Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- Elçin Poyrazlar: Yazarak direnmeyi sürdüreceğim
"Kara roman, polisiye, suç romanı, ya da günceli anlatmayı isteyen her metinde artık bir başkaldırı var. Gerçekten yazmak süslü cümleler kurarak şıkır şıkır bir üslupla okurları etkilemek değil bana kalırsa. Gerçekten yazmak var olan tüm edebi şablonları, beklentileri, yerleşik konfor alanlarını yıkmak demek." Oylum Yılmaz, Elçin Poyrazlar ile son romanı Ecel Çiçekleri'nden yola çıkarak, polisiye roman yazmanın inceliklerini, kadın mücadelesinin tekrar tekrar geçtiği zorlu yolları, kadın yazar olmayı, iyilik ve kötülük arasındaki o gergin çizgiyi ve adil bir toplum olma hayalini konuştu. Oylum Yılmaz Aslına bakılırsa Ecel Çiçekleri'ni okuyalı çok oldu. Henüz bir adı yoktu ben onu okuduğumda, kısacası bir roman taslağıydı. Okur okumaz çok heyecanlandığımı, bir sürü notlar alarak yazarı Elçin Poyrazlar'ı bunalttığımı hatırlıyorum! Kimliğini, adaleti, cinsiyetini sorgulayan bir kadın dedektif ve sorgulamayı bırakıp direkt ceza kesmeye girişmiş iki belalı kadın arasındaki gerilim ve bu gerilime ek olarak iyilik ve kötülük, hak ve adalet, toplumsal cinsiyetler ve roller arasındaki tüm o gerginliği bir cinayetler dizisi hikayesine çevirip telleri koparmadan titretmek büyüleyici gelmişti bana. Kaleminin ucunu feminizmden, LGBTİQ'dan yana doğru açıp sivrilten bir yazar, bunu da üstelik edebiyatımızın en delikanlı bölgesi olan polisiyede yapıyordu. Kısacası romanın son halini ve yayımlanmasını merakla bekledim. Nihayetinde Elçin Poyrazlar tam bir polisiye yazarı deneyimiyle bu işin altından kalkmış, okurun kalbini ve dikkatini kazanmayı diğer kitaplarında olduğu gibi bir kez daha başarmıştı. Sevgili Elçin'le kadın mücadelesinin tekrar tekrar geçtiği zorlu yollardan, kadın yazar olmaktan, iyilikten ve kötülükten, adalet hayalinden ve en önemlisi de bir düşünceyi alıp önce suça sonra da cezaya çevirmenin yollarını konuştuk. Litera'nın kadın yazını dosyası için kaleme aldığın yazında, beni hem bir kadın hem yazan bir kadın hem de bir editör olarak çok düşündüren iki cümlen var: "Bugün milyonlarca kız çocuğu ve kadın, kara kurgudan çok daha kara hayatlarda ayakta kalmaya çalışıyorlar. Ve o kadınlar edebiyatta ve hayatta harcanabilir bir vahşet nesnesi değil, hayatını eline alan ana kahraman olmak için tutuşuyor." Eğer bana sorsalardı Elçin Poyrazlar, Ecel Çiçekleri'nde de işte tam bunu anlatıyor derdim. O zaman ben de ‘saf ve düşünceli bir romancı olarak gördüğüm sevgili Oylum benim bu metinle yapmayı istediğim şeyi çok iyi kavramış’ derdim :) Suç edebiyatı geleneğinde kadın, erkeklerin taciz, tecavüz ettiği, öldürdüğü, parçalara ayırarak yok ettiği, kurban, mağdur, zavallı, yine gerekirse erkeklerin kendi erkekliklerini kanıtlamak için kurtardıkları, edilgen, ikincil, zayıf, kafası karışık, isterik, duygusal, içten pazarlıklı, baştan çıkarıcı, fettan, başa bela, erkekleri yoldan çıkaran, manipüle eden, sonra da aldatan karakterlerdir çoğunlukla. Ama suç edebiyatı kadınlara bu bakışı bir fanteziden almaz, tam da hayatın kendisidir kurguya yansıyan. Erkeklerin hem hayata hem de metne bakışlarındaki kadınlığı görürüz çoğunlukla. Oysa kara roman, polisiye, suç romanı, ya da günceli anlatmayı isteyen her metinde artık bir başkaldırı var. Gerçekten yazmak süslü cümleler kurarak şıkır şıkır bir üslupla okurları etkilemek değil bana kalırsa. Gerçekten yazmak var olan tüm edebi şablonları, beklentileri, yerleşik konfor alanlarını yıkmak demek. Bu uyanış kadın yazarların taptaze diliyle geliyor ve aynı gerçek hayattaki kadınlar gibi, kadın karakterler de kendi uyanışını