top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5404 sonuç bulundu

  • Fransızca çeviri ödüllerinde kısa liste açıklandı

    français Türkiye’nin nitelikli edebiyat çevirilerini desteklemek ve çevirmenlik mesleğine hak ettiği değeri vermek amacıyla bu yıl ilk defa başlattığı Fransızca Çeviri Ödülleri’nde kısa liste açıklandı. Alfabetik sıraya göre kısa listeye seçilen eserler şu şekilde : *Berna Günen, Jean-Michel Palmier: Bir Gölge Göstericinin Düşleri – Kırmızı Kedi Yayınları *Ebru Erbaş, Mahir Güven: Ağabey – Can Yayınları *Gülşah Ünal, Voltaire: Candide, Yahut İyimserlik – Say Yayınları *Orçun Türkay, Alain Robbe-Grillet: Ölümsüz Kadın – Kırmızı Kedi Yayınları *Siren İdemen, Annie Ernaux: Seneler – Can Yayınları *Sündüz Öztürk Kasar, Claude Simon: Flandra Yolu – Sel Yayıncılık Başkanlığını INALCO Türkçe Kürsüsü Başkanı ve Actes Sud Yayınevi Koleksiyon Müdürü Timour Muhidine’in yaptığı ; Yıldız Teknik Üniversitesi’nden Doç. Dr Lâle Özcan, Hacettepe Üniversitesi Çeviri Bölümü Başkanı Doç. Dr Zeynep Oral, Galatasaray Üniversitesi Öğr. Gör. ve çevirmen Dr. Şilan Karadağ ile çevirmen ve editör Ayça Sezen’den oluşan jüri, Fransızca Çeviri Ödülü ve Genç Çevirmen Teşvik Ödülü’nü kazanan isimleri 21 Haziran’da ilan edecek. Genel kategori ödülü 20 000TL ve Genç Çevirmen Teşvik Ödülü ise 10 000TL olarak belirlendi. Jürinin yaptığı açıklamaya göre değerlendirme, çevirmenin Türkçe metinde kullandığı dil ve üslubun kaynak metnin yazarının seçimleriyle eşdeğer tarz ve düzeyde kullanılması, somut bilgi ve kavramların yeterli düzeyde ve doğru olarak aktarılması, kültürel bağlam farklarının yarattığı sorunların çeviride kabul edilebilir biçimde çözümlenmiş olması ve yazı kalitesi bakımından doğruluk, akıcılık, kesinlik, kelime haznesinin zenginliği, ritim ve okunabilirlik kriterleri göz önünde bulundurularak yapıldı. Institut français Fransızca Çeviri Ödülleri hakkında detaylı bilgi için : https://www.ifturquie.org/fransizca-ceviri-odulu/

  • Cıs: Mutlak gerçekliğin bir adım ötesinde...

