Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- Yuan Huan'ın Kulübesi, 9 Aralık’ta sahneye çıkıyor
Konya Devlet Tiyatrosu, Miyase Sertbarut’un Rodari Ödüllü çocuk romanı Yuan Huan’ın Kulübesi 'ni, yönetmen Gülsevin Gelenbevi’nin rejisiyle “Romandan Sahneye” projesi kapsamında perdeye taşıyor. Çocuk ve gençlik edebiyatının dikkat çeken isimlerinden Miyase Sertbarut’un kaleminden çıkan Yuan Huan’ın Kulübesi , tiyatro sahnesine uyarlanarak izleyiciyle buluşuyor. Konya Devlet Tiyatrosu, “Romandan Sahneye” projesi kapsamında bu eseri çocuk oyunu olarak perdeye taşırken, oyunun yönetmen koltuğunda Gülsevin Gelenbevi oturuyor. Prömiyer 9 Aralık Salı günü — 11.00 ile 14.00 saatlerinde — gerçekleşecek. Kitap olarak “Yuan Huan’ın Kulübesi”, beş mucizevi hikâyeyi bir araya getiren üst kurgulu yapısıyla — özellikle kitap okumaya mesafeli çocukları hedefleyerek — hayal gücünü, merakı ve hikâye sevgisini uyandıran bir roman olarak öne çıkıyor. Romanın bu sahne uyarlaması, hem çocuk edebiyatı tutkunları hem de tiyatro sevenler için yeni bir buluşma noktası niteliğinde. Konya’daki izleyiciler için kaçırılmayacak bir etkinlik.
- Aynalar ve melekler şehrinin elçisi bir yazar: Janet Frame
“Frame, özkurmaca aracılığıyla kendi anlatısı üzerinde estetik bir denetim kuruyor. Zorlu bir çocukluğa, ruhsal hastalık ve dışlanmayla mücadelesine ve her türlü kurumsallaşmaya dair gerçek bir içgörüyü, estetik ehliyetiyle yakalıyor.” Nilay Kaya, Janet Frame’in artık modern klasikler arasına girmiş yapıtı Soframda Bir Melek üzerine yazdı. Özkurmaca (autofiction) türü denince benim aklıma son zamanlarda en çok Nobelli yazar Annie Ernaux geliyor. Bu görece yeni keşfedilmiş ya da son zamanlarda çok konuşulmaya başlanan türü, Türk edebiyatından da bir yazarla, Tezer Özlü'yle birlikte düşünmeye meylediyorum sık sık. Şimdi özkurmaca yazan kadın yazarlar kümeme sapasağlam bir şekilde üçüncü bir yazar yerleşti. Ve bunun müsebbibi, her daim sinemanın en güçlü yönetmenlerinden biri olarak gördüğüm Jane Campion oldu. Geçtiğimiz günlerde hâlâ külliyatında izlemediğim filmler kalmış mı diye bakınırken 1990 tarihli Soframda Bir Melek 'le (An Angel at My Table) karşılaştım. Geç olsun güç olmasın ve sağolsun Jane Campion, bu keşif çarpıcı biçimde özgün ve sınıflandırılması zor bir yazarla beni buluşturmuş oldu: Campion gibi Yeni Zelandalı olan Janet Frame ile. Edebiyattan sinemaya yapılan uyarlamaların işte bazen böyle olumlu sonuçları olabiliyor: Film uyarlaması ahım şahım olmasa da hatta kötü bile olsa, en kötü ihtimalle insanı orijinal metne, kitaba döndürüyor. Kaldı ki Jane Campion'ın uyarlaması "Janet Frame'e giriş" niteliğinde son derece etkili bir eser. Jane Campion'ın sinemaya uyarladığı metin, Janet Frame'in kimilerinin otobiyografi dediği ki özkurmaca adlandırması daha doğru olur, üçleme olarak yayımlanan kitapları. Sırasıyla To the Is-Land (Şimdiki Zaman Ülkesine, 1982), An Angel at My Table (Soframda Bir Melek, 1984) ve An Envoy from Mirror City (Şehrin Yansımasından Gelen Elçi, 1985). İlk başlarda ayrı ayrı yayımlanan bu kitaplar 1989'da üçü bir arada bir cilt olarak yayımlanmaya başlıyor. Türkçede ise toplama olarak Yapı Kredi Yayınları tarafından, Ayça Çınaroğlu çevirisiyle yayımlanmış durumda ve yeni baskıları yapılmaya devam ediyor. Jane Campion'ın An Angel at My Table adlı filminde Janet Frame'i canlandıran oyuncular bir arada. Kaynak: janetframe.org Bu üçlemeyi sinemaya aktaran Jane Campion bir de kitaba önsöz yazıyor. Campion, Janet Frame ile küçük yaşlarda edebi bir figür olarak tanışmasının yanı sıra gerçek hayatta tanışmalarını ve izlenimlerini de önsözde anlatıyor. 29 Ocak 2004’te lösemi nedeniyle hayata veda eden Frame, belli ki Campion için yaratıcılığıyla, kendi ülkesinden çıkan özgün bir ses ve özgürleşmeyi başarmış bir kadının sesi oluşuyla hem rol model olarak görebildiği hem de ulusal bir gurur duyduğu bir figür. Janet Frame, “deliliği araştıran” ama gerçek hayatında son derece talihsiz bir biçimde yanlış bir teşhisle deli yaftası yiyen bir yazar – ancak bundan çok daha fazlası olduğu çok açık. Uluslararası çapta tanınan, dil üzerine düşünen ve onu dönüştüren, aynı zamanda postkolonyal dünyayı ve Yeni Zelanda’nın o kendine özgü yalıtılmış diyar imgesini keskin bir zekâyla sorgulayan bir araştırmacı. Gerek yerli Māori halkı gerekse yerleşimciler için ada ulusunun çoklu değerlerini dil aracılığıyla keşfeden bir kâşif ve görünen o ki 20. yüzyılın başlarından ortalarına dek Yeni Zelanda edebiyatına egemen olan, Pākehā (beyaz Avrupalı) erkek yazarların “Man Alone” olarak bilinen milliyetçi gerçekçilik geleneğine karşı bir panzehir gücünde. Frame, şiir, kısa öykü, roman ve özkurmaca türlerinin tamamında ulusal düzeyde ödül kazanan tek Yeni Zelandalı yazar. 1951’de kısa öykülerden oluşan The Lagoon adlı kitabı yayımlanıyor. Ertesi yıl, Yeni Zelanda’nın tek edebiyat ödülü olan Hubert Church Anı Ödülü’nü kazanıyor. Modernist romanı Owls Do Cry 'ı (Baykuşlar Öterken, 1957), 1961 tarihli romanı Faces in the Water (Sudaki Yüzler) takip ediyor. Üçüncü romanı The Edge of the Alphabet (1962) ve ölümünden sonra yayımlanan novella'sı Towards Another Summer (Bir Başka Yaza Doğru, 2008)en bilinen eserleri arasında. 1988’de The Carpathians adlı romanıyla Commonwealth Writers Ödülü’nü alıyor, Amerikan Sanat ve Edebiyat Akademisi Onur Üyesi oluyor ve 1990’da Yeni Zelanda Nişanı’na layık görülüyor. Özellikle ilk dönem eserleri, kardeşleriyle birlikte büyük bir merakla dinlediği radyo oyunlarının da izlerini taşıyor. Bu eserler, Büyük Buhran Dönemi ve İkinci Dünya Savaşı yıllarında Yeni Zelanda’nın küçük kasabalarındaki işçi sınıfına ait domestik dille kamusal söylemi birlikte yansıtıyor. 1924 doğumlu Janet Frame'in bu başarılarının gerisinde, özkurmaca metninden öğrendiğimiz kadarıyla hayli çetin bir hayatı olmuş. Maddi açıdan sıkıntı yaşayan bir evde büyüyen bir çocuk olarak Frame, çok küçük yaşlardan itibaren duygusal olarak acı çekiyor. Pek fazla arkadaşı olmadan büyüyor, -kocaman dağınık kıvırcık kıpkızıl saçları, iri ve tombul bedeni, pespaye giysileriyle zorbalık mağduru olmaktan kaçamıyor, kendisini izole hissettiğini ve yalnızca kendini ifade etme yeteneğiyle baş başa kaldığını belirtiyor. Bir yandan çalışkan bir öğrenci; erken yaşlardan itibaren Keats, Shelley gibi şairleri şiirlerini ezberleyerek okuyor, şair olmaya karar veriyor ama yoksul bir ailenin çocuğu olarak kızlara en uygun görülen (fazla seçenek de olmadığı için) mesleği edinmesi için Eğitim Fakültesi'ne yönlendiriliyor. Hayatı boyunca Brontë kardeşleri çok seviyor, benzer izole ve yabani coğrafyalarda yaşamaları, hepsinin de sınırlı imkânlarla yaratıcılıklarının peşine düşen kızkardeşler olmaları nedeniyle onlarla kendi kardeşleri arasında bir benzerlik hissediyor. Yeni yeni yakınlık kurmaya başladığı kız kardeşi Myrtle’ın ani ölümü üzerine Frame, yasını yaşayamayarak hayal gücünün sınırlarına çekildiğini söylüyor. Kitabında bu erken dönem kayıp deneyimlerinin, yaşamının ilerleyen dönemlerinde kötüleşen ruh sağlığının bir dönüm noktası olduğunu belirtiyor. Nitekim bir noktada Yeni Zelanda’daki Dunedin Hastanesi’nin psikiyatri servisine yatıyor, hayatının uzun bir dönemini Dunedin ve Londra'da çeşitli akıl hastanelerinde geçirmek zorunda kalıyor. Janet Frame, kitap boyunca “Ayna Şehir” (Mirror City) -YKY çevirisinde "Şehrin Yansıması", diye adlandırdığı bu iç dünyaya sığınıyor. Bu şehirden ve o şehrin "elçisi" olmaktan aldığı güçle kendi hikâyesini anlatma hakkını yeniden sahipleniyor ki bu hak, yaşam deneyimleri tarihsel olarak değersizleştirilmiş ve silinmiş olan birçok ruh sağlığı hastasından esirgenmiştir. Frame, özkurmaca aracılığıyla kendi anlatısı üzerinde estetik bir denetim kuruyor (dikkat, bu metin tam da bu nedenle bir otobiyografi değil); böylece hem deneyimlerinin hem de kimliğinin karmaşıklığını temsil etmiş oluyor ve bunu kısmen, yaşamı ile eserleri etrafında oluşmuş birtakım nahoş efsanelere karşı koymak amacıyla yapıyor. Zorlu bir çocukluğa, ruhsal hastalık ve dışlanmayla mücadelesine, yanlış teşhise ve her türlü kurumsallaşmaya dair gerçek bir içgörüyü, estetik ehliyetiyle yakalıyor. “Soframda Bir Melek'in, okurla diyaloğa girmediğini, aksine, tek ve son söz olmayı hedeflediğini de söylemek mümkün. Bu tavrın son derece haklı nedenlerinin başında, şüphesiz Frame’in uzun süre “deli” etiketi taşıdığı için kendi hikâyesinin kontrolünü geri alma ihtiyacı geliyor.” Frame’in anlatısı, dışarıdan bakıldığında kişisel bir anlatı gibi görünse de aslında yazar kendini esasen “sabitlenmiş, uzaktan görünen bir imge” olarak sunuyor. Yine de bu bilinçli mesafe yaratma tercihi tek