Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- Beylikdüzü Sahaf Festivali başlıyor.
Onbinlerce kitap, 28 Ağustos - 5 Eylül 2021 tarihleri arasında Beylikdüzü Yaşam Vadisi'nde kitapseverleri bekliyor. Salgınlar ve kapanmalardan sonraki bu ilk festivale, 22 sahafın yanı sıra Beyazıt'ın çınarı, sembol ismi Hüseyin Avni Dede de katılacak. Onbinlerce kitapla dokuz gün boyunca kitapseverlerle buluşacak. Festival programında yer alan bilgiye göre her gün saat 17:00'de ve 21:00'de kitap mezatları yapılacak. 'Salgına karşı tedbirlerimizi aldık, siz de kişisel tedbirlerinizi alın, kitapların arasında güzel zamanlar geçirin!' Ulaşım detayları için tıklayın.
- Milliyet Sanat'ın Ağustos 2021 sayısı çıktı.
Büyük felaketler edebiyatı kamçılar: Yazarlar, pandeminin edebiyata etkisi üzerine görüşlerini paylaşıyor. Hayatımızı bütünüyle değiştiren koronavirüs salgını edebiyatın da alanına girdi. Tarih boyunca yaşanan salgınların yer bulduğu roman ve öyküler yepyeni bir salgını daha yazıyor. Pandeminin, edebiyatın yeni teması haline gelişi üzerine bir yazı kaleme alan Seray Şahinler, konuyu yazarlarla birlikte masaya yatırıyor. Oya Baydar, Yekta Kopan, Nermin Yıldırım, Jale Sancak, Harun Candan ve Defne Suman’ın görüşleriyle zenginleşen yazının tamamı, Milliyet Sanat’ın Ağustos 2021 sayısında! Tarihsel süreçte toplumsal gelişmeler, siyasi çalkantılar, savaşlar, çöken toplumlar, yükselen ideolojiler edebiyatta karşılık bulurken, günümüzde de hayatın her alanındaki gelişmeler her yönüyle yazarların meselesi oluyor. 21. yüzyılın ilk 20 yılı henüz tamamlanmışken bütün dünyayı etkisi altına alan ve herkes için ölüm kalım meselesine dönen tek konu ise pandemi oldu. Evin önemini ve karşılığını yeniden hatırlatan, bir arada olmanın “var olabilmek” için ne denli hayati olduğunu öğreten bu süreç herkes için ilkti. Virüs hayatın her alanındaki yerini güçlendirdi. Seray Şahinler, Milliyet Sanat’ın Ağustos 2021 için kaleme aldığı yazıda, başarılı yazarlarla birlikte bu salgının edebiyatın yeni konusu olup olamayacağını tartışıyor. Şahinler’e konuşan Oya Baydar, Yekta Kopan, Nermin Yıldırım, Jale Sancak, Harun Candan ve Defne Suman, pandeminin yazarları ve yazılarını kaçınılmaz olarak etkileyeceği fikrinde birleşiyor. İçinde bulunduğumuz sürecin sanata tesir etmesi için üzerinden zaman geçmesi ve yaşananların sindirilmesi gerektiğini de dile getiren yazarların her biri, konuya farklı bakış açılarıyla yaklaşıyor. Seray Şahinler’in pandemi ve edebiyat ilişkisine dair yazısının tamamı Milliyet Sanat’ın Ağustos 2021 sayısında… Milliyet Sanat ayrıca dergiyi 0850 224 02 22 numaralı çağrı merkezini arayarak satın alan okurların kapısına kadar götürüyor.
- Çevirmeni ile Italo Calvino kitap kulübü
KulturaLitera Kitap Kulübü Ağustos buluşması Calvino’nun çevirmeni Eren Yücesan Cendey’in katılımıyla gerçekleşecek. Online edebiyat platformu KulturaLitera’nın her ay Şule Tüzül yürütücülüğünde gerçekleşen Kitap Kulübü toplantılarında bu ay postmodern edebiyatın doruk metinlerinden Italo Calvino’nun “Bir Gün Bir Kış Gecesi Eğer Bir Yolcu” adlı romanı incelenecek. Toplantıya dünya edebiyatının bu en zor metinlerinden biri olan romanı Türkçeye kazandıran önemli çevirmenlerimizden Eren Yücesan Cendey de katılarak Bir Kış Gecesi Eğer Bir Yolcu’nun çeviri serüvenini anlatacak. Herkese açık ve ücretsiz olan KulturaLitera Kitap Kulübü’ne katılmak için bu linkten kayıt yaptırabilirsiniz. Toplantı 25 Ağustos Çarşamba günü Türkiye saatiyle 19.30’da zoom üzerinden canlı olarak gerçekleşecek. Kayıt için www.kulturalitera.com
- Bir klanın ve bir ulusun romanı; Kintu
Kenya'da eleştirel ve popüler beğeni toplayan, çok katmanlı anlatı Kintu, Türkçede. İlk kez 2014 yılında Kenya’da eleştirel ve popüler beğeni toplayan Kintu, Uganda Tarihi’ni Kintu Klanı’nın lanetli soyundan yeniden tasarlayan modern bir klasik, çok katmanlı bir anlatı. Altı bölümden oluşan roman, 1750’de Kintu Kidda’nın, Uganda Krallığı’nın yeni liderine bağlılık yemini etmek için başkente doğru yola çıkmasıyla başlar. Yol boyunca, nesillerce ailesini rahatsız edecek bir laneti serbest bırakır. Bir klanın ve bir ulusun iddialı romanında Makumbi, Kintu’nun torunlarını ortak geçmişlerinin yükünden kurtulmaya ve geleneklerinin mirasını ve gelecekleri olan modern dünyayı uzlaştırmaya çalışırken hikâyelerini bir araya getiriyor. Ugandalılar bu kitabın basılması için çok uzun süre beklediler. ‘Kwani? Manuscript Project’ ödülünü kazandıktan ve ilk baskısı 2014 yılında yayımlandıktan sonra Kintu, Uganda’da coşkuyla karşılandı. Makumbi’nin ailesiyle birlikte yaşadığı İngiltere’de ise; 2014 yılında Commonwealth Short Story Prize Ödülü’nü kazanmasına rağmen kuşkuyla karşılandı. Kintu’nun İngiliz okurlar için fazla Afrika’ya özgü olduğu düşünülüyordu. Oysa Amerika’da, Transit Books’un editörleri Kintu’yu ilk okuduklarında hemen anlaşma imzalamak istediler. Ardından 2017 yılında Kintu Amerika’nın en prestijli edebiyat dergisi ‘Publisher Weekly’ tarafından yılın en iyi kitabı seçildi. Aaron Bady'nin Kintu hakkındaki yorumu ise şöyle: “Ugandalı olmayan okuyucuların bu kitabı okumak istemeyeceklerini düşünmek büyük hata olur. Çünkü kurgudaki mükemmel çalışma, bu kitabı nasıl okumanız gerektiğini size söyleyecektir. Makumbi’nin bir bilgin olduğunu söyleyebilirim. Kintu’yu yazabilmek için arşivlere derinlemesine dalmak zorunda kaldı. İsimleri, yerleri ve o zamana ait ritüelleri araştırdı. Her şeyi öğrenmek için büyük çaba sarf etti. Fakat Uganda Tarihi arşivlerde dahi bulunmayan bir sürü hikâyeyle dolu olduğu için tarihi kayıtların kaybolduğu yerlerde dolaşması ve iyi bir kurgucu olması gerekiyordu. Sonuç olarak Uganda ona bir aile oldu ve Kintu da destansı bir hikâye hâline geldi. Kintu, bireysel ve tüm toplumu kapsayacak şekilde, bir bölgeye özgü olarak yazılmıştır ve kültürel kaynaklar bu hikâyenin temeleni oluşturur. Hedefe giderken onları hızlıca geçebilirsiniz ancak bu bile dili anlamayan bir okuyucuya Kintu’nun derinliğini hissettirecektir. İşte bu Kintu’nun sihridir.” KINTU Jennifer Nansubuga Makumba Çeviri: Alp Türker İlkman Sander Yayınları, 2020 445 s.
- "Ne fazla tatlı ne de fazla acı, hepsi kararındaydı,tıpkı hayat gibi."
İtalyan yazar Roberto Piumini'nin 9 yaş ve üstü genç okurlar için kaleme aldığı Çalçene'den Öyküler Türkçede. ''Yazıların elle yazıldığı zamanlarda, hüzünlü öyküler kaleme alan bir yazar yaşardı. Öyküleri çok güzeldi, ama öylesine hüzünlüydüler ki hiçbir yayımcı onları basmak istemezdi. Matbaadaki baskı makinelerinin ağlamaya başlayıp paslanmasından korkarlardı. Bu kitaba adını veren öykü işte böyle başlıyor. Ama bahse gireriz ki öyküler artık hüzünlü olmayacak, basılacaklar. Baskı makineleri gülecek, paslanmayacaklar. Hatta çocuklar da bu kitabın sayfalarını çevirdikçe gülecek, kahkahalar atacaklar. Gülmek ve okumak tüm pası söker atar. Bunu hiç unutma.'' ÇALÇENE'DEN ÖYKÜLER Roberto Piumini Can Çocuk Yayınları, 2021 Çeviri: Bahar Ulukan Resimleyen: Sophie Fatus Tür: Öykü Yaş aralığı: 9, 10, 11 + 120 s.