    Cıs okuru başka dünyalara götürerek, bir süre peşinde sürükledikten sonra, kendi dünyasına döndürerek, durduğu yerde daha sağlam durmasına vesile olabilecek bir kurmaca. "Gerçeği en iyi şekilde ifade edebilmek için, olur ya, bazen gerçeğin ötesinde, büyülü bir boyuta geçerek, bir şeyleri anlatmak zorunluluk haline gelmiş olabilir mi?" Sitare Kanşay Sarayönlü, Hakan Sarıpolat'ın dikkat çeken ilk öykü kitabını değerlendirdi. Sitare Kanşay Sarayönlü Yayımlandıktan kısa süre içinde ikinci baskısını yapan Cıs adlı öykü kitabıyla dikkatleri üzerine çekti Hakan Sarıpolat. Oysa biz kendisini kitabı yayımlanmadan önce Varlık, Notos, Patika, Lacivert, Hece Öykü, Öykü Gazetesi, Altı Yedi, KE, Trendeki Yabancı gibi platformlarda yayınlanan öykülerinden ve inceleme yazılarından tanıyoruz. Kayseri’de doğan, Kaş’ta büyüyen Sarıpolat, Anadolu Üniversitesi Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmenliği mezunu bir öğretmen. 2019 yılında Satılık Melek Tüyü adlı öyküsüyle Giovanni Scognamillo adına verilen GİO Öykü Başarı Ödülü’nü aldı. 2020 yılında, kitabına adını veren, Cıs öyküsüyle Alt Kitap Öykü Seçkisine girdi. Bu yazıda Sarıpolat’ın merakla beklediğimiz kitabın genel yapısını inceleyeceğiz, “Cıs” öyküsüne daha yakından bakacağız. Sarıpolat’ın temel meselesi Kitapta sekiz öykü yer alıyor. Öykülerde büyülü gerçeklik akımının izleri var. Olağandışı durumlar yaşayan sıradan insanların hikâyelerini anlatıyor yazar. Tanışmamış, hatta karşılaşmamış olsak bile her karakteri yaşamımızın bir parçası hâline getiriyor. Köydeki dayımız, sokağımızın köşesindeki kahvehanenin çaycısı, ev temizliği işçisi kocası ölmüş bir kadın, birkaç kez uğrayıp esans aldığımız yaşlı bir amca, apartmanımızdaki Emekli Ali Efendi ya da lisedeki öğretmenimiz… Her biri yaşantımızda olabilecek bu kişilerin gerçekliği daha başlangıçta öykünün içine alıveriyor bizi. İnsanların yanı sıra hayvanların, eşyaların, doğanın, ağaçların da ayrı karakterler olarak ele alındığı, hatta dile geldiği öykülerde yazar, aşina olduğumuz gerçeklikle bizi avucuna alsa da öykünün bir yerinde mutlak gerçeklikten ayrışan, tüm doğallığıyla, öylece, bambaşka yerlere savrulan, yine de bütünlüğünden bir şey kaybetmeyen anlatılar kuruyor. Ana karakterlerle birlikte, yan karakterlerin de incelikle işlendiği metnin yalın ve ayrıksı atmosferi okuru ayak basılmamış âlemlere sürüklüyor. Temel meselesinin kurgu olduğunu ve okuru bulunduğu yaşamdan uzaklaştırıp başka dünyaların içine atabilmeyi misyon edindiğini ifade ediyor Sarıpolat. Bu anlamda yazarın amacına ulaştığını varsayabiliriz. Ancak her şey bununla bitmiyor, hatta bu bir başlangıç. Öykünün Konusu Cıs adlı öykü aynı yerde, bir köy kahvehanesinde, birkaç saatlik bir süreçte başlayıp sonlanmasına rağmen, geçmişe dönüşlerle bir yıl öncesine uzanan bir hikâyeyi anlatıyor. Zamansız bir anlatı bu. (Günümüzde geçiyor olabilir mi diye düşünmüyor değiliz) Mevsimlerden kıştır. Karlı bir günde, okura uzak hissiyatı veren, dağlık bir köydür mekân. Kahveye gelen Kurt adlı karakter ile kendini Baykuş’a benzeten, hikâye anlatıcısı, karakter arasında geçen diyaloglarla öğrenir okur olan biteni. Anlatılan, bir yıl önce, gene bir kış günü, ortadan kaybolan Halil Öğretmen’in başına gelenlerdir. Ayı kaçırmıştır Halil Öğretmen’i. (Yoksa başka şeyler mi gelmiştir başına) Ya da anlatılan aslında Halil Öğretmenin hikayesi değil midir? Anlatılan başka şeyler midir? Okurun metaforlarla örülmüş hikâyenin içindeki hikâyeyi (ya da hikayeleri) anlamak için biraz zamana, eni konu olan biteni kafasında evirip çevirmeye ihtiyacı mı vardır? Okur metaforları çözmeye koyulursa paranoyak düşüncelere kapılabilir mi? Öncelikle belirtmeliyiz ki ucu açık bir hikayedir bu. Burada yazar temel meselesini çözmüş, öyle bir kurgu kurmuştur ki, okurun kafasını epey meşgul edeceğe benzer. Cıs öyküsündeki Cıs Cıs'ın kelime anlamı olarak okura çağrıştırdığı ilk şey, pek çoğumuzun çocukluğundan gelen bir alışkanlıkla, sakıncalı, tehlikeli olana dokunmama uyarısıdır. Yazarın “Kalpaktan damlayan kar suyu sobanın üstüne düşüp, cıs diye bağırdı. Birkaç saniye can çekişip yok oldu,” ifadesinde kullandığı uyarıcı sesin ötesinde, kelimenin diğer anlamını öykünün tamamında metaforik olarak kullanıldığını düşünmemiz için sebepler var. Neden cıs? Kalpaktan damlamaktadır su. Buzdan bir heykel gibi dikilen, ısındıkça kendi rengini alan Kurt’un kalpağından. Kalpak ve heykel öyküde pek çok yerde vurgulanır. Okurun kafasında bir imgelem belirmeye başlar. Geçmişe gideriz ya da geçmiş bize gelmiştir. Suların sobanın üzerine düşerek cıslaması, yazarla aynı kuşaktan okura, çocukluğunun anılarından birinde, mutlaka, bir odaya kurulmuş sobanın üstünde kah çaydanlıktan sıçrayan, kah çamaşırdan damlayan bir damlayı anımsatarak empati yaptırır. Nuri Bilge Ceylan’ın kendi yaşamını konu aldığı Kasaba filminde de rastlarız bu imgeye. Yazar selam mı çakmıştır bilinmez, Kasaba filminde de köy vardır, öğretmen vardır, karlı bir kış vardır ve okula evinden koşarak gelen çocuğun buz kesmiş ayaklarından çıkarttığı çorapların suları cıs’lar sobanın üstünde. Bu anlamda cıs soğukla mücadele etmek için hâlâ ilkel yöntemleri kullanan, insanların çaresizliğinin sesi olabilir mi? Yoksa mücadele edilen şey sadece soğuk değil midir? Kurt ve baykuş Kurt, öykünün girişinde “Kurt, üstünde birikmiş karı silkeledikten sonra kürkünü çıkarıp sobanın başına astı,” ifadesinde insan mı, hayvan mı olduğu anlaşılamaz bir varlıktır. Öykünün devamındaki tasvirlerle, okuru fazla merakta bırakmadan, insan olduğu anlatılır. Ancak, Kurt karakterinin, adını aldığı hayvana benzer özellikleri vurgulanmakta; diğer ana karakter sıklıkla kendini baykuş olarak tanımlamaktadır. Yazarın öykü karakterleri çizmek için hayvansı özelliklerini ön plana çıkartmasından kaynaklıdır bu. Kurt bir isim değil. O zaman karakterin adı neden kurttur, diye sormalıyız. Kurt, birçok mitolojide yer alan güçlü, yapılı, atik bir hayvandır. Bundandır ki Romalılarda, Kızılderili efsanelerinde olduğu gibi, Türk Uygarlıklarında da önemli bir simge haline gelmiştir. Oğuzlarda erkek kurt büyük seferlere önderlik eden milli kılavuzdur. Bizim milli kılavuzumuz kimdir, diye düşünen okur kendini metaforlara fazlaca mı kaptırmıştır? Avının kokusunu iki buçuk, üç kilometreden dahi alabilen, iz sürücü hayvanlardır kurtlar. Öyküde, ironik bir biçimde, Halil Öğretmen’i bir yıldır, gece gündüz aramayı iş edinmesine rağmen, bulamayan kişidir Kurt. İşini gücünü bırakıp iz peşine düşen, ancak bulamadığı için öfkelenerek, vicdan azabı çekendir. Baykuş ise karanlıkta olan biteni görebilen ve duyabilen hayvandır. Bu yüzden baykuşun ağzından dinleriz olan biteni. Olaylar gece cereyan ettiği için baykuş kimselerin görmediğini gören, duyandır. Fadime Uslu’nun ifadesiyle söylemek gerekirse “öykünün gözü kulağı”dır bir yerde*. Öyküde ışığın, kurgunun ana ögelerinden biri olduğu hissedilir. “Ayın ölgün ışığı evlerin kararmış suratlarında titreşiyordu,” derken, “Ay ışığı içeriyi o kadar az aydınlatıyordu ki gözlerim büyüdü, baykuş gözlerine gördü derken,” “Işık yok denecek kadar azalmıştı,” ya da “Gözlerindeki sönmeye yüz tutmuş ışığı görür görmez yerdeki şeyin Halil Öğretmen olduğunu anladım,” derken ışıkla yön bulur metin. Öykünün finalinde, ışığın karşıtı olarak “karanlık” kavramının ön plana çıkartılmasıyla, metaforik anlamlar da yavaş yavaş çözülmektedir okurun zihninde. Cıs öyküsünde köylü Öykünün başında Kurt köylünün suratına teker teker tiksinerek bakar. Bu okurun kafasında soru işareti bırakır. Sonrasında sık sık terslenen, azarlanandır köylü. “Takındığı yapmacık ciddiyet ve üstüne sinmiş ekşi kokuyla yanaştı,” cümlesinde Yakup Kadri’nin Yaban eserindekine paralel negatif bir bakış sezeriz köylüye karşı. Konuşursa köylüyü darmaduman edecektir Kurt ama konuşmaz. Ağzının içinde dolaştırdığı küfrü, işe yaramayacağını bildiğinden, yutar. Halil Öğretmen’in derme çatma okulu adam ettiği, köyün bütün çocuklarına okuma yazma öğrettiği, burayı kendi memleketi gibi gördüğü vurgulanır. Sonra…Kalpaktan bir damla daha damlar. Cıs…Belli ki köylüyü eğitmeyi görev bilmiş, idealist bir öğretmendir Halil. Aydınlık bir yüzdür. Ama olmamıştır, başaramamıştır. Öykünün sade dili, düz, dolambaçsız cümleleri ve son derece anlaşılır hikayesine rağmen bir çam kozalağı gibi katman katman açılan bir yapısı var. İçindeki anlama, öze ulaşmak için okuru sabırlı ve sorgulayıcı bir okuma deneyimi bekliyor. Düşündükçe anlam bulan, anlam buldukça alakasızmış gibi görünen kısımların birbirine görünmez bağlarla, ama sımsıkı, bağlandığı, oyalayıcı ama bir o kadar keyifli bir eser bu. Gerçekliğin neresindeyiz? Öykünün sonlarında bir düşün peşine takar yazar okuru. Baştan sona, ilmek ilmek dokuduğu büyülü bir kurmacanın tüm düğümlerinin çözüldüğü düştür bu. Karanlık bir kâbustur aslında. Hepimizin kâbusu. Baykuş karanlığın içinde yine her şeyi görecek ve duyacaktır. Bununla kalmayacak bizi de dahil edecektir illüzyonuna. Okur baykuşun gözleriyle görür, kulaklarıyla duyar adeta. Karanlığın içinden bakan, sürekli izleyen, kırmızı gözleri görür. Nefretle bakan bu gözler, finalde büyür ve daha acımasız bir hal alırlar. Anlatıcının mücadelesi, ardı sıra gelen okurun da mücadelesi haline gelir. “Yaşayacaksın hocam, yaşayacağız,” sözleri mücadelenin mihenk taşıdır. Yazarın sorunsalı mesaj vermek değildir elbet ama hangimiz kendimizi olup bitenden soyutlayarak yaşamımızı sürdürebiliriz ki? Yaşadığımız çağda, dünyamızda ve coğrafyamızda mutlak gerçeklik kavramının sınırları gittikçe bulanıklaşmıyor mı? Neyin mutlak gerçek, neyin kurmaca olduğunu anlamanın güç olduğu zamanlarda yaşamak payımıza düşmüş olabilir mi? Olağan ile olağandışının, ideal olan ile sıradan olanın, hayal, kâbus ve gerçeğin iç içe geçtiği bir yanılsamalar denizinde kaybolmamak için tutunmamız gereken şeylerden biri olabilir mi büyülü gerçeklik? Hatta gerçeği en iyi şekilde ifade edebilmek için, olur ya, bazen gerçeğin ötesinde, büyülü bir boyuta geçerek, bir şeyleri anlatmak zorunluluk haline gelmiş olabilir mi? Cıs okuru başka dünyalara götürerek, bir süre peşinde sürükledikten sonra, kendi dünyasına döndürerek, durduğu yerde daha sağlam durmasına vesile olabilecek bir kurmaca. Ve sonra…Kalpaktan bir damla daha…Cıs. *Fadime Uslu, Öykünün Gözü Kulağı, Notos Öykü Dergisi, Sayı:84, Ocak-Şubat 2021 CIS Hakan Sarıpolat İthaki Yayınları 2021.