tip bir şekilde ilerlemiyor: Geçmişte başkaları tarafından onun hakkında kurgulanmış yanlış hikâyeleri “düzeltmek” için konuştuğunu söylerken bir süre sonra "otobiyografiyi" “dürüst bir kayıttan" çok, kurmaca ile benzer biçimde şekillendirilmiş bir anlatı olarak tanımlıyor: işte bu anlatıya biz bugün "özkurmaca" diyoruz. Frame'in gelgitli anlatı stratejisinde yazma sürecindeki Janet Frame ile yıllar sonra geçmişine bakıp yazan Janet Frame'i bir arada görebiliyoruz: Genellikle geriye dönüp bakmak olarak düşünülen otobiyografi yazmak, zamanın geçişini göze röntgen niteliği kazandırmasıyla aynı zamanda karşı tarafa ya da içinden bakmak anlamına da gelebilir. Ayrıca, geçen zaman kaybolmuş zaman demek değil, biriktirilmiş zamandır ve konakçı, yol boyunca birçok başka karakterin ona katıldığı ve bunların hiçbirinin birbirinden ya da konakçıdan ayrılamadığı, bazılarının da varlıkları fiziksel acı verecek kadar sıkı sıkıya yapıştıkları masaldaki karaktere benzer. Bütün bu karakterlere olayları, düşünceleri, duyguları eklerseniz ortaya zaman karmaşası çıkar; bu artık yapış yapış bir karmaşadır, artık gezegenlerden ve yıldızlardan da büyük bir mücevherdir (Frame 238). Bu yekpare zaman anlatısı içinde zaman ve söz üzerinde "otorite" kuran bir yazar var. Frame, kendisini anlatırken dışarıdan bakan, tam bilgiye sahip (transgredient) bir anlatıcı konumu alıyor. Bu konum, yazılan Janet’in içsel dünyasının doğrudan temsil edilmesini engelliyor ve onun yerine tüm yaşamının, her sahnesinin, anlatıcı tarafından çerçevelenmiş “tamamlanmış bir portre” hâline gelmesine yol açıyor. Yazan Frame sürekli olarak yazılan Frame’in üzerine kapanıyor. Aslında, özellikle kadın otobiyografilerinde sık görülen “kendini hem açma hem saklama” stratejisi Frame’de de var: kişisel detaylar sunuluyor, ancak içsel bilinç kapalı tutuluyor. Soframda Bir Melek 'in, okurla diyaloğa girmediğini, aksine, tek ve son söz olmayı hedeflediğini de söylemek mümkün. Bu tavrın son derece haklı nedenlerinin başında, şüphesiz Frame’in uzun süre “deli” etiketi taşıdığı için kendi hikâyesinin kontrolünü geri alma ihtiyacı geliyor. Toplumsal ve kurumsal kayıtların ona zorla yüklediği “öteki” kimliğini düzeltme çabası, metni tartışmaya kapalı bir söyleme dönüştürüyor ve bunda hiçbir sorun yok. Son söz niyetine; Frame’in özkurmacası muazzam edebi dünyasının ve dilinin yanı sıra yaşam yazını, ruh sağlığı ve delilik hakkındaki sosyo-kültürel kurguların kesişimini derinlemesine ve kişisel bir biçimde araştırmaya olanak tanıdığı için tıp, beşerî bilimler ve ruh sağlığı çalışmaları perspektifinden de verimli bir şekilde okunmaya müsait, zengin bir edebi dünya sunuyor.
- Öykü: Yolculuk
"Kaptan gemiyi terk etmez, edemez. Tayfalar da onun aşkına ya da korkusuna, dayanırlar." Füsun Uzunoğlu "Dur. Bekle biraz. Burada bir şeyler yakaladım." Mani sıkılmıştı. Deminden beri büyük karanlık ekrandaki hızla değişen hava akımlarını, bulutları, denizleri, daha da odaklanınca gemileri, içindeki insanları izliyorlardı. Zaman onlar için oyun alanıydı. Dönüp arkadaşının yanına oturdu, merakla gösterdiği noktaya baktı. Okyanusun batı yönünde bir adalar grubunun ortasında büyük dalgaların arasında sallanan, batmak üzere olan bir Osmanlı kalyonu. Yelkenleri parçalanmış, mürettebat açlık ve soğuktan bitkin durumda. Kaptan dimdik ayakta, emirler yağdırıyor. Gözleri keskin, elleri gemi dümeni kadar sert. Her ayrıntıyı kontrol ediyor, engin denizcilik tecrübesine rağmen bu çalkantılı duruma nasıl yakalandığını düşünüyor. Çocukluğundan beri denizle yatıp kalkardı. Gelibolu'nun bütün çocukları gibi. Amcasıyla koy koy dolaşmış, su üzerinde yüzen bu insan yapımı albatrosların dilini öğrenmişti. Yelkenini, küreğini, küpeştesini, iskotasını, ırgatını, serenini, her şeyini. Kolomb'un haritasına gönül verip düşmüştü yollara. Öyle bir noktaya vardı ki pusula çalışmıyor, yön ancak yıldızlara bakarak bulunuyor. Karaya çıkma olasılığı çok düşük. "Dayanın!" diye bağırdı tayfalarına. "Az kaldı!" Adamları bu zorlu yolculuğa dayanamayacak, biliyor. Aslında kara belki de çok yakınlarda, bilmiyor. Olasılıkları hesaplamaya çalışıyor. Kaptan gemiyi terk etmez, edemez. Tayfalar da onun aşkına ya da korkusuna, dayanırlar. Böyle bir çıkmazda her şey kaptanın iki dudağı arasındadır. Ama çok zorlaşmıştı işler. Gemidekiler perişandı. Bazılarında kanamalar vardı. Halsiz, bitkin kaybedilen canlar gözyaşlarıyla denizin derinliklerine bırakılıyor, dualar ediliyordu. Bilinmedik denizlerde böyle habersiz yitip gitmek yaşamın iç yakıcı bir parçasıydı. Mina bu çaresizliği çok derinlerde duydu. Saydam bedeni içindeki görünmeyen ağlar yüksek bir titreşimle akıyordu. Mani de sonunda aynı titreşimleri algılamaya başladı. Aralarında bir işaretleşme oldu. Mina saliseler içinde kalyondaydı. Piri Reis kamarasına çekilmiş haritadaki koyların girinti çıkıntılarına, rüzgâra, mesafelere bakıyordu. Tahta masanın üzerinde titreyen kandil ışığı yüzünü gölgelere boğuyordu. Karayip'lerde değişik bulutların ve akıntıların geçtiği tehlikeli bir bölgede olduğunu bilmiyordu. Haritada odaklandığı alana bir ışık yumağı düştü, büyüdü, masadaki kandilin ışığı titredi. Mina bu ışık selinin içinde eski çağ bilgeleri gibi, omuzuna atılmış Dakka müslini kumaştan giysiyle görünür oldu. Piri Reis irkildi. Sandalyesinden hızla doğruldu. Haritayı bir kenara itti, bu inanılmaz varlığa hayranlıkla baktı. Akan su sesi gibi yankılı bir ses kulaklarını doldurdu: "Reis, ilk defa böyle bir çaresizliğin içindesin. Yaşamında gerçekleştireceğin çok şey var. Gemini ve tayfanı buradan çıkaracağım." "Sen... kimsin?" diye sordu Piri Reis, sesi hafif titreyerek. "Ben Mina. Zaman yolcularından biri." "Ne istiyorsun benden?" "İstemek değil, vermek için geldim. Adamlarından yaşama şansı olanlar kurtarılacak. Bu lanetli yere hiç gelmemiş olacaksın." Mina yaklaştı, ışıltısı odayı doldurdu. Tahta döşemeler, haritalar, kandil hepsi altın bir renge büründü. "Keşiflere ve haritacılığa olan tutkunu biliyorum. 'Harita bir tür ermişlik ister, değme kişiler beceremez' dersin hep. Korkusuzca bu yola çıktın ama şansın iyi gitmedi. Sana yardım edeceğim." Piri Reis gözlerini kırpıştırdı. "Nasıl?" "Haritanı çizebilmen için sana tüm dünya kıyılarını, adaları, denizleri göstereceğim. Oralara gitmiş gibi olacaksın. Senin ışık zamanınla tam bir gün boyunca dünya haritası karşında olacak. Gördüklerini kendi keşiflerinle ve Antonio Pigafetta'nın getirdiği haritalarla birleştirip kendi haritanı çıkartacaksın." Biraz durdu, Piri Reis'in keskin bakışlı kara gözlerinden geçen düşünceleri izledi. Piri Reis bu yardımın kendisine neden geldiğini düşünüyor, yaşadıklarına inanamıyordu. Gemisi ve mürettebatı kurtulacak, üstelik haritayı çizebilecek bilgilere ulaşacaktı. Osmanlı denizlerine eli boş dönmeyecekti. Işıklı varlık, Piri Reis'in yüzüne dokundu. Parmak uçlarından hoş bir sıcaklık yayıldı. "Söylemek istediğim bir şey daha var," dedi. "Yeteneklerin ve tutkun bizim için önemli. Bunları daha da geliştirebilirsin. Aramıza katıldığında milyonlarca gezegenin gizleri sana açılacak." Piri Reis nefesini tuttu. "Aramıza katılmak mı?" "Eğer katılmazsan yaşadığın yıllar boyunca başarılarını sürdüreceksin. Uzun yaşayacaksın. Şanın yayılacak. Donanmaya büyük hizmetlerin olacak. Yüksek yerlere getirileceksin. Üç padişahın Kaptan-ı deryası olacaksın." Mina'nın yüzü bir anlığına gölgelendi. "Uzun yaşamında sevenin kadar sevmeyenin de olacak. Sonunda iftiraya uğrayacak ve hainlikle suçlanacak, öldürüleceksin." Kamaradaki hava elektriklendi. Haritaların kenarları dalgalandı. "Bizimle geldiğinde buradaki yaşamın bitecek, evrenin farklı bir boyutunda yaşayacaksın. Seçim senin. Kararın ne olursa olsun haritanı yapabilmen için sana gerekli şartları ve zamanı sağlayacağız." Ve Mina kayboldu. Kamarada gümüş renkli bir buğu kaldı sadece. Piri Reis nefesini tuttuğunu fark etti. Göğsünü dolduran havayı bıraktı. Biz dediği kimdi ya da neydi? Bu kadar bilinmezlik içinde neye güvenebilirdi? Bu ışıksı varlık rüya mıydı? Oysa en uyanık olduğu, dikkatini en çok topladığı, haritada geminin neredeyse yok olacağını düşündüğü o noktaya odaklandığı anda çıkmıştı ortaya. Kaybedecek zamanı yoktu. Tekrar haritaya döndü. Hastalıkla savaşan mürettebatın perişan hali. Geminin parçalanmak üzere olan gövdesi. Kırık direği. Yırtık yelkenler. Kopmuş halatlar. Okyanusun tuzlu dalgalarının çatlattığı güvertesi… Bir bir gözlerinin önünden geçti. Bu kadarı bile yeterdi. Yardıma ihtiyacı vardı. Kabul ediyorum, diye düşündü. Bunu aklından geçirdiği anda bu korkutucu alandan fersah fersah uzaklaşmış, sanki zaman geriye sarılmıştı. Kalyon artık daha sağlamdı. Denize açıldığı