yaşıyor. Bir uçta Suat Komiser, bir uçta Ebru ve Burcu var. Kahraman kim olacak peki!? Ecel Çiçekleri’nde ana kahraman tüm kadınlar aslında. Sen, ben, tecavüze uğrayan, öldürülen, ölmemek için ayak direyen, direnen, üreten, varlığını ısrarla bir erkek üzerinden tanımlama baskısına isyan eden kadınlar. Suat Komiser, kadınlığını sorgulayan, hayatında hiçbir kadının ona rol model olmadığı yalnız bir kadın. Karşısında muazzam bir erkek yapı var. O erkek yapının içinde saygınlık kazanmak için kadınlığından kısıyor. Öfke duyduğunda ona ‘adet mi görüyorsun’ sorusu geliyor örneğin. Bazen aşırı tepkiler verebiliyor, hem erkekler dünyasında kabul edilmek istiyor hem de bunun kendinden götürdüğünü görüyor. Ebru ve Burcu’nun tarafı ise çok daha net. Ne istediklerini ve bunu elde etmek için erkeklerin kurduğu sistemin zaaflarından yararlanmayı iyi biliyorlar. Erkeklerin kendilerinde yarattığı travmaları bir silah gibi onlara karşı kullanmaya karar veriyorlar. Kitabın sonlarında şu paragraf aslında Ebru ve Burcu’nun isyanını iyi açıklıyor: “Hayat sizin için erkekti. Erkekler ise hayatınız oldu. Ne kadar acı çekerseniz çekin dönüp dolaşıp yine erkeklere sığındınız. Kadınlığınızdan utandınız, onu boynunuza asılmış bir ceza gibi taşıdınız. Küçüklükten başlayarak erkeklerden korkan diğer kadınları örnek aldınız. Korku kanınıza aşılandı. Yemeğinize kondu. Salgın gibi suyunuza bulaştı. Korkuyla büyüdünüz.” Polisiye roman yazmanın hem katil ve maktul hem de kahraman/dedektif ve yine katil arasında bir mesafe bırakmakla ilgisi var sanırım. Bu, biliyorsun ki bizim toplumsal kültürümüzde pek olmayan bir şey. Ateş olmayan yerden duman çıkmıyor bizim için. Öldürülen, şiddet gören bir insan mutlaka başını belaya sokacak bir şey yapmıştır, diye düşünülüyor. Beni bir okur olarak büyüleyen şey de gerçek hayatta kuramadığımız bu dengenin polisiye edebiyat aracılığıyla kuruluşunu izlemek, nasıl yapılabileceğinin şahidi olmak. Ecel Çiçekleri bu anlamda bir empati romanı mı sence? Okuyan, "aynı ben!" mi diyecek yoksa "ben olsaydım..." mı diyecek? Bunu okurlardan sıklıkla duyuyorum. ‘Okurken içim biraz soğudu’ diyen, ‘öfkem daha da arttı’ diyen, ‘Keşke daha sert, daha vahşi yazsaymışsınız’ diyen oldu. Okurların nasıl hissetmesi, romanı nasıl değerlendirmesi gerektiğini bir yazar dikte edemez. O roman değil, kişisel gelişim kitabı olur. Ya da kendini çok beğenmiş bir yazarın böbürlenmesinden öteye gidemez metin. Ben, bir erkek Emine Bulut’un boğazını güpegündüz, herkesin içinde keserken onu izleyen ve ‘Anne lütfen ölme’ diye çığlık atan kız çocuğunun dehşetini kavramaya çalıştım. O ‘lütfen’ sözcüğünün içindeki masumiyet, çaresizlik ve yalnızlık her satırda beni isyana sürükledi. O cinayet pek çok kişiyi bir daha dönüşü olmayacak biçimde değiştirdi. Denge meselesine gelince, duygular olmadan roman yazılamaz. Sizi masaya oturmanız için dürtmeyen, itmeyen, rahatsız etmeyen şeylerden söz etmeden hangi metni hakkıyla kurabilirsiniz ki? Öte yandan o polisiye dünyayı kurarken hem katilin hem de kurbanın içinde gezmeyi göze almak gerekiyor. Cinai kurguda her karakterin karanlık köşelerinde dolaşmak ve pek de yargılamamaya çalışmak lazım. Ama emin ol, bu hiç kolay değil. Adalet siyah beyaz keskin çizgileri olan, mutlak bir kavram değil. Bundan elli yıl önce suç olan bir şey artık suç sayılmayabilir. Ben polisiye yazarı olarak o gri bölgede okurun vicdanını yoklamaktan hoşlanıyorum. İyilerin mutlak iyi, kötülerin mutlak kötü olduğu bir roman müthiş sıkıcı olurdu. Daha doğrusu bu polisiye bir masal olabilirdi ancak. Fakat burada, iyilik ve kötülük, doğruluk ve adalet, gerçek ve kurmaca arasında