıyorduk, ayak izlerimiz dünyanın her yerindeydi. İktisadi akıl sonsuzlaşırken, offshore bir insanlığa doğru ilerliyorduk. Köklenmenin anlamı yoktu, şimdi ve her yerde olmalıydık. Biz hükümran avcılardık, avsa bizim dışımızdaki her şeydi. Umay Umay’ın şiiri gibiydi hayat. Ancak “bizi çok kazanırsak affediyorlardı.” Sonra dünya birden durdu. Dünya bundan yaklaşık bir yıl önce, geçtiğimiz Mart ayında, iyimser bir ifadeyle, geçici olarak kapandı. Dünyanın “hükümranı” görkemli insanlığı Dünya Sağlık Örgütü’nden Dr. Tedros’un deyimiyle aşağılayan, ufacık bir virüstü. Virüsün bulaş zincirini kırmak için evlerimize kapanırken, balkonlarımıza ektiğimiz semizotları boy verdi, aldığımız onca giysinin pek de kıymeti kalmadı, aslında paranın da eskisi kadar kıymeti yoktu. Daha zengin olan, daha çok tuvalet kâğıdıyla evde sıkılıyordu. Umay Umay’ın şiiri gibiydi hayat. Ancak “bizi çok kazanırsak affediyorlardı." Küresel salgın bir anda dünyanın tavanına asılı spot ışıklarını açıverdi. Örtük olan hakikatin bulunduğu sandık açıldı. “Eski normalde” her ne varsa, en cart rengiyle görünmeye başladı (Cart rengi gibi bir ifade kullanıp, herhangi bir düşünürden alıntı yapmayı seçmediğim için okurdan özür dilerim, ama öyle). 2020 yılındaki 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Gününde yapılan açıklamaya göre 327 günde en az 253 kadın öldürüldü, en az 715 kadın şiddete maruz kaldı. Öldürülen kadınların %65’i eş, eski eş, sevgili tarafından; %48’i kendi evlerinde öldürülmüştü. Milenyumun küresel salgınına dair bir roman yazılacak olsa sanırım, Kolera Günlerinde Aşk’ta olduğu gibi anlatılacak bir “aşk” bulmak güç olur. Birleşmiş Milletler Kadın Birimi’nin yaptığı araştırmaya göreyse, pandemide şiddet gördüğü için çağrı merkezine gelen aramalar 5 kat artmış. Yaşadığımız coğrafyada bundan yedi yıl önce yapılan bir araştırmada, kadınların yüzde seksen dokuzunun şiddet gördüğünde hiçbir yeri aramadığını söylüyordu. Bunu okuduğumda Duygu Asena’nın tam kırk yıl önce yazdıkları aklıma geldi. Yazının başlığı “Kadın Döven Zavallılar”dı: “Toplumumuzda –gelişmiş ülkelerde bile- dayak yiyen kadınların sayısı inanılamayacak kadar fazla. Ama Almanya ve Fransa gibi gelişmiş toplumlar dayak yiyen kadınların barınmaları için özel dernekler, evler kurmuşlar. Bu bile önemli bir aşama. Bizdeyse durum çok farklı, filmlerimizden tutun da, gerçek yaşamımızdaki örneklere kadar yoğun bir kalabalık, dayak atmayı ve yemeyi hiç yadırgamıyor. Demek ki “dayak yiyen kadınlara yardım dernekleri”nin işe başlamasının yadırganma olasılığı çok fazla. Hiç ummadığım düzeyde bir kadın, birisinden söz ederken, “Şekerim kocası dövüyormuş, bir-iki tokat hadi neyse, yüzü gözü çürüyor kadıncağızın” diyebiliyor. “Bir iki tokat neyse”… Lafa bakın… Acı gerçeğe bakın. Bir-iki tokadı doğal karşılıyor kadın…” Bu sözcüklerin neredeyse üzerinden bir ömürlük zaman geçti, bu algının tamamen değiştiğini belirtmek, kendimizi kandırmak olur. Milyonlarca kadın halen, erkeklerden fiziksel ve psikolojik şiddet görmeye devam ediyor. Duygu Asena gibi yıllar içinde çoğalan sayıda kadın da, kız kardeşlerinin kulağına, şiddetin hiçbir türlüsünün doğal olmadığını söyleyerek, “itiraz et!” diye fısıldıyor. Yazıyı alıntıladığım kitabın adı mı, neydi? “Değişen bir şey yok.” Buzağıya dantel çorap giydirmek Asena’nın dilinin hem bu kadar vurucu hem de rahatsız edici olmasının nedeni “eksik gönderge”den hoşlanmaması. Politik doğruculuğa çekilip, terminolojik ifadeler kullanmıyor, açıkça “dayak atan erkek”, “dayak yiyen kadın” diyebiliyor. Aslında kült romanı “Kadının Adı Yok”un sihri de tam burada ve elbette ki, geniş zamanı sezişinde. Romanında erkeklerin kadınlara tavrıyla, hayvanlara karşı tavrının benzerliğine işaret etmişti. Romanda ana karakterin babası, kızının arkadaşlarına nasıl hodbin davranıyorsa, sokaktaki hayvanlara karşı da öyleydi. Asena’nın romanında sezdirdiği tahakkümün tek oluşu, bir canlıya zulmün bir diğerine de yönelebileceği vurgusu şu anda yüksek sele tartışılıyor. Carol J. Adams, “Ne adam, Ne Hayvan” isimli kitabında şu sözcükleri yazıyor: “feminizm yalnızca kadınlarla erkekler arasındaki ilişkilere değinmez; aynı zamanda gerçekliğin sosyal yapısını açığa çıkarmaya yardımcı olan analitik bir alettir de. Örneğin feminizm, toplumsal cinsiyetin hayvanların gördüğü baskıda da bir simge oluşunu tanımlar. Buna bir buzağıya dantel çorap giydirmeyi de içeren rodeo müsabakaları örneği verilebilir.” Bir başka pencereden bakarsak, dünyada kadınları, daha geniş bir ifadeyle, beyaz ve erkek olmayanları da yaşatmanın yollarını arıyoruz, diğer bir pencereden baktığımızdaysa, teknolojinin ve ilerlemenin altın çağında Mars’taki hayata göz kırpıyoruz. Uzaya yolculuk eden ilk kadın olan Valentina Tereşkova’nın uzaya hazırlandığı programdaki bedensel ve zihinsel düzeyde ileri derecede zor derslerden ve sınavlardan geçerken ve uzaya, bilinmeze gitme cesaretini gösterebilirken, ailesine, çalışma arkadaşlarına bir yıl boyunca uzaya gideceğinden de, bu hazırlıklardan da söz etmemesi tesadüf olmamalı. Oysa onun yerinde bir erkek olsaydı, bu yolculuğu öncesiyle birlikte övgüyle yakınındakilerle paylaşabilirdi. Belli ki Valentina, uzaya gitmekten zorunun, toplumsal cinsiyetin öğretilmiş değerlerinden farklı davranmak olduğunun farkındaydı. Pandemi sürecinde gerçekliğin her boyutuyla en sert biçimde yüzleşirken, toplumsal cinsiyet kodlarının da en belirgin yüzüyle karşılaştık. Kapandıkça, evde geçirilen zamanın artışı, salgın ile birlikte evin içine giren her nesnenin yıkanmaya çalışılışı yani “temizlik önlemleri” ile kadınların erkeklere göre üç katı yaptığı ev içi ücretsiz emeğin makası iyice açıldı. Buna uzaktan eğitimdeki çocuklar da eklendiğinde, özellikle kadınların, bir de yarı zamanlı öğretmenlik görevi üstlendiğini görmekteyiz. Gerçek yaşamda kadınların ücretsiz ev içi emeklerinde örtülemez bir artış varken, kadınların edebiyat ürünlerine bu durumun hiç yansımayacağı düşünülemez. Kadınların edebiyat ürünlerinde nicel düşüş mü olacak, yoksa kalemi ele alan kadınlar, yazarlık dışındaki bir işe gereksinim duymadan yaşamını sürdürebilenler mi olacak? Karşımızda bir soru var: Kadınlar her geçen gün sayısı artan tökezleticilere rağmen nasıl yazacak? Elbette, yaşanan her anın, her örselenmenin, tökezlemenin, salgın da dahil, bir hikayesi var. Soru şu ki, bunları kim yazacak? Sorumu daha açık sorayım. Tükenmişlikle karşı karşıya olan bir çalışan kadın eline kalemi alabilecek mi? Kendine ait bir dünyada yaşayamazken, kendine ait bir oda bulabilecek mi? Akademik yayınların sayısı patlarken, kadınların yazar olarak yer alma oranları azalıyor. Edebiyat ürünlerinde de paralel olup olmadığına ilişkin bir çalışma bulunmuyor. Gerçek yaşamda kadınların ücretsiz ev içi emeklerinde örtülemez bir artış varken, kadınların edebiyat ürünlerine bu durumun hiç yansımayacağı düşünülemez. Kadınların edebiyat ürünlerinde nicel düşüş mü olacak, yoksa kalemi ele alan kadınlar, yazarlık dışındaki bir işe gereksinim duymadan yaşamını sürdürebilenler mi olacak? Her iki olasılıkta da, insanlar kapanırken, edebiyat da belli mahallere kapanmaz mı? Kadınlar edebiyat ve şiirde de yüzyıllardır kendilerine ait bir oda istiyor. Kalemi ele alanın cinsiyetinin önemi olmadığını düşünenlere, kalemi eline alana kadar geçen yaşamı işaret etmek isterim. Ev içi, ev dışı emek yüküne, yönelen fiziksel, psikolojik şiddete rağmen kadınlar ellerine kalemi alıyor. 25 yıldır hiç değişmeyen erkek jürilere rağmen kalemi alıyor. Yıllardır hiç değişmeyen erkek editörlere, gazetelerdeki köşelerin sahiplerine rağmen kalemi alıyor. Bazen mahlaslarla yazıyorlar; o da maskeyi ismine takıp da sözcüklerine takmamak için. O zaman artık söyleyelim. Bir kadının kalemi eline alışı, kendine ait bir oda kadar, başka bir dünya arayışıdır.