- "Hikâyelerin insanlığımızın özü olduğuna inanıyorum."
Çağla Dirice Çakır, Afgan asıllı Amerikalı çocuk doktoru, yazar ve aktivist Nadia Hashimi ile Afganistan'da kadın olmak ve Kabuğunu Kıran İnci kitabı üzerine söyleşti. Çağla Dirice Çakır Öncelikle bu güzel hikâyelerin arkasındaki ismi daha yakından tanımak isteriz. Nadia Hashimi kimdir? Kendinizi nasıl tanımlarsınız? Aslında kendimi uzun uzun anlatmaktansa her zaman yaptığım işlerin benim adıma konuşmasını isterim. Ancak kısaca özetleyecek olursam hem çocuk doktoru hem de yazarım. Kadın hakları savunucusuyum, bu bağlamda birçok grupta, oluşumda gönüllü olarak çalışıyorum. Aynı zamanda dört kız annesi olan şanslı bir kadınım ve her şeyden öte bir kız evlat, kız kardeş ve eşim. Günlerim genellikle yeni hikâyeler dinleyerek ve yazarak geçiyor çünkü hikâyelerin insanlığımızın özü olduğuna inanıyorum. Yazar olmak sizin için ne ifade ediyor? Bu serüvene nasıl başladınız? Çocukken gecenin geç saatlerine kadar bir el fenerinin ışığı altında kitap okurdum. Kitaplar benim arkadaşlarım, başka dünyalara geçiş biletlerim ve öğretmenlerimdi. Afgan asıllı bir Amerikalı ve bir göçmen kızı olduğum için Afganistan’da yaşanan acıların ve bu acıların doğal bir sonucu olarak insanlara sirayet eden o yozlaşmanın her zaman farkındaydım. Öte yandan doktor kimliğim gereği sık sık hastanelerin acil servislerinde de bulunuyordum. Böylece birçok çocuğun hikâyesine ortak oldum. Yüreğim her zaman bunlarla doluydu. Bir gün eşim kitaplarla olan o güçlü bağımı fark etti ve bir kitap yazmamı, içimdekileri kâğıda dökmemi söyledi. Benim henüz kendimde göremediğim ışığı, o fark etmişti. Eşimin bu tavsiyesi hem benim hem de onun hayatını değiştirdi. Bir de baktım ki hızla savaşa sürüklenen bir dünyada hayatta kalmaya çalışan bir Afgan ailesini anlatan ilk hikâyemin taslağını hazırlıyorum. Yazarken toplumsal kurallarla kişisel hikâyeler birbiriyle kesişiyor. İşte, bu yüzden yazıyorum çünkü kelimelerle açığa çıkarabildiğim sihri seviyorum. Kurgu, etrafımızdaki dünyaya ne kadar uyum sağlayabildiğimizi sorgulayabileceğimiz bir alan yaratıyor. Hikâyelerinizde genellikle güçlü kadın karakterlere yer veriyorsunuz. Bunun özel bir nedeni var mı? Ne gördüysem onu yazıyorum diyebilirim. Doğduğum andan itibaren hep güçlü kadınlarla çevriliydim. Annem Kabul Üniversitesi’nden mezun olmuş bir inşaat mühendisi. O yıllarda tamamen erkek işi gibi görünen inşaat mühendisliği gibi bir alandan mezun olmayı bırakın, tüm dünyada kadınların herhangi bir üniversiteye gitme oranı bile çok düşüktü. Ayrıca çevremde de kadın cerrahlar, politikacılar, tamirciler, büyükelçiler vardı. Kısacası güçlü kadın karakterler oluşturmak benim için hiç de zor olmadı. Görmek isteyenler için dünya güçlü kadınlarla dolu. Onlar her yerdeler, insanlık tarihinin yarısı onlardan oluşuyor. Bu çağda kadın olmak hakkında ne düşünüyorsunuz? Özellikle de Orta Doğu’da kadın olmak hakkında? Orta Doğu’da ya da dünyanın herhangi bir yerinde kadın olmak, bulunduğunuz yerin politik manzarası ve aile yapısına göre şekillenen bir olgu. Her yeni gelen nesil, bir önceki neslin düzeltebildiği hataların, yoldan temizleyebildiği taşların faydasını görüyor. Bugünün kadınları annelerinin, teyzelerinin, eğitimcilerin ve dünyanın dört bir yanında kadın haklarını savunmuş ve savunmaya devam eden kadın/erkek herkesin omuzlarında yükseliyor. Öğrenebilen, öğretebilen, çalışabilen, üretebilen, oy verebilen, seçebilen ve yönetebilen kadınlar olduğumuz için hem onları hem de kendimizi kutlamalıyız. Geçmişten günümüze kadınlar için çok şey değişti fakat tüm bu başarıların rehavetine kapılıp dünyada hâlâ şiddete, ayrımcılığa ya da çok daha kötü koşullara maruz kalan kadınlar için çalışmaktan vazgeçmemeliyiz. Temel insan haklarına da hâlâ eşit oranda sahip olduğumuz söylenemez. Aynı işi yapıp az maaş almak, sosyal anlamda çok daha kolay etiketlenmek, önyargılara maruz kalmak ve tecavüze uğramadan evimize/okulumuza gidip gelebilmek gibi birçok alanda haklarımız ihlal edilebiliyor. Tüm bunların farkında olmalı ve dünya, içinde yaşayan tüm canlılar için eşit ve güvenilir bir yer olana dek mücadelemize devam etmeliyiz. Kabuğunu Kıran İnci adlı romanınızdaki ana temalardan biri de bacha posh geleneği. Bu geleneği biraz daha detaylı açıklayabilir misiniz? Günümüzde Afganistan’da hâlâ uygulanıyor mu? Afgan toplumu tamamen ataerkil bir toplum. Erkek evlat sahibi olmak bir aile için o kadar büyük bir gurur kaynağı ki oğlu olmayan aileler kendilerini eksik hissediyor. Bacha posh geleneği de ne yazık ki bu yanlış algının bir ürünü. Aileler, kız evlatlarının saçlarını kesip onlara erkek kıyafetleri giydirerek kızlarını erkeğe çeviriyorlar. İsimleri de değişiyor tabii. Böylece kızlar rahatça topluma karışabiliyor, özgürce sokaklarda koşabiliyor, konuşurken insanların gözüne bakabiliyor ve okula gidebilme ayrıcalığına sahip oluyor. Öte yandan beklenildiği gibi bu kızlar ergenlik çağına ulaşıp, vücutlarının şekli değişmeye başlamadan yeniden eski hâllerine çevriliyor ve bir kadın olarak yaşamaya kaldıkları yerden devam ediyorlar. Aileler, bu şekilde kızlarının zarar görmesinden ya da tacize uğramasından korkmadan onları çarşıya ya da okula gönderebiliyorlar. Bu gelenek hâlâ devam ediyor ama ne kadar yaygın olduğu konusunda kesin bir bilgi yok. Afgan toplumundaki ataerkil eğilim azalıp, aileler kızlarını güvenle okula gönderebileceklerini hissettikçe ve kızların hem evde hem de dünyada erkeklerle eşit haklara sahip olduklarını anlamaya başladıkça umuyorum ki bu gelenek de tarihin tozlu sayfalarına karışacaktır. Kabuğunu Kıran İnci’nin iki ana karakteri Rahima ve Shekiba da bu geleneği uyguluyor ve birer erkek olarak çok kısa süreliğine de olsa özgürlüklerine kavuşuyorlar. Bu durumun toplumda kadın ve erkeğin rolleri ile nasıl bir ilişkisi var? Hem Rahima’nın hem de Shekiba’nın karşı cins olma deneyimini yaşamalarını istedim çünkü böylece Afganistan’da yaşanan ve yaşanmış olan eşitsizliği tam anlamıyla anlayabileceklerdi. Ne yazık ki erkekler hayatlarındaki kadınların her hareketini, her adımını kontrol etmeyi kendilerine görev edinmiş durumdalar çünkü gururlarının buna bağlı olduğunu düşünüyorlar. Üçüncü romanım A House Without Windows’da (Penceresiz Bir Ev) şöyle bir cümle var: Madem gurur bir erkeğin en değerli hazinesi, neden onu bir kadının bacaklarının arasına saklıyor? Erkeklere (ve kadınlara) erkekliğin kadın düşmanlığı olmadığı öğretilmeli. Erkeklerin zehirli ve sağlıksız erkeklik algısının farkına varmaları ve bunu değiştirmeleri için ne gerekiyorsa yapılmalı. Kadınların eşitlik savaşında müttefiklere ihtiyacı var. Bence dünyanın en akıllı erkekleri de bu dengesizliğin farkında olan ve bunu düzeltmek adına bir şeyler yapanlar. Kitapta kayınvalideler ve kumalar gibi diğer kadınlara eziyet eden sert kadın karakterler de var. Kadınların kadınlara gösterdiği hoşgörüsüzlük tüm dünyada var olan bir gerçek. Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz? Neden kadınlar birbirlerine destek olmak yerine eziyet ediyor? Bunu değiştirmek için ne yapılabilir? Bu kitaptaki kadınların önleri, içinde yaşadıkları hapishanenin uzun duvarları tarafından kesilmiş durumda. Dört kadın eğitimsiz ve batıl inançlarla yetiştirilmiş tek bir erkeğin eşi olmak zorunda kalıyor. Değer görmeye, değerli hissetmeye açlar. Cinsiyetleri yüzünden ellerinden alınmış hakların gölgesinde, kendi dünyalarında bile olsa biraz otorite sahibi olabilmek istiyorlar. Hiçbiri, çok daha büyük bir kız kardeşlik bağıyla bağlı olduğumuzu kavrayabilecek sağduyuya sahip değil. Sağlıksız davranışlar aileden, çevreden öğrenilir ve tekrar edilir. Araştırmalar istismarcı bir baba tarafından yetiştirilen erkeklerin, kadınlara el kaldırma ihtimalinin daha yüksek olduğunu gösteriyor. Kadınlar arasındaki düşmanlık da ancak genel anlamdaki kadın düşmanlığı bittiğinde son bulur. Son olarak Türkiye’deki okuyucularınıza neler söylemek istersiniz? Ne mutlu bana ki güzel Türkiye’yi ziyaret etme imkânım oldu. Geçmiş medeniyetlerin kalıntılarını ve geçmişle günümüzün nasıl harmanlandığını gördüm. Afgan ve Türk kültürü birçok benzerlik taşıyor hatta bazı kelimeler bile ortak. Kitaplarımın Türk okuyucularına ulaşıyor olması benim için büyük bir mutluluk. Rahima hepimizin hakkı olan evrensel arzunun, özgürlüğünün peşinde koşarken, değerli vakitlerini ayırıp ona eşlik edecek olan tüm güzel kalplere sevgilerimi gönderiyorum.