incelikle yürütülen bir denge meselesi de var sanırım. Polisiye yazarı bu dengeyi nasıl kurar sence? Gerçek hayatta iyi-kötü, adalet-haksızlık dengesini nasıl kuruyoruz? Vicdani terazimize koyduğumuz meseleler bizi ele veriyor. Kimsenin kendisini ‘kötü’ olarak tanımladığını sanmıyorum. Yaptıklarımızın, düşündüklerimizin, eylemlerimizin ‘iyi’ olduğuna inanırız genelde. Dostoyevski’nin ölümsüz kahramanı Raskolnikov öyle değil midir örneğin? Yaşlı kadını öldürürken bir fayda sağladığına inanır. Eğer kötülük eleştirisiyle karşılaşırsak bizi buna iten koşulları, içinde bulunduğumuz ruh halini, geçmiş travmalarımızı bahane ederiz. Adaleti ise önce kendimiz için sağlamak isteriz. Sonra başkaları gelir. Bir polisiye yazarı insanın zaaflarından, kıskançlık ve intikam duygusundan, geçmiş acılarından, suç eğilimlerinden mutlaka faydalanır. Bir suçun takibi ve sonunda hak ettiğini düşündüğümüz adalet de polisiyenin ana konusudur. Ama suçlu-kurban ikilemi de yazarın yakasını bırakmaz. Her kurban masum mudur ya da suçlu görülen aynı zamanda kurban olamaz mı? Adalet siyah beyaz keskin çizgileri olan, mutlak bir kavram değil. Bundan elli yıl önce suç olan bir şey artık suç sayılmayabilir. Ben polisiye yazarı olarak o gri bölgede okurun vicdanını yoklamaktan hoşlanıyorum. İyilerin mutlak iyi, kötülerin mutlak kötü olduğu bir roman müthiş sıkıcı olurdu. Daha doğrusu bu polisiye bir masal olabilirdi ancak. Hep merak ettiğim bir şey var. Bizler genel olarak adaleti devletten bekler fakat adaleti yine de içimizde bir yerlerde devletten ummayız. Yani bir polis dedektifinin adaleti sağlayacağı düşüncesi hayalden öteye gidemez gibi gelir. Bir kadın polis dedektif olarak karşımıza çıkan Suat Komiser'de de sanki aynı beklenti ama umutsuzluk var gibi. Ya da daha doğrusu bir kahraman olarak bunu kafasına takıyor gibi geliyor biz okurlara. Ataerkil bir polis devletinde yaşayan ve onun tam kalbinde duran Suat'ın tüm çelişkileri hikayenin gidişatını nasıl etkiliyor sence? Suat Komiser bende şu soruyu uyandırıyor; ben tek başıma ne yapabilirim? ‘Evet kuşkularım var, adalet için çalışıyorum ama bir yanda feci bir haksızlık dalgası var ve ben bana verilen yetkiler benim elimi kolumu bağlıyor’..Bu hepimizin zaman zaman kapıldığı bir duygu değil mi? Bizi öğrenilmiş çaresizliğe sürükleyen? O yüzden birileri adaleti eline almaya kalkıp bir cinayet serisine giriştiğinde içimizde hafif bir soğuma oluşuyor. Ama diğer yandan o soğumanın da doğruyu temsil etmediğini hissediyoruz. Doğru nedir? Biz nerede eksik kalıyoruz? Ne yapabiliriz? Bu romanla okurda bir ahlak karmaşası yaratabildiysem bu beni memnun eder. Öykünün ana raylarını da Suat Zamir’in o çelişkisi üstüne yerleştirmek istedim. Çünkü Suat’ın çelişkisi hepimizin çelişkisi. O hem kadın hem de bir polis olarak gücünün farkında değil, aynı bizim de kendi gücümüzün farkında olmadığımız gibi. Ve her şey ilk soruyu sormakla başlıyor; ben ne yapabilirim? Biz seninle bu söyleşiyi yaptığımız sırada, ne yazık ki kara bir tesadüf gerçekleşti ve Türkiye İstanbul Sözleşmesi'ni uygulamama kararı aldı. Kadının varoluş mücadelesi elbette devletlerin gücü karşısında son bulmayacak ama büyük çabalarla atılmış adımlardan geri dönmek, döndürülmeye çalışılmak da kuşkusuz ki büyük bir öfke yaratıyor. Şiddet sarmalının içine zorla çekilmek istenen kadınlara, şiddetin tam kalbinden yazan biri olarak ne demek istersin? Kadınlar için çok daha kara ve zorlu bir dönem başlıyor. Ama ümitsizliğe kapılma lüksümüz yok. Mücadelenin kolay olmadığını hep biliyorduk. Öte yandan bu karar yapısal şiddetin hukukla pekiştirilmiş halini temsil ediyor benim