zamanki haline dönmüştü. Duraksamadan yelkenleri açtı, batıdan esen rüzgârı ardına alıp yelkenleri şişirdi. "Dümen doğuya! İstikamet Avrupa kıyıları!" diye bağırdı mürettebata. Sağlığına tekrar kavuşan ikinci kaptanı, tayfaları, dümencisi, yelkencisi, kürekçisi ile Piri Reis farklı bir yazgıyı yaşıyordu artık. Sular sakin, rüzgâr ılıktı. Kalyondakiler gecenin karanlığına kendilerini bırakmışlardı. Neden geri döndükleri konusunda en ufak bir şey bilmiyorlardı. Kaptan ani bir kararla tornistan yapmıştı. Zaten yıpratıcı olabilecek bu yolculuğa Amerika kıyılarına ulaşmak, farklı topraklara çıkmak, yerli köleler, ipek kumaşlar, madenler, ganimetler bulmak hevesiyle katılmışlar, "fora" dendiğinde var güçleriyle küreklere ve yelkenlere asılmışlardı. Şimdi boşuna ümitlendikleri anlaşılıyordu. Hayal kırıklığı yaşıyorlar, kaptan-ı deryaya soramıyorlardı. Gökyüzü koyu lacivertti, yıldızlar pırıl pırıldı, okyanusun yüzeyinde gümüş izdüşümler yanıp sönüyordu. Dümeni doğuya çevirdiler. Reis durgundu, düşünceliydi. Denizin sakin bir anını yakalayınca hemen kamarasına çekildi. Aklında ışığın saydam bir varlığa dönüşmesi vardı, o saydam varlığı tüm ayrıntılarıyla hatırlıyordu. Renkleriyle, sesinin tonuyla, duruşuyla. Döşeğine uzandı, kılıcını yanına koydu, gözlerini kapattı. Önünde karanlık, aysız, yıldızsız gökyüzü gibi uzanan bir zemin, onun üzerinde dönen ışıltılı bir küre, okyanuslar, kıtalar, koylar, kaleler, tepeleriyle çok iyi bildiği dünya haritası vardı. Birden uyandı, yerinden fırladı. Kâğıt rulolarını yaydı, eline mürekkep hokkasını, kalemini, pergelini aldı. Bir gün süresi vardı. Ara vermeden çalışıyordu. Dünya, o ışıltılı küre, gözünün önünde dönüyordu. Kamaradan bir anlığına çıktı, kethüdası yanına koştu. "Efendim, iyi misiniz?" diye sordu kethüda, endişeyle. "Dışarıya çıkana kadar kimse beni rahatsız etmeyecek," dedi Piri Reis, gözleri ateş gibi yanarak Emir alınmıştı. Kethüda bir şeyler olduğunun farkındaydı ama durumu çözemiyor, kaptanın kararlı haline bakınca bir şey soramıyordu. Hasta mıydı, bir tehlike mi vardı, eli çenesinde düşüncelere dalmış olarak, tayfanın başına geçti. Her şey kontrol altındaydı. Fırtınayı, dev dalgaları, parçalanan gemiyi hiç kimse hatırlamıyordu. *** Yıl 1526 Piri Reis Kristof Kolomb'un ve Macellan'ın haritacılarının çizdiği haritaları toplamıştı. Çizeceği yeni harita Kanuni'ye sunulacak mükemmellikte olmalıydı. Kitab-ı Bahriye'yi oluşturmaya başladı. İslam dünyasında en çok kullanılan haritaları son bilgilere dayanarak yeniliyordu. Adalar, kıyılar, kaleler, nehirlerle beş yıl içinde 225 çizime ortaya çıkmıştı. Kitabın girişine dünya coğrafyalarını anlatan uzunca bir şiirsel bölüm eklenmişti. Divan-ı Hümayunun toplandığı o özel günde, Piri Reis Kitab-ı Bahriyeyi sunmak üzere saraya davet edilmişti. Gümüş oymalı kapılardan, her köşesi tarih ve ihtişamla dolu salona girdi. Taş zeminler ayak sesleriyle yankılandı. Muhafızların zırhları güneş ışığında parladı. Mermer duvarlardan sızan serinlik terli yüzünü okşadı. Kitabı altın varaklarla süslenmiş tahtın önündeki rahleye dikkatle yerleştirdi, eğilerek birkaç adım geri çekildi. Yüksek pencerelerden altın rengi ışıklar süzülüyor, her bir ışık huzmesi yüce bir anlam taşır gibi, kitabın sayfalarından pırıltılarla yansıyordu. Kitaptaki her çizim ve yazı, geçmişle geleceğin birleştiği birer zaman damlası, uygarlıkların derinliğine inen, denizlerin sırlarını ortaya koyan bir anahtardı. Her biri Piri Reis'in gözünde mücevher değerindeydi. Bu kitap, onun için bir dönemin sonu, yeni bir çağın başlangıcıydı. Sarayın kubbeleri altında derin bir sessizlik vardı. Piri Reis'in bakışları Sultandaydı, ancak aklı bambaşka yerlere, uzak denizlere ve bilinmeyen topraklara kaymıştı. Kitab-ı Bahriye'nin sayfalarında kaybolmuştu. Haritaların çizgileri, dağlar, koylar, okyanusların enginliğinde birer nokta gibi küçüldü, gözleri bulutlara takıldı. Sultan özenle hazırlanmış kitabın sayfalarını hayranlıkla çevirdi, her ayrıntıyı huşu içinde inceledi. Duyguları karışıktı. O an Piri Reis'in başarısına duyduğu saygı kadar, kendi içindeki korkuyu da fark etti. Bu haritalar, bilinmeyen bir dünyanın kapılarını aralıyordu. Gözleri sayfalarda gezinirken Kitab-ı Bahriye'nin derinliklerinde bazen kaybolan bir geminin izini, bazen de bir okyanusun karanlık sularını, kutupların gizemini arar gibiydi. Kitap yalnızca tarihten, coğrafyadan bir kesit değil, bir kehanetin parçası, belki de kendisinin ve imparatorluğunun geleceğiydi. Sayfalardaki harfler, çizgiler, sayılarda Piri Reis'in bu dünyadan ne kadar uzaklaştığını, nasıl bir boyuta doğru adım attığını görüyordu. O an, Sultan için de Piri Reis için de tarihin kilit anıydı. "Reis," dedi Kanuni Sultan Süleyman, sesi kubbede yankılanırken. "Bu ilimle denizlerin fatihi sen olacaksın." Piri Reis'in kalbi sıkıştı. O yalnızca bir kaptan, bir haritacı değil, bir bilim adamıydı. *** Yıllar sonra... İstanbul'un kış güneşi, Topkapı Sarayı'nın taş duvarlarında soluk bir ışık bırakıyordu. Piri Reis Kahire'den İstanbul'a, tekrar Sultan Süleyman'ın huzuruna, Divan-ı Hümayuna çağrılmıştı. Artık yaşlı bir adamdı. Sakalındaki aklar, yüzündeki çizgiler onlarca yılın izlerini taşıyordu. Hakkındaki iftiralar korkunçtu. Donanmanın sırlarını yabancılara satmakla, gemilerin kaybedilmesiyle, yağmacılıkla, bulduğu ganimetleri saklamakla, hatta bunamakla suçlanıyordu. "Kaptan-ı Derya Piri Reis, yüce divana gel!" diye seslendi muhafız. Titreyen bacaklarıyla ilerledi. Divandaki tüm gözler üzerindeydi Delil olmasa da söylentiler Sultana ulaşmıştı. Böyle şeylerde söylenti çoğu zaman yeterliydi. Üstelik kuşatmayı kaldırarak ve İran seferini yapmayarak Kanuni'yi kızdırmıştı. "Piri Reis," dedi Kanuni Sultan Süleyman. "Bu ihanetleri nasıl açıklarsın?" "Sultanım," dedi Piri Reis, sesi hala güçlü ve berraktı. "Sizin ve yüce devletimizin adını yüceltmekten başka ne yaptım ki?" "Basra'yı terk ettin!" "Kayıplarımızı sınırlı tutmak için stratejik bir geri çekilmeydi, Sultanım." Fısıltılar divanda dolaştı. Vezirlerin bazıları başlarını çevirdiler. Piri Reis idam fermanını dinlerken zaman durmuştu. Zihninde onlarca yıllık keşiflerin, denizlerin, haritaların, Kitab-ı Bahriye'yi oluşturan bilgilerin, üç padişah görmüş yaşamının yankıları dolaşıyor, ölüm onu geçmişiyle yüzleşmeye zorluyordu Ruhsal bir yolculuktaydı Reis. Işıklı varlıkla olan buluşmasını, seçimini düşünüyor, bilinçaltını sorguluyordu. Keşiflerin ve bilginin önemini biliyordu, yine de kendi var oluşunu yaşamak için her şeyi kaybetme pahasına bu yolculuğu göze almıştı. O zaman kabul etmeli miydim? diye düşündü. O ışığa tutunup bilinmeyene gitmeli miydim? 83 yıllık hayatı boyunca yaptığı gibi, ölümü de başı dik, onurlu karşılayacaktı İdam fermanı okunduğunda Topkapı Sarayı'nın avlusunu garip bir sessizlik kapladı. Cellat kılıcını kaldırdı. Tam o sırada gökyüzünde bir yarık açıldı. Kimsenin daha önce görmediği bir ışık, güneşin bile rengini solduran bir parıltı yere indi. Saraydaki herkes kör edici parlaklıkla kamaşan gözlerini kapatmıştı. Yalnızca Piri Reis başını kaldırmış, ışığın tam içine bakıyordu. Zarif kumaşlardan yapılmış uçuşan giysisiyle Mina göründü, o dingin su yankısı gibi sesiyle konuştu: "Reis, zamanın doldu. Karar vaktin geldi." Avludakiler şaşkınlıkla birbirlerine bakıyorlardı. Muhafızlar kılıçlarını çektiler. Celladın eli havada kaldı. "Bu dünyada kalıp ölmeyi seçersen, adını insanlık tarihine kazımış olacaksın. Fakat hem yaşamın hem keşifler senin için bitecek." Mina'nın saçları rüzgârda uçuştu, eteği havalandı. "Bizimle gelirsen evrende milyonlarca dünyanın bilgisi önüne serilecek, sonsuz denizlerde yüzeceksin…" Piri Reis başını Kanuni'ye çevirdi, son kez göz göze geldiler. Dudakları belli belirsiz kıpırdadı. "Hakkınızı helal edin, Sultanım." Ve Mina'nın uzattığı ışıklı eli tuttu. Avlu bir anda boşaldı. Işık kayboldu, koskoca yarık gökyüzünde iz bırakmadan kapandı. Geride yalnızca Piri Reis'in düşürdüğü harita rulosu kalmıştı. Vezir eğildi, haritayı aldı, üzerinde daha önce kimsenin görmediği ayrıntılar vardı. Keşfedilmemiş kıyılar, bilinmeyen adalar, geleceğin seferlerine yol gösterecek çizgiler, sayılar, notlar. "Bu... imkânsız," diye fısıldadı vezir. Kanuni Sultan Süleyman şaşkınlıkla haritaya baktı. "Piri Reis… Bir sır perdesinin ardında yitip gittin." *** O günden sonra, Piri Reis'ten haber alınmadı. Kitab-ı Bahriye'yi okuyanlar, satır aralarında yeni dünyaların sırlarından fısıltılar duyar oldular. Geceleri denizde yol alan kaptanlar, pusulasız kalıp yönlerini kaybettiklerinde, yıldızların arasında garip bir ışık görürler. Bilirler ki Reis hâlâ orada, sonsuz denizlerde keşfe devam ediyor.