- Aşkın Araftaki Kadınları
Mert Bakıcı; aynı dönemde doğan ve kendi zamanlarının aydın sınıfında kadın olmanın güçlüklerini sırtlanan Halide Edip Adıvar ve Zabel Yaseyan’ı farklı ülkelerde dört yıl ara ile basılan romanları üzerinden inceliyor. Mert Bakıcı Boğazın iki yakasında, birbirlerine tam karşıdan bakan semtlerde doğan ve yan yana düşünüldüklerinde hem biyografik hem düşünsel zeminde birbirlerine çok yakın; aynı zamanda bir o kadar uzak iki kadın. Halide Edip 1882 senesinde Beşiktaş’ta, Zabel Yaseyan’sa 1878 senesinde Üsküdar’da dünyaya gelir. İki isim de dönemin şartlarına göre çok iyi eğitim alarak aydın sınıfında kadın olmanın yükümlülüklerini, güçlüklerini sırtlanırlar. Geçtiğimiz yüzyılın başında kadın olmanın zorlukları bir yana dursun; entelektüel, bilinçli bir kadın olarak var olma ve sesini duyurma mücadelesi, bahsedilen çetin durumun derecesini katmanlayan bir tablo ortaya koyar. Nitekim entelijansiyanın yükselen kadın sesini yadsıması, kabul etmemesi o devir için gayet olağan, sıradan bir görünüm arz ederken eserlerinde kadınlık bilincini yansıtmak, feminist söylemlerde/eylemlerde bulunmak başlı başına aydın çevresinden ayrı tutulmaya, izole edilmeye yeterli bir nedendir. Bu bağlamda Halide Edip de Zabel Yaseyan da entelektüel çerçevede feminizm davasına ziyadesiyle katkıda bulunmuş kimliklere sahiptirler. Onların verdikleri bu savaş, kadın hak ve özgürlüklerinin tanınması ve kabul edilmesi noktasında bayrak taşıyıcı öncü kişilikler olmanın haklı gururuyla her daim isimlerinin anılmasını, zikredilmesini sağlamıştır. Halide Edip 1908’de gazetelere yazmaya başladığı kadın haklarıyla ilgili yazılardan ötürü gericilerin düşmanlığını kazanmış; 1911’de modernleşmeye başlayan Türkiye’de kadınların da toplum hayatında etkili olmaları amacıyla Teali-i Nisvan Cemiyeti’ni kurmuştur. Zabel Yaseyan ise birçok makalede kadın haklarını savunmuş; kadınların toplumdaki ve evlilikteki yerinin kökten ve etraflıca bir biçimde değerlendirilmesini ısrarla talep etmiştir. Araftaki Aşklar Halide Edip Adıvar’ın Kalp Ağrısı adlı romanı, 2 Mart ve 8 Temmuz 1924 tarihleri arasında Vakit gazetesinde tefrika edildikten sonra aynı yıl kitap olarak yayımlanmıştır. Meliha Nuri Hanım ise Zabel Yaseyan tarafından 1925’te Paris’te kaleme alınmış; 1927’de aynı şehirde çıkan Erivan gazetesinde tefrika edilmiş ve 1928 yılında yine Paris’te kitaplaştırılmıştır. Bu çerçeveden bakıldığında iki metin de farklı ülkelerin farklı şehirlerinde çıkan gazetelerde geçtikleri tefrika sürecinin ardından kitap olarak basılır. Halide Edip Adıvar’ın Kalp Ağrısı (1924) adlı romanı[1] ile Zabel Yaseyan’ın Meliha Nuri Hanım (1928) adlı novellası[2] pek çok yönden birbirlerine benzemekle birlikte asıl güçlü müşterek çatıyı iki eserin başat kadın karakterlerinin duygusal bağlamda iki erkek arasında kalarak derin sıkıntılara gark oldukları hissiyat alemleri teşkil eder. Bu açıdan bakıldığında iki eserin başrolündeki kadın karakterler, duydukları aşk ve sevgi arasında vücuda gelen bir çatışmaya dahil olarak gelgitler yaşadıkları, boşluğa düştükleri ve hatta hastalandıkları zor bir dönem geçirirler. Kalp Ağrısı’nda Zeyno, Saffet’e geçmişten gelen sıkı dostluk bağıyla beslediği sevgi ve Azize’nin dayısının oğlu olan Hasan’a karşı hissettiği tutkulu aşk arasında kalırken Meliha Nuri Hanım’da bu kurgu tersine döner; Meliha Nuri geçmişte birlikte olduğu fakat kendisini terk eden Celaleddin’i hâlâ yoğun bir aşkla düşünürken hastanede beraber çalıştığı ve Meliha Nuri’nin babasının evinde büyüyen Remzi’ye günden güne artan bir sevgiyle yaklaşmaktadır. Kalp Ağrısı’ndaki Saffet’in ve Meliha Nuri Hanım’daki Remzi’nin mesleklerinin doktor olması, iki metin arasındaki bir diğer dikkate değer ortaklığı meydana getirir. Halide Edip’in Kalp Ağrısı’nın ana karakteri olan Zeyno, Hasan’la tanışmadan evvel Saffet adındaki genç bir doktorla nişanlı durumdayken uzun yıllardır devam eden bir ilişkinin, dostluğun doğal getirisiyle evlilik düşüncesi içerisindedir. Saffet’le kurduğu birliktelikten ötürü kendisini ziyadesiyle mutlu addeden Zeyno, yakın arkadaşı Azize’nin yeğeni olan genç asker Hasan’la tanışıp ona birtakım hisler beslemeye başlamasıyla bir bocalama evresine girer. Çünkü genç zabit Hasan, Zeyno’nun en yakın arkadaşı Azize’nin âşık olduğu ve evlenmek istediği adamdır. Zeyno ve Hasan arasında ortaya çıkan kuvvetli çekimden el alacak tutkulu aşkın filiz verdiği ilk günlerde bu beraberliğin daima Azize’nin gölgesinde kalacağı romanın henüz başında okura hissettirilmek istenircesine belirgin bir görünüm arz eder. Nitekim Azize, onun annesi, kardeşi, Hasan ve Zeyno sandallarla Göksu nehrine açıldıkları bir gün, Zeyno ile Hasan arasında tatlı bir atışma vuku bulur; bu olayın neticesinde dostça rekabete kapılarak kürek yarışı yaparlar. Zeyno, Azize’nin kardeşiyle aynı sandala binerken Azize, annesi ve Hasan da diğer sandalla açılmışlardır. Hasan ve Zeyno’nun girdikleri iddiaya göre kaybeden kişi kırda çayı demleyecektir ancak yarış berabere sonuçlanır. Küçüksu Çayırı’nda çay içmelerinin ardından yeni bir rekabetin iştahıyla koşu yarışı yaparlar ve bu müsabaka da beraberlikle tamamlanır. Söz konusu beraberlik sonuçları, çiftin arasında yaşanacakları adetâ tayin etmektedir; Hasan mutlak surette bir tarafın mağlup olması gerektiğini belirtirken Zeyno ise ona “Her zaman berabere kalsak nasıl olur?” (s. 27) sorusunu iletir. Sandalla Boğaziçi’ne dönerlerken Zeyno, Hasan ve Azize’nin olduğu sandala biner. Yaptıkları yarışmalar yüzünden terleyen Zeyno ve Hasan kalın giyecekleri de olmadığından beraber kürek çekerler; bu noktada ikilinin gerçekleştirdiği diyaloglar oldukça önemli, derinlikli bir yapıya kavuşmaktadır. Zeyno Hasan’a sandallarında bulunan Azize’yi kastederek “Kurşunî gözlü güzeli çekiyoruz, Hasan Bey” dedikten sonra Hasan yüzünde acı bir ifadeyle “Daima kurşunî gözlü güzeli çekeceğiz.” karşılığını verir. (s. 31) Bu çerçeveden bakıldığında Zeyno ve Hasan’ın aşkla sürüklenecekleri günlerde aralarında her daim Azize olacağı, Hasan tarafından önceden fark edilmiş ve dile getirilmiştir. Zabel Yaseyan’ın Meliha Nuri Hanım’ı da Birinci Dünya Savaşı’nın olanca şiddetiyle devam ettiği 1915 tarihinde, Çanakkale Gelibolu sınırlarında bir hastanede hemşirelik yapan ve iki erkek arasında duygusal gelgitler yaşayan, bocalayan bir kadını hikâye eder. Meliha Nuri Hanım’ın duygularını günce üslubuna yakın bir içtenlikle yansıttığı hissiyat âlemi sınırlarında, çalıştığı hastanenin doktorlarından biri olan Remzi ve geçmişinde, hatıralarında sıkı sıkıya hapsolduğu Celaleddin Bey arasında sıkışmışlıkla kalır. Bir taraftan hastanede her gün görüşme ve diyalog hâlinde olduğu Remzi’den etkilenirken