  • Burjuvanın edebi yolculuğu

    Bu haftanın gözden kaçanı, Marksist edebiyat kuramcısı Moretti'nin “Tarih ile Edebiyat Arasında: Burjuva”sı. Moretti'nin roman sanatında burjuvanın ve onun temsil ettiği değerlerin peşine düştüğü bu önemli çalışmayı Doğuş Sarpkaya değerlendirdi. Roman sanatının edebiyatta hegemonyasını sağlamasıyla kapitalizm gelişimi arasındaki bağ sürekli vurgulana gelmiştir. Lukacs, Roman Kuramı’nda epiğin yerine romanın geçişini ünlü “roman Tanrı’nın terk ettiği bir dünyanın epiğidir” cümlesiyle gözler önüne sermişti. Bakhtin, şiirde “sözcüğün doğal diyalojikleşmesi sanatsal kullanıma koyulmaz” diyerek şiirin toplumsal gerçekliği yansıtmada yetersiz kaldığını belirterek, romanın egemenliğinin tarihsel gelişimin doğal sonucu olduğunu savunuyordu. Ian Watt ise Romanın Yükselişi’nde gerçekçiliğin romanı diğer türlere göre daha avantajlı bir konuma sürüklediğini ortaya koymuştu. Romanın yükselişi ile kapitalizmin muzaffer oluşu arasındaki bağ defalarca vurgulanmışsa da burjuvazinin bu yükselişteki rolü üstüne yeterince durulmadı. Daha doğrusu yeni ortaya çıkan hâkim sınıfın romanlarda ‘yeni bir tarihsel karakter olarak’ geçirdiği evrimin analizi nedense eksik kaldı. Marksist edebiyat kuramcısı Moretti “Tarih ile Edebiyat Arasında: Burjuva” adlı eserinde tam da bu eksikliğin üstünde durarak, roman sanatında burjuvanın ve onun temsil ettiği değerlerin peşine düşüyor. Kitap, Robinson Crusoe’dan başlayıp Viktorya dönemi İngiliz edebiyatına oradan da yarı çevre ülkelerdeki dönüşümlere doğru yolculuğa çıkarken “kapitalizmin muzaffer, burjuva kültürünün ölü” oluşunun sebebine odaklanıyor. “Gerçekliğin Kat Yerleri” Böyle bir çalışmanın ister istemez roman karakterlerine yoğunlaşacağını düşünüyor insan. Moretti, kitabın ilk iki bölümünde roman karakterlerine yoğunlaşsa da, kitabının merkezine roman tarihi boyunca ortaya çıkan anahtar kelimeleri koyuyor. Karakterlerden ziyade roman biçiminin geçirdiği dönüşüm Moretti’yi daha çok ilgilendiriyor. Çünkü Moretti’nin amacı bir ‘burjuva’ figürü yaratıp onu eleştirmek değil: “Bir edebiyat tarihçisi olarak, belirli toplumsal gruplar –bankacılar, yüksek devlet memurları, sanayiciler, doktorlar ve benzeri- arasındaki fiili ilişkilerden ziyade, kültürel formlar ve sınıfın karşılaştığı yeni gerçeklikler arasındaki ‘kat yerine’” odaklanmak. Kısacası Moretti, defalarca tekrarlanmış ve çoğunlukla “kaba içerik çözümlemesi” yaftası yapıştırılmış karakter merkezli eleştiriyi, biçimsel eleştiri ile diyalektik bir ilişkiye sokarak derinleştiriyor çalışmasında. Moretti, kitabına Robinson Crusoe’nun değerlendirmesiyle başlıyor. 1600’lü yıllarda, hala aristokrasinin hâkim sınıf olduğu zamanlarda Anglo-Sakson dünyasında yeni orta sınıf adıyla anılan burjuvanın maceracı girişimci ruhu ile sahne almıştı. Maceracı ve ‘çalışkan’ burjuvanın başarı öyküsüdür Robinson. Kapitalizmin muzaffer yıllarında maceracılık her ne kadar sönümlenmeye yüz tutmuş olsa da çalışkanlık mitinin, çalışma ideolojisine katkısını görmezden gelemeyiz. Moretti’ye göre çalışma bu dönemde “sosyal iktidarın yeni meşrulaşma ilkesi haline gelmiştir”. Robinson’un elde ettiği servetin haklı olduğu sonucuna varırız, kitabı okurken, çünkü neredeyse kitabın tamamı Robinson’un adada hayatta kalma yolunda attığı adımları anlatmaktadır. Ama Moretti, dikkatimizi başka bir noktaya çeker: “Yalnız başına harcadığı emek, ona bir pound bile kazandırmamışken Brezilya’daki çiftliğinde isimsiz köleleri sömürerek zengin olur”. Burjuvanın miti bile dezenformasyonla kurulmaktadır. Bu noktada Moretti, ‘endüstri’ kelimesinin dönüşümüne odaklanarak şu sonuca da varır: “Zekice çalışmanın yerini çok çalışma aldı”. Bu dönemin anahtar kelimelerinin ise faydalı, verimlilik ve konfor olması da şaşırtıcı değildir. “Katı olan herşey daha da katılaşırken…” 1800’lü yıllara gelindiğinde ise kapitalizmin aristokrasi karşısında hegemonyasını tesis ettiğini görüyoruz. Moretti’ye göre dönemin anahtar sözcüğü ‘ciddi’ olmuştur: “Ciddi, burjuvazinin egemen sınıf olma yolundaki adıdır”. Bu dönem ‘tarafsız bir yargıç’ olan anlatıcının ortaya çıkışını sağlayacaktır. Günlük olayların (en bayağı örneklerinin bile) anlatının içine dâhil edilmesiyle roman toplumsal olana ayna tutan bir türe dönüşmeye başlamıştır. Romanın dolgularına sirayet eden betimleyici ayrıntıların çeşitliliği bu dönemin karakteristik özelliğidir. Gündelik hayat romanı ele geçirmeye başlamıştır. “Bildungsroman ve hayal kırıklığı ile olasılığın buruk karışımı: flört hikâyeleri ve dingin bir terbiye anlatısı; tarihsel roman ve geçmişin beklenmedik alışkanlıkları; kent komploları ve hayatın aniden hızlanışı. Bu 19. yüzyıl gündelik yaşamının genel anlamda yeniden uyanışıdır.” 1800’lü yılların başları devrimler çağıdır ve bu dönemin yazarları ani dönüşümün yarattığı baş dönmesiyle yazmışlardır. Burjuva ise bu sürekli dönüşümün merkezi kahramanıdır. Ama Moretti’ye göre bir kuşak sonra rüzgâr tersine döner. Flaubert’in eserlerinde karşılaştığımız ve daha sonraki yazarları da etkisine alan, düzenli ve sıradan hayatın tehdit edici, baskıcı bir hale dönüşmesidir. Bu dönemin tercih edilen zamanı hikâye bileşik zaman kipi olmuştu: “Hiçbir sürpriz vaat etmeyen kip; tekrarın, sıradanlığın, arka planın kipi. Fakat öyle bir arkaplandır ki bu, ön plandan önemli hale gelmiştir.” Yine bu dönemde ‘tarafsız bir yargıç’ olan anlatıcı yerine üslupsal bir dönüşüm gerçekleşmiş ve serbest dolaylı üsluba geçiş yapılmıştı. Moretti’ye göre: “Madam Bovary, Avrupa edebiyatını kendi didaktik işlevinden koparan, bilge anlatıcının yerine yüksek dozda serbest dolaylı üslubu getiren yavaş sürecin mantıksal sonucudur”. Burjuva, devrimler çağı sona erdikten sonra, tüm devrimci niteliklerinden soyunarak ciddi, sıkıcı ve sıradan bir bireye dönüşmüştür. Romanlarda öznelliğin azalışı ve nesnelliğin yükselişi burjuva bireyin bu niteliğinin –niteliksizlik de denebilir– ürünüdür. Devrimler çağının sona ermesiyle birlikte “katı olan her şey, daha da katılaşmaya başlamıştır”. Bir çağı kaplayan sis 1800’lü yıllardaki kapitalist dönüşüm, üslupsal dönüşümle paralel ilerlemiş ve Viktorya dönemi edebiyatının oluşumunu sağlamıştır. Viktorya döneminin anahtar kelimeleri ‘tesir’ (ki Moretti bu kelimenin hegemonya olarak okunabileceğini ima eder) ve ciddinin yerine ikame ettirilen ‘ağırbaşlılık’ olmuştur. Bu anahtar kelimelerin işaret ettiği nokta ise burjuvanın bir bilgi ehlinden duygusal ve inkâra meyilli bilgiden korkan bir anti-entelektüele dönüştürmesidir. Moretti’ye göre Viktoryen çağ, eylem adamının teori adamını yenilgiye uğrattığı bir simgesel gizleme çağı olmuştur. Bütün bir çağı kaplayan sis, 1900’lü yılların başlarına kadar sürerek burjuva edebiyatını örtbas etmeye soyunmuştur. Moretti, kitabın son iki bölümünü kapitalizmde yarı çevre olarak kabul edilen ülke edebiyatlarına ayırarak, yaşanan bu sürecin çevredeki etkileri üzerine yoğunlaşıyor. Moretti, geç kapitalistleşen ülke edebiyatlarının “ulusal biçim bozuklukları” ile şekillendiğini ve bunun da burjuva bireyin azameti ve felaketinin açığa çıkarılmasında kullanıldığını vurgular. “Hiçbir şeyin doğru ölçüsünün kalmadığı yerde, orantısız bir rahatsızlık hissi gelişmiştir”. Çevre ülkelerin yazarları da metafizik ilkelerle yeni nakit bağı arasındaki ilişkinin bu kadar iç içe geçişini gözlemleyerek ulusal biçim bozukluklarını romanlarına konu etmişlerdir. Moretti, İtalya’dan, İspanya’ya oradan Rusya’ya ve hatta Brezilya’ya uzanan bir coğrafyada bu biçim bozukluklarının üstüne giderek çevre ülkelerdeki dönüşümün dinamikleri üzerinde durur. Burjuvanın acizliği Kitabın son bölümü ise Ibsen’in burjuvalarına ayrılıyor. Ibsen, ‘iyi burjuva’ ve aç gözlü ilkesiz finansör arasında niteliksel hiçbir fark olmadığını vurgulamış ve bunun üzerine kurulacak çatışmanın gerçek bir çelişki yaratmayacağını fark düşünmüştü. Moretti’nin yorumuyla; “İyi Bürger asla yaratıcı yıkımcıya direnebilecek ve onun iradesine göğüs gerebilecek güce sahip olamayacaktı. Burjuva gerçekçiliğinin bu kapitalist megalomani karşısındaki acizliğinin farkına varmak: Ibsen’den bugünün dünyasına kalan ders bu işte.” Moretti, 1600’lü yıllardan 1900’lü yılların başlarına kadar burjuvanın geçirdiği dönüşümü anlatırken romanlardaki içerik ile biçim ilişkisini sürekli vurgulayarak bugünün edebiyat eleştirisine önemli bir katkıda bulunuyor. Aynı zamanda birbiriyle bağı koparılmaya çalışılan sanat ile politika ilişkisinin zarifçe yeniden kurulması kitabın önemini daha da arttırıyor. Moretti, bir süre sonra politik bir vaaza dönüşme tehlikesi taşıyan içerik çözümlemesini de biçimin her şeyi belirlediğini öne süren teknik bir lafazanlığın tehdit ettiği biçimsel kuramları da kullanmayı başararak verimli bir eleştirel alan açabilmeyi başarmış Burjuva’da. TARİH İLE EDEBİYAT ARASINDA BURJUVA Franco Moretti, Çeviri: Eren Buğlalılar, İletişim Yayınları, 2015.