- "Hermann, yumak haline getirdiği geçmişi kalemiyle işleyerek ortaya bir eser çıkarıyor."
Neslihan Bağlaç, Judith Hermann'ın kitabı, Birbirimize Her Şeyi Söyleyebilirdik üzerine yazdı: "Kendine özgü anlatımıyla ilerleyen satırlarında, insan bir başkasına kendini ne kadar anlatırsa anlatsın, en sonunda anlaşılmanın kendisine kaldığını hissettiriyor." İnsan, konuşabilen bir canlı türüdür. Konuşarak kendini anlatmak isteyen insan, karşı taraftan anlaşılmayı talep eder doğal olarak. İletişim kurmak, anlatmak, anlamak, anlaşılmayı istemek insan olmanın gerekliliğidir. Fakat her konuştuğunda anlaşılmayı beklemek beyhude bir istektir çoğu insan için. İnsan diyalog kurmak niyetiyle konuşmak ister bir diğer insanla ama çoğununki monologda kalır. Oysa konuşmadan sessizliğe bürünmek, kelimeler yerine susmayı tercih etmek ya da karşı tarafı dinlememek insanlar arasındaki sorunlara düğüm atmaktan başka bir şeye yaramaz. En nihayetinde anlaşılmayan insan içine çekilerek kendisiyle konuşmaya başlar. “Yazmak hayata öykünür, her şeyin kaybolmasına, sürekli geride kalmaya, bulanıklaşmaya, imgelerin silinmesine.” (s.24) Birbirimize Her Şeyi Söyleyebilirdik, Alman yazar Judith Hermann’ın geçmişinden bugününe uzanan izleri ve anıları odağına almış otobiyografik bir anlatı. Judith Hermann’ın 2023 Wilhelm Raabe Edebiyat Ödüllü kitabı Birbirimize Her Şeyi Söyleyebilirdik , üç bölümden oluşuyor. Yazar, kitabın ilk bölümünde, Berlin’de yıllarca sürmüş psikanaliz seanslarına, arkadaş ilişkilerine ve yazma sürecine odaklanır. Bu bölümde en çok, Hermann’ın uzun yıllar sürmüş psikanaliz seanslarının yorgunluğu yansıyor anlatısına. Yıllarca kendini psikanalistine anlatan Hermann, uzun sürmüş bu çırpınışın boşuna olduğunu fark edip yazmaya daha çok yöneliyor. Kendine özgü anlatımıyla ilerleyen satırlarında, insan bir başkasına kendini ne kadar anlatırsa anlatsın, en sonunda anlaşılmanın kendisine kaldığını hissettiriyor. Bu bölümde Hermann, arkadaş ve aile ilişkilerine de değiniyor. Ama bu bölümün öne çıkan tarafı, yazmanın sağaltıcı gücü. Hermann, yumak haline getirdiği geçmişi kalemiyle işleyerek ortaya bir eser çıkarıyor. Geçmişini şekillendirip bir forma sokarak önüne bakmayı salık veren yazma süreci umut vadederken insanın içindeki yazma dürtüsünü de kamçılıyor. “Nihayetinde yaptığımız her şeyin hep birkaç nedeni vardır- bildiğimiz nedenler ve tahmin ettiğimiz nedenler. Ve hiç haberimizin olmadıkları. Bu sonuncular herhalde en güçlüleri ve en inandırıcıları.” (s.54) Sorumluluklarının farkında olmayan bir baba, çalışmak zorunda kalan bir anne, ailenin yükünü sırtlanmış bir büyükanne ve kenarda köşede büyümeye çalışan bir çocuk. Kitabın pik noktası diyebileceğimiz ikinci bölümde Hermann’ın çocukluğuna yakından tanıklık ediyoruz. Yazar bu bölümde çocukluğuna ve ailesine dair izlenimlerini samimi bir itirafla döküyor kelimelere. “Cümleleri kısaltma eğilimim, bir ânın etrafında bir koza örme ihtiyacım, çocukluğumun başlarında beynime kazınmış diyebilirim.” (s.57) Anne ve babasından ilgi görememiş, sıkıntılı aile ilişkileri yüzünden zor bir çocukluk geçirmiş Hermann, sessizce kayıt tutan çocuğun zihnini açığa çıkarıyor. Anne, baba ve büyükannesiyle ilgili çocukluk anılarını tüm samimiyetiyle anlatıyor. Gergin ve sevgisiz bir evde büyümenin çocuk ruhunda travmaya dönüşmesini anlatarak evrensel bir konuya dikkat çekiyor yazar. Bu bölümde anlatılanlar, bir önceki bölümde anlatılan psikoterapi sürecinin ana kaynağı niteliğinde. Küçük bir çocuğun doğal hakkı olan ilgi ve sevgiyi bulamayan Hermann ya masa altlarında büyüklerini gözlemleyerek ya da oyuncak bebek eviyle vaktini geçiriyor. “Bizim evimiz ruh hallerinin, önsezilerin, durumların eviydi, güvenilir değildi, anlaşılmazdı ve bir çocuk için kesinlikle tehlikeliydi.” (s.64) Yetişkinliğinde onu seçilmiş aileye iten sebep, biyolojik ailesinin bu ilgisizliği hiç kuşkusuz. Yazarın çocukluğuna dair bu izlenimleri “Aile, bizi dış dünyadan koruyan bir kabuk mu, yoksa içten içe çürüten kurt mu?” sorusunu sorduruyor. Her ailenin dinamiği farklı olmakla birlikte, seçemediğimiz ailelerimiz yetişkinlikte bize şans oyunu çekilişlerini hatırlatıyor; kimine büyük ikramiye düşüyor, kimine amorti vuruyor, kiminin de elleri boş kalıyor. Yazar, çocukluğun hiçbir yere gitmediğini, kayıt tutan çocuk zihninin hiçbir zaman uyumadığını sarsıcı ve güçlü bir ispatla ortaya koyuyor bu bölümde. “Evimizde kahkahayla güldüğümüzü hatırlamıyorum. Ya da şarkı söylendiğini. Mutluluk, iddiasızca uyumlu bir biçimde birlikte olmak, birlikte yapılan bir gezinti, hoş bir akşam yemeği- bunlar hayal bile edilemezdi, çünkü mutluluk sözcüğü için Tanrı’dan af dilemek gerekirdi.” (s.65) “Hiç kimseyle konuşmuyor, sadece kendi kendimle konuşuyordum.” (s.90) Üçüncü ve son bölüm, pandemi sürecinde Hermann’ın şehir dışına taşınarak yazıyla tekrar bağ kurmasını anlatıyor. Bu süreçte tanıştığı fotoğrafçı Jon’la, geçmişin sessiz taraflarını, duyulmayanları, kısaca kendi hikâyesini paylaşıyor yazar. Aynı zamanda ailesiyle de bir araya gelen Hermann, çocukluktan farklı olarak yetişkin bir kadının bakış açısıyla ailesine dair izlenimleri yansıtmaya devam ediyor. Hiçbir şeyin değişmediğini fakat yetişkinliğin bazı kırgınlıkları kabul etme gerekliliğini ve sessiz kabullenişi duygusal bir dille ifade ediyor. “Aslında artık konuşacak bir şey yok. Burada söylenecek bir şey yok.” (s.144) Anlatmanın ve anlaşılmanın insan ruhu için ne kadar önemli olduğunu gösteren roman tadındaki bu anlatı, bizleri ilişkilerimizi sorgulamaya itiyor. İlknur Özdemir’in çevirisiyle dilimizde yer bulan Birbirimize Her Şeyi Söyleyebilirdik, güçlü bir gerçekliğin samimi itirafı gibi görünse de kurgusal bir izlenim de bırakıyor. Özellikle kitabın sonuna gelindiğinde gerçek ve kurgunun iç içe geçmiş olma ihtimali ağır basıyor. “Birbirimizi hiç anlamadan konuşuyormuşuz gibi geliyor bana.” (s.148) Judith Hermann kitabında anıların sesini açıyor. Birbirimize Her Şeyi Söyleyebilirdik , okuru dürüstlüğüyle sarsıyor. BİRBİRİMİZE HER ŞEYİ SÖYLEYEBİLİRDİK Judith Hermann Sia Kitap, 2025 Çeviri: İlknur Özdemir Tür: Anı 159 s.
- "Dil, kendini yeryüzüne ve bir ötekine açmaktır."