  • Hep özleyip beklediği bir yer var. Bir ev, bir insan, bir hayal...

    İlay Bilgili, ikinci öykü kitabı Leylâ, Mektubum Eline Ulaştı mı? ile yeniden merhaba diyor okurlarına. Birbirinden farklı hayatların içine çekip bir ayna veriyor okurunun eline. "‘Ben,’ dedim, ‘cehennemi büyük bir hasret sanıyordum hep. Bir hapishane, hiç yaşlanamadan ve ölmeden, sonsuza kadar kalmak. Bitmeyen bir bekleyiş… Bir umut ediş ama inatla hiçbir şeyin olmaması…’ Titreyen, kanla kaplı metronoma baktım. ‘Yine de yaşamak istedim,’ dedim. Tanrı, bir kadınmış gibi, bir kadınınki gibi gülümsedi Leylâ." Bulup yitiren bir şey olarak kalp, arıyor, deneyip yanılıyor ama yine de devam ediyor oyununu oynamaya. Hep özleyip beklediği bir yer var. Bir ev, bir insan, bir hayal... Leylâ, Hayriye, Yılmaz, Özlem, Neriman ve isimli isimsiz daha birçok insan, bularak ve yitirerek, hayatın damarlarında dinliyorlar kalplerinin oyununu. Sonra kanat çırpıp yitirdiklerinin uzaklaşmasını seyrediyorlar ömür boyu. İlay Bilgili, 1981 Elazığ'da doğdu. Marmara Üniversitesi İngilizce Öğretmenliği bölümünde öğrenim gördü. Öğretmen olarak görev yapıyor. “Artis” isimli öyküsü 2017 Altkitap Öykü Seçkisi’ne; “Mimesis” isimli öyküsü 2018 Altkitap Öykü Seçkisi’ne girmeye hak kazandı. Öyküleri Oggito Öykü, Edebiyat Haber, Altzine, Duvar Dergi, Öykülem ve NotosDergi’de yayımlandı. Yazdım Sihir Oldu isimli bir kitabı bulunmaktadır. LEYLÂ, MEKTUBUM ELİNE ULAŞTI MI? İlay Bilgili İthaki Yayınları, 2022 Tür: Öykü 168 s.

  • Hüseyin Rahmi Müzesi'ni geri istiyoruz!

    Heybeliadalılar ve edebiyatseverler bir araya gelerek Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın evinin müze olarak açılmasını istedi: “Yıllardır atıl bir halde, yangına, soyguna karşı savunmasız bırakılan Hüseyin Rahmi’nin 110 yaşındaki evini müze olarak geri istiyoruz” Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın 110 yaşındaki atıl duran evinin müze olarak hizmete açılması için bir araya gelen Heybeliadalılar ve edebiyatseverler, duruma dikkat çekmek için Heybeliada Vapur İskelesi’nden yazarın evine pedal çevirdiler. Yaşadığı yıllarda Heybeliada’daki tek bisikletli olan Hüseyin Rahmi, o dönem "şeytan arabası" olarak anılan bisikletiyle adeta özdeşleşmiş, evine giden dik yokuşları ölümüne dek tam 31 yıl boyunca bisikletiyle tırmanmasıyla da tanınmıştı. Edebiyatımızın en önemli yazarlarından biri olan Hüseyin Rahmi'yi anmak ve kaderine terk edilen evinin müze olarak kullanılmasını talep etmek için bazıları bisikletleriyle bazıları da yürüyerek Hüseyin Rahmi’nin evine doğru yola çıkan topluluk, "Hüseyin Rahmi’nin bisikletleriyiz" yazan ve yazarın evinin müze olarak açılması talebinin dile getirildiği pankartlar taşıdı. Heybeliada Hüseyin Rahmi'den vazgeçmeyecek Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın evinin önünde açıklamayı okuyan Heybeliada Kütüphanesini Koruma Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Serenad Demirhan, önce Heybeliada Kütüphanesi’nin hizmete açılması için verdikleri mücadeleyi hatırlattı. Geçtiğimiz Ocak ayında koronavirüse yakalanarak yaşamını yitiren Türk Kütüphaneciler Derneği Eski Genel Başkan Yardımcısı ve Araştırmacı-Yazar Aydın İleri’nin de bu mücadeleye omuz verdiğini hatırlatarak kendisini anan Demirhan, Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın atıl durumdaki evinin müze olarak açılmasını istediklerini söyledi. Gürpınar’ın bu evi 1912 yılında Şıpsevdi romanının telifiyle satın alabildiğini hatırlatan Serenad Demirhan, “Bu ev Heybeliada’nın kıymetlisidir. Hüseyin Rahmi nasıl Heybeliadasız yapamadıysa, Heybeliadalılar da ondan vazgeçmeyecek...” dedi. Açıklama sırasında, Hüseyin Rahmi Evi’nin müze olarak açıklaması talebiyle Kültür ve Turizm Bakanlığı başta olmak üzere bir dizi kuruma iletilmek amacıyla change.org’da açılan imza kampanyasına yedi bine yakın kişinin imza verdiği dile getirildi. Türkiye Yazarlar Sendikası (TYS) Genel Sekreteri Nuray Gök Aksamaz’ın da bir konuşma yaptığı etkinlikte, Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın evi müze olarak açılıncaya kadar bisiklet turu etkinliğinin her yıl yapılmaya devam edeceği bilgisi verildi.