gözümde. Kadınlara, kız çocuklarına, LGBTİ+’lara duyulan nefretin ve korkunun vücut bulmuş hali. Ve bir nevi kadın katillerine öldürme yetkisi vermek demek. Kadınlar üstündeki abluka daha da sıkıştırılmış oldu ve kadınların haklı öfkesi büyüyor. Şiddetle iktidar kurma siyasetini bozmak için bu öfkeyi kullanmak gerekli. Ses çıkarmak ve direnmekten vazgeçmemek. Ben kendi adıma yazarak direnmeyi sürdüreceğim. Suat Zamir'in bir kadın ve bir polis olarak hikaye içinde cinayetleri çözmeye çalışırken "anıt sayaç"ı keşfetme sahnesi var. Bu o kadar gerçekçi olmuş ki! Şiddetten ölen kadınlar için durmaksızın işleyen bu anıt sayacı hangi işi yaparsak yapalım, toplumun hangi kesiminden olursak olalım bilmeyebiliriz elbette. Suat'ın macerası da Ecel Çiçekleri'nin hikayesi de sanki bu keşiften sonra değişiyor gibi geldi bana, ne dersin? Hayatta da böyle olabilir mi? Tesadüfen değil, kıskançlıktan, varlıktan, yokluktan, geçim derdinden falan değil de sadece ve sadece kadın olduğumuz için öldürülebileceğimizi ve şiddete uğrayabileceğimizi gerçekten kavradığımız o an, gerçek hayatta da son derece hayati değil mi? Ecel Çiçekleri’nde karakterler açısından iki önemli eşik var. Biri Suat Zamir’in her gün büyük bir vahşet içinde öldürülen kadınların sayısını bir sayaçta toplu olarak görmesi, diğeri de Ebru ve Burcu’nun Emine Bulut cinayetini televizyonda izlemeleri. İki tarafın hikayeleri de bu keşiflerden sonra tetikleniyor. Ve evet, biz de kendi hayatımızda ilk kez şiddetle karşılaştığımızda o bildiğimiz ve umduğumuz hayatın aslında ne kadar pamuk ipliğine bağlı olduğunu fark ediyoruz. Bize dokunmaz sandığımız şeyin çok yakın olduğunu, zarar vermeyeceğini düşündüklerimizin tam da bizi hedeflediğini görüyoruz. Küçükken bize işlenen korkularımız yüzeye çıkıyor. Kız çocukken bize diğer kadınlar tarafından öğretilen ‘erkeklerden kork’ komutu bir anda canlanıyor. Şiddet, sosyal sınıf, şöhret, para, meslek, eğitim ve aile ayırmıyor. Kadınların hemen hepsi bu tehditle yaşamak durumunda. Ve aslında bizi en çok yaralayanlar bize en yakın olanlar. Çocukların çoğunun şiddetle ilk tanıştığı yer aile. Ve asıl mesele de şu; biz o şiddet tehdidini nasıl yönetmeyi seçiyoruz? Buna boyun mu eğiyoruz, yoksa güç ve dayanışma bulmaya mı çalışıyoruz? Ecel Çiçekleri bir yandan hayattan ve ataerkil düzenden intikamını almaya çalışan iki kadınla, diğer taraftan düzen içindeki adalete inanmaya çalışan bir başka kadın arasındaki gerilimin hikayesi. Gerilimin tellerini ise elbette eril bakış açıları ve erkekler titretiyor. Hikayedeki bütün erkek karakterlerin bana bir ortak özelliği var gibi geldi, kim olurlarsa olsunlar hayatlarındaki ve etraflarındaki kadınları aslında hiç mi hiç görmüyorlar. Yani "gerçekten" görmüyorlar. Ne dersin? Bu soru bana geçenlerde okuduğum bir şeyi anımsattı. Erkeklerin çoğu için ‘görünür kadın demek genç ve güzel kadın demektir’ şeklinde bir cümleydi. Romandaki Selim Komiser de Suat Zamir’i fazla ‘erkeksi’ buluyor ve daha ‘kadınsı kadınlardan’ hoşlanıyor. Hanım hanımcık, narin, ince sesli eski nişanlısını hatırlıyor bir bölümde. Onun kafasındaki ‘kadın’ tanımına uymuyor çünkü Suat. Ya da yuvarlak hatlara sahip Burcu’ya erkekler dönüp dönüp bakarken, ‘sıska ve erkeksi’ görülen Ebru kentin sokaklarında bir hayalet gibi gezebiliyor. Bu, erkeklerin gözündeki ‘kadının’ belli kalıplara girmesiyle örtüşen bir durum. Belli bir yaşta, belli bir kiloda, belli mesleklerde ve belli siyasette olan kadınlar erkekler için kadın bile değil. Yani ne yaşadıkları, ne düşündükleri, ne hissettikleri önemli değil. Erkeğin kendi varoluşu üstünden o kadını tanımlama refleksi çok yaygın. Annesi, kızkardeşi, kızı, eski