Gülsel Ceren Güneş, Dilek Bektaşoğlu ile söyleşti: "Dilek Bektaşoğlu edebiyat dünyasına deneysel, yeni, ilginç bir eserle giriş yaptı. İmgeler arasında savrulmam bitince hemen kendisiyle bir söyleşi yapmak istedim. Par ’ı, yazım sürecini ve dahasını keyifle konuştuk." Yazmaya ne zaman ve nasıl başladınız? İlk metinlerinizi hatırlıyor musunuz? Sanırım kendimi bildim bileli iyi bir okur yazardım. Dünyaya meraklıydım, özellikle ansiklopedi ve şiir okumayı seviyordum. Latinlerin admiratio dedikleri o ilk duygunun; hayret ve hayranlıkla dolu merak duygusunun değerini şimdilerde daha iyi kavrıyorum. Dil, içinde rahat ettiğim, kendimi zahmetsizce ifade edebildiğim bir alandı. Okul yıllarında, derslerde yazdığım kompozisyonlar, şiirler, makaleler beğenilirdi. Yazmak benim için doğallığı ile büyülüydü belki. İçinizde karşılığı olan bir arzunun toprağında gelişigüzel serpilişi gibi. Gençlik döneminde, varoluş sancıları, hüzünler ve hayaller eşliğinde yazdığım bazı şiirler hafızamdadır. İnsana en yakın acı kendi acısıysa da, diğerlerinin yarasını, acısını, ruhsallığını görme eğilimim vardı. Tüm sanatlar içinde şiirin yeri benim için başkadır. Hep şiire doğru yol almak isterim. Yazmak ifade biçimi mi, yoksa bir tür kaçış alanı mı? Yazı ve genel olarak dil bir ifade biçimi elbette ama sadece bu değil. Dil, kendini yeryüzüne ve bir ötekine açmaktır. Ben bu açıklığı, bu açıklıkta deneyimlemeyi ve büyümeyi önemsiyorum. Yazı bir kaçış alanı mı, benim için değil. Kaçmaya eğilimli biri değilim. Yazmak, daha ziyade bir karşılaşma ve sığınma alanı olabilir. Hayatın kabalığından, vasatlığından, tekrarlarından uzaklaşarak, bir rüyayla, arzuyla ya da insanın kendiyle karşılaşması gibi. Dünyada başka bir mekân, yeryüzünden başka bir nefes belki. Ancak sorunuzu biraz daraltıp, Par bir kaçış alanı mıydı şeklinde okursak, cevabım bu defa evet olurdu. Yazma eylemim genel olarak hukuksal-düşünsel alanda ve kısmen kısa öyküler etrafında şekilleniyordu. Yaşama, aklın, bilginin, düzenin filtresinden bakıyordum. Bu haliyle Apollonvari bir yaklaşım elbette. Par oysa, düzenden kaçışla, esrik düşsel bir bakış ve arzuyla yazılmıştır. Bu haliyle, Dionysos’a göz kırpar. Böyle bakınca, Par ’ın büyük kısmının düzenin askıya alındığı, ölümün ve kaosun yanı başımızda uzandığı pandemi döneminde yazılmış olması tesadüf olmamalıdır. Par ’da net bir giriş, gelişme, sonuç hatta olay akışı, analiz edebileceğimiz karakterler yok. Oldukça deneysel bir çalışma. Böyle olmasını planladınız mı yoksa yazma sürecinde doğal olarak mı böyle bir yapıya oturdu? Malum modern çağ dünyanın büyüsünü bozmuş, yaşamlı şeylerin aurasını erozyona uğratmıştır. Bugün dünya, büyük anlatılar, insanlık ve insanlar parçalıdır. Sistem, yapılandırılmış bir bakış ve yaşam formunu dayatmaktadır. Diğer yandan, insanın içindeki kendi varlığını gerçekleştirmek arzusu ve o ezeli bütünleşme-tamamlanma ihtiyacı en azından henüz bir yere gitmemiştir. Bu bağlamda, modernitenin bildiğimiz formlarına dayanarak, bildiğimiz şeyleri tekrarlayarak çoğaltmaktansa, gerçek arzularımıza karşılık gelebilecek ve artık duyumsanamaz olanları duyumsamamıza vesile olabilecek cesur ve deneysel yaklaşımlara daha fazla ihtiyaç olduğunu düşünüyorum. Bunun için de öncelikle, bir durma, yavaşlama ve dikkat kesilme halini gerekli buluyorum. Zira, bir yanda yukarıda sözünü ettiğim gibi, sistemin yapılandırılmış bir bakış ve yaşamı dayatması, diğer yandan modernite, şehir hayatı ve teknolojinin uyguladığı acelecilik nedeniyle durmayı ve dikkat kesilerek bakmayı yitirmekteyiz. Bu durum, hem kendimize bakışımızı hem de bir ötekine ve dünyaya bakışımızı, bilgeliğimizi eksiltmektedir. Buradan yola çıkarak, Par anlatısında, günüzümün ya da gözümüzün aradığı o klasik metin anlayışının, akıcı bir hikâye, olay örgüsü ve kolayca analiz edebileceğimiz karakterlerin olmaması, bu durma, yavaşlama ve dünyaya dikkat kesilme ihtiyacından kaynaklanmış olabilir. Diğer yandan, insanlar birbirinden farklı bir çok olay yaşıyor ancak temel arka plan duyguları (parçalılık, yetersizlik, tamamlanma-bütünleşme arzuları) neredeyse yerli yerinde duruyor. Ayrıca, ben öznel olarak, hikâyelerin kendinden çok, hikâyelerin benliğimize ne yaptığıyla ve bedenimizin, yeryüzüne ve bir diğerine nasıl açıldığıyla ilgileniyorum. Sanırım, bu da beni dilin, sesin, dokunmanın yani duyumsamanın alanına fırlatıyor. Sözle, imgeyle, ritimle, tempoyla, şiirle dünya kuruyorum. Bu dünya da, teslimiyet, sabır ve dikkat istiyor. Açıkçası, bunların hiç birini yazarken düşünmedim, planlamadım. Şimdi Siz sorunca üzerine düşündüm. Metin, her durumda kendini dayatıyordu. Ama her metin, nihayetinde yazarın dünya görüşüne, bilincine, bilinçaltına, arzularına dayanıyor olmalı. Bunu anlatabilmek istedim, umarım anlatabilmişimdir. Alışılmadık bir eserin, olağandışı bir yazma süreci olmuştur gibime geliyor. Bir yazma rutininiz var mıydı? Ya da yazarken uyguladığınız ritüeller? Doğru bir tahmin. Par’ın büyük bölümü pandemi döneminde yazıldı. Ölüm ve hastalık hiç olmadığı kadar yanı başımızdaydı. Aynı anda, annem başka bir hastalık nedeniyle bir tedavi sürecine girdi ve onu virüsten korumak ve hayatta tutabilmek adına yaşamdan iyice çekilmem gerekiyordu. Şimdi retrospektif bakınca tuhaf bir paradoks gibi görünüyor, birini yaşamda tutabilmek adına yaşamdan ölesiye çekilmek. Dışarıdaki ve içimdeki hayatın ritmi değişmişti. Ritim oysa bağlantıyı kuran şeydir. Onca zaman içine yerleştiğiniz ritim birdenbire değiştiğinde, önce pratikleriniz, ardından bilinciniz parçalanıyor dağılıyor adeta. Evde kendi dünyama çekildikçe, duygular düşler bakışlar, parçaların oluşturduğu çatlaklardan canlanarak sızıyor, bir eşikten geçerek, meditatif bir havayla gün yüzüne çıkıyordu. Yazdıklarım da, kaçınılmaz olarak parçalı, meditatif, imgeli ve bir bütünleşme arzusuyla doluydu. Roman hayatın bir alegorisiyse, başka türlüsü nasıl olabilirdi. Kitabı, anneme ve yeryüzüne adadım. Par, bir düş ya da gerçek bir yürüyüş gibi okunabilir. Bana göre, düşlere alan açan gerçek bir yolculuktur. Kanımca, bazı bölümleri, içerdiği tefekkürle ayrı dahi okunabilir. Örneğin, evreni ham haliyle duyumsamaya çalışan ve bir taş yontma pratiği üzerinden hakikat sorgulaması yapan “yontucu” bölümü. Kitabın yazım sürecinde, en çok felsefe okumalarına, karşıma çıkan rastlantısal bilgi ve ilhama yaslandım. Doğada daha çok vakit geçirdim. Dağlar, krater göller, ormanlar, denizler. Karanlığı, sessizliği, suyu, ağaçları, kitapları, güzel masaları ve kahveyi severim. Başkaca bir ritüelim henüz yok. Tek kelimelik cümlelerden oluşan paragraflar, hatta şiirler içeren eser aslında tam olarak bir roman değil. Bu açıdan derinlere inip düşünmeyi seven okurlar için bir oyun alanı diyebilirim. Par için bir tanım yapacak olsanız nasıl yaparsınız? Par, bir novella kanımca. Orta uzunlukta, az karakterli oluşuyla, çok geniş bir zamana ve örgüye yayılmayan haliyle, diğer yandan katmanlı yapısı, bir yolculuğu ve dönüşümü konu alması, dlinin yarattığı atmosferin yoğunluğu ile bir novella özellikleri taşıyor diyebilirim. Tek kelimelik cümleler ya da uzun paragraflar, karakterin ruh halinin, cümlelerin ritmini belirlemesinden kaynaklanıyor olabilir. Şunu demek istiyorum, dil yazardan çıkıyor elbette ancak metinde yaratılan dünya, bazen yazarın niyetini aşan bir ritim, bir ses örüntüsü çağırıyor olabilir. Benim durumum da zaman zaman böyle oldu, sanırım. Sanat, kendi dilini oluşturmaya meylediyor. İlk eser için bu kadar deneysel bir çalışmayı oldukça cesur buldum. Mutlaka aynı tarzda yazan yazarlardan etkilendiğiniz olmuştur. Sizinkine benzer eserlerden hoşlanan okurlarla yolunuza ışık tutan yazarları ve eserleri paylaşmak ister misiniz? Buna müsaadenizle, önce öznel bir cevap vereceğim. Deneysel bir çalışma yapabilmeye cesaret edecek yaşta görüyorum kendimi. Diğer yandan, Par’ı yazma sürecinde deneysellik gibi bir amacım yoktu. Metin buydu ve sanki başka türlüsü olamazdı. İmgeler, yazdıklarım ve biçim kendini dayatıyordu. Ben açıklıkla dinliyor, içinden