  • Feminist Manifesto

    "Kadın mücadelesinin tarihi elbette ki her şeyden önce edebiyatla yazılıyor ve bu tarihi kadın edebiyatçılar bir yandan yazarken, bir yandan da yaratmaya devam ediyorlar. Biz de Litera Edebiyat olarak daha önce hazırladığımız Kadın Yazını dosyamıza ek olarak, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nü kadın özgürleşmesini eserlerinin merkezine yerleştiren edebiyatçılar aracılığıyla kutlamak istedik. Yaşasın 8 Mart, yaşasın kadın mücadelesi!" "Üzücü gerçek şu: Dünyamız güçlü kadınları sevmeyen erkekler ve kadınlarla dolu. İktidarın erkeklere ait olduğunu düşünmeye koşullandığımız için güçlü bir kadın sapkınlık gibi geliyor bize. Bu yüzden kontrol altında tutulması gerekiyor." Feminist Manifesto, Chimamanda Ngozi Adichie FEMİNİST MANİFESTO Chimamanda Ngozi Adichie Doğan Kitap, 2019 Çeviri: Begüm Kovulmaz

  • Kadın gibi polisiye yazmak

    "Bugün milyonlarca kız çocuğu ve kadın, kara kurgudan çok daha kara hayatlarda ayakta kalmaya çalışıyorlar. Ve o kadınlar edebiyatta ve hayatta harcanabilir bir vahşet nesnesi değil, hayatını eline alan ana kahraman olmak için tutuşuyor." Elçin Poyrazlar edebiyatın belki de en eril bölgesi olan suçun, adaletsizliğin ve polisiyenin topraklarında "kadın kahraman olmak" ve "kadın yazar olmak" üzerine bir çıkış noktası arıyor. Elçin Poyrazlar Adamın biri bana ‘Evlisin, çocukların var, çok para kazanmıyorsan ne gerek var yazarlığa?’ diyeli beri, kalemimden birkaç polisiye roman, yüzlerce haber ve makale çıktı. Beni koyduğu ‘münasip kadın’ konumunu derdest ederek onun gibi düşünenlere, illa ki yazarak nanik yapma zevkini bana tattırdığı için memnunum. Bir içki masasında kendisine sormadığım halde romanlarıma beş üzerinden üç puan vereceğini söyleyen ve kadınların polisiye metinlerde biraz zayıf kaldığını ima eden hüsranı yoğun, hürmete aç bir erkek yazarın bende yarattığı öfkeyle karışık acıma hissini de anımsıyorum. ‘Kadınlık ve romancılık! Peh! Peh!’ denmiyor artık açıkça. Kimse o kadar siyaseten yanlış cümleler kuramıyor bugün. Ama o bıyık altından gülüş, ‘bunun daha kırk fırın ekmek yemesi lazım’ homurdanmaları, ödüller için erkekler kabilesinde dirsek temasları, yazar kadınlara hangi erkeğin sevgilisi ya da karısı oluşuna göre değer biçen, ağır edebiyat ağabeyleri tükenmedi henüz. Bir de üstüne ‘ulvi edebiyat kurum’cularının burun kıvırdığı, popüler romana sokulan, yeterince edebi sayılmayan, polisiye gibi tür romanları yazıyorsanız, vay sizin kadın halinize! Öyledir. Yazar ifadesi pek çok kişi için önce erkektir. Eğer bir eser kadınların kaleminden çıkıyorsa başına kadın, lezbiyen, feminist, anne, hatta istenirse cadı tanımlamaları da koyulur. Suç edebiyatının geleneksel olarak erkek yazar-kahraman ağırlıklı dünyasında bir kadın olarak yer almanız için kaleminizin ucunun birkaç kat daha keskin olması gerekiyor ki önünüze itinayla yerleştirilen sert ve yüksek dikenli yolu açabilesiniz. Polisiyenin dehalarından saydığım Amerikalı yazar Patricia Highsmith bir keresinde ‘Ben kadın değilim’ ifadesini kullanmış. Bunu bir yazar olarak mı, yoksa çalkantısı bol, ahlaki yapıyı rahatsız eden özel hayatında kendini konumlandırmak için mi söyledi hala emin değilim. Ama ‘Tuzun Bedeli’ ya da yeni adıyla ‘Carol’ı, 50’li yıllarda lezbiyen bir çiftin, sosyal normları kurcalayan, birbirine haz ve aşk veren iki kadının arasındaki tehlikeye teşne, tekinsiz ilişkiyi anlattığı romanını, ‘lezbiyen yazar’ yaftasına katlanmamak için takma isimle yazmıştı. Öyledir. Yazar ifadesi pek çok kişi için önce erkektir. Eğer bir eser kadınların kaleminden çıkıyorsa başına kadın, lezbiyen, feminist, anne, hatta istenirse cadı tanımlamaları da koyulur. Erkek ile kadının her anlamda eşitliği sağlanana dek, yazarlıkta kadın kimliğini sahiplenmekte kendi adıma bir sakınca görmüyorum. Dahası, kadın gibi yazmak gerektiğini, bize dayatılan, öğretilen, kafamıza işlenen erkek sesleri susturmanın acil olduğunu düşünüyorum. Elena Ferrante bir söyleşisinde ‘Bir kadın gibi yazmak ne demek’ sorusunu irdelemişti. ‘Gerçekten yazmak ana rahminin derinliklerinden konuşmak gibidir’ demişti sonra. Ferrante kadın yazarlardan ‘söylenmeyecek bir şeyin bir anda mucizevi olarak sayfada belirmesini’ beklediğini eklemişti. Söylenmeyecek şeylerin genellikle kadınlara ait olduğunu, seslerini, bedenlerini, hayatlarını erkeklerin arzularına göre ‘ayarlamaları’ gerektiği beklentisini en iyi kadınlar bilir. Ve o kayalaşmış bilgiyi sivri kalemleriyle vura vura parçalamak zorunda olan yine aynı kadınlardır. Suç edebiyatı ya da kara romanlar için de aynı çaba geçerli. Geçen yıl söyleşi yaptığım Amerikalı yazar Joyce Carol Oates Bıçak Sırtı-Kadın Yazarlardan Yeni Gizem ve Suç Hikayeleri kara öykü derlemesinin girişinde tam da bu soruyu soruyor; ‘Kendine özgü bir kadın noir’ı var mı? ‘Pek karamsar olmadığı kadar keskin bir şekilde realist, romantik illüzyondan bağımsız, daha tehlikesiz olanı bekleyen, en kötüsüne teslim olmuş. Noir popülist türden bir trajik vizyondur’ diyor Oates. Suç romanı, edebiyatın en muhteşem eserlerinin filizlenmesine olanak sağlayan verimli topraklar ona göre. Katılıyorum. Geleneği rahatsız edici biçimde erkek ve cinsiyetçi olan bu ‘trajik vizyon’ tam da bu nedenle kadın polisiye yazarları için yaratıcı fırsatlara gebe. Macera ve tehlikeden çekinen ‘kadın ya da dişinin’, pasifliğin, edilgenliğin, savunmasızlığın ve bir erkeğe muhtaçlığın hastalıklı romantizmine darbe vurmak için kadın yazarın kalemine büyük ihtiyaç var. Macera ve tehlikeden çekinen ‘kadın ya da dişinin’, pasifliğin, edilgenliğin, savunmasızlığın ve bir erkeğe muhtaçlığın hastalıklı romantizmine darbe vurmak için kadın yazarın kalemine büyük ihtiyaç var. Kadının toplumsal rollerini yeniden tanımlamak, öfkenin, yırtıcı olmanın ve bundan suçluluk duymamanın getirdiği özgürlük belki de karşı tarafın ‘kadın’ tanımını haklı olarak krize sokuyor. Ve o krizde erkeğin var olmaya çalışması kadınları ilgilendirmiyor, ilgilendirmemeli. Şiddet, tecavüz, taciz, evlilik, aile, ‘kutsal’ annelik, kızkardeşlik, kadın dostluğu, çocukluk travmaları, fahişelik, kocakarılık, hastalık, cinayet, intikam ve adalet…Bunların hepsi ve daha fazlası kadınların konusu. Bugün milyonlarca kız çocuğu ve kadın, kara kurgudan çok daha kara hayatlarda ayakta kalmaya çalışıyorlar. Ve o kadınlar edebiyatta ve hayatta harcanabilir bir vahşet nesnesi değil, hayatını eline alan ana kahraman olmak için tutuşuyor. O çoşkuyu kutlamak için kadınların kalplerinin karanlığına doğru yola çıkmalı. Çünkü ancak o kalplerde hayatın özü, kadının sadece kendine ait en saf dili bizi karşılayacak.