karısı, yeni sevgilisi vb. Erkek romancılar da bunu yüzyıllarca yapmadılar mı? Kadın karakter ancak ana kahraman erkeğe hissettirdikleri üstünden var olabildi metinlerde. Kadınların cinsel arzuları, hayalleri, hedefleri, öfkeleri olduğunu keşfetmek için çok uzun zaman geçmesi gerekti. Ancak kadınlar hem gerçek hayatta hem de edebiyatta kendi görünürlüklerini sağlama peşinde, bu bana cesaret veriyor. Lafı hiç dolandırmadan direkt soracağım, Ebru ve Burcu birbirine aşık iki kadın mı? Yoksa onları bir araya getiren şey dermansız dertlerin icabına birlikte bakmak ve intikam almak arzusu mu? Sanki hepsi birdenmiş gibi geliyor bana ama... Ebru ve Burcu arasındaki bağı açık ederek okurun zevkini elinden almak istemiyorum. Bu ilişki üstüne en önce okur yorum yapsın isterim. Ama şunu söyleyebilirim; onlar kendi hayatlarının ortak davasını bulmuş, birbirine hayran iki kadın. Ebru Burcu’nun yenilgiyi asla kabul etmemesine, Burcu da Ebru’nun zekası ve soğukkanlılığına hayran. İkisi birbirine dayanarak ayakta kalabiliyorlar. Neredeyse tek vücut gibi. Şunu hissediyorum ben; her dostluk biraz sevgililik gibidir. Hayranlık, saygı ve özen olmayan hiçbir bağ yaşamıyor. İktidar hiyerarşisi bulunan hiçbir ilişkide sevgi bulunmuyor. Birini koşulsuz, çıkarsız, kendini düşünmeden sevmek uzak bir hayal. Ama ben o hayali ve onun metindeki aksini çok seviyorum. Kötülüğün cezası iyilikle verilir mi? Bu zor bir soru. Kafama bir dizi soru üşüşüyor. Kötülük nedir? Nerede başlar? Kötü doğulur mu, kötü olunur mu? Çevrenin bunda payı var mı? Her kötülük topluma mı mal edilmeli? Aşırı iyiliğin de kötülük kadar zararlı olduğunu düşünüyorum ben. Her kabul başka bir suça yol açar. Ufak tefek kötülükler de daha büyük kötülüklerin önünü açar. Kötülüğün cezası ise ancak suça dönüştüğünde verilmeli bence. Ve bunu sadece iyilikle değil, caydırıcılıkla da yapmalı. Bireysel suçların cezalandırıldığı ancak toplumsal ya da devlet suçlarının bir kahramanlık olarak gösterildiği politik sistemlerde gerçek bir adaletten söz etmek ise imkansızdır.
- Kara Koyun ve Diğer Masallar ilk kez Türkçede
VakıfBank Kültür Yayınları, Latin Amerika edebiyatının Boom kuşağı yazarlarından Augusto Monterroso’nun “Kara Koyun ve Diğer Masallar” isimli kitabını Türkçede ilk kez yayımlıyor. Üçlemenin sonuncusu olan ve 40 öykünün yer aldığı bu kitapta, toplumsal düzendeki çarpıklıkları hicveden Monterroso, yaşadığı kültürün inceliklerini ortaya seriyor. Kitap, Augusto Monterroso üçlemesinin son halkası olarak okurla buluşuyor. Latin Amerika edebiyatının keskin kalemlerinden Monterroso’nun bu kitabı, yazarın etkileyici ve ironik üslubunu bir kez daha ortaya koyuyor. Türkçe çevirisini Mehmet Sait Şener’in yaptığı kitapta, fabl ve masallar mecazi anlatımla iç içe geçiyor. Monterroso, birbirinden bağımsız olay dizilerine sahip sıra dışı konuları 40 kısa öyküde işliyor. Öykülerinde Antik Yunan, Pygmalion ve Homeros’a, Ulysses’e, edebiyatın tarihinin unutulmazları Kafka ile Gregor Samsa’ya gönderme yapıyor. Objeler, hayvanlar konuşuyor; ağustos böcekleri, aslan, baykuş, kartal ve tavşanlar mecazi anlatımda yer edinirken, öyküler bir mesaj ve toplum yapısını yansıtabiliyor. Darbeler coğrafyasında edebiyat Monterroso’nun yalnızca “Kara Koyun ve Diğer Masallar” kitabını anlamak için değil, diğer eserlerini, dil ile anlatım yapısını anlamak için Latin Amerika edebiyatında Boom etkisine yakından bakmak gerekiyor. Darbeler coğrafyası olarak da geçen Latin Amerika’da Márquez, Fuentes, Cortázar ve Llosa gibi önemli yazarlar, baskıcı rejimler karşısında dilin ve konu hatlarının tüm imkânlarını değerlendirdi. Darbe