geçiyordum. Anlatı, bedenin yeryüzünü doğrudan duyumsayışı ve bu duyumsamayla dönüşen bir bakışla açılyordu. Par, sese, ritme, kokuya ve dokunmaya da dairdir. Bu kadar imge yüklü ve yer yer erotik olmasının bir sebebi de bu sanırım. Şimdi buradan bakınca, metnin deneyim-duyumsama ve ten-içiçelik kuramlarının ustası Merleau-Ponty’nin felsefe taşlarına epey dokunduğunu görebiliyorum. Yoluma ışık tutanlara gelince, bu, kesin olarak bilinemez sanırım. Bazen bir dize, bazen bir ağıt, bir aforizma ışık tutabilir. Aklıma ilk olarak Rilke’nin Duino Ağıtları, Broch’un Vergilius’un Ölümü, Malcolm Lowry’nin Yanardağın Altında isimli romanı, Turgut Uyar şiirleri, Leyla Erbil, Sema Kaygusuz, Birgül Oğuz, Clarice Lispector metinleri geliveriyor. Par’ın bir yerinde Turgut Uyar’ın geyikli gece şiiri doğrudan anılır: “Gece tepelerden aşağıya anbean çöküyordu. Bu karanlık nereden geliyordu. Bir dua çiçeğinden…zifiri bir şiirden… yoksa bir geyikli geceden…” Eser metaforlar ve üstü kapalı imalarla dolu. Beni imgeler arasında savurmasından keyif alsam da merak ediyorum. Yazarlar olarak mutlaka “Şunu anlatmak istedim” dediğimiz bir şey oluyor. Par’da neyin anlaşılmasını istediniz? Sanırım tek bir şeyin değil, bazı şeylerin anlaşılmasını isterim. Par, iki bölümden oluşur. İlk bölümde kahramanın ıssızlığı, bir öteki ile karşılaşması ve bu ötekine, geçmiş hikâyesini anlatımı üzerine kuruludur. Uygarlığın kendine has şiddeti, yalnızlık, öfke, pişmanlık, utanç kaygı gibi duygular etrafında bu bölümde anlatılır. İkinci bölümde, bir gezintiye çıkılmıştır artık. Anlatı ilerkedikçe, kahraman, doğada bilmediği diyarlarda, türlü maceralara atılarak ve ötekinin hikâyesine karışarak, kendi iç evreninde, kendi ormanına dalar. Karşılaştığı kuyular, göller, kayalar rüyalar onun evrenidir artık. Kaygılı insandan sade insana doğru geçtikçe anlatının dili şiirselleşir. Bir çember tamamlanır: Kişinin gerçekten olduğu şey ile olduğunu sandığı şey arasındaki mesafe kısalır. Anlatıcı başladığı yere dönmüştür; fakat bu noktada artık ne aynı huy, ne aynı zihniyet, ne de başlangıçtaki benlik kalmıştır. Par arka planda yeryüzüne, doğa varlıklarına aurasını geri vermek arzusunu içerir. Yeryüzünün teni ile bedenlerimizin teninin iç içe geçmişliğini hatırlatır. (Sırtını Merleau-Ponty’nin duyumsamayı merkeze koyduğu, beden ve dünyayı aynı tenin farklı kıvrımları olarak gördüğü felsefesine yaslamaktadır). Başlangıçta kahramanın doğada duyumsadığı titreşimler ve belki de duyguların tam form bulmamış halleri, ritimli bir yolculukla ve başka bir insanla karşılaşmayla, bir dönüşüme ve ruhsal düzene doğru uzanır. Kaostan kozmos’a bir yolculuktur bu. Ancak yaşam aktıkça, dönüşüm sonsuzca tekrar etmek zorunda olduğundan ya da bir gün ölümle ansızın kesileceğinden, insanın yeryüzüne ya da sabit bir duruşa yerleşebilmesi imkansızdır. Par, bu yolculukta, yanıp sönerek ilham veren o (natamam) parıltıdır, titreşimdir, eşikte göz kırpan arzudur. Şu anda üzerinde çalıştığınız yeni bir proje var mı? Bazı düşünsel yazılar kaleme alıyorum. Şu an çağdaş sanatın tekrara düşmesi ve yaşamda bir arzu alanı olarak sanattan beklentilerimize dair bir yazı üzerine çalışıyorum. Edebiyat alanındaysa, ölümün insanı hareketsiz bırakan ağırlığıyla, arzunun canlılığının aynı bedende buluşması üzerine bir anlatıya başladım. Bunları aynı nefeste tutmayı başarabilirsem, bu konuda yazmış olacağım. Geçen gün bir şiir dizesine denk geldim: “Aşksa çıkmalı kabuğundan. Ölümse gayet vahşi.” Sadece bu güzel dizenin içimde titreştirdikleri için dahi yazabilmeyi dilerim. Par, bir şeye övgü metni diyebilir miyiz, öyle ise, neyedir övgüsü? Evet belki. Par, evreni bir arada tutan içkinliğe ve yolculuğa bir övgüdür. Yolculuk fiziksel olabileceği gibi, zihinsel de olabilir. Tarihte, Sokrates’ten başlayarak büyük düşünürlerin yürüdüğünü biliriz. Rousseau da, yazar Robert Walser da yürür. Sanatçının ve düşünürün yerleşemezliği epey belirgindir. Ancak, insan için de durum budur. Kaos ve düzen içinde salınıp giden yaşamda, oluş yaşamın gereğidir, benlik de sürekli hareket eder, kurulur ve dönüşür. Batı dillerindeki existance (varoluş) sözcüğü, exit (çıkış) ve stance (duruş) köklerinden türer. Varoluş, bir duruştan çıkışla, yolculukla, kurulur. Bir duruştan diğerine. Her karşılaşma bir diğerine doğru açılır. Süreklilik içinde.…Hakikatin, zaman alışıyla da uyumludur bu. Hakikat metaforu güneştir, ışıktır. Onun da doğmak için bir vakte, karanlıktan geçmeye ihtiyacı vardır. Yayın sektöründe zor bir süreçteyiz. Yazar olmak isteyenler için bir tavsiye rica etsem… Yayın sektörünü iyi bildiğimi söyleyemem. Genel olarak Türkiye’de tarihsel olarak sanatın ve edebiyatın yaygın bir değeri olmadığını, sektörün tüm elemanlarının şu an ekonomik sıkıntılar çektiğini anlıyorum. Şüphesiz iyi yazarlar, iyi işler, iyi sanatçılar var. Diğer yandan, küresel olarak, anlam üretmekte zorlanılan bir dönemden geçiyoruz. Anlam arayışı belirgin olarak tam da kriz zamanlarında ortaya çıkar. Nitekim yeni sanat anlayışları da. Yine de. Bir gün herşey yerini bulur. O güne değin bize düşen, o gün henüz gelmeyecek de olsa, yıldızlarla, hayvanlarla, insanlarla ve ağaçlarla bağlantılı olduğumuzu anımsayarak, dünyayı duyumsamaya, kendi otantikliğimizde yazarak, kendimizi gerçekleştirmeye devam etmektir. Dolayısıyla benim önerim, piyasaya odaklanmak değil, yaşama, kendi bakışımıza, üretkenliğimize yönelmek ve yeryüzünde saklananı, duyumsanamaz olanı açığa çıkarmaya cesaret etmektir. Nihayetinde dünya, bir yerinden öylesine temas ettiğimiz bir toprak parçası değil, içinden, kanayarak kanatarak, bir iz bırakarak geçebildiğimiz büyülü bir bağdır. Ve hep, hazırda olanların fazlasıdır. Par da bu fazlalıkta ya da tam tersi bir eksiklikte titreşir. Ve burada, Par’dan bir alıntıyla bitirmek uygun olabilir. “Sonra. Birden Işıltılı metaller patladı boşlukta Sığırcıklar uçuşarak kaçıştı İçlerinden biri Kara parlak kanatlarıyla yükseldi Karanlığa durdu, yakıştı…” Teşekkür ederim.
- Ağaç Gölgesi ile geçmişin karanlık odalarına yolculuk
Cemre Öğün’ün ilk kitabı Ağaç Gölgesi, aile bağlarının gölgesinde kalan acıları, unutulmuş odaları ve yüzleşmekten kaçtığımız hatıraları on üç öyküde bir araya getiriyor. Bir huzurevi koridorunda adımlarınız yankılanıyor. Loş bir ışık, kilitli kapılar, ağır yemek kokuları… Ve neredeyse hiç tanımadığınız bir anneannenin parfümlü dolabının ardında sizi bekleyen geçmiş… Cemre Öğün’ün ilk kitabı AĞAÇ GÖLGESİ, okuyucuyu tam da bu tekinsiz, unutulmaz anların içine çekiyor. Sevgiyle sevgisizliğin izleri bir arada Çocukluğunuzda saklambaç oynarken yakalandığınız o anın gölgesinde, geçmişin kemikleşmiş acılarıyla yüzleşiyorsunuz. Sessiz bir odada sorulmuş o basit ama sarsıcı soru: “Beni seviyor musun?” Cemre Öğün, on üç öyküden oluşan kitabında aile bağlarının karmaşık doğasını, şehir yaşamının sınıfsallığını ve toplumsal cinsiyet bağlamında sarsılmaz sandığımız ilişkilerin kırılganlığını ustalıklı bir dille ele alıyor. AĞAÇ GÖLGESİ, okurunu sessiz ve serin bir ormanda dolaşmaya çıkıp kendiyle yüzleşmeye davet ederken insan yaşantısının tekinsizliğini görünür kılmayı amaçlıyor. Öğün’ün anlatımındaki canlılık, bu on üç öykünün benzersiz karakterlerini birbirine bağlayarak okuyucuyu metinler arasında tempolu bir yolculuğa çıkarıyor. Cemre Öğün 1990 İstanbul doğumlu Cemre Öğün, mimar bir ailenin içinde büyüdü ve genç yaşta plastik sanatlara yöneldi. İşletme ve tasarım eğitimiyle harmanladığı deneyimlerini, iletişim ajanslarında kreatif roller üstlenerek geliştirdi. Ardından sürdürülebilir yaşam platformu Solh Living’i kurdu. Öykü ve eleştiri yazıları K24, Post Öykü, Litera Edebiyat, Hikayeci Öykü Gazetesi ve Lacivert Öykü ve Şiir Dergisi gibi yayınlarda yer aldı. Çalışmalarında toplumsal cinsiyet eşitliği, mekan, kent ve aile olgularını odağına alan yazar, Arnavutköy’deki atölyesinde resim ve çömlekçilikle de uğraşıyor. AĞAÇ GÖLGESİ Cemre Öğün Alakarga Yayınları, 2025 Tür: Öykü 148 s.
- "Yazmak kadar demlemenin de önemli olduğunu düşünüyorum."