  • Sepin Sinanlıoğlu öneriyor

    Sepin Sinanlıoğlu, şimdiye dek onu en çok etkileyen kitapları Literaedebiyat ile paylaştı. "Çocukluktan yetişkinliğe geçerken bütün birimleriyle sistemin vermesi gereken ama veremediği desteği sanatta, en çok da edebiyatta bulan bir nesiliz diye düşünüyorum. Hayatla yetişkin ilişkisi kurmaya çalışırken yerini asla dolduramayacağım kitap listem aşağıda. Yazarlarına ayrı, bu kitapların hafızadan çekip önüme fırlattıklarına ayrı minnetle:" Kuşlar Da Gitti - Yaşar Kemal Sineklerin Tanrısı - William Golding Çimen Türküsü - Truman Capote Bülbülü Öldürmek - Harper Lee Çavdar Tarlasında Çocuklar - JD Salinger Francis Macomber'ın Kısa Mutlu Yaşamı - Ernest Hemingway (Öykü)

  • Normal İnsanlar

    "Kadın mücadelesinin tarihi elbette ki her şeyden önce edebiyatla yazılıyor ve bu tarihi kadın edebiyatçılar bir yandan yazarken, bir yandan da yaratmaya devam ediyorlar. Biz de Litera Edebiyat olarak daha önce hazırladığımız Kadın Yazını dosyamıza ek olarak, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nü kadın özgürleşmesini eserlerinin merkezine yerleştiren edebiyatçılar aracılığıyla kutlamak istedik. Yaşasın 8 Mart, yaşasın kadın mücadelesi!" "Erkeklerin asıl derdinin kendi özgürlüklerini gerçekleştirmekten çok kadınların özgürlüklerini sınırlamak olduğunu anladım." Sally Rooney, Normal İnsanlar NORMAL İNSANLAR Sally Rooney Can Yayınları, 2019 Çeviri: Emrah Serdan