  • Sorunlarımızın ne kadarı gerçekten bize ait?

    Son zamanlarda güçlü bir tedavi yöntemi olarak ortaya çıkan Aile Dizimi hakkında konunun uzmanı Svagito R. Liebermeister'tan bir kaynak kitap: Sevginin Kökleri. "Sorunlarımızın ne kadarı gerçekten bize ait?" Alman psikolog, terapist Svagito R. Liebermeister bu dikkat çekici çalışmasıyla, son yıllarda adını giderek daha sık duymaya başladığımız güçlü bir terapi çeşidi olan Aile Dizimi yöntemiyle bu soruya çok çarpıcı cevaplar veriyor. Hayatlarımız boyunca deneyimlediğimiz, aklımıza gelebilecek her türlü soru nun kaynağında, atalarımızın çözülmemiş meselelerinin yattığı fikrini temel alan Aile Dizimi, basit ama etkili adımlarla aile sistemlerinde yıllarca gizli kalmış kilitleri tek tek bulup çözerek içsel huzura giden yolu aydınlatıyor. Üstelik küskünlükler yerini karşılıklı saygıya, acı anlayışa bırakırken köklerimizde var olan gerçek sevgiyi deneyimlememize de olanak sağlıyor. Sade ve anlaşılır diliyle Sevginin Kökleri sadece bu terapi sisteminin uygulayıcısı olmak isteyenler için değil, aynı zamanda Aile Dizimi sitemini, aile dinamiklerinin temelini anlayıp öğrenmek isteyen herkes için tam anlamıyla bir kılavuz niteliğinde. Sevginin Kökleri Svagito R. Liebermeister Çeviren: Çağla Dirice Çakır Koridor Yayıncılık 2021 , 366 s.

  • Yalnızlığınızı nasıl alırsınız?