öbür taraftan Dahiliye Nazırı ile birlikte Çanakkale Cephesi’ni teftiş etme maksadıyla yola çıkmış Celaleddin Bey’in dönüşte Gelibolu Hastanesi’ni ziyaretini bekler. Meliha Nuri Hanım, her ne kadar tavrından, düşüncelerinden ötürü tesiri altında girdiği Doktor Remzi’ye karşı sıcak ve sevi yüklü duygulara zaman zaman kapılsa da ona karşı bilincinde aşamadığı bir duvar; üst perdeden bir bakışı söz konusudur. Çünkü Remzi, Meliha Nuri’nin babasının evinde büyümüş bir işçi çocuğudur; Remzi’nin babası Meliha Nuri’nin aile evinde bahçıvanlık yapmıştır. Zeyno karakteri, düştüğü ikilemden; Saffet ve Hasan arasında bir tercih yapmanın zaruretinden doğan etkin trajediden ve açmazdan ötürü kendini, yaşam enerjisini tüketecek kadar kuvvetli azap duyarak mânen arafta kalır, akabinde bedensel olarak da yorgun düşerek hastalanır. Zeyno’nun Saffet’e beslediği sevgi ve Hasan’a duyduğu aşk çatışmasında ezilmesi ve öte yandan Hasan’la birlikte olmalarının Azize’den dolayı imkansızlığı onun çileli arafını meydana getirir. Yemek yemeyi, uyumayı; dünyevi ve zaruri ihtiyaçlarını karşılamayı göz ardı ettirecek bir gücü bulunan bu manevi yük, bitap vaziyete gelmesine sebebiyet verir. (KA, s. 53) Onun ‘kalp ağrısı’ndan mülhem araf sancısı, hayattan elini/eteğini çekmesine yol açıp ona intiharı düşündürtecek denli ileri gitmiş baskın bir ağırlık yapar üzerinde. (KA, s. 58) Benzer şekilde Meliha Nuri de tıpkı Zeyno gibi hummalı bir hastalık sürecinden geçer. Novellanın başında Meliha Nuri’nin neden hastalandığı Kalp Ağrısı’ndaki kadar net bir görüntüyle sergilenmemekle birlikte rahatsızlığının Celaleddin’in Dahiliye Nazırı’yla beraber Çanakkale Cephesi’ni teftiş için şehre geleceğini ve ziyaretlerinin dönüşünde Meliha Nuri’nin Gelibolu’da çalıştığı hastaneye uğrayacaklarını gazete haberinden öğrenmesiyle cereyan etmesi tesadüf değildir; bu sayede karakterin psikolojisi fazlasıyla gerçekçi bir çizgiden akseder. Çünkü Meliha Nuri, Celaleddin’den hem nefret etmekte ve unutmak istemekte hem de ona çılgıncasına âşıktır. Aynı zamanda hastanede çalışan Doktor Remzi’ye günbegün giderek artan bir sevgiyle, iyimserlikle bakar. Bu bağlamda Meliha Nuri’nin Zeyno gibi içerisinde debelendiği araf kuyusu yüzünden bedensel ve manevi bir eziyet çekmesi mevzubahistir. Yorgunluğunu ve hastalığını memleketin geçirdiği zor zamanlara atfeden Meliha Nuri, gece boyunca rahatsızlık ve uykusuzluk çekmesinin asıl nedenini kendine dahi itiraf edemezken Celaleddin’i hatırına getirdiğinde şiddetlenen ağrıları, çilesinin müsebbibini ele vermektedir; Meliha Nuri’nin Celaleddin’i düşünürken gerçekleştirdiği “Şeytan görsün yüzünü! Ah, işte yine fareler koşuşturmaya başladı beynimin içinde.” (MNH, s. 18) monoloğu, bu durumu açık eder. Meliha Nuri’nin oldukça halsiz ve bitkin olduğunu fark eden Doktor Remzi ona “Hep böyle yorgun musunuz?” (MNH, s. 20) diye sorduğunda Meliha Nuri şu cevabı verir: “Remzi Bey, bu dehşetli günlerde hangimiz yorgun değil ki? Yorgunluğun lafını etmek bile ayıp. Dün aniden bir titreme geldi, ehemmiyet vermedim. Gene de geç yattım, meşguldüm, ayakta... ah işte, ameliyat odasında sizle beraberdim. Mesele o ki, sebebini bilmeden geceyi rahatsız geçirdim, hiç uyuyamadım. Sabah her zamanki saatte kalkmak istedim ama mümkün değildi; başım dönüyordu ve feci bir halsizlik...” (MNH, s. 20) İki kadın da gerek düştükleri aşk çıkmazı gerekse kendi kararsızlıkları hasebiyle sancılı bir geçiş sürecine maruz kalmışlar; hastalıklarla boğuşmuşlardır. Zeyno’nun Saffet’e duyduğu mutlak güven ve onunla olan sarsılmaz dostluğu tercih yapmasını zorlaştırır; Hasan’a ihritasla bağlanırken Saffet’i sevmekten de alıkoyamaz yüreğini. Öyle ki Saffet’le muhtemel bir ayrılığı düşündüğünde sanki babasının yarısını kaybedecekmiş izlenimiyle içi acır: “(...) Kalbimde çok garip bir temenni vardı. Fakat bu temenni yanında yine garip bir sızı, izah edemeyeceğim, gözüme yaş getiren bir yalnızlık endişesi duydum. Hayatımda Saffet eksilse hemen hemen babamın yarısı gitmiş gibi olacağım!” (KA, s. 82-83) Çünkü Saffet onu kollayan, gözeten, yol gösterendir ve Zeyno’nun her zaman gelişimine yardımcı olan, yalnızca iyiliğini arzulayan destekleyici bir duruşla endam etmektedir gölgesini üzerine. Bu sebeple Zeyno Hasan’a duyduğu aşkı inkar ettikçe kendisini Saffet’i seçmenin doğruluğuna iknaya çalışır. “(...) Ben bu azabı niçin çekiyordum? Hasan Bey’i sevdiğim için mi? Hayır, Hasan Bey’i tam ve mutlak manâsıyla sevmiyordum. Çünkü hayatta bana elzem olan başka birisi de vardı. Daha gündelik manâ ile, fakat her gün muhtaç olduğum; heyecan ve ihtiras köşelerimin haricinde bana sahip olan aziz ve sevgili Saffet vardı. Hayatımda ilk defa ondan uzak olduğum dakikalar, onu tamamıyla unuttuğum kısa anlar oluyordu. Fakat bu kısa zamanların aylara, senelere faik bir şiddetle beni kavradığını hissediyordum. Acaba vücudumda doğan seyyiat dakikalarının kahramanı Hasan Bey mi, yoksa hayatımın ve her günün arkadaşı Saffet mi bu mücadelede galebe çalacaktı?” (KA, s. 56) Saffet, Zeyno nazarında onun her koşulda sığınabileceği bir liman mevcudiyetinde; sakin ve emniyetli bir yaşam vaadi sunmaktadır. “Saffet’le evlenirsek işte hayatım tıpkı böyle olacak. Akşam trenine onu almaya gideceğim, yan yana konuşarak geleceğiz, yemek yiyeceğiz. Heyecansız ve samimî, biraz sıkıntılı akşamlar geçecek. (...)” (KA, s. 62) Hasan’a karşı sezgisiyse düşmeyeceği bir günah çukurunu, yenilgiye uğramaması gereken bir zaaf mefhumunu işaret ettiğinden ona direnir ve karşı koyar. Zeyno, Hasan’ın Azize’yle yakınlaşmasının ardından özellikle kendini geri çeker ve Hasan’a onunla evlenmeyeceğini bildirir. “(...) İşte görüyorsunuz, tasavvur ettiğiniz zaaftan hiçbir şey yok. Sizin, bana vücudunuzla doğan seyyiatı kuvvetle hatırlattığınız doğru, fakat buna mağlup olmayacağım da doğru. Evlenmenin sinir siteminin bir galebesi, bir hastalığı olduğuna inanmayacağım, her şeye rağmen Saffet’le evleneceğim.” (KA, s. 87) Zeyno’nun yaşadığı içsel çatışma bununla da sınırlı kalmaz; Hasan’la en yakın arkadaşı Zeyno arasında bir ilişki olduğunu düşünerek kıskançlık nöbetlerine kapılan Azize, fazlasıyla derin bir acı duyarak bir akşam kendisini Boğaziçi’nin sularına bırakmak suretiyle intihar ettiğinde Zeyno büyük bir suçluluk ve pişmanlık duyar. Azize’yi Hasan’la arasında hiçbir şey olmadığına inandırıp Hasan’ın yalnızca onun olduğuna dair yemin etse de içindeki savaş devam eder. “(...) Allahım, irademe nasıl sahip olacağım? Allahım, zavallı bir kıza verdiğim sözü nasıl tutacağım?” (KA, s. 137) Meliha Nuri’nin Remzi’ye karşı birtakım anlık yoğun hisler duymasının mukabilinde Celaleddin’e de hâlâ âşık olduğunu kabullenememesi Zeyno ile sezilerinin eş