  • Bronte kardeşlerden bugüne

    Bu kısacık yazıdan da anlaşılacağı gibi çok sayıda öykücü kadın yaşamı ve insanı sözcükler aracılığıyla anlamaya/anlatmaya devam ediyor. Erkek egemen toplumun, yaşamın her alanına dil aracılığıyla çizdiği kadınlık imgesi, havası boşalan balon gibi küçülerek sönerken kadınlar, kendi iç seslerine ve hemcinslerine kulak veriyor artık. Daha özgüvenli savunuyorlar varlıklarını tamamlayan her parçayı. Şenay Eroğlu Aksoy Kadınların kendi yazdıkları metinleri erkek adlarıyla yayımlamak zorunda kaldıkları günlerin üzerinden çok zaman geçti. Bronte Kardeşler ve bayrağı taşıyanlardan alınan miras, eşitlik mücadelesini görünür kılma maksadıyla, terazinin öbür kefesine koyulmak zorunda hâlâ. Eli kalem tutan kadınlar, üretim alanlarını sınırlamaya çalışan tüm engellerle savaşarak yol alırken metinlerin cinsiyeti yoktur, cümlesini akılda tutarak yazmaya devam ediyor. Yukarda söz ettiğimiz terazinin kefesine öykülerini bırakan kadınlar son beş altı yılda neler yazdı? Kutsal kitaplardan, söylencelere; çığır açan felsefe metinlerinden, atasözlerine erkek aklından çıkmış her şeyde kendileriyle ilgili durmaksızın ahkam kesilen kadınlar, öyküler aracılığıyla neler anlattılar/anlatıyorlar? Haziran 2013 BirGün Kitap için hazırladığım yazıda 90’lı yıllardan 2013’e kadar kitap yayımlanmış bir grup öykücü kadına bakmıştım. Bu yazıdaysa o günlerden bugüne ilk kitaplarını yayımlayarak yola koyulan öykücü kadınlara yer vermek niyetindeyim. Aşağıda sözedeceğim her öykücü, uzun inceleme yazılarının konusu olmayı hak ederken bu sınırlı alanda birkaç cümleyle adlarını anmakla yetineceğim. Gezi direnişinden, Soma faciasına; Suruç’tan, 10 Ekim’e unutulamayacak katliamlar, darbe girişimi ve siyasi belirsizliğe, insanın ölüme yazgılı varoluşu eklendiğinde öykünün sesi acıya meyyal olsa da rengârenk ve gürül gürüldü yine. Tüm dünyanın bir virüs tarafından ele geçirildiği, distopyaları aratmayan olayların yaşandığı bugünlerdeyse pandemi başlangıcında suskunluğa gömülen yayınevleri, evlere kapandığımız yeni sürecin dijitalleşmeyi zirveye taşıyan dinamiklerini kavradıktan sonra yeni kitaplar basmaya başladı. Tarih açısından kısacık olsa da ömrümüzün ağır, çalkantılı beş altı yılında yazdıklarıyla adlarından söz ettiren öykücü kadınların bir kısmı Yaşar Nabi Nayır Öykü Ödülü’yle edebiyat dünyasına giren isimlerdi. Bunlardan Gamze Aslan, üslup arayışını derinleştirerek farklı anlatım yollarına yöneldi. Kadınlık durumunu dert edinen fantastik öğelerle beslenen öyküleri olduğu gibi; şiirsel, gerçeküstünü merkeze taşıyan öyküleriyle bu dünyada yer aldı. Şengül Can, sesiz sedasız yaşıyor görünseler de kendi içlerinde kaybolmuş kahramanların ruh halini ironik bir anlatımla kurmacaya taşıyan öykülerin yanı sıra, zaman kırılmaları ve şiirsel bir anlatımı da incelikle kullandı. Arzu Uçar, farklı edebi metinlere ve sanat yapıtlarına göndermeler yapan oyunbaz öykülerin yanı sıra, kadın erkek ilişkilerini, aile kurumunu ironik bir anlatımla öyküleştirdi. Mevsim Yenice, gündelik hayattaki sıradan ayrıntı ve durumları öykünün taşıyıcı motifi yaparak, küçük zaaflar, devinim ve ânlardan geniş dünyalara çıkan öyküler yazdı. Sevgisizlik, yalnızlık ve yabancılaşma ilgi odağındaki meselelerdi. Simla Sunay, adım adım büyüttüğü öykü evreni ve biçimsel arayışlara yöneldiği deneysel öyküleriyle dikkat çekti. Ezgi Polat aile kurumunu, kadın erkek ilişkilerini, beyaz yakalı kahramanların dünyasına dalarak bastırılan duygular, görmezden gelinen mutsuzluklar üzerinden öyküleştirdi. İncelikli anlatımı ve ayrıntı seçimiyle okuru sarsan bir öykü evreni yarattı. Kadire Bozkurt, daha girişte, birkaç cümleyle sahneler kuran başarılı anlatımıyla öne çıktı. Kısacık öykülerinde kırılma ânlarına şimşek hızıyla bakıp geri çekilerek okura içinde salınabileceği geniş bahçeler yarattı. Arzu Bahar, görece uzun öyküler yazdı. Farklı toplumsal sınıftan yaşamları başarıyla tahkiye ederek dilin, sokağa uzanan köklerini kavrayan bir üslup kullandı. Ayça Erkol, duru ve doğrudan bir dil kullanırken, matematiği özenle hesaplanmış öyküler yazdı. Renkli öykü kahramanları duygusal değerlendirmeler yapmadan olaylarla baş etmeye girişen, cesur ve esprili kişiliklerdi. Çiyil Kurtuluş, anlatımı genişleten olanak arayışı, masalsı kırılmalar, özenli diyalog kullanımı, gerçeküstü sıçramalarla ölüm, yalnızlık, varoluş sıkıntısını anlattı. Banu Özyürek, absürdü kullandığı öykülerinde kadın erkek ilişkilerine, çocukluk dönemine odaklandı. Düşünceler ve gerçek arasındaki uçurumu huzursuz kahramanların gözünden, bilinç akışını kullanarak öyküleştirdi. Gül Ersoy, yabancılaşmayı, kadın erkek ilişkilerini, derinde kalan mutsuzluğu dünyanın dört yanına dağılmış insanların sevgi arayışını ve yalnızlığını öyküleştirdi. Aylin Balboa, esprili, içli, bıçkın bir bakış açısıyla hayatın güçlüklerine direnen kahramanlarını kabuk gibi sararak koruyan bir dil kurdu. Ayşegül Kocabıçak, eviçlerine, kadınlık durumuna, çocukluk dönemine odaklanan duygusal yoğunluklu öyküler yazdı. Tuğba Gürbüz, beyaz yakalı kahramanların hayatlarına odaklanırken zaman sıçramaları ve gerçeküstünü kullandı. Özlem Akıncı, olayları, sahneleri okurun gözünde resmetme konusunda başarılı anlatımıyla, çarpıcılık derdine düşmeden insanın kuşatılmışlığını, ikiyüzlülüğünü öyküleştirdi. Eylem Ata Güleç, ölümleri, kaybedilen evlatları, yıkılan mahalleleri tam göbeğinden yola çıkarak anlattı. Anlatmak istediği yakıcı gerçekliğe gerçeküstüne sıçrayarak hava delikleri açsa da öykülerin sonu hep o yakıcı gerçeğe çıktı. Bu dönemde daha ilk kitaplarıyla adlarından söz ettiren öykücülerden Öznur Yalgın, yakın siyasi tarihteki olayları öykülerinin kırılma anlarına taşıdı. Mülteciler, madenciler, seçim mitinginde patlayan bombalar, el koyulan kurumlar ve darbe girişimini alçak gönüllü bir ses tonu, etkili diyaloglar ve ayrıntı seçimiyle resmederek kurmacaya taşıdı. Buket Arbatlı, kadın kahramanları cinselliğin derinlerine özgürce dalarken insanın karanlığına cesaretle baktı. Nazlı Akçura, Hikâyeyi önceleyen uzun öykülerinde çocuk, kadın ve yaşlıları anlattı. Mediha Ünver, şiirsel bir dille bugünden geçmişe sıçrayarak geniş zaman dilimlerini öykülere taşıdı. Kadınlık durumu, köy yerinde sevgiye tutunan çocuklar, beşik kertmesi edilen kadınlar iç seslerinin uğultusunda okurla buluşturuldu. Burçin Tetik, farklı cinsel yönelime sahip insanların gündelik yaşamdaki kırgınlık ve arayışlarını öyküleştirdi. Kadınlık durumu, aile, göçmenlik, cinsellik, annelik kurumu öykülere taşıdığı meselelerdi. Esra Erdoğan kısa, çağrışım alanı geniş cümle ve imgeleriyle, dili bozarak yeniden kurmayı denediği etkileyici öyküleriyle dikkat çekti. Nurhan Suerdem yaşlılık, aile kurumu, yalnızlık ve sevgi arayışını incelikli gözlem gücü ve ayrıntı seçimiyle öyküleştirdi. Toplumun baskın tutumlarıyla çatışan bireyin yalnızlığı temel meselelerinden biri oldu. Ayşen Işık, olay odaklı öykülerinde okurun ilgisini diri tutan ayrıntı seçimi ve diyalogları başarıyla kullanadı. Ülkü Oktay, çizgi dışı ruh hallerini kurmacanın odağına oturturken kadınları, yine kadınların gözünden esprili, iğneleyici bir bakışla anlattı. Bu kısacık yazıdan da anlaşılacağı gibi çok sayıda öykücü kadın yaşamı ve insanı sözcükler aracılığıyla anlamaya/anlatmaya devam ediyor. Erkek egemen toplumun, yaşamın her alanına dil aracılığıyla çizdiği kadınlık imgesi, havası boşalan balon gibi küçülerek sönerken kadınlar, kendi iç seslerine ve hemcinslerine kulak veriyor artık. Daha özgüvenli savunuyorlar varlıklarını tamamlayan her parçayı. İnsanın doğadaki varoluş nedenini anlamaya çalışan tüm teorileri saklı tutarak, tek emeli kendini gerçekleştirmek olan akıl sahibi bir canlının, kendini gerçekleştirme arzusu önündeki engelleri er ya da geç aşacağı kesin değil mi?

  • Ütopyalar da bitmez mücadele de!