    Barış Çakır, Mutsuzluk Zamanlarında Mutluluk'u Yunan Tuhaf Dalgası'ndan ilhamla değerlendirdi: "Genazino, günün sonunda Yunan Tuhaf Dalgası dünyasına yabancı olmayan baş karakteriyle, müzmin hayat sorgucularına oldukça yakın ve tanıdık gelen saptamalarla dünyada olmanın tedavisi mümkün olmayan halini ustalıkla gözler önüne seriyor." Barış Çakır Bazen bir kitabın ismi okuru kitaba çekmeye yetiyor. Her ne kadar isim ve kapak tasarımı üzerinden eserle ilgili fikir geliştirmekten uzak dursam da zaman zaman karşıma bu anlayışı yıkan kapak tasarımları ya da kitap isimleri çıkabiliyor. Bahsedeceğim kitap da, isim kontenjanından aramıza katılıp bu yazının konusu oluyor böylece: Mutsuzluk Zamanlarında Mutluluk. Alman yazar Wilhelm Genazino’nun eseri; 41 yaşında bir çamaşırhanede planlama müdürü olarak çalışan Gerhard Wahrlich’in hayatının kısa denebilecek bir zaman aralığını kesitler halinde sunuyor. Bu sunuş, Gerhard’ın bu kesitlerde ya da karşılaşmalardaki anlam arayışlarının, hesaplaşmalarının, sorgularının bir iç monolog üzerinden yansıtılması şeklinde gerçekleşiyor. Kitabın, daha doğrusu Gerhard’ın oldukça muzır bir yönü var. Tüm bu hesaplaşmalarına, hatta hayatını temelden etkileyebilecek karar anlarında hissettiklerine bile mizah gözlüğüyle bakabiliyor. O gözlüğü okura da veriyor zaman zaman. Haliyle, hissettiklerini son derece insani bir yerden (hem zor hem de kolay bir yöntemle) dramatik bir şekilde betimlerken biz gülerken buluyoruz kendimizi, bazen güldüğümüze şaşırarak… Sıkışmışlığın mizahı bu. Gerhard’ın Heidegger üzerinde doktora yapmış biri olarak bir çamaşırhanede çalışması arasındaki zıtlıkta da gizli olan bir sıkışmışlığın, sürekli yerini yadırgama halinin mizahı… Birlikte yaşadığı Traudel’in evlenme ve çocuk sahibi olmak istemesi de bu mengeneyi biraz daha daraltıyor haliyle. Hayatın yarısının “aslında”larda gizli olduğunu savunan Gerhard, gözlemciden ziyade bir röntgenci aslında. Zira, kendisine ya da hissettiklerine yönelik gözlemci halini, başkalarının hayatını kontrol amacıyla takip etmeye ve raporlamaya kadar vardırıyor. Dolayısıyla, hayata dair sorgulamalarının kaynağında gözlemden ziyade bir ifşa motivasyonu olduğunu hissettiriyor. Bir gözleyen olarak gözlenmekten de azade değil elbette. Buradan hareketle yazar, gözleyen ve gözlenen öznelerin konumlarının değişkenliğine dair sistemsel bir eleştiri de geliştiriyor. Mutluluk için bu kadar çaba neden diye soruyor kendine, deliliğin sınırlarında bir yer edinip edinmediğini yoklarken ya da Pity / Oiktos (Zavallı) filmindeki, karısı hastalığı sebebiyle uzun süredir yoğun bakımda yattığı için “acınası halde olan” avukata kek götürürken… Kitabı okurken bir anda o dünyada buluyorum kendimi ve Gerhard’ı. Yunan Tuhaf Dalgası’ndan Babis Makridis’in yönettiği filmin dünyasında. Kitapta yer alan bazı sahneler hem söz konusu sinema akımına hem yönetmene hem de filme çok yaklaştırıyor beni. Özellikle, metnin en vurucu kısımları olduğunu düşündüğüm Gerhard’ın patronuyla yaptığı konuşma ya da eski kız arkadaşıyla karşılaşma sahneleri. İkisini de aynı evrende, iç içe geçmiş bir şekilde kurguluyorum elimde olmadan. Gerhard ve avukatın arkadaş olduğunu hayal edip, Gerhard’ı Yunan Tuhaf Dalgası akımına mensup bir yönetmenin gözlerinden görüyorum. Bir tuhaflık yargıcının arkadaşı, o tuhaflığın bizatihi kanlı canlı vücut bulmuş hali olacak ne de olsa… Bir tarafta yalnızlığıyla arz – ı endam eden Gerhard, diğer tarafta zevahiri yalnızlıkla boydan boya örtmek isteyen ve kendisini sürekli zavallı ve acınası olduğu izlenimi yaratacak durumlara iten, bunun üzerinden ilgi devşirmeye çalışan bir avukat. Burada, filmin yalnızlık ve zavallılık arasındaki ilişkinin zorunluluğuna yaptığı vurgunun önemini belirtmek gerek. Yalnızlığın bu bağlamda Gerhard üzerinden de okunabilecek anlarını yoklayarak… Birine yalnızlık, aniden üstüne çökeceği bir şekilde servis edilirken diğeri bu hissi her türlü imkanı deneyerek, her alanı açarak peyderpey sipariş ediyor. Ancak her ikisinin bünyesinde de aynı etkiyi yapıyor sanki. Bu etki, günün sonunda Gerhard’ın kurduğu ancak avukatın da sahip çıkacağı, kendisini bunun üzerinden tanımlayacağı ve ikili arasındaki (muhtemel) arkadaşlığın teminatı niteliğindeki şu cümlede gizli: “Keşke Alpler’de bir köpek kulübesinde yaşasaydım diyorum ama yok.” Bu arkadaşlık, her ikisinin yalnızlıklarını farklı alanlar ve anlamlar üzerinden sınayıp bambaşka formlara dönüştürecektir şüphesiz. Böylece, her ikisinin geldiği nokta kendi yalnızlık hallerine ve bu konudaki samimiyetlerine dair de fikir verecektir diye düşünüyorum. Genazino, günün sonunda Yunan Tuhaf Dalgası dünyasına yabancı olmayan baş karakteriyle, müzmin hayat sorgucularına oldukça yakın ve tanıdık gelen saptamalarla dünyada olmanın tedavisi mümkün olmayan halini[1] ustalıkla gözler önüne seriyor. O ustalığı, satır aralarına incelikle işlediği mizah anlayışını hangi anlarda açığa çıkaracağını iyi bilen bir şekilde yapıyor üstelik. Ancak tüm bunların, olay örgüsünün daha akıcı, dört başı mamur bir düzlemde gerçekleştiği bir kurguda olmasının daha iyi sonuçlar vereceğini de düşünmüyor değilim. Adı geçen eserler: Mutsuzluk Zamanlarında Mutluluk, Wilhelm Genazino, Ayrıntı Yayınları (Çeviri: Süreyya Turhan), 2020. Pity / Oiktos (Zavallı), Babis Makridis, 2018. [1] Samuel Beckett’ın bir sözü: Dünyadasın ve bunun tedavisi yok.