değerliliğine örnektir. Nitekim novellanın ilk sayfalarında bir yandan “Öldürmeliyim... Celaleddin’i öldürmeliyim zihnimde... Onun hatırasından, bu aşağılık esaretten kendimi azat etmeliyim.” (MNH, s. 27) diyerek Celaleddin’i yok hükmüne indirgemenin hesaplarını yapan Meliha Nuri öbür yandan onun hastaneye kendisini görme amacıyla gelişinin ümidiyle yanıp tutuşur: “Celaleddin... Sevgilim... Öyle olsun... Esirinim ben senin, azat ettiğin cariyen... Celaleddin... Keşke burada olduğumu bildiğine ve Gelibolu hastanesini beni görmek ümidiyle ziyaret edeceğine emin olsaydım! Böylelikle bu kara günüm neşeyle dolacak ve bu cehennem benim için bir saadet bahçesine dönecek...” (MNH, s. 41) Meliha Nuri Hanım, Celaleddin’e karşı büyüttüğü kinin borcunu Remzi’yle kapamaya çalışırcasına onu sevme gayreti içerisindedir. Meliha Nuri’nin yaşadığı duygu dalgalanmalarının birbirleriyle tezatlık barındırması, onun arafını ve ikilemini akseder. “Celaleddin, sen hayatımın celladı oldun ve yüreğimin en derininden nefret ediyorum senden. Ateşler içinde ve severek nefret ediyorum, severek ve nefret ederek ıstırap çekiyorum. Boyunduruğundan kurtulmak istiyorum, fakat kalbim bir yaprak gibi seni görmek ümidiyle titriyor. Gitgide bana yaklaşan adımlarının sesine kulak kabartıyorum ve o ses bekleme saatlerimin sessiz sabırsızlığı içinde adeta bir patlamaya dönüşüyor.” (MNH, s. 47) Meliha Nuri’nin Celaleddin’i unutmak isteyip Remzi’yi sevme çabasının arka planında ondan gördüğü güven hissi sahneye çıkmaktadır. Tıpkı Kalp Ağrısı’ndaki Zeyno’nun doktor nişanlısı Saffet’le ilişkisinin, ona bağlılığının merkez unsuru olan güven, Meliha Nuri Hanım novellasında da bu kez Doktor Remzi’ye duyulmasıyla başka bir kesişim noktası teşekkül eder. “Gitgide hataları dahi bana sevimli gelmeye başlıyor; hiç mübalağasız çirkin sayılabilecek yüz hatları mana kazanıyor... İncesini aramaya ne lüzum var? Kederli bir anında onu gördüğünde yüreğine bir kuvvet gelir ve kendini her şeye hazır hissedersin. Sade mevcudiyeti güven veriyor; elini tutunca sessizce ölmek dahi mümkün.” (MNH, s. 31) İmparatorluğun oldukça zor, sıkıntılı zamanlarla boğuştuğu ve türlü karışıklıklarla çalkalandığı; savaşın, çöküşün vahim soluğunun her daim hissedildiği gündelik sohbetlerde/tartışmalarda Doktor Remzi’nin Meliha Nuri ile görüş ayrılıkları bulunmaktadır; o, Meliha Nuri gibi milliyetçi fikirlere sahip değildir. Yaşananlara çok daha geniş bir perspektiften bakan Remzi, Meliha Nuri’nin düşünceleriyle koşutluk gösteren bir örüntü paylaşmaz; savaşın Osmanlı İmparatorluğu’nun lehine sonuçlanmayacağının ve küçük zaferlerin yaklaşmakta olan esas nihayeti ihtiva etmeyeceğinin bilincindedir. Meliha Nuri ise Doktor Remzi’nin nasıl olup da zafere sevinmediğine şaşırarak onun kendisi gibi vatansever olmadığı izlenimine kapılır. “ – Remzi, bizim aramızda tuzun ekmeğin hakkı var. Bizim evimizde yaşadın, babamın kanatları altında büyüdün. Neden yüreğini bana kapatıyorsun? Görüyorum ki bizimle değilsin, sebebi ne bunun? Remzi, Almanlar Varşova’yı işgal etti ve yakında bu lanetli harp son buluyor. Nasıl olur da muvaffakiyetlerimize kayıtsız kalırsın?” (MNH, s. 55) Aslında Meliha Nuri, Osmanlı’nın son dönem aktif siyasetinde etkin bir rol oynamış İttihatçıları temsil edercesine yer yer sığ ve faşizan bir milliyetçilik güder; bu durum onun köklü ve aristokrat bir aileden gelmesiyle pekişir. Nitekim Meliha Nuri’nin eski sevgilisi, hâlâ âşık olduğu Celaleddin de Doktor Remzi’nin söylemiyle “Hamid’in hizmetkârı, cani Rıza Paşa’nın oğlu Celaleddin”dir. (MNH, s. 56) Meliha Nuri’nin Celaleddin’i, onun bir sözünü düşünerek hâlsizce ve dalgınlıkla gezindiği, mütemadiyen dışarıdan sağır edici top gümbürtülerinin işitildiği vakitlerden birinde, hastanede yaralı bir askeri ameliyat ettikleri sırada Ermeni nöbetçi tabiple arasında küçük bir münakaşa geçer. Nöbetçi doktor dirseklerine kadar kollarını sıvamış, kan revan içinde ter dökerek çalışırken Meliha Nuri’den aniden penseleri ister fakat çekmecenin önünde tereddütle durarak meselenin ne olduğunu idrak etmekte zorlanan, kendi düşüncelerinin, Celaleddin’in bir sözünün peşine takılmış hemşireye “Çabuk, çabuk! Hanımefendi, Allah’ını seversen!” ricasında bulunduğunda tepkisiz kalan Meliha Nuri’yi kenara iter çekmeceyi açıp aletleri alır fakat eşyalar kana bulanır. Meliha Nuri ise Ermeni doktora dişlerini sıkarak “Kaba mahluk” der. (MNH, s. 28) Daha sonra Remzi’nin ona bu hadiseyi sorması üzerine Meliha Nuri “Bu hainin dili çok uzamasın. Koğuşların yaralılarla dolu olmasının suçu kimin? Düşmana memleket içinde kılavuzluk edenler onun gibiler değil mi?” (MNH, s. 28) sözlerini söyler. Sonrasında “Nefret ediyorum bu devlet düşmanlarından.” diye ekler ve istihza ile “Ah” karşılığını veren Remzi’ye “Yoksa siz Ermenilerden nefret etmiyor musunuz?” diye sorar. (MNH, s. 28) Doktor Remzi’yse ona Ermenilerden nefret etmediğini ve bu meselelerin hal yolunun nefret olmadığını ifade eder. Örneklerden anlaşılacağı üzere Meliha Nuri ile Remzi ikilisinde aleni biçimde görülen ayrılıklar ve bundan mütevellit beliren keskin kontrast, ilişkilerinin olumsuz bir düzeyde seyir almasına sebep olmuştur: “İkimiz de kederli bir şekilde birbirimize yaklaşmak istiyoruz, fakat amansız bir şey bizi ayırıyor.” (MNH, s. 46) Ayrıca Meliha Nuri’nin Ermeni düşmanlığı, hastanedeki Ermeni doktorun Kayseri’deki ailesini kaybettiğinde dahi merhamet duymaması, onun eserde gizil bir incelikle işlenmiş İttihatçı yanıyla örtüşmektedir. Halide Edip Kalp Ağrısı romanında hatırat, günlük, mektup gibi muhtelif anlatı formlarını kullanırken Zabel Yaseyan’ın novellası, Meliha Nuri karakterinin günlüğü suretinde okunmaya oldukça müsaittir; bu eksende iki metin yazınsallığın tezahürü hususunda da birbirlerine yakınlık gösterirler. Güçlü Kadın Figürleri Kalp Ağrısı’ndaki Zeyno ve Meliha Nuri Hanım’daki Meliha Nuri, karakterleri itibarıyla eril baskıya/zorbalığa boyun eğmeyen, ataerkil düzene başkaldıran, toplumun kadına biçtiği pasif rolü kabul etmeyen ve toplumsal normların dışına çıkmaya meyilli birer güçlü kadın figürü çizerler; hem Zeyno hem de Meliha Nuri, yaşadıkları dönem dahilinde sosyal ve gündelik hayattaki kadın algısına tezatlık teşkil edecek boyutta aktif rol üstlenme niyetindedir. Nitekim Kalp Ağrısı romanının henüz başında, Hasan’ın Zeyno ile ilk kez karşılaştığı; ikilinin birbirlerine karşı alaycı, iğneleyici bir tavır takınarak sohbet ettiği sahnede Hasan’ın sırtı kendisine dönük vaziyette koltuğa oturmuş Zeyno’yu diyaloglarının başlangıcında bir erkek, oğlan çocuğu sanması bahsedilen durumu kanıtlar niteliktedir. Zeyno, Hasan’ın vasıtasıyla, ona duyduğu aşk yüzünden girdiği içsel çatışmaların neticesinde