    "Dişi Adam’dan bugüne feminist ütopyalar farklılaşarak – ve hep bir öncekinin eleştirilerini de içererek- devam etti. Günümüzde ataerkil politik kültür, kapitalist üretim biçimleri sadece kadınları değil toplumun her kesimini, diğer cinsel kimlikleri de baskılamaya devam ediyor. Başka bir dünya inşa etmek için herkesin ütopyalarına daha fazla ihtiyacımız olduğu bir gerçek. Yeni bir dünya için ütopyalar ve umutlar da hep var." İlke Kamar, ilk dönem feminist ütopyalardan günümüze, kadın yazınında alternatif dünya arayışlarını değerlendiriyor. İlke Kamar ‘İdeal toplumun’ tasarlandığı ilk dönem feminist ütopya romanlarında ataerkil düzene karşı yeni bir yaşam kurgulandığını görürüz. Bu yeni yaşam biçiminde, kadınların özgürlüğünü sınırlayan siyasal, toplumsal kuralların dışında farklı bir zaman-mekân algısıyla karşı karşıyayızdır. Ütopyalarda, özellikle cinsiyet rollerini dışlayan umudun ve cesaretin korunduğu ‘yaşanabilir’ bir dünya kurgusu ön plandadır. He ne kadar ilk dönem feminist ütopyalarda “ırk-sınıf-cinsiyet” üçlüsüne ve toplumsal cinsiyet rollerine yeterince yer verilmediği eleştirilse de erkek egemen düzende kadının konumunu tartışan, kadınlara çizilen sınırları sorgulayan romanlar önemli bir mücadele alanı sunar. İlk dönem feminist ütopya romanları daha çok toplumsal kurumlar ve kadının mülkiyet hakkının korunması üzerine odaklanır. Mary Griffith’in Üç Yüzyıl Ötede romanı, mülkiyet edinme hakkı üzerinedir. Mülk egemenliğini sorgulayarak kadının ekonomik yapılanmadaki rolünü irdeler. Bu anlamda Louisa May Alcott’un Emek adlı ütopyası ise, kadınların ekonomik özerkliğini ele alan önemli ütopya örnekleri arasında yer alır. Bir başka ilgi çeken roman ise, Mary Howland’ın Babasının Kızı’dir. Roman, eşitlikçi bir toplum arayışında eğitimi mesele edinir. Kadının özgürleşmesinde eğitimin önemini vurgular. Alice Jones, Ella Merchat’ın Benzerini Ortaya Çıkarmak ve May Bradley Lane'ın Mizroha: Bir Kehanet adlı ütopyaları ise savaşçı kadın mücadelesini gösteren romanlardan kabul edilir. İdeal toplum düşü Kadınların cinsiyet rollerinden özgürleştiği, etkin olduğu bir yaşamın temsil edildiği romanlar ise 19. Yüzyıl kültürel feminist kuramının etkisini taşır. Yazarlar, cinsiyet ilişkilerini çözümlerken ‘var olanı’ sorgulayan, yeni bir dil yaratmaya çalışır.1915’te yazılan feminist ütopya romanlardan dikkat çeken bir diğeri Charlotte Perkins Gilman'nın, Kadınlar Ülkesi’dir. Yazar ‘ideal toplum nasıl olmalı’ sorusuna cevap ararken kadınların oy verme hakkı, aile içi görevlerin yeniden düzenlenmesi gibi konular üzerinde durur ve erkeklerin yer almadığı, sınıfsız, barış içinde yaşayan bir toplumu tasarlayarak egemen yapıları sarsar. Kadınlar Ülkesi’nde, cinsiyet ayrımcılığına yer yoktur. Yalnızca kadınlar ve kız çocukları burada yaşar. Çalışkan, eğitim düzeyi yüksek bir toplumda kadınlar bir çeşit eşeysiz üreme yoluyla çoğalır. Çocuk yetiştirme kolektif bir eylem biçimidir. Romanda aidiyet ve mülkiyet kavramı da dışlanır. Ortak soy ve tek bir aile gibi yaşam kurgusuna tanıklık ederiz bu romanda. Kadınların kurduğu işgücü ortaklığı da önemle vurgulanır. 20. Yüzyılın ikinci yarısındaki feminist ütopyaları ise, daha geniş konu kapsamıyla dikkat çeker. Örneğin toplumsal kurumların yeniden inşa edildiği ve önyargıların yıkılarak dışlandığı başka bir dünya kurgusu Ursulu Le Guin’in 1970’te yayımlanan Karanlığın Sol Eli kitabında konu edinilir. Feminist bilim kurgunun öne çıkan örneklerinden biri olan kitap, ‘kış’ adlı bir gezegende geçer. Yazar, toplumun ataerkil doğasına, kadının erkek tarafından ve doğanın toplum tarafından sömürülmesine de karşı çıkar. Kış’ın tüm sakinleri çift cinsiyetlidir. Cinsel kimliklerin değişken olduğu gezegende kişiler yılın belli bir döneminde erkek ya da kadın olur. Dolayısıyla annelik babalık rolleri de değişir. Birkaç çocuk doğurmuş bir ana daha sonra başka çocukların babası olabilir bu gezegende. Ancak bir gün gezegene uzaydan, erkek bir elçi gelmesiyle ilişkiler değişmeye başlar… Dişi Adam romanı Üzerine çok konuşulan, tartışma yaratan bir diğer roman ise Dişi Adam’dır. Bilim kurgunun “yeni dalgası” olarak adlandırılan Dişi Adam, Joanna Russ tarafından 1960’lı yılların sonuna doğru yazılsa da 1975 yılında yayımlandı. Bu açıdan önceki dönem Amerikan feminizmine bir yanıt olarak da görüldü. Belki de en önemlisi ‘geleneksel ütopya’ anlayışına karşı konumlanması oldu. Geleneksel ütopya anlayışı egemen ideolojiye eleştiri getirirken, genel olarak yine sabit bir toplum üzerinden yeni bir yaşam kurgular. İşte Joanna Russ’un ütopyası ise tüm bunların dışındadır. Daha yıkıcı, devrimci bir ütopya. Romana dönecek olursak Dişi Adam’da, toplumsal mülkiyet ilişkilerinin yeniden düzenlendiği, ataerkilliği sorgulayan bir dünya kurgusu inşa edilir. Kadın varlığını bambaşka bir düzleme taşıyarak, alegoriler kurarak göstermeyi seçer Russ. Karakterlerin ve anlatıcının bilinç akışı konuşmalarının yer aldığı roman dokuz bölümden oluşur. Aynı zamanda her bölüm beş ile on yedi parçalı anlatımla sürdürülür. Romanın konusuyla ilgili net bir tanım yapmak güç. Çünkü kitabın bir konu çerçevesinde ilerlemediğini görürüz. Çizgisel bir anlatım da gerçekleşmez. Ve olaylar, olgular, karakterler sabit bir veri sunmaz bize. Temelde cinsiyet ayrımı, cinsel roller, evlilik, ailenin kadın üzerinde yarattığı baskıya karşı bölümler halinde parçalı yapıları bir araya getiren bir teknikle anlatı oluşturur. Romanda dört karakter, üç gezegen ve dört farklı zaman dilimi kısa bölümler halinde karşımıza çıkar. Roman ilerledikçe beklenmedik olaylar ve parçalı zaman algısı, belirsiz alanlar bununla birlikte tanımlanmamış düşsel mekanlarla anlatımın sürekli dönüştüğünü görürüz. Dünyadan bin yıl sonranın gezegeni Dişi Adam’da zamansal-mekânsal bir bütünlüğün gözlenmediği bir alan olduğu da söylenebilir. Olaylar ve olgular birbirinden kopuk ilerler; yazarın anlatı ve dil kodlarını bozarak olanı biteni aktardığını görürüz. Kitabın dört temel karakteri Joanne, Janet, Jeannine ve Jael’dir. Janet Evason, Hoşvakit (Whileaway) gezegeninde yaşar. Yaşadığı zamandan bin yıl geriye Jeannine ‘nin yaşadığı dünyaya gelir ve tanışırlar. Büyük Buhran’ın etkileri devam etmektedir. İlerleyen zamanda Dişi Adam olacak Joanne ise New York’ta yaşamaktadır ve yıl 1969’dur. Jael ise geleceği yaşayan bir gezegendedir. Onun yaşadığı yerde Kadınlar ve Erkek Ülkesi olarak iki yer vardır ve birbirleriyle mücadele içindedirler. Kadınlar ve erkekler arasındaki bu savaşta her ne kadar erkekler gelişmiş teknolojileri sahip olsa da çocuk sahibi olamadıklarından Kadınların Ülkesi’ne ihtiyaç duyarlar. Ve kendi medeniyetlerini sürekli kılmak için bu ülkeden çocuk alırlar. Dişi Adam’da en dikkat çekici yer Hoşvakit’tir. Çünkü burası dünyadan bin yıl sonrasını temsil etmesiyle bir anlamda yazarın ütopyasıyla ilgili de ipuçları veriyor. Peki nasıl bir yer Hoşvakit? Bir veba Hoşvakit ’teki tüm erkekleri yok eder. Hal böyle olunca kadınlar başat duruma geçer ve yaşama dair tüm ilişkileri yeniden düzenlerler. Kitapta buradaki yaşamın betimlemesi günümüz kapitalist üretim biçimine bir eleştiri niteliği görünümündedir. Hoşvakit birçok açıdan kadın bedeni ve ruhu için ideal bir yerdir. Çünkü kendi varoluşlarını sınırsız yaşamaktadırlar. Ekolojik tarımın sürdüğü şehirlerin yer almadığı pastoral bir alandır burası. Haftada sadece on altı saat çalışılır Hoşvakitli’ler. Burada sömürü yoktur. Sınıfsız, statüsüz bir toplum tasarımıyla gerçekliğin kodlarını bozan bir anlatım sunulur. Dolayısıyla yazar, liberal feminist kurama karşı bir tavır geliştirir. Erkeğin gücüyle inşa edilen sistemin dışında üretimin gerçekleştiği bir dünyada kadın emeği üzerine yeniden düşünmeye teşvik ediyor okuyucuyu diyebiliriz. Romanın karakteri Joanna, ‘gerçek dünyadan’, ataerkil düzenden yakındığı bir bölümde şöyle der: “Erkekler başarıya ulaşır. Kadınlar evlenir. Erkekler başarısız olur. Kadınlar evlenir. Erkekler manastırlara kapanır. Kadınlar evlenir. Erkekler savaşları başlatır. Kadınlar evlenir. Erkekler savaşları bitirir. Kadınlar evlenir. Sıkıcı, sıkıcı…” Romanın parçalanmış anlatısı, zaman zaman hangi bölümde hangi karakterin konuştuğunu anlamamızı da güçleştirir. Aynı zamanda karakterlerin hangi zamanda ve mekânda karşımıza çıkacağı da belirsizdir. Jeannine bir gün Hoşvakit dışında bir yerden kendi dünyasından seslenir bize. Ve düşten uyanır: “Yıkaması gereken bulaşıklar, pencere eşliklerindeki kurum, ovalanmayı bekleyen ıslatılmış kaplar, radyatörün altına konması gereken bir tabak, tüm hafta akarsa diye (su sızdırıyor). Ah. Off. Pencereler öyle kalıversin, gerçi Cal pislik sevmiyor. Şu iğrenç tuvalet temizleme işi, mobilyaların tozunun alınması. Ütülenecek giysiler. Ne zaman bir şeyi düzeltse bir başkası düşüyor.” Roman bedenler üzerindeki ataerkil kontrolü sarsma, tahakkümün ötesine geçmek için parodik bir yöntemle feminist hareketi yeniden tesis ediyor. Yazarın eril düzenin tahakküm ilişkisini sorguladığı konumlar dışında bedenin cinsiyetleştirilmesine tepkisi, karakterlerden Joananın erkeğe dönüşümüyle daha da artar. Hegemonik yapıya karşı alt üst edici tavrı erkeğe dönüşen karakterde daha net görürüz. Anlatıdaki belirsizlik kahramanın dönüşümünde de aynı şekilde devam eder. Bedene çizilen sınırları erkeğe dönüşen beden üzerinden tartıştığını söyleyebiliriz yazarın: “Kafamın içi bataklık gibi. Fazlasıyla çürümüş ve felaket derecede uçmuş. Ben bir kadınım. Bir kadın beyni taşıyan bir kadın. Kadın hastalığı olan bir kadın. Her şeyi meydanda bir kadınım, süssüz, sade, engerek yılanı gibi, Tanrı bana ve size yardım etsin. Sonra erkeğe dönüştüm. Bu daha yavaş ve daha az dramatik oldu. Sanırım dışlanmış biriyseniz, acısını çekmeniz gereken bilgiyle ilgili bir şeydi bu-acı çekmek demek istiyorum; demek istediğim katlanmak ya da sarf etmek ya da tahammül etmek ya da kullanmak ya da keyfini çıkarmak ya da kataloglamak ya da dosyalamak ya da eğlenmek ya da mülkiyetine geçirmek ya da sahip olmak değil”. Roman bedenler üzerindeki ataerkil kontrolü sarsma, tahakkümün ötesine geçmek için parodik bir yöntemle feminist hareketi yeniden tesis ediyor diyebiliriz. Jeannine, Joanna, Jael ve Janet karakterlerinin deneyimleri üzerinden eril tahakkümün farklı yüzünü tecrübe etmemizi sağlıyor. Dişi Adam’dan bugüne feminist ütopyalar farklılaşarak – ve hep bir öncekinin eleştirilerini de içererek- devam etti. Günümüzde ataerkil politik kültür, kapitalist üretim biçimleri sadece kadınları değil toplumun her kesimini, diğer cinsel kimlikleri de baskılamaya devam ediyor. Başka bir dünya inşa etmek için herkesin ütopyalarına daha fazla ihtiyacımız olduğu bir gerçek. Yeni bir dünya için ütopyalar ve umutlar da hep var. Kadınlar Ülkesi, Charlotte Perkins Gilman, Çeviren: Seher Özbay, Otonom Yayıncılık, 2007 Karanlığın Sol Eli, Ursula K. Le Guin, Çeviren: Ümit Altuğ, Ayrıntı Yayınları, 2019 Dişi Adam, Joanna Russ, Çeviren: Çiçek Öztek, Ayrıntı Yayınları, 2001