  • Füruzan’ın "Sevda Dolu Bir Yaz"ı Yunancaya çevrildi

    Füruzan’ın iki uzun öyküden oluşan kitabı Sevda Dolu Bir Yaz Yunancaya çevrildi. Yunanistan’da Thanos Zaragkalis çevirisiyle "Ena kalokairi yemato agapi" adını alan kitap Çukatu Yayınevi tarafından yayımlandı. Yunanistan’ın yüksek tirajlı Kathimerini gazetesindeki köşesinde kitaba yer veren eleştirmen Chryssa Spiropulu ise, “Füruzan’ın anlatım tarzı Katherine Mansfield’inkine benzer. Yazarın bazı anlatımlarında kahramanların iç dünyasındaki tasvirler, dış dünyadaki mekânlarla bütünleşir” diyerek yazarın edebiyatını değerlendirdi. Sevda Dolu Bir Yaz’da iki uzun öykü tematik olarak birbirini tamamlar. Yazar öncü, ilerici, özgün bir anlatımla hikâyelerini oluştururken, anlatımına modernist bir boyut katar. Düz bir anlatım tarzı kullanmaktan kaçınır, kullandığı öz ve biçimle kendine has bir anlatım tarzı yaratır. Daha önce yaşanan ve gelecekte yaşanacak olan olaylara duygusallıkla odaklanır. Kişisel anılarda hüküm süren çelişkiler, yaşamın zorlukları, dertler, yaşanan hüzünler, aile bireylerinin ve dostların kaybı, hızla değişip kaybolan bir dünyada, zor durumlarda, hüzün dolu olaylar yaşanırken, kadınların candan dayanışması... Çok kişili bir panoramik fresk gibi, hikâyelerinde kişilerin yaşadığı ekonomik ve toplumsal çelişkiler yaşamlarını köstekler. Birinci hikâyede, kentin güzel, varlıklı semtlerindeki, malikânelerde yaşayan –toplumsal saygınlığa sahip– aynı zamanda teorik olarak kendilerini yardımsever sayan bayanlar, sıkça görüştükleri aralarında sınıfının bahşettiği otoriter bir babaanne ile hizmetçiler, evlatlıklar ve konakta yaşayan gayri meşru küçük bir kıza gelecekte yaratabileceği etik sorunlara karşı baskıcı yöntemlerle çözümler üretmesi işlenir. İkinci hikâyede yaşanan olaylar ise ailenin küçük kız torunu tarafından anlatılır. Aile bireyleri hayatlarındaki büyük zorluklara, başları dik, umut ve dürüstlükle göğüs gerer, Rum komşu ve dostlarının acılarını kendi acılarıyla birlikte yaşar, hüzünlerine destek olur. Ne ki yaşamın dayattığı acılar sonucu küçülen aile birlikteliği dağılır.

  • Romain Gary'den "Biletiniz Buraya Kadar"

    Fransız edebiyatının dâhi kalemi Goncourt Ödüllü Romain Gary'den, Fransa'da büyük yankı uyandıran ve hararetli tartışmalara yol açan bir roman: Biletiniz Buraya Kadar. Gary, Biletiniz Buraya Kadar'da erk, erkeklik, iktidar, kazanma hırsı, genç kalma gibi hem kadim hem de alabildiğince güncel sorunları muzip ve bilgece ele alıyor. Orta yaşlarının son yıllarını sürmekte olan varlıklı sanayicinin yolu genç bir kadınla kesişir. Bu tarihler aynı zamanda yaşlı Avrupa'nın da yeni bir bunalımı yaşadığı yıllardır. Mevcut koşullar yaşama her bakımdan üstün gelmiş bir erkeğin ruhsal ve cinsel anlamda yetersizlik sarmalına girmesine, derin bir erkeklik açmazına düşmesine yol açar. Çünkü erillerin dünyası hep güçlü olma ve kazanma üzerine kuruludur. Erkek, iş yaşamındaki kaybetmeyi bile tolere edebilir ama cinsel yönden "küçülmeye" asla tahammülü yoktur. Bir kez içine kurt düşmeye görsün, yer bitirir kendini ama korkunun ecele faydası yoktur: "Tükenen boğa, işinin bitirilmesini düşler, başını eğer ve son darbenin indirilmesini bekler." BİLETİNİZ BURAYA KADAR Romain Gary Çeviren: Aykut Derman Sel Yayıncılık, 2021 191 s.

  • Öyküye adanmış bir ömür: Nursel Duruel

    Yazar Nursel Duruel, kitap-lık dergisi editörü ve yazar Murat Yalçın’la 10 Haziran Perşembe günü çevrimiçi söyleşide bir araya gelecek. Nursel Duruel edebiyatımıza iki unutulmaz öykü kitabı kazandırdı: Geyikler, Annem ve Almanya (1982), Yazılı Kaya (1992). Geyikler, Annem ve Almanya dosya halindeyken 1980 Akademi Kitabevi Öykü Ödülü’nü aldı, yayımlandıktan sonra 1983 Sait Faik Hikâye Armağanı’na değer görüldü ve Makedoncaya çevrildi. Kitaba adını veren öykü ise 1987’de Tuncer Baytok yönetmenliğinde TV filmi yapıldı; 2005’te İmge Öyküler dergisinin yazarlar arasında düzenlediği “1980’den günümüze en beğenilen on öykü” soruşturmasında ilk sırayı aldı. İkinci kitabı Yazılı Kaya içindeki “Burgaç” öyküsüyle 1990 Yunus Nadi Yayımlanmamış Öykü Armağanı’nı kazandı. Bazı öykülerine İngilizce, Fransızca, Almanca, Yunanca, Japonca, Arapça antolojilerde yer verildi. İstanbul Radyosu’nda edebiyatın geniş kitlelerle buluşmasını sağlayan programları, dergilerde yazıları, kitap seçkileri, seçici kurul üyelikleriyle bir anlamda günümüz öyküsünü en iyi bilen, izleyen, değerlendiren kişilerden biri olan Nursel Duruel söyleşisinde onun sanat, edebiyat ve kültür alanındaki varlığı, değerli katkıları, yazarlık serüveni, öykücülüğümüzün dünü ve bugünü ele alınacak. Söyleşi canlı olarak Yapı Kredi Kültür Sanat YouTube kanalı üzerinden izlenebilir.

  • Hoda Barakat'tan ödüllü bir roman: ''Akdeniz Sürgünü''

    Kitapları dünyanın çeşitli dillerine çevrilen çağdaş dünya edebiyatı yazarlarından Hoda Barakat'ın, kendisine Necib Mahfuz Edebiyat Ödülü de kazandıran Akdeniz Sürgünü adlı romanı Türkçede. Barakat bu romanında, iç savaş sonrası harap olmuş Beyrut'ta, babasının kumaş dükkânının yıkıntıları arasında hayatta kalmaya çalışan, halüsinasyonlar gören yalnız bir adamın çokkatmanlı hikâyesini anlatıyor. Issız, yer yer gerçeküstü ve hatta distopik sayılabilecek bir şehir manzarası fonunda, hayal ile gerçeğin birbirine karıştığı metinde yazar, Doğu Akdeniz kültürünü ve felsefesini incelikli bir şekilde yansıtıyor, Lübnan'ın zengin kültürel kumaşının nasıl dokunduğuna dair şiirsel bir anlatı sunuyor. Güçlü tarihsel arka planında, Orta Doğu'daki giyim tercihlerinin evrimine ve bunun günlük hayattaki etkilerine de yer veren roman; geriye dönüşlerle örülü hikâyesini savaş, travma ve insan üzerinden şekillendiriyor. ''İpekten kadınlar vardır; annen de ipekten, büyüdüğünde sen de anlayacaksın.'' Akdeniz Sürgünü, Lübnan İç Savaşı'nın yaşandığı puslu yıllara götürüyor, Beyrut'u yerle bir eden bombardımanlardan birinde harap olmuş bir kumaşçı dükkânının kapılarını sonuna kadar açıyor. Kumaşlar ve renkler arasında buğulu bir kompozisyon kuran yazar Hoda Barakat; okuru, dünyaya bir de ketenin, kadifenin, ipeğin, dantelin yani kumaşların gözünden bakmaya çağırıyor. Baba yadigârı bir dükkânın yıkıntıları arasında, sanrıların ve halüsinasyonların esiri olmuş bir adamın geçmişiyle hesaplaşmasını gözler önüne seren eser; kâbusu andıran bir şehirde, eski güzel anıların, tekinsiz mutlulukların izini süren kahramanının iç dünyasını ustalıkla aktarıyor. Okurlar, kitabın yaydığı eski Beyrut ışıltısı eşliğinde insan ruhunun karanlık dehlizlerinde dolaşırken, rengârenk kumaşların iyileştirici özelliğini âdeta teninde hissediyor. Damıtılmış hikâyesinin yanı sıra üslubu ve diliyle de farklılaşan Akdeniz Sürgünü, Beyrut'u yaşayan ve yaşatan, sofistike bir metne dönüşüyor giderek. Hoda Barakat Hakkında: 1952 doğumlu yazar, Lübnan Üniversitesi'nde Fransız Edebiyatı üzerine okudu. Paris'te doktorasına başlayan Barakat, iç savaş nedeniyle ülkesine geri döndü. Bu süre boyunca öğretmenlik, çevirmenlik ve gazetecilik yaptı. Travma ve savaş gibi temalara odaklanan yazarın kitapları İngilizce, Fransızca, İbranice, İtalyanca, İspanyolca, Yunanca, Danca ve Türkçe gibi pek çok dile çevrilmiştir. Akdeniz Sürgünü adlı romanı, 2000 Necib Mahfuz Roman Ödülü'ne değer görülmüştür. Yazarın yayımlanmış altı romanı, iki oyunu ile bir öykü ve anı kitabı bulunmaktadır. The Kingdom of This Earth adlı romanı 2015'te Man Booker Ödülü'nde finale kalmıştır. Uzun süre Beyrut'ta yaşadıktan sonra Paris'e yerleşen Barakat, çalışmalarını Fransa'da sürdürmektedir. savaş, travma, mücadele, lübnan, beyrut, akdeniz kültürü, kumaş tarihi AKDENİZ SÜRGÜNÜ Hoda Barakat Çeviren: Mustafa İsmail Dönmez DeliDolu, 2021 168 s.