asla yenilen, bozguna uğrayan tarafta olmayı tahayyül etmez; bu durumun tersine Hasan’ı mağlup, kendisine yenilmiş konumda görmekten hususi bir keyif alır. (KA, s. 77) Erk egemen zihniyete, âşık oldukları erkeklere dahi teslim olmayan dik duruş; hem Zeyno’nun hem de Meliha Nuri’nin bir diğer ortak paydasıdır. Zeyno karşısındaki adamı “Dikkat ediniz, Hasan Bey, mağlup olursanız hiç merhamet etmem, yere yaralı, ölü, nasıl düşerseniz düşünüz, sizi çiğner geçerim.” (KA, s. 78) sözleriyle uyarırken Meliha Nuri görev yaptığı hastanede mesai arkadaşlarıyla gerçekleştirdiği bir sohbetin merhamet lafzı ekseninde; savaşın mağlupları için merhametli olma gerekliliğini ifade eden Suriyeli doktora tabiatın merhameti bulunmadığından dem vurarak şu cümleleri sarf eder: “Âlemin kaidelerini koyan ben değilim. Tabiat bizi yaşamak için yiyip yutmaya mecbur tutuyorsa müsebbibi ben değilim. Ya parçalayacaksın, ya parçalanacaksın! İnsanlar arasında kuzular ve kurtlar var. Emin olun ki, ben kuzu değil, kurdum! Daha da iyisi, dişi bir kurdum ben!” (MNH, s. 40) Zeyno, Hasan Bey ve Azize’yle geçirdiği bir akşam, Hasan’ın fazlasıyla katı, duygularını ‘demirler içinde zapteden’ hâlini düşünürken Hasan’la birlikte olmaları durumunda mutlak surette otoritesine biat edeceğini; sarsılmaz dengeli ve düzenli duruşundan ötürü insanın onun yanında yılmaz iradeli, çelik vücutlu bir süvarinin altındaki hayvan gibi isyan etme arzusunu yitireceğini aklından geçirir. Oysa Zeyno, Hasan gibi kararlı, sert bir erkeğe ve onun istibdatına boyun eğecek karaktere sahip değildir. Zeyno’nun aksine Azize; emre, iktidara ve erk anlayışa başkaldıracak bir hüviyet taşımaz. Bu noktada Zeyno kendisine yanıtlarını zaten bildiği sualler yöneltmekten geri durmaz: “Azize görünür olmaktan ziyade, içte olan bu tahakkümden mest olacak kadar lezzet alıyor. Ben Azize olsam ne hissedeceğim? Her zaman tahakküm eden, emreden ben, bu tahakküm ve emre isyan edecek miyim? Bilhassa kuvvetli süvarileri üzerinden atmak, kafalarını parçalamak isteyen huysuz, çılgın hayvanlar gibi onun başını taştan taşa çarpmak arzularını duyacak mıyım?” (KA, s. 151) Hastanedeki memurlardan biri olan Safiye Hanım’ın Meliha Nuri’ye söylediği sözler Zeyno ve Meliha Nuri’nin güçlü kadın kimliği yönelik müthiş bir benzerliği daha örneklemektedir; Safiye Hanım’ın Meliha Nuri hakkında dile getirdiği her yargı, tıpkı Kalp Ağrısı’nın Zeyno’su için de dillendirilebilecek düzeyde eşsiz bir uyum tezahür eder: “Sen şirin ve latif bir kadın değilsin, dedi bana, başka türlü, azametli bir güzelsin. Bu çok kıymetli hususiyetin kadrini bilmek lazım. Asil erkekler senin gibi kadınlara karşı zayıftır. Seninle mücadeleye girerler ama icabında senin için canlarını verirler.” (MNH, s. 48) Kalp Ağrısı romanındaki Hasan da Zeyno için “ihtirasla kudretten meydana gelmiş biraz zalim, fakat her zaman arkasından koşulan ve sevilen bir kadındı.” (KA, s. 173) fikrini taşımaktadır. Yaseyan’ın novellasında da Meliha Nuri’nin babasından onun askeri hastanede görev yapacağını duyan Celaleddin “Meliha Nuri Hanım her nevi yiğitliği göstermeye kadir bir kadındır. Hiç şaşırmadım.” (MNH, s. 18) yorumunu yapar. Görüldüğü üzere gerek Zeyno gerekse Meliha Nuri âşık oldukları erkekler tarafından hayranlıkla bakılan, güçlü kadınlardır. Onlar erk egemen anlayışa/zihniyete; eril tahakkümün kısıtlayıcı, geleneksel takdirine hapsolmayan özgür ve cesur bir portre ortaya koymanın tüm gerekliliklerini, ödevlerini yerine getirmektedirler. [1] Metin incelemelerinde eserin şu baskısından yararlanılmıştır: Halide Edip Adıvar, Kalp Ağrısı, Can Yayınları, 3. Basım, 2010 İstanbul. [2] Metin incelemelerinde eserin şu baskısından yararlanılmıştır: Zabel Yaseyan, Meliha Nuri Hanım, Aras Yayıncılık, 1. Basım, 2015 İstanbul.
- Ödüllü otobiyografik roman "Sekiz Dağ", film oluyor
Paolo Cognetti’nin 30’u aşkın dile çevrilmiş, İtalyan Alpleri’nde geçirdiği çocukluğuna bir saygı duruşu niteliğindeki ilk otobiyografik romanı Sekiz Dağ filme çekiliyor. Yönetmenliğini, 2016’da Sundance Film Festivali’nde En İyi Yönetmen ödülünü kazanan Felix Van Groeningen’in ve Charlotte Vandermeersch’in üstlendiği filmin başrollerini Luca Marinelli, Alessandro Borghi, Filippo Timi ve Elena Lietti paylaşıyor. Cognetti’nin senaryosu üzerinde bizzat çalıştığı ve diyaloglarını denetlediği filmin çekimleri, İtalyan Alpleri’nde yazarın yaşadığı muhteşem dağ köylerinde ve Nepal’de gerçekleşiyor. Cognetti'nin çocukluk, yetişkinlik, dostluk, insanın dünyadaki yerini bulması, baba-oğul ilişkileri gibi evrensel temaları lirik bir dille işlediği otobiyogrofik romanı Sekiz Dağ, uluslararası çapta bilinirlik kazanıp İtalya’da Premio Strega, Fransa’da Prix Médicis Étranger’in de aralarında bulunduğu birçok edebiyat ödülüne layık görüldü. Cognetti’nin, kendi hikâyesini anlatmaya devam ettiği Bıldırcın Karı – Dağ Günlükleri de Nisan 2021’de Türkçede okurlarıyla buluştu. Cognetti’nin İtalyan Alpleri’nde geçirdiği çocukluğuna bir saygı duruşu niteliğindeki romanlar, Yelda Gürlek tarafından İtalyanca aslından dilimize kazandırıldı. Yazarın yine dağlara adanmış olan otobiyografik anlatısı Il ragazzo selvetico da Türkçeye kazandırılacak kitaplarının arasında yer alıyor. Şehirdeki yaşamının sıradanlığından bunalan ve bir zamanlar olduğu ‘vahşi çocuğu’ yeniden keşfetmek için kendini yeniden bir dağ evine atan Paolo Cognetti, romanlarında lirik anlatımı ve etkileyici betimlemeleriyle doğanın gücünü, sürekli sorgulayan bir aklın gerekliliğini ve insan ruhunun direncini âdeta anıtlaştırıyor. Bize de filmin gösterime gireceği tarihi beklemek kalıyor. SEKİZ DAĞ Paolo Cognetti Kafka Kitap, 2018 Çeviri: Yelda Gürlek
- İnsan ‘yaratan’ olursa…