Yavuz Yavuzer, Zeynep Kahraman Füzün ile son kitabı Prova Mankeni odağında söyleşti: "Bir bahçede farklı çiçeklerin arasında dolaşıyormuş hissi vermek istedim. Kimisi gülümsetiyor, kimisi acı veriyor." Zeynep Kahraman Füzün’ün son kitabı Prova Mankeni hem yazım süreci hem de tematik dokusuyla özenli bir emeğin ürünü. Füzün, söyleşide kitabın uzun bir yaratım döneminden geçerek olgunlaştığını, ilk kitabından sonraki yıllarda yazmayı hiç bırakmadığını ve tüm süreci “demlemek” olarak gördüğünü anlatıyor. Bu uzun yolculuğun sonunda seçilen ve elenen öykülerle kitabın mevcut formuna kavuştuğunu dile getiriyor. Söyleşide öne çıkan bir diğer başlık ise yazarın yazınsal tavrı. Hem eleştirel bakışı hem de yüksek tempolu üslubu dikkat çekiyor. Kendisini “her şeye muhalif” olarak tanımlayan yazar, sistem eleştirisini ve anlatıdaki hızı bilinçli bir tercih olarak kullandığını ifade ediyor. Bu tavır, öykülerdeki toplumsal duyarlılık ve birey-toplum gerilimiyle birleşerek kitabın ritmini belirleyen temel unsurlardan biri haline geliyor. Söyleşi, aynı zamanda yazarın yaratım pratiğine ve yazma disiplinine de ışık tutuyor. Prova Mankeni, uzun süren bir emeğin ürünü. Bu süre zarfında kitap nasıl şekillendi? Yazmak kadar demlemenin de önemli olduğunu düşünüyorum. Bu yüzden bence edebiyat aceleye gelmemeli. Kitabımın bu kadar sevilmesinin arkasında yedi yıl gibi epey uzun bir süre var. Bu aslında planladığım bir şey değildi. 2018’de ilk kitabım çıktıktan sonra öykü yazmaya devam ettim ama kafamda romanımın hikayesi dönüyordu. Hatta 2019’un ilk aylarında taslağını yazdım. Bir yıl üzerine çalıştım, yayınevine teslim ettim ve 2021’de yayımlandı. O süreçte de ara ara öykü yazıyordum. Romanımdan sonra daha çok yazdım elbette. Sonra içlerinden seçip bir dosya oluşturdum. Bazılarını çeşitli gerekçelerle çıkardım. Bir yandan eskilere çalışıyor bir yandan da yeni öyküler ekliyordum. Yayıncım dosyamı istediğinde hacmi şu andaki boyutuna ancak ulaşmıştı. Öyküleri bir araya getirirken ve kitaba dahil ettiğiniz öyküleri seçerken hangi ölçütleri dikkate aldınız? Kitabın genel atmosferi mi belirleyici oldu, yoksa tematik bir bağlantı aradınız mı? Öyküleri seçerken öncelikli kriterim güçlü olmalarıydı. Güçlü ama kısa olanları en baştan elemiştim. Öykü kitaplarında konu bütünlüğü tercih edilir, ben sıkıcı buluyorum. Elbette konuların tamamen bağımsız olmasını kastetmiyorum ama benzer meseleler roman okuyormuş hissi veriyor bana. Prova Mankeni iki bölümden oluşuyor. İlk bölümde kadınların yaşadığı sorunları merkeze alan öyküler var. Bu tercihim bilinçli değildi aslında. Her iki öykümden biri öyle olduğu için dosyam da o doğrultuda şekillendi. İkinci bölümde ise farklı meseleleri, çoğunlukla da günümüz insanının problemlerini ele aldığım öyküler var. Her iki bölümdeki öykülerin kendi içlerinde bağlantılı oldukları kadar ayrı perspektifleri var. Bir bahçede farklı çiçeklerin arasında dolaşıyormuş hissi vermek istedim. Kimisi gülümsetiyor, kimisi acı veriyor. Kitapta yüksek tempolu anlatım ve yer yer sistem eleştirisi dikkat çekiyor. Bu iki unsuru aynı potada eritmek sizi ne derece zorladı? Sizin için bu dengenin kilidi nedir? Her şeye muhalif bir yapım var. Hangi konu olursa olsun ona karşı illa bir antitezim vardır. Olaylara karşıdan bakmayı seviyorum. Bu hem bakışımın daha objektif olmasını sağlıyor hem de karşıda olmak insana eleştirel bir bakış sunuyor. Yüksek tempo ile sistem eleştirisi bir araya geldiğinde yazması keyifli bir anlatı ortaya çıkarıyor. Daha romantik meseleleri yazsaydım daha lirik bir dil tercih edebilirdim ama bu benim pek sevdiğim bir tarz değil. Bahsettiğiniz iki unsuru bir arada kullanmak yazarken daha çok canımızın yanmasına neden oluyor ama edebiyat bunun için var zaten. Yazdıklarımız uykularımızı kaçırmıyorsa neden yazıyoruz ki. Dengenin kilidi ise anlattıklarımızla anlatma biçimimizin uyumlu olması. Bunu bazen deneyerek de görebiliriz. Kitabın bölümleri ya da öyküleri arasında bir ritim duygusu hissediliyor. Yüksek tempo sizin için bir anlatı tercihi mi yoksa çağın hızına bir tepki mi? Yüksek tempolu anlatım aslında benim kişiliğimle ilgili. Duyguları coşkulu yaşıyorum, bu da dilime yansıyor. Dil, kimlik demektir bence. Seçtiğimiz kelimelerde, kurduğumuz cümlelerde yani üslubumuzda biz varız. Ne anlatırsak anlatalım kendimizi anlatırız. Çağa ayak uydurmak ya da çağın problemlerine çelme takmak gibi bir amacım hiç olmadı. Ben daha çok kendi ayağıma takılan taşları ayıklamayı tercih ediyorum. Öykülerinizde sık sık birey ile toplum arasındaki gerilim öne çıkıyor. Bu karşıtlığı işlerken sizi en çok çeken unsur ne oldu? Günümüzde çatışmalar dıştan içe geçti. Ben hayattan soyutlanmış çatışmaları sevmiyorum. Birey ne kadar yalnızlaşırsa yalnızlaşsın bu onu dışarıya tamamen kapatamaz. Gündelik yaşantımızda bile her an diğer insanlarla temas halindeyiz. Sürekli toplumdaki yerimizi ve ödevlerimizi sorguluyoruz. Her zaman toplumla karşı karşıyayız. İnsanları olaylara verdikleri tepkilerden tanıyabiliriz. Karakterlerim de yaşadıkları hikayelerin mağdurları. Gerilimler onları daha iyi tanıtmamı ve öyküyü derinleştirmemi sağlıyor. Bu karşıtlığın benim ilgimi çekmesinin en önemli nedeni ise benim de toplumla derdimin olması. Herkesin yaptığını yapmayı, herkesin yazdığını yazmayı, herkesin okuduğunu okumayı çekici bulmuyorum. Akışın tersine yüzmek daha ilginç geliyor. Korelasyon isimli öykünüzde oysa iyi hikayelerin hepsi anlatıldı cümlesi dikkat çekiyor. Ne anlatacağınıza ve nasıl anlatacağınıza karar verirken, buna çalışırken nasıl bir yol izliyorsunuz? Klişe konular iyi oldukları için klişeleşiyorlar. Onları bir de ben yazayım demiyorum. Belki ileride derim. Zaten onları ustalaştığımızda yazmalıyız. Ben anlatılmayanı anlatma veya anlatılanı farklı bir yerinden ele alma derdindeyim. Burada da aslında karşıt duruşum ortaya çıkıyor. Ne anlatacağıma bu kıstaslarla karar verdikten sonra nasıl anlatacağımı düşünüyorum. Her anlatının kendine has bir anlatım tekniği oluyor çünkü. Bazı anlatım usullerini çok seviyor olabiliriz ama anlatmak istediğimiz şeye uygun değilse başka bir yol bulmalıyız. Burada yapacağımız ilk şey anlatıcı seçimi. Anlatıcıyı seçtiğimizde zaten dili de seçmiş oluyoruz. Bu ikisinin arkasında ise bakış açımız yani üslubumuz var. Her yazar bakış açısında; yaşadığı coğrafyanın, okuduğu metinlerin, karakterinin, eğitiminin, mesleğinin, kısacası hayatının izlerini taşır ki bu sadece o kişiye özeldir ve benzersizdir. Bu yüzden nasıl anlattığım nesnellikten ziyade öznellikle ilgili. Bunu da tarif etmem mümkün değil. Tarif etmeye çalışsam da onu siz kendi bakış açınızla yorumlayacağınız için beyhude bir çaba olur. Kitap dışında, yazma sürecinize değinecek olursak… Yazı masasının başına geçmek önemli bir mesele. Nasıl başlıyor sizin süreciniz ve kendinizi yazma konusunda nasıl disipline ediyorsunuz? Hayatın olağan akışı içerisinde yaşadığım her olaya veya kişiye, acaba öyküye dönüştürebilir miyim, gözüyle baktığım için sıklıkla aklıma yeni fikir geliyor. İlginç bulursam eğer üzerine uzun uzun düşünüp olgunlaştırıyorum. Çoğu zaman beni heyecanlandıran bir anlatıya dönüşüyor. Karakterini geliştirip hikayesini kafamda tamamlıyorum. Konuyla ilgili araştırma yapıyorum, kitap okuyup film izliyorum. Ardından kurgusunu düşünüyorum. İçime sinerse bilgisayara direkt yazmaya başlıyorum. Her gün düzenli yazma alışkanlığım yok. Bazen uzun saatler çalışıp bazen tamamen boş kaldığım günler oluyor ama o zamanlarda da zihnim üretmeye devam ediyor. Kendimi yazmaya ikna etmeye çalışmıyorum. Yazmayı hayal ettiğim hikâye zaten beni masaya oturtuyor. Sonrası yazmak, arada kalkıp hayata karışmak ve sonra tekrar masanın başına geçip kaldığın yerden devam etmek. PROVA MANKENİ Zeynep Kahraman Füzün Kutu Yayınları, 2025 Tür: Öykü 120 s.
- Edebiyatist 4. Kristal Kalem Ödülleri sahiplerini buldu
Edebiyatist Dergi ve Yayınevi’nin geleneksel hâle gelen ve her yıl edebiyat kamuoyunun merakla beklediği Kristal Kalem Ödülleri, dördüncü kez okur, yazar ve edebiyat dünyasını aynı çatı altında buluşturdu. 28 Kasım Cuma akşamı, Güçlü Group sponsorluğunda ve Sarıyer Belediyesinin ev sahipliğinde Yaşar Kemal Kültür Merkezinde düzenlenen törende, 22 finalist sahnedeki yerlerini aldı. Yarışmaya Türkiye’nin dört bir yanından ve yurt dışından gelen başvurular, edebiyatın güçlü bir ifade alanı olmaya devam ettiğinin etkileyici bir kanıtıydı. Seçici Ön Kurul değerlendirmesinin ardından titiz bir eleme süreciyle belirlenen finalistler arasından; Birincilik Ödülünü “Şükürlük” adlı öyküsüyle Gökçe Karabay, İkincilik Ödülünü “Yeşil Portakal” adlı öyküsüyle Kübra Öznur Çelik, Üçüncülük Ödülünü “Sondan Başlamak” adlı öyküsüyle Burcu Altay, Jüri Özel Ödülünü “Uğurlama” adlı öyküsüyle Eylem Can, Sponsor Özel Ödülünü ise “Bu Şehrin Boynuzları Var” adlı öyküsüyle Leyla Mehmetoğlu Geridönmez kazandı. Gecenin önemli duraklarından biri, seçici kurul üyeleri Aysel Karaca ve Derya Erkenci’nin katılımıyla gerçekleşen mini paneldi. Panelde, öykü yarışmalarının edebiyat dünyası ve yazar adayları üzerindeki etkileri üzerine keyifli, ufuk açıcı bir sohbet yapıldı. Müzik dinletisinin ardından, finale kalan 22 öyküden oluşan seçki kitabının imza etkinliği gerçekleştirildi. Kitapta öyküsü bulunan yazarlar, okurlarıyla buluşarak edebiyat yolculuklarının bu özel akşamını unutulmaz bir anıya dönüştürdüler. Edebiyatist Dergisi, giderek artan başvurularla büyüyen yarışmanın yeni kalemlere ilham veren bir platform olma misyonunu kararlılıkla sürdürüyor. Kristal Kalem 2026 için hazırlıklar şimdiden başladı; yeni başvuru takvimi ise çok yakında duyurulacak. Literaedebiyat olarak emeği geçenlere teşekkür eder, kazananları kutlarız.