  • En iyi fantastik novella ödüllü "Korudaki Gümüş" Türkçede

    Emily Tesh’in birçok farklı mitolojide ve çeşitli halk inanışlarında yerleşik olan “Yeşil Adam” efsanesinden esinlenerek kaleme aldığı “Yeşilkuytu Serisi”nin ilk kitabı Korudaki Gümüş, fantastik edebiyatın olmazsa olmazı peri masallarına, kadim söylencelere, doğadaki doğaüstü unsurlara, büyülü ormanlara yönelik çağdaş bir hikâye anlatıyor. Tobias Finch, Yeşilkuytu’nun derinliklerinde, koruya hükmeden yaşlı bir meşe ağacının yanındaki kulübesinde, sakin ve kendi hâlinde bir yaşam sürüyordu. Kedisiyle ve bir de ağaç perileriyle… Yeşilkuytu Malikânesi’nin yeni sahibi Henry Silver ortaya çıkınca her şey değişti. Yerel halk efsaneleriyle yakından ilgilenen Silver’ın merakı sayesinde bir perde aralandı ve geçmişin gölgesinde saklanan sırlar yavaş yavaş topraktan filizlenmeye başladı. Tobias Finch, uzun zaman önce kapadığı bir defteri açmak zorunda kalacaktı. Ormanın büyüsü bozulacak, yeşilliğin kalbindeki karanlıkla hesaplaşılacaktı. Korudaki Gümüş, kara topraktaki köklerin derinliğine dair dokunaklı, masalsı bir anlatı. Dikkat çekici bir novella. Korudaki Gümüş Emily Tesh Çevirmen: Selis Yıldız Şen İthaki Yayınları, 2021

  • 2021 Muzaffer İzgü Çocuk Romanı Yarışması için başvurular başladı

    "Çocuk okuru olmayan toplumun, yetişkin okuru da olmaz." Bu sözüyle çocuk edebiyatına verdiği önemi özetleyen Muzaffer İzgü, yüzü aşkın çocuk kitabıyla üç kuşağın "yazar dede"si oldu. Okumaya ilk kez onun kitabıyla başlayan birinin çocuklarının ve torunlarının da yine bir Muzaffer İzgü kitabıyla okumayı öğrendiğine, okumayı sevdiğine tanık olduk. Çocuk edebiyatına eserleriyle verdiği katkılar yanında, her fırsatta çocuklara kitap okuma alışkanlığının kazandırılmasının önemini vurgulayan Muzaffer İzgü'nün adına yapılan yarışma bu yıl Çocuk Romanı dalında düzenleniyor. Katılım şartları ve yarışmayla ilgili diğer bilgileri bu bağlantıdan görebilirsiniz: https://www.bilgiyayinevi.com.tr/2021-muzaffer-izgu-cocuk-romani-yarismasi