Norveçli yazar Matias Faldbakken'den modern bir Frankestein hikayesi: Biz Beş Kişiyiz. "Faldbakken, insanın yarattığı ‘şey’in kontrolden çıkması sonucunda nelerle karşılaşabileceğini anlatırken, güç-insan psikolojisinin bir gün mutlaka tökezleyeceğini alttan alta okurun zihnine işliyor." Burak Soyer değerlendirdi. Burak Soyer Türkiyeli okurların ‘Garson’ adlı romanıyla tanıdığı bir edebiyatçı Matias Faldbakken. ‘Biz Beş Kişiyiz’ adlı Türkçeye yeni çevirilen kitabında ise insanın ‘yaratan’ yerine geçtiğinde, yarattığı ‘şey’in kontrolden çıkması sonucunda nelerle karşılaşabileceğini anlatırken, güç-insan psikolojisinin bir gün mutlaka tökezleyeceğini alttan alta okurun zihnine işliyor. Matias Faldbakken, 1973 Danimarka doğumlu, Norveçli bir yazar ve sanatçı. Modern ve kavramsal sanatlar üzerine çalışan ve Paula Cooper Galerisi (New York), Simon Lee Galerisi (Londra), Galerie Eva Presenhuber (Zürih), Galerie NEU (Berlin) ve Standart (Oslo) gibi dünya sanat sahnesinde önemli yer tutan galeriler tarafından temsil edilen Faldbakken’i Türkiyeli okurlar 2019 yılında Timaş Yayınları tarafından yayınlanan ‘Garson’ romanıyla tanıdı. Ancak yazarın edebiyat kariyeri yirmi yıl öncesine, 2001 yılında Abu Rasul müstear adıyla yayınladığı İskandinav Misanthropy Üçlemesi'ne kadar gidiyor. Şimdi de Faldbakken, edebiyattaki yirminci yılını Türkiye’de 20 Ağustos’ta raflarda olacak ‘Biz Beş Kişiyiz’ kitabı ile kutluyor. ‘Biz Beş Kişiyiz’, Norveç’in başkenti Oslo’ya yaklaşık üç saat kadar uzaklıktaki Raset adlı köyde geçiyor. Önce Blystad ailesinin, yani asıl kahramanımız Tormod, karısı Siv, oğulları Alf ve ondan beş yaş küçük kızları Helene’nin nasıl Blystad olduklarını okuyoruz. Yazar Faldbakken, buradan itibaren ilerleyen sayfalarda nelerle karşılaşacağımızın ipuçlarını Tormod’un, adı konulmamış bir kural gibi her ortalama dâhide görülen ‘kırıklıklarını’, Tormod’un gençlik dönemlerine odaklanarak anlatmaya başlıyor. Beşinci "yaratık"! Raset’e orta mesafe uzaklıkta bir elektronik teknik okulunu kazanan Tormod’un hayatına burada Esper Heggelund’la tanışıyor. Bu okula gelmeden önce zehir gibi zekası, disiplini ve çalışkanlığıyla dikkat çeken kahramanımızın, şeytanın elçisi Esper’in hayatına dahil olmasıyla aslında uçurumdan aşağı, gazına taş koyulmuş bir araba gibi son sürat gitmeye ne kadar meyilli olduğu ortaya çıkıyor. Zira Esper Heggelund, özellikle alkole olan düşkünlüğünden Tormod’a da pay veriyor ve bu ikili ortamları alt üst ederken Tormod’un toleransı sürekli yükselen demlenmeleri içinden diğer Tormod’u ortaya çıkarıyor. Kelebek bıçağını elinden düşürmüyor, durduk yere “Okulla işim bitti” diyerek çantasını paramparça ediyor (ayılınca gidip yenisini alıyor o ayrı), arkadaşlarının eşyalarının üzerine işiyor. Tüm bunlar olup biterken Tormod, müstakbel karısı Siv’le işte bu sıralarda tanışıyor. Tormod elbette Siv’e karşı ayık tarafını gösteriyor ve sevgilisine tek bir yanlışı bile olmadan geçinip gidiyorlar. Ancak bir gün saatler sabah 05.00’ı gösterdiğinde kafaları bir hayli halde okulun başlama saatini beklerken Boble adındaki arkadaşlarının zuladan çıkardığı ve Tormod’u ilerleyen zamanlarda Dr. Jekyll’a dönüşterecek amfetamini burnundan beynine göndererek içsel aydınlanmasının ilk adımını atıyor. İhtiyar hocası Jorstad’ın yaptığı buluştaki hatayı bulan, verilen ödevlerin cılkını çıkartan adamımız diğer yandan da kullandıkları ‘şevk tozunun’ miktarını günden güne artırmaya devam ediyor. ‘Şevk tozu’nu burnuna her değdirişiyle birlikte Tormod’un ruhsal kimliği de bozuluyor ve kayışı kopartma noktasına geliyor. Siv’in olaya el koyarak onu iki haftalığına bir kulübede detoksa kapatması sonucunda Tormod nihayet kendine geliyor ve kürkçü dükkanına, babasının marangoz dükkanına geri dönerek burada çalışmaya başlıyor ve Siv’le mütevazi bir törenle evlenerek yeni bir hayata yelken açıyor. Sonra da oğulları Alf, beş yıl sonra da kızları Helene dünyaya geliyor. Ancak çocuklarının üzerine fazlasıyla düşen Tormod aileyi genişletmek için Siv’e üçüncü çocuğu istediğini söylüyor fakat olumsuz cevap alıyor. Geriye diğer seçenek olarak eve bir köpek almak kalıyor. Derin araştırmalar sonucunda evin son üyesi Pasaklı da aileye dahil olarak kadro tamamlanıyor. Günler mutlu mesut geçerken Pasaklı bir gün ortadan kayboluyor ve Blystad ailesi –Siv hariç- yine karalar bağlıyor. Siv hariç, çünkü kendisinin tek işlevi televizyon karşısındaki bilumum zararlı atıştırmalıklarla internet dünyasında sınırsızca dolaşmaktan öteye gitmiyor. Pasaklı’nın ortadan kaybolmasıyla birlikte Tormod zamanının çoğunu bir laboratuvar şeklinde düzenlediği atölyesinde geçirmeye başlıyor. Pasaklı’yı unutturmak adına Tormod ufak çaplı bir seramik fırını yapıp çocuklarıyla beraber bu fırında kilden türlü türlü hayvanlar yapıyor. Günler normal bir aile tablosu panaroması gibi ilerlerken bir gün Tormod atölyesinde kili uzamış, bambaşka bir hale bürünmüş bir yaratığa dönüşmüş halde buluyor. Tormod, onu türlü deneylerden geçirip neler yapabileceğini izliyor. Kil gerçekten de can bulup vücuda geliyor ve çocukların da kilin son haliyle tanışmasıyla ailenin son ‘beşinci üyesi’ de tamamlanmış oluyor. Fakat zamanla kil kontrolü eline alıyor ve sadece Blystad ailesine değil tüm köye kabusu yaşatıyor. Bundan sonrası ‘sonuca’ bağlandığı için kitabın genel durumuna bakmakta fayda var. ‘Biz Beş Kişiyiz’in arka kapağında yer alan Jo Nesbo’nun, “Kırsal roman ve psikolojik gerilimi karıştırıp Mary Shelley’in Frankenstein romanıyla birleştirin. Şaşırtıcı derece muhteşem bir sonuç. Gerçekten her şeyiyle çok orijinal bir kurgu,” yorumu aslında kitabın bir ‘yarı özeti’ olarak sayılabilir. Ancak Nesbo’nun ‘kırsal roman’ tanımlamasının pek geçerliliği yok. Çünkü kitapta ‘kırsala’ sadece giriş kısmında çok az bir dokunuş yapılıyor. Genele baktığımızda yazar Faldbakken’in, özellikle Tormod’un gençliğinden yadigâr dahiliğini kitabın tamamına artırarak yaymasıyla, adamımızın zaten zincirlerinden kurtulmaya bir hayli elverişli zihnin dönüşümüne yakından tanık oluyoruz. Bu da zaten Tormod ekseninde dönen romana iyice dahil olmamızı sağlıyor. Yine yazar, Tormod’un takıntılarını, eski alışkanlıklarının kalıntılarının sonuçlarını kurguya çok iyi yediriyor. Bununla beraber bana göre kitap asıl olarak -tıpkı ‘Frankenstein’da olduğu gibi- insanın tanrı yerini alıp bir yaratıcıya dönüşerek, yarattığı ‘şey’in kendi kontrolünden çıkmasıyla doğabilecek sonuçlara karşılık insanın bu durumdaki acizliğinin altını çiziyor. Burada da Fladbakken bizi yine Tormod’un zihninin derinliklerinde gezdirmesini biliyor. Kitabın akıcı dili de tüm bunlara eklendiğinde ‘Biz Beş Kişiyiz’ okura farklı bir deneyim sunuyor. BİZ BEŞ KİŞİYİZ Matias Faldbakken Timaş Yayınları, 2021 Çeviri: Mehmet Emin Baş
- Düşünce dünyasına farklı bir bakış