  • Kaleminden Cesaret Akan Kadın

    “Dünya’nın Etrafında Bir Yarış” kitabının kahramanları Nellie Bly ve Elizabeth Bisland'ı hatırlıyor musunuz? Bu iki güçlü kadından birinin hayat hikâyesinden bahsetmek istiyorum size. Elizabeth Jane Cochran, nam-ı diğer Nellie Bly... 1864 yılında on beş kardeşin on üçüncüsü olarak dünyaya geldi. Babasının ölümünden sonra hayatı farklı bir yöne doğru evrildi. Ailesiyle birlikte maddi zorluklar yaşayınca okulu bırakıp Pittsburgh'e taşınarak gazetecilik kariyerinin ilk adımını atmış oldu. Dupatch Gazetesi’nde yayımlanan “Kızlar Ne İşe Yarar?” isimli yazıya “Yalnız Yetim Kız” rumuzu ile cevap verdi. İçinde yaşayan gücü durduramıyordu. 21 yaşında Meksika'ya taşınarak 6 ay boyunca ülkedeki yaşam üzerine yazılar yazdı. Tehdit ve protestolara maruz kalan Nellie, ülkesine istemediği yazıları yazmaya döndü. Bir süre sonra dayanamayıp isteksizliğine istifa mektubu ile isyan etti. Kısa bir molanın ardından New York World Gazetesi'nde kendini işe aldırdı. Blackwell’s Adası'nda bulunan Kadın Akıl Hastahanesi'ne girerek oradaki kötülüğü yazması istendi. Peki ya, nasıl girecekti hastahaneye? Önce, bir kadın sığınma evine yerleşti. Orada uykusuz kalıp dış görüntüsünü bozdu. Davranışlarıyla insanları rahatsız etti. Polis, hakim ve doktorlar tarafından incelenen Bly, amacına ulaşarak hastahaneye yatırıldı. Kaldığı süre boyunca, çeşitli incelemeler yaparak makalesini oluşturmaya başladı. Kadınlara psikolojik olarak nasıl zarar verdiklerini gördü. Buraya yatırılmadan önce sağlıklı olan insanlar, iletişim kuramaz ve koruyamaz hâle geliyordu. Makalesinde tüm detayları çarpıcı bir şekilde anlatan Bly, eyalet genelinde sarsıcı bir etki uyandırdı. New York, her yıl düzenli olarak hastahanenin bütçesine katkıda bulunup koşulların iyileştirilmesini sağladı. Kitabın konusuna ilhâm olan gezi, 1889'da gerçekleşti. Bly, editörüne teklif sunarak kariyerine boyut atlattı. Bu sırada, Cosmopolitan Gazetesi de kendi yazarı Elizabeth Bisland'ı, Bly'ın süresini geçmesi için aynı yolculuğa çıkardı. Bisland, ters yönden harekete geçti. Bly İngiltere, Fransa, Brindis ve Kolombo gibi birçok ilkeden geçti. Gördüğü ülkelerde çeşitli maceralar yaşadı. Bly, seyahatini 72 günde tamamlayarak dünya rekoru elde etti. Bisland ise 4 gün sonra bitiş çizgisine ulaştı. Nellie Bly, 31 yaşında milyoner imalatçı Robert Seaman ile evlenerek iş insanlığına geçiş yaptı. Eşinin sağlığı kötüleşince Iron Clad İmalat Şirketi’nin başına geçti. Günümüze kadar ulaşan bazı icatların temelini oluşturdu. Yanlış politikalar sonucu, şirket batınca mesleğine döndü. Birinci Dünya Savaşı sırasında, Sırbistan ve Avusturya arasındaki savaş bölgelerini ziyaret eden ilk yabancılar arasında yer aldı. Avrupa'nın Doğu Cephesi'ndeki aktiviteleri kalemiyle buluşturdu. Gazetecilik kariyerinin ikinci dönemini “kadın hakları ve saygınlıkları” üzerine yazarak tamamladı. 1913'te Sufrajetler ile ilgili haberler yaparak cesaretini bir kere daha kanıtladı. 1922 yılında hayatını kaybettiğinde, ABD'de kadınlara oy hakkı verilmesiyle ilgili çalışmalarına devam ediyordu. Nellie Bly, hayatının her dönemini farklı bir macera ile geçirdi. Son ana kadar içindeki heyecanı kaybetmedi. Hedefleri doğrultusunda güçlü adımlar atıp idealistliği ile herkesi kendisine hayran bıraktı. Tüm kadınların içindeki umudu kaybetmemesi dileği ile..