- Kasım ayında Litera Edebiyat’ta en çok okunanlar
Kasım ayında Litera Edebiyat’ta en çok neler okundu? Okurların favorisi olan içerikleri listeledik! Kasım 2025'te en çok okunan yazı Iris Murdoch’un Deniz Deniz’inde aşk ve gerçeklik S. Serdar Yegül, Iris Murdoch’ın Deniz Deniz romanı üzerine yazdı: "Murdoch, Deniz Deniz’de insanın değişmeyen aşk inancıyla değişen gerçekliği arasındaki ince çizgiyi sorguluyor." Yazının tamamı burada . Kasım 2025'te en çok okunan öykü Öykü: Şarampol "Ama Çavuş almaz da, ben alırsam bir daha Çavuş’un yüzüne bakamazdım. Yav insan yüzünü kaybettikten sonra paranın ne anlamı kalırdı? deyip Çavuş ne yaparsa onu yapmaya karar verdim." Osman Kaygısız'ın öyküsünün tamamı burada . Kasım 2025'te en çok okunan ödül haberi Ayfer Tunç’a 2025 Fransa–Türkiye Fernand Rouillon Edebiyat Ödülü Ayfer Tunç, Aziz Bey Hadisesi adlı kitabının Fransızcaya çevrilen baskısıyla, iki ülke arasında edebi köprü kuran Fransa–Türkiye Fernand Rouillon Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü. Haberin tamamı burada . Kasım 2025'te en çok okunan yeni kitap haberi Ahmet Altan'dan yeni roman: O Yıl Edebiyat dünyasının güçlü kalemlerinden Ahmet Altan, yeni romanı O Yıl ile okurlarını 1915'in sarsıcı gerçekleriyle yüzleşmeye davet ediyor. Romanın detayları burada . Kasım 2025'te en çok okunan söyleşi Yaratıcılık Ritüelleri 63 / Emrah Polat: "Yazar, esasen hep yalnızdır" “Fikir fikirdir ve her yerdedir.” Yazarların yaratım süreçlerine odaklanan "Yaratıcılık Ritüelleri Söyleşileri"nde Semrin Şahin'in bu haftaki konuğu, Emrah Polat Söyleşinin tamamı burada .
- Yaratıcılık Ritüelleri 65 / Nurhan Suerdem: "Panik hali yaratım sürecini ketler."
"Bir öykü konusu aklıma geldiğinde, onunla yaşarım. Süreç tamamlandıktan sonra onu yazmaya başlarım." Yazarların yazma deneyimlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri'nde Semrin Şahin'in bu haftaki konuğu Nurhan Suerdem . Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Yazacağım öykü konusu aklıma geldiğinde, beni yazmam için sürekli uyardığında hemen masa başına oturup yazmam. Onunla yaşarım. Yürürken, uykuya dalmadan önce, sabah uyandığımda, duşta zihnime daha çok fikirler üşüşür. Not alırım. Bu süreç tamamlandıktan sonra ki onun kararını fikirler verir, bilgisayarın başına geçerim. Ender de olsa defterde kurşun kalemle yazdığım olur. O zaman uçları açılmış Faber 2B kurşun kalemlerim (reklam değil) silgim hazır olur. Başlarım. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Yaratım tıkanması yaşamayan yoktur diye düşünüyorum. Bunun üzerine gitmiyorum. Zamana bırakıyorum. Bir film sahnesi, kitapta bir cümle, kelime, bir karakterin özelliği, bir şiir dizesi, bir fotoğraf karesi, bir resim veya bir sokakta karşılaştığım bir olay benim için potansiyel öykü konusu olabilir. Defterime not alırım. İçimden geliyorsa bir iki cümle de karalarım. İşte bu notlar benim “taktığım şapkalar” olur genellikle. Hepsinden öykü çıkmasa da dururlar öyle. Yazarken arada tıkanmayı çok yaşamam. Yaşarsam da telaş etmem. Panik hali yaratım sürecini ketler. Zihni açık tutmak gerekir. Okumak, izlemek, gözlemlemek, bakmak, yürümek en iyi ilham aracıdır. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Benim yazabildiğimi anladığım ve yazmaya başladığım zaman emeklilikten sonra oldu. Çalışırken odam hep vardı ama yazma fikrinin gündeme gelmesini sağlayacak vaktim yoktu. Emekli olduktan sonra her şey benim oldu. Yazmasam olmazdı. Emekli olduktan sonra yazmam konusunda arkadaşlarım ısrar etti. Ben onlarla günlük olaylar karşısındaki tepkilerimi dile getirdiğim veya bir duygulanımımı yazdığım metinleri paylaşırdım. Severek okurlardı. Duygularımı çok iyi ifade edebildiğimi, etkilendiklerini söylerlerdi. Emekli olunca ne yapacağım telaşındayken, arkadaşlarımın niye yazmıyorsun sorusu beni harekete geçirdi. Sağ olsunlar. Öykü yazmaya başladıktan sonra gönderdiğim dergilerden ret aldığım olduğu gibi basanlar da oldu. Ret almak olumsuz etkilese bile beni yolumdan caydırmadı. Sonuçta öykülerim basıldı. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? İlk yazmaya başladığımda, emekliyordum. Heyecanlıydım, becerebilecek miydim? Sonra yazdıklarımın çoğalmasıyla yürümeye başladım. Yine heyecanlıydım. Basılacak mıydı? Kitaplarım basıldı heyecanım farklı oldu. Okurların ve eleştirmenlerin düşünceleri de devreye girdi. En sonunda da yapıcı, geliştirici eleştirileri dikkate alıp yazdıklarımın üzerine katarak daha iyi nasıl yazabilirim heyecanını yaşamaya başladım. Bu heyecanı kaybetmeden çalışmanın gerekli olduğunu düşünüyorum. Ama güzel ülkemdeki yaşadıklarımız heyecanımızı öldürebiliyor, kelimelerimizi hapsedebiliyor. Üçüncü kitabımı çalışırken bunu hissettim. Yine de direne direne yazmalıyız. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Ne sabahçı ne gececi, ne de gündüzcüyüm. Sabahları erken kalkmak istemiyorum. Karanlığa uyanmak beni depresif yapıyor. Onun için kahvaltımı yaptıktan, kahvemi içtikten sonra öğle vakitlerine doğru yazıyorum. Bir öykü dosyasına başlamışsam o dosyayı her gün açar okurum. Yeni bir öykü yazmasam bile eski yazdıklarımı gözden geçiririm. Eklenecek, eksiltilecek yerleri, varsa yanlışları düzeltirim. Onun dışında her gün yazan biri değilim. Hâlâ o alışkanlığı elde edemedim bir türlü. Yazarken şiir okurum, yazdığım konu ile ilgili kurgu dışı kitap metin, mitoloji okurum. Fotoğraf, resim bakarım. Bilgisayarımın yan ucundaki kitaplar: Ferit Edgü LEŞ, Gülten Akın Bütün Şiirleri, Oruç Aruoba kitapları. Bunlar ikinci kitabımdan itibaren hep yanımda. Onların yanına yazdığım konularla ilgili başka kitaplar da geliyor. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste s…) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Ben yaratmış olsaydım diyemiyorum. Çünkü her biri biricik. Ben yazdığımda aynısı olmaz. Ayrıca her gün yeni kitaplar okuyor yeni yazarlar tanıyoruz. Böyle bir belirleme yapmak olanaksız geliyor. Bu söylediğim tüm sanat dalları için geçerli. Yalnız bugünler de Matisse’in tablolarına özlem duyuyorum. İçim çok karanlık, onun eserlerindeki gibi parlak renklerin, ışığın hâkim olduğu bir yaşamın hayalini kuruyorum.
- Kimin için, ne uğruna, hangi yöne gidiyoruz?
İz Sürenler Vardiyası , klasik bir emek-sömürü kurgusunun ötesinde bir roman. Metafizik unsurlarla örülü anlatısıyla, sınıfın sürekliliğini tarihsel kırılmalarla görünür kılan ve işçi sınıfının evrensel hikâyesine açılan bir alegorik kapı niteliğinde. Sis, yolu ve zamanı yutmuştu; gözleri bağlı bir şoförün sürdüğü işçi servisi, meçhul bir istikametin karanlığına doğru sürükleniyordu… Farklı değer yargılarına ve farklı sosyolojik gerçekliklere sahip işçilerin bu yolculuğu ise, izini sürdükleri hakikatin rehberliğinde bir fabrikada son bulacaktı. Peki, böyle bir fabrika gerçekten var mıydı? "İz Sürenler Vardiyası" klasik bir emek-sömürü kurgusunun ötesinde bir roman. Metafizik unsurlarla örülü anlatısıyla, sınıfın sürekliliğini tarihsel kırılmalarla görünür kılan ve işçi sınıfının evrensel hikâyesine açılan bir alegorik kapı niteliğinde. Kimin için, ne uğruna, hangi yöne gidiyoruz? Peki, mutlak olan hangi değer yargısı, hangi ahlaki yapı ve hangi zaman aralığıdır? Dil, varlığı anlamaya yeter mi; insan bilinci, insan kibriyle baş edebilir mi? Sınıfın evrensel hikâyesine açılan bu kapıdan adım atın, "iz sürme"nin şiirini ve acısını bir arada dinleyin. İZ SÜRENLER VARDİYASI Gökmen Yener Papirüs Yayınları, 2025 Tür: Roman 101 s.
- 2025 Muzaffer İzgü Çocuk Romanı Yarışması sonuçlandı
2025 Muzaffer İzgü Çocuk Romanı Yarışması, başvuran 130 dosyanın seçici kurul tarafından değerlendirilmesiyle sonuçlandı. Toplam 130 dosyanın gönderildiği yarışmanın seçici kurulunda Mavisel Yener, Ayfer Gürdal Ünal, Dilge Güney, Deniz Alev ve Cahit Ökmen yer aldı. Seçici kurulun yaptığı değerlendirmede, ödüle değer eser bulunamadığı için oy birliğiyle, 2025 Muzaffer İzgü Çocuk Romanı Yarışması Ödülü verilmemesi kararı alındı. Yarışmanın amacı, çocuk edebiyatına yeni eserler kazandırmak ve Muzaffer İzgü’nün çocuk edebiyatına verdiği önemi yaşatmak olarak açıklanmıştı.