karşıtı yazarlar dolaylı anlatım, mizah ve ironi başta olmak üzere varoluşçu bir bakış açısıyla ortaya koyulan yepyeni anlatım yöntemleri geliştirdi. Monterroso da eserlerini böyle bir yapıda yazdı. Monterroso, “Devridaim” eserinde âşıklar ve mutsuzları yan yana getirdi, hikâye-deneme anlatısı sundu. “Kara Koyun ve Diğer Masallar”da ise “Toplu Eserler ve Diğer Hikâyeler”de yaptığı gibi farklılığını yansıttı. Toplumsal sorunlar… Kitaba da adını veren “Kara Koyun” öyküsünde, toplumsal yapı ile hayata bakışı tek potada eriten Monterroso, adeta rejim güçleri tarafından hayatlarını yitirenlerin sesi oluyor. “Kötülüğün Monoloğu” öyküsünde de yine toplumsal yaşamda sabitleşen iyilik ve kötülük anlayışını kurgusunun merkezine alan Monterroso, şu satırları kaydediyor: “Günlerden bir gün Kötülük İyilik ile yüz yüze geldi; onu yutarak aralarındaki anlamsız çekişmeye sonsuza dek son vermesine ramak kalmıştı ki, onun ufak tefek hâlini gördü ve şöyle düşündü: ‘Bu bir tuzak olmalı, zira çelimsiz görünen İyilik’i şuracıkta yutarsam, insanlar kötülük ettiğimi düşünür; bense utanç içinde kıvranırken İyilik fırsatı kaçırmayıp beni yutar, fakat bu sefer de insanlar onun iyilik ettiğini düşünürler, çünkü Kötülük’ün yaptığı kötüdür, İyilik’in yaptığı iyidir gibi sabit, basmakalıp zihniyetlerini değiştirmeleri zordur.’ Böylece İyilik bir kez daha paçayı kurtardı.” Guatemalalı yazar Augusto Monterroso’nun “Kara Koyun ve Diğer Masallar”ı, kısa masal ve fabllarıyla Latin Amerika kültürüne dair ayrıntılar sunan özgün bir eser. Augusto Monterroso kimdir? Latin Amerika edebiyatında Gabriel García Márquez, Carlos Fuentes ve Julio Cortázar gibi Boom kuşağı yazarları arasında yer alan Augusto Monterroso, 21 Aralık 1921’de Guatemala’da dünyaya geldi. Honduras vatandaşı olarak hayatını sürdürdü. Ubico rejimine karşı 1944’te Meksika’ya sürgüne giden Monterroso, Bolivya ve Şili’de yaşadı. Monterroso, kısa öykülerinde kullandığı ironik ve mizahi üslubuyla tanındı, ünü Güney Amerika’ya yayıldı. Birçok edebiyat ödülünün de sahibi olan Monterroso, 7 Şubat 2003’te hayata veda etti. Monterroso’nun “Kara Koyun”, “Devridaim”, “Toplu Eserler ve Diğer Hikâyeler” isimli kitapları VBKY tarafından Türkçe’de ilk kez edebiyatseverlerle buluşturuldu. KARA KOYUN VE DİĞER MASALLAR Augusto Monterroso Çeviren: Mehmet Sait Şener VBKY, 60 s. İstanbul, 2021.
- ON SORU: İlkay Akkaya
1. Neler yapıyorsunuz? Son yıllarda tarım öğrenmeye çalışıyordum. Pandemiden dolayı konserler olmayınca neredeyse tamamen tarımla uğraşıyorum. İki aydır lavantalara yoğunlaştım ve 500 kadar lavanta diktim, hala da dikiyorum. Bu, gündüz faaliyeti. Akşamları da SMA'lı bebekler için instagram canlı yayınları yapıyorum. Bir bebeğimizin kampanyası bitmek üzere, heyecanla tamamına erdirmek için uğraşıyoruz. Bebeğimizin adı Aziz Cemal. İsmi, bir roman kahramanının ismi gibi. Belki de yazar olur büyüyünce. Bunlar dışında köpekler, kediler ve tavuklarla birlikte yaşadığımız için, onların rutin işleri ile uğraşıyorum ve onları seviyorum. Gazapizm'le bir projemiz var. Birlikte yapacağımız şarkıyı bitirmeye uğraşıyorum. Böyle böyle geçiyor günler. 2. En son hangi kitabı okudunuz? Kızımın çevirisini yaptığı bir kitap yayınlandı kısa bir süre önce. Ingrid Thobois'nın yazdığı Miss Sarajevo veya Kendinden Kaçan Bir Adam adlı romanı okudum. 3. En son ne zaman kitap hediye ettiniz? Kime? Geçtiğimiz ay, twitter'dan tanıdığım bir dinleyici arkadaşa kitap hediye ettim. 