Düşünce dünyasının etkili eserleri Keşif Serisi başlığı altında kitapseverlerle buluşuyor. Keşif Serisi, düşünce dünyasının köşe taşlarını oluşturan eserleri belli bir metodoloji ile yeniden ele alarak anlaşılır ve eğlenceli şekilde okura sunuyor. Keşif Serisi’nin ilk iki kitabı Katja Lang ve Emmanouil Kalkanis’in kaleme aldığı “John Berger’in Görme Biçimleri Bir Tahlil” ile Laura Seymour’un yazdığı “Roland Barthes’ın Yazarın Ölümü Bir Tahlil”. Roland Barthes’ın Yazarın Ölümü Bir Tahlil / Laura Seymour Roland Barthes’in kaleme aldığı “Yazarın Ölümü” kitabı edebiyat ve felsefe çevrelerinde önemli tartışmaları başlatan ve dünya çapında etkili olmuş bir eser. Okunan her türlü metni yeniden yorumlamanızı ve eleştirel düşünme becerinizi geliştiren kitap, edebiyat kuramı açısından önemli bir köşe taşı olma özelliği gösteriyor. Laura Seymour, “Yazarın Ölümü”nü tüm yönleriyle analiz ederek okura bu eserin önemini gösteriyor. Herkesin kolaylıkla anlayacağı bir üslupla ele alınan “Roland Barthes’ın Yazarın Ölümü Bir Tahlil”de, yazar ve tarihsel bağlamdan ana fikirlere, kitabın düşünce dünyasına kazandırdıklarından bugünkü etkisine, Barthes’in çalışmalarındaki yerinden kitaba gelen eleştirilere hemen her detaya daha yakından bakılıyor. “Roland Barthes’ın Yazarın Ölümü Bir Tahlil”i bitirdiğinizde orijinal kitap hakkında hemen her detaya ve bakış açısına hakim olmak mümkün. Tabii “Yazarın Ölümü”nün okura kazandıracağı eleştirel bakış açısı ve metinleri yeniden yorumlamak da buna dahil. John Berger’in Görme Biçimleri Bir Tahlil / Katja Lang & Emmanouil Kalkanis “Görme Biçimleri”, John Berger’in BBC’de yayınlanan aynı adlı televizyon programının daha sonra metinleştirilmiş halidir. Çağdaş görsel kültür analizi ve güzel sanatlar alanında devrim yaratan eser, yedi denemeden oluşuyor. Berger’in görsel sanatlara ve bu sanatların toplumla kopartılmış bağlarına getirdiği eleştiriler kitabın çıktığı ilk andan beri tartışmaların başlamasına neden olmuştur. “Görme Biçimleri”, güzel sanatların zenginlere ve eğitimlilere ait bir meta olarak görüldüğü bir dönemde, İngiltere’de yazılmıştır. Berger’in temel amacı, “kültür kurumu” tarafından “gizemli hale getirilen” sanatın üzerindeki örtüyü kaldırmaktı. 20. yüzyılın en önemli sanat eleştirmenlerinden ve yazarlarından biri olan John Berger aynı zamanda kadınların sanatta nesneleştirilmesi üzerine yorum yapan ilk isimlerden biri olmuştur. 1972 yılında yazılan ve etkisi bugüne kadar gelen kitabın öne sürdüğü tezler, “John Berger’in Görme Biçimleri Bir Tahlil”de detaylı olarak ele alınıyor. “Görme Biçimleri”nin hangi akıma nasıl etki yaptığı, sanatın algılanma biçimini nasıl değiştirdiği, güzel sanatların ve özelde resmin toplumdan nasıl uzak tutulduğu, kapitalizmin görsellik üzerinden kendisine nasıl alan açtığı Ketebe Keşif Serisi’nin yeni kitabı ile öğrenmek mümkün. Bu tahlil aynı zamanda günümüzde büyük etki alanına sahip olan sosyal medya ve görsel iletişim araçları üzerine yeniden düşünmek için de önemli bir çalışma. ROLAND BARTHES'IN YAZARIN ÖLÜMÜ - BİR TAHLİL Laura Seymour Ketebe Yayınları, 2021 Çeviri: İpek Topçuoğlu 106 s. JOHN BERGER'IN GÖRME BİÇİMLERİ - BİR TAHLİL Emmanouil Kalkanis, Katja Lang Ketebe Yayınları, 2021 Çeviri: İpek Topçuoğlu 120 s.
- Frida Kahlo'nun tüm eserleri bir kitapta
Frida Kahlo'nun görülmemiş detay çekimleri ve ünlü fotoğrafları da dahil olmak üzere tüm eserleri Luis-Martín Lozano’nun Frida Kahlo: The Complete Paintings isimli kitabında toplandı. Meksikalı ressam Frida Kahlo, yıllar içinde gelmiş geçmiş en iyi ressamlardan biri olarak kabul edildi. Portreleri, otoportreleri ve çalışmaları, son elli yılda dünya çapında birçok kişiye ilham kaynağı oldu. Benzer şekilde, yaşam tarzı, moda anlayışı ve kişisel hayatı, yeni ve eski hayranlarının ilgisini çekti. Frida Kahlo: The Complete Paintings başlıklı yeni bir XXL monografisi, Kahlo'nun 152 resmini, nadiren görülen fotoğraflarını, günlüklerini ve mektuplarını resimli bir biyografi ile birleştirdi. Kitap, sanatçının yaşamı ve ölümüyle ilgili en kapsamlı çalışma olarak tanımlanıyor. Kitabın editörlüğünü Luis-Martín Lozano, yönetmenliğini ve yapımcılığını Benedikt Taschen üstleniyor. Bu geniş formatlı XXL kitap, okuyucularına Frida Kahlo'nun eşi benzeri görülmemiş detay çekimleri ve ünlü fotoğrafları da dahil olmak üzere tüm eserlerini bir arada sunuyor. Özel koleksiyonlardaki parçaları ve daha önce kaybolan ya da 80 yılı aşkın bir süredir sergilenmeyen eserleri de kitabın içerisinde bulunuyor. 1970'lerde Amerika Birleşik Devletleri'ndeki feminist hareketin Kahlo'nun popülaritesini arttırdığı söyleniyordu. Cinsel özgürlük ve kadın eşitliği konusundaki duruşu, hareket ve katılımcıları tarafından övgüyle karşılanmıştı. Yok edilen resimleri bulundu Luis-Martín Lozano kitap hakkında şunları söyledi: "Ana amaç; Kahlo'nun resimlerinin her birini belgelemenin, incelemenin ve analiz etmenin önemini yeniden teyit etmektir. Başlangıç noktası doğal olarak 1988'de yayınlanan raisonné kataloğuydu (Prignitz-Poda/ Grimberg/Kettenmann). Resim hakkında yazılmış katalog metinlerinin ve Kahlo hakkındaki sanat-tarihsel çalışmalarla beraber ilk kez, her biri hakkında kapsamlı açıklamalar eklendi. 1924'ten 1954'e kadar ve her durumda, bunların onun tarafından boyandıkları ve doğrulanmış bir kökene sahip oldukları konusunda mutlak bir kesinlik vardır. Buna Kahlo'nun yaşamı boyunca belgelenen ancak o zamandan beri yok edilen veya bugün nerede olduğu bilinmeyen resimler de dahildir." Lozano'ya göre, kitabın ilk bölümü; Kablo'nun sanatsal kariyerinin kırk yılı ve dört aşamasına kabaca karşılık gelen dört bölüme ayrılmış bir denemeden oluşuyor. Bu bölümlerin her birindeki tartışma, Kahlo'nun resimlerinden ve bazı çizimlerinden bir seçki ile birlikte çeşitli fotoğraf ve eserlerinden etkilendiği, yorumladığı ve ortak kavramsal referansları olduğu diğer sanatçıların çalışmalarını içeriyor. Kitabın ikinci kısmı, görünüşe göre, "(mümkün olan her yerde) yeniden üretilen ve yeni bir sanat tarihi perspektifinden ayrıntılı olarak tartışılan" geniş resim kataloğuna odaklanıyor. Luis-Martín Lozano, Meksika ve Latin Amerika sanatında modernizmin farklı yönlerinin incelenmesinde uzmanlaşmış bir sanat tarihçisidir. Fulbright bursunun sahibidir ve hem Frida Kahlo hem de Diego Rivera'nın çalışmaları hakkında kapsamlı araştırmalar yürütmüş ve her iki sanatçıda da geniş çapta yayınlar yapmıştır. Lozano, eskiden Mexico City'deki Museo de Arte Moderno'nun direktörüydü ve Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa, Asya, Latin Amerika ve özellikle Meksika'daki birçok sanat kurumunun misafir küratörü oldu. Bize de İngilizce dilindeki orijinali Eylül 2021'de gönderilmek üzere ön satışta olan kitabın Türkçesini beklemek kalıyor.
- Game of Thrones'un yazarı George R.R. Martin'den yeni kitap
George R.R. Martin, Game Of Thrones'u yazmaya başlamadan çok önce hayalini kurduğu yepyeni bir çizgi roman üzerinde çalıştığın açıkladı. Hayranlarının 'Buz ve Ateşin Şarkısı' serisinin son kitabını bitirmesini beklediği George R.R. Martin, Voyaging adlı dizinin senaryosunu geliştirmekle meşgul olduğunu ama bir yandan da malum serinin beklenen altıncı romanı Winds Of Winter’la da uğraştığını belirtti. Ünlü yazar, "Bin Dünya hikâyeleri yüzyıllara ve ışık yıllarına yayıldı. Onların kendi kahramanları, kötüleri, efsaneleri ve renkli karakterleri vardı… Hiçbiri uzun bir hikâye dizisinin kahramanı olan tüccar (ve çevre mühendisi) Haviland Tuf'tan daha renkli değildi. Martin, "Her zaman daha fazla Tuf hikâyesi yazmak istemiştim," diye ekledi.