  • Can Yayınları'nda Mart ayı

    Mahir Ünsal Eriş'ten Dünya Bu Kadar, Murat Uyurkulak'tan Tol, küçük İskender'den Bir Çift Siyah Deri Eldiven ve Cangüncem yeni baskılarıyla bu ay okurlarıyla buluşuyor. Mahir Ünsal Eriş: Dünya Bu Kadar Karakterden karaktere, andan âna, mekândan mekâna geçerek yıllara yayılan, tesadüflerin peşi sıra geldiği bu kanlı canlı romanda hayat kesitleri, kumdaki ayak izleri gibi doğallıkla kesişerek bir bütünde birleştiriliyor. Dünya Bu Kadar, hem alabildiğine yaratıcı olay örgüsü hem satırlarından ışıyan enerjisi hem de benzersiz duyarlılığıyla edebiyat dünyamızdaki yolculuğuna devam ediyor. Murat Uyurkulak: Tol Kendilerini vaktiyle güzel bir ihtimal olan devrime adayanların, devlet şiddetiyle sönüp giden hayatların izini süren, yakın tarihin kirli sırlarını aralayan, buna karşın coşkuyu, inancı ve aşkı da heybesine katan bir hikâye anlatıyor Murat Uyurkulak. İlk baskısı yirmi yıl önce yayımlandığında edebiyatımıza damga vuran ve bugün de etkisinden hiçbir şey kaybetmeyen Tol, fantastik olduğu kadar gerçek, samimi olduğu kadar yaratıcı bir eser; isyanın, haklı bir intikamın romanı. küçük İskender: Bir Çift Siyah Deri Eldiven, Cangüncem Bir Çift Siyah Deri Eldiven İlk kez 2000 yılında yayımlanan Bir Çift Siyah Deri Eldiven, küçük İskender'in şiir toplamı içerisinde "şiir"e özel bir vurgu yaptığı kitaplarından. Orhon Murat Arıburnu Şiir Ödülü'nü alan kitap yeni baskısıyla raflardaki yerini alıyor. Cangüncem Cangüncem küçük İskender'in 1984 Şubat'ından 1993 sonuna kadar yirmi defterde doğaçlama tuttuğu aforizmalar, şiirseller, değinmeler ve notlardan seçerek bir araya getirdiği 648 günce yazısından oluşuyor. George Orwell: Edebiyat Üzerine, Savaş Günlükleri, Kitaplar ve Sigaralar Edebiyat Üzerine George Orwell'in 1929-1948 yılları arasında Tribune dergisi için kaleme aldığı "Dilediğim Gibi" başlıklı köşesi dahil olmak üzere, farklı dergi ve gazetelerde yayımlanan edebiyat yazılarını derleyen Edebiyat Üzerine, yazarın kültür-sanat üzerine düşüncelerinin yıllar içerisinde nasıl geliştiğini göstermekle kalmıyor, aynı zamanda iki savaş arasında Avrupa'nın düşünsel hayatında meydana gelen cereyanları da gözler önüne seriyor. Savaş Günlükleri Savaş Günlükleri, savaşın Orwell'in kendi yazın hayatındaki etkilerini ve yıllar sonra kurmaca eserlerinde işleyeceği fikirlerin nasıl bir ortamda şekillendiğini gözler önüne seren bir yapıt, Orwell'in külliyatının önemli bir parçası. Kitaplar ve Sigaralar Dünyaya bakışını ve soluduğu edebiyat atmosferini yansıtan bu denemelerde Orwell kıvrak kalemi ve ince mizahıyla ifade özgürlüğünü, bir nesne olarak kitabı, vatanseverliğin ne anlama geldiğini ve "hafif" edebiyatı tartışıyor. Kitaplar ve Sigaralar, bir kitapseverin kaleminden bir seçki. Korkunç Bir Fal Puşkin'den Karamzin'e, Rus edebiyatının en değerli öykü anlatıcılarının eserlerinin toplandığı Korkunç Bir Fal, 19. yüzyıl Rusya'sı ve edebiyatına, daha fazlası için iştah kabartan bir başlangıç niteliğinde. Mark Twain: İnsan Nedir? Düşünebiliyor olmak insanı gerçekten özel kılar mı, kişi nasıl akıl yürütür ve fikir sahibi olur, biliminsanı ya da sanatçı için düşünme süreçleri nasıl işler gibi sorular üzerinden yorgun ve bilge bir ihtiyarın gerçekçiliği ile bir gencin muhalefet olma tutkusu ve romantizmini çarpıştırıyor Twain. "İnsan nedir?" sorusuna yanıt arayışımız belki de hiçbir zaman son bulmayacak, fakat Twain'in karakterleri kulak vermeye değer... Süleyman Velioğlu, Kâzım Dağyolu: Bir Şizofren Hastanın Sanat Ürünleri Süleyman Velioğlu ve Kâzım Dağyolu, 1957'de İstanbul Üniversitesi Psikiyatri Kliniği bünyesinde kurdukları Psikopatolojik Sanat Laboratuvarı'nda hastalarla yaptıkları çalışmaların ürünlerini 1960'lardan itibaren kamuyla paylaşmaya başladılar. 1960 ile 1962 arasında kurumdaki hastaların ürünlerinin teşhis ve tedavi amacıyla nasıl kullanıldığını anlatan ve sanatın psikopatolojiyle ilişkisini o dönemin bütün teorik birikimini de seferber ederek analiz eden üç kitap yayımladılar. Ayrıca hastaların eserlerinden oluşan, önce İstanbul'da sonra da Ankara'da açılan iki sergi 350 binden fazla kişi tarafından ziyaret edildi. Kısa Klasikler'de Bu Ay Michel de Montaigne: Hayvanlara Övgü Montaigne'in çağlar ötesinden, hümanizme özgü görecelilikle okuru bir yandan sıradanlaşmış şeyleri bambaşka bir gözle görmeye, bir yandan da farklı gördüğü şeylere dair peşin yargılara kapılmaktan kaçınmaya çağıran sesi hâlâ canlı. James George Frazer: Tabu Frazer bir etnoloji klasiği haline gelmiş Tabu'da kutsal, lanetli, kirli, saf gibi kavramların anlamlarını neredeyse tamamen değiştirecek şekilde ele alıyor; belirli kişilere ya da geleneklere saygı gösterme saplantısının toplum için bazen ne kadar zorlayıcı olabileceğini gösteriyor. Tüm bunları tabu kavramıyla bağlantılandırarak, bugün sıkça kullandığımız bu sözcüğün orijinal anlamını gözler önüne seriyor. Alphonse Daudet: Portakallar Dünya edebiyatının en çok bilinen öykü koleksiyonlarından biri olan Değirmenimden Mektuplar'ın içinden derlenen Portakallar, Paris'in kalabalığından ve curcunasından bıkıp güneye, bir yel değirmenine yerleşen Daudet'nin altı öyküsünden oluşuyor.

bottom of page