4. Keşke hiç okumamış olsaydım, böylece ilk kez okumanın mutluluğunu yaşayabilirdim dediğiniz bir kitap var mı? Hangisi? Mülksüzler 5. Edebiyat mı kurgudışı mı? Her ikisi de. 6. Bir kitabın içine girme imkanınız olsa bu hangi kitap olurdu? Mülksüzler 7. Hangi kitabı yazmış olmak isterdiniz? İnce Memed 8. Edebiyat uyarlamalarına (Film, dizi, oyun, resim, müzik) nasıl bakıyorsunuz? Uyarlansa ne güzel olur dediğiniz bir eser var mı? Çok riskli bir alan. Çünkü okuyucunun kendi zihinsel ve duygusal katkısı, eseri herkes tarafından öznel bir alana da dahil ediyor. Uyarlayan ve yöneten, iyi bir çevirmen titizliğinde olmazsa üzücü olabiliyor sonuçlar. Vedat Türkali'nin Bir Gün Tek Başına ve Kemal Varol'un Haw romanları sinemaya uyarlansa çok sevinirdim. 9. Yaşasaydı da daha çok kitap yazabilseydi dediğiniz yazar kim? Ursula K. LeGuin 10. Bu soruları başka kime soralım? Kimin cevaplarını merak ederdiniz? Selahattin Demirtaş İLKAY AKKAYA: Marmara Üniversitesi Basın Yayın Yüksekokulu’nu bitirdi. Profesyonel müzik çalışmalarına Grup Yorum’a katılarak başladı. Bir süre İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı’na devam etti. Diğer taraftan özel şan dersleri aldı. Grup Yorum’un çıkardığı “Berivan – Haziranda Ölmek Zor” ve “Türkülerle” albümlerinde yer aldı. 1989 yılında Tuncay Akdoğan’la birlikte gruptan ayrıldı. Bir yıl sonra 10 Ocak 1990’da Grup Yorum’dan kendisiyle birlikte ayrılan arkadaşı Tuncay Akdoğan ve İsmail İlknur ile Grup Kızılırmak’ı kurdu. Grup Kızılırmak’ta uzun soluklu çalışmayan yapan sanatçı bugüne kadar on üç albüme imza attı. Türkiye ve yurtdışında konserler verdi. Çeşitli gazete ve dergilerde haftalık yazılar yazdı. Akkaya, Grup Kızılırmak’la çalışmalarını sürdürdüğü sırada bir yandan da solo çalışmalar yaptı. 1990-92 yılları arasında Ankara Birlik Tiyatrosu tarafından sahneye koyulan “Pir Sultan Abdal” oyununun müziklerini Grup Kızılırmak yaparken, Tuncay Akdoğan anlatıcı, İlkay Akkaya da oyuncu olarak sahnede yer aldı. İlkay Akkaya, 1991 yılında Tarık Akan ve Füsun Demirel'in oynadığı “Bir Küçük Bulut” filminin müziğini yaptı. Grup Kızılırmak'la birlikte başka birçok oyun müziği yapan Akkaya, 2003'te Zafer Diper'in sahnelediği “Talan” adlı oyunda da rol aldı. Mayıs 2005'te Nazım Hikmet'in “Şeyh Bedreddin Destanı” adlı şiiri oyunlaştırılmış şekilde sahnelendi. Bu oyunun müziklerini de Grup Kızılırmak yaptı. Sanatçının ilk solo albümü olan “Kül” 1998'de yayınladı. 1999'da “Salkım Söğüt” adlı ortak bir albüm çalışmasında yer aldı. Daha sonra 2001'de “Unutma” adlı ikinci solo albümü yayınlandı. Üçüncü solo albümü olan “Yine” 2003 yılında yayınlandı. Aralık 2005'te piyasaya sürülen solo albümü olan “Yalnız” ile bir müddet albüm çalışmalarına ara verdi. Sanatçı, beş yıllık bir aradan sonra 2010 yılında “Gelmedin Diye” albümüyle hayranlarına merhaba dedi. Sanatçının sonraki albümü “Umut” 2013 yılında piyasaya sürüldü. Son albüm çalışması olan “Hayat” 2015 yılında Ütopya Müzik etiketiyle müzik marketlerde yerini aldı. Kaynak: https://www.biyografya.com/biyografi/21340 Fotoğraflar: http://www.artvizyon.com/ilkay-akkaya/
- 2021 Dublin Edebiyat Ödülü Finalistleri Açıklandı
Bu yıl 26. kez verilecek Dublin Edebiyat Ödülü'nün finalistleri belli oldu. Dublin Belediyesi'nin öncülüğünde düzenlenen ve adaylarını dünyadaki halk kütüphanelerinin okurlarının belirlediği ödüle bu yıl 30 ülkeden 69 kütüphane aday gösterdi. Uzun listede yer alan 49 romanın arasından seçilerek finale kalan altı romandan biri yüz bin euroluk ödülün sahibi olacak. Finalistler şöyle: Bernardine Evaristo - Kız, Kadın, Öteki Valeria Luiselli - Kayıp Çocuk Arşivi Ocean Vuong - Yeryüzünde Bir An İçin Muhteşemiz Colson Whitehead - Nickel Çocukları Fernanda Melchor - Hurricane Season Colum McCann - Apeirogon Ödülün kazananı ise 20 Mayıs 2021'de açıklanacak.