  • Uzak Değil: “Olağan” Öyküler

    "Hiçbir şey birdenbire olmadı. Yavaş yavaş, bazen göz göre göre, dolup taşınca da, evet aniden oluverdi." Eylem Ata Güleç’in ikinci öykü kitabı Uzak Değil, tıpkı ilk kitabı Boşlukta Büyüyen gibi aslında uzakta yaşanmayan bize dair hikâyeleri gün yüzüne çıkarıyor. Yetgül Karaçelik yazdı. Yetgül Karaçelik On üç öykü, her öykü içinde onlarca hikâye barındırıyor. Bu hikâyeleri birbirinden koparmak, ayrıştırmak mümkün değil. Çünkü hikâyeler, neredeyse bir asırdır abluka altına alınmış bir kentte, kadim şehir Diyarbakır’da geçiyor. Söz konusu mekân koca bir kent ve ülkenin doğusu olunca öyküler gittikçe derinleşiyor, çünkü namlunun ucu sadece sokaklarda gösteri yapan, slogan atan ya da sisteme itiraz edenleri değil, bu kadim şehri de hedef almış durumda. Evler, sokaklar ve mahalleler yerle bir olurken “insan”, en gizlenmek istediği zamanlarda bile çırılçıplak gerçekliğiyle gözler önünde. Bu gerçeklik aslında hiçbirimize Uzak Değil, öyküler yakın tarihi ele alırken, kendi içinde geçmişe de gidip geliyor. Hiçbir şey birdenbire olmadı. Yavaş yavaş, bazen göz göre göre, dolup taşınca da, evet aniden oluverdi. Eylem Ata Güleç’in ikinci öykü kitabı Uzak Değil, tıpkı ilk kitabı Boşlukta Büyüyen gibi aslında uzakta yaşanmayan bize dair hikâyeleri gün yüzüne çıkarıyor. Boşlukta Büyüyen’i okuyanlar yeni kitabın neredeyse bir öncekinin devamı olduğunu fark edeceklerdir. Öyküler, şimdiki zamanının içinden geriye doğru giderek şimdiyle ve gelecekle hesaplaşıyor. Duvarlar yıkılırken “Hava kararınca sokağa çıkma yasağı başlayacaktı. Biz zaten sokakta sayılırdık. Evlerin çoğunun duvarları yıkıktı. İki haftadır duvarsız evlerdeki herkes sokakta sayılırdı.” İncirin İnancı adlı öykünün hemen başlarında okuduğumuz bu satırlar, öykünün ilerleyen sayfalarında giderek dramatik bir hal alıyor. İlk anda kentsel dönüşüm ve kentsel dönüşümle birlikte elde edilen ekonomik rant çağrışımlarını bulacağımızı ya da bu çıkarıma ulaşacağımızı sanıyoruz. Ancak, yine bu yıkımlara değinen Hayali Kırıntılar, Yeni Bağlar, Rüzgâr Eserse öykülerinde karşılaştığımız, yazarın öyküsünün merkezine aldığı önceliğin iktidar ve rant sorunu olmadığını fark edebiliyoruz. Çünkü yıkım, coğrafi bir kadermiş gibi bizi mezarlıklara, deliliğe, rüyalara itiyor. Bir miras gibi aynı sonun tekerrürü halini alıyor yaşananlar. Zübeyde, yıllar önce öldürülen kardeşi İbrahim’in adını oğluna veriyor ve geçmişteki gibi şimdiki zamanın İbrahim’i de dayısıyla aynı sonu paylaşıyor. Dolayısıyla kent, yenilenir gibi görünse de dönüşmüyor aslında, aksine geçen zaman sadece değişmeyen bir şeylerin olduğu gerçeğini sert bir şekilde yüzümüze çarpıyor. Yağmalanan bu kentin yıkıntıları içinden çıkamayan ‘kahramanlar’ ne galiptir, ne yenik. Güleç’in öykülerinin büyük harflerle konuşmayışına benzer bir ‘oluş’ halidir yaşananlar, öyküler bu oluşa denk bir vakarı gözler önüne serer. Kahramanlarıyla birlikte okurları da, bazen susuşa yakın bir vakara, derin nefes almaya çağırır. Öyle ki bu diyarda iddialı, büyük laflar sevilmez. Kent yeniden inşa edilse bile bu kentte yaşayanlar aynı insanlar olacak mıdır ki, ‘oluş’a dair kesin ve katı sözler söylenebilsin? Donmuş kelimeler, kentin yıkıntılarının altında kaynayan magma uçlarında eriyip yitmiştir. Hayali Kırıntılar’da yıkılan evlerin her biri adeta birer mezarlıktır. Kayıt altına alınan ya da alınmayan ölünün devlet nezdinde bir hükmü yoktur. Ölmek, sıradan bir eylemdir öldüren için. Tetiğe basanla ölen arasındaki mesafe bir ölçüm aracıyla tanımlanmaz. Buna gerek de yoktur. Çünkü tetiğe basan parmağın hedefindeki, birazdan, ceset olacak fani bir vücudun içinden def edilmeye çalışılan ölümsüz bir ruhtur. Ölüler, artık canlıların dünyasında var olmamakla, ayrımsız bir diyara göç etmiş olmazlar. Onlar da ayrışırlar, bizim ve onların ölüleri olarak. Savaş devam eder ölüleri çoğaltarak, ölüler üzerinden de… Yıkıntıların içindeki ölüler, tetiğe basan için sadece avdır. Yıkıntıların içinde yaşayanlar içinse bellek geriye doğru giderek cesedi reddeder, hayali bir yaşamsallıkla cesedini çürümekten, kokmaktan, unutulmaktan alıkoyar. Hayali Kırıntılar’da Suzan, laleler eker bahçesine kocası için, Melek oğlunun bisikletini her an binecekmiş gibi kapıya koyar, Meyro yıkılan duvarın altında kalarak öldürülen kız kardeşine her zamanki gibi bakmaya devam eder. Bu devamlılık bundan sonrası için bir olağanlıktır. Delilik mi rüya mı? Uzak Değil’de yer alan öykülerde aynı zamanda rüyayla karışık bir delilik halini de hissederiz. Gerçekliğin, algı sınırlarını zorlayacak denli sertleştiği anlarda, rüya mı gerçek mi olduğu ayırt edilemeyen sıcak temastan kaçmanın yoludur delilik. Gündüz gözüyle rüya görmek, rüyalara ve uykuya kaçmak da farklı değildir. Her zaman düpedüz delirmez insan, bazen rüyayla karışık düşmektir delirmek. Rüyalar açığa çıkartır, harekete geçirir ve gerçekte olup bitenleri ya da olacakları salık verir. Çünkü içerde olmak her zaman koruma sağlamaz. Dışardaki, bazen görünmez, bazen de görünür bir şekilde içeriye girmiş, içeriyi kuşatmıştır. Kaçak Elektrik öyküsünde Nuré düpedüz delirir mesela. Bu düpedüz delirmek büyük bir çaresizliğin sonucudur. Eşlerin inançlarındaki farklılık evli olmalarının önünde engel değildir. Pekâlâ, mümkündür bu. Nuré için yaşanılacak bir dünya, kurtuluşun yolu ilahi adaletten, duadan, Allah’a inanmaktan geçerken, kocası için öyle değildir. Nuré’nin kocası diğer kocalar gibi siyasi mücadeleyle Kürt halkının kaderini değiştirebileceğini düşünür ve şimdi tutukludur. Bu karşıtlık nihayet “Komünist kılığına bürünmüş Hızır Aleyhisselam” olarak Nuré’nin karşısına çıkar. Aslında Nuré, farkında olmasa da inandığından çoktan vazgeçmiştir ama artık inanabileceği, yardım alabileceği başka bir makam kalmamıştır. Yavrular adlı öyküde gördüğü rüyanın ardından oğlunun arkadaşlarını alıkoyan Meltem’in hikâyesi Nuré’yi çağrıştırır ancak rüyanın harekete geçirdiği Meltem’in gerçekliği okuru başka bir konuya yönlendirir. Yıllar önce tutuklanan eşinden boşanan Meltem’in sevgilisi bölgede görev yapan bir polistir. Meltem’in oğlu ise sevgilisinin başında olduğu birimin gösteriye müdahalesi sırasında ölür. Burada suçlunun kim olduğu yargısından ziyade öykü, karşıtların iç içe geçtiği, romantik diziler ya da sinema filmlerindeki karşıtlık çatışmasını hatırlatır. Çünkü Diyarbakır’da, hele de Kürt hakları için mücadele yürüten ve tutuklanan birinin eski eşi olmak ağır bir yükümlülüktür. Meltem’in hayatındaki kişi artık öteki olmaktan çıkmışken, yaralandığı nokta tam da budur. Bu yüzden Meltem’in yapabileceği oğluna benzeyenleri dışardan, belki de her iki taraftan korumaktır. Çünkü her ne olursa olsun ölüm ağır gelmiştir. Tıpkı Meltem gibi diğerleri de daha fazla ölmek istemez. Ayrıca, biraz geçmişe gittiğimizde Fent öyküsünde evli subayların, eş adı altında bölgedeki kadınlarla evlilik yaptıklarını ancak bu kadınların aslında eş değil hizmetçi olarak alındıklarını ve bu subaylar tayin edildikten sonra kadınların ailelerinin yanına geri döndüklerini öğreniriz dolaylı olarak. Bölge halkı kadar, bölgede görev yapanların ve sınıfsal olarak faklı bir statüde yer alanların da yaşamını belirleyen başka dinamikler vardır artık. Bu, tam olarak gündelik hayattır. Gündelik hayat, karşıtları bir araya getirerek onları bazen aynı potada eritir. Uzak değil İncirin İnancı, Hayali Kırıntılar, Yeni Bağlar, Kalıntılar, İki Katlı, Kaçak Elektrik, Fent, Rüzgâr Eserse, İyi Bir Çift, Sayaç, Viyan, Yavrular, Uğurlama Eylem Ata Güleç’in Uzak Değil kitabında yer alan öyküleri. Bu öyküler, tıpkı Boşlukta Büyüyen kitabındaki öyküleri gibi, yazarın yaşadığı bölgede geçen hikâyeler. Bu öykülerle yazar bizlere kentin kapılarını açıp orada yaşananları sade ve akıcı bir dille anlatıyor. Bağırmadan, didaktik bir anlatıma kaçmadan yazıyor. Büyüleyen, baştan çıkartan ya da kurtaran kahramanlar yok. Hiçbir kahramanını yargılayıp mahkum etmiyor. Güleç’in öykülerin arasında gezinirken sadece birer tanığız okurlar olarak. Öykülerin ne kadar kurgu ne kadar gerçek olduğu sorusunu ise okura bırakıyor yazar. UZAK DEĞİL Eylem Ata Güleç YKY, 2021 88 s.

bottom of page