- Çevirmeni Celal Üster, Hayvan Çiftliği'ni anlatıyor
Deniz Yüce Başarır’ın hazırladığı podcast serisi “Ben Okurum”un yeni bölümünde George Orwell’i cesur hayatını ve ünlü eseri Hayvan Çiftliği’ni, kitabı dilimize kazandıran Celal Üster ile birlikte konuşuyor. 2021 itibarıyla ülkemizde hemen hemen her yayınevinin George Orwell kitapları yayımlamaya başlarken, sohbetle bilgiyi buluşturan “Ben Okurum” yeni bölümünü İngiliz yazarın ünlü eseri Hayvan Çiftliği’ne ayırıyor. Bölümde, yergi edebiyatının en iyi örneklerinden biri olarak kabul edilen romanın tarihi göndermelerinin yanı sıra Orwell’in macera dolu hayatı ve bu hayatın sonucunda ortaya çıkan diğer eserleri de masaya yatırılıyor. “Ben Okurum”un yeni bölümü, insanları alt edip yönetime geçen hayvanların akıbetini merak eden, Orwell’in cesur hayatının izlerini sürmek isteyenleri bekliyor. Üster, bu önemli eseri: “Hayvan Çiftliği çok öğretici bir kitap. Yaşadığımız günlerle, yaşadığımız toplumla çok rahat karşılaştırılabilecek, belki de yaşadığımız günleri daha iyi anlamamızı sağlayacak bir kitap. Ve tabii hayvanlar üzerinden insan doğasını çok iyi kavratan bir kitap...” sözleriyle anlatıyor. Her Yaş Okuyabilir Deniz Yüce Başarır, Bir Peri Masalı alt başlığını da taşıyan Hayvan Çiftliği’nden günümüze ve aslında her devire gönderme yapan çok ilginç bölümleri seslendirerek renk kattığı programda, Orwell külliyatı da tartışmaya açılıyor. “George Orwell’in İspanya İç Savaşı’ndaki deneyimi o güne kadarki sosyalizm düşüncesini yerinden oynatıyor, dünya görüşünü değiştiriyor” diye anlatan Celal Üster, bu nedenle Selam Olsun Katalonya’ya kitabından başlayarak, Hayvan Çiftliği ve 1984’ün birbiriyle bağıntılı olduğunu ifade ediyor. Günümüzde bir baskı düzeninin, bireysel hak ve özgürlüklerin yok edildiği bir durumun ortaya çıktığı her toplumda Hayvan Çiftliği ve 1984 kitaplarının yeniden gündeme geldiğine dikkat çeken Üster öte yandan, Hayvan Çiftliği’nin Küçük Prens, Define Adası, Alice Harikalar Diyarında gibi 7’den 70’e okunabilecek kitaplardan biri olduğuna da vurgu yapıyor. Yayıncılık dünyasının deneyimli ismi Deniz Yüce Başarır, “Ben Okurum” adlı podcast serisinin her bölümünde farklı bir konukla birlikte farklı bir kitaba odaklanıyor. Kitaplar üzerine bir arkadaş sohbeti tadında ilerleyen ve aynı zamanda bilgilendiren podcast’te Başarır, kitabın ona hissettirdiklerini anlatırken yazarıyla ilgili anahtar niteliğinde bilgiler vermeyi de ihmal etmiyor. Storytel Türkiye’nin sponsorluğunda hazırlanan “Ben Okurum”un tüm bölümlerine Storytel, Spotify, Apple Podcasts, Podtail, CastBox ve Simplecast’ten ulaşılabilir.
- Enis Batur ve Yiğit Bener Patrick Deville’i Ağırlıyor
Institut français Türkiye’nin düzenlediği Edebiyat Salonu etkinliğinde bu ay Enis Batur ve Yiğit Bener Fransız yazar Patrick Deville’i ağırlıyor. Institut français Türkiye’nin her ay düzenlediği Edebiyat Salonu etkinliğinde bu ay Enis Batur ve Yiğit Bener Fransız yazar Patrick Deville’i konuk edecekler. 31 Mart tarihinde saat 19.00’da Zoom platformunda çevrim içi gerçekleşecek etkinlik için önceden kayıt yaptırmak gerekiyor. Konuşmacılar hakkında Patrick Deville, Viva ve Pura Vida William Walker'ın Yaşamı ve Ölümü adlı romanları Türkçeye çevrilmiş olan Patrick Deville bir düzine roman ve çok sayıda kısa metin ile önsöz ve başyazı yazarıdır. Nantes Üniversitesi’nde karşılaştırmalı edebiyat okudu. İlk romanı 1987’de yayınlandı. Seyahatleri, yazısının temelini oluşturan “kurgusuz romanlar” adını verdiği alışılmadık bir roman türünün gelişmesiyle çoğaldı. Denizlerde ilham bulan, geçmişin izlerini aramak için durmaksızın karaları ve okyanusları tarayan Deville seyahat tutkusunu şöyle açıklıyor: “Seyahat eden bir yazarım … Yazmak için seyahat ediyorum … Seyahat için yazmıyorum …” Enis Batur, şair, yazar ve yayıncı. İstanbul’daki St. Joseph Lisesi’nden mezun oldu, Türkiye ve Fransa’da edebiyat okudu. İlk şiirleri 1970’lerin başında yayınlandı, 200’den fazla kitap, şiir, deneme, kurgu, kolektif eserden oluşan anıtsal bir eserin yazarıdır. Alberto Manguel onun hakkında şunları söyledi: “Enis Batur’u benim ikizim olarak görüyorum. Benim yapacağım gibi hissediyor, görüyor, ifade ediyor. Ne söyleyeceğini ve düşüneceğini önceden biliyorum. Tuhaf, değil mi? ” Enis Batur halen Kırmızı Kedi dergilerini yönetmektedir. Yiğit Bener, yazar, çevirmen, tercüman. İlk romanı 2001’de yayınlandı ve toplam bir düzine roman, öykü, deneme ve çocuk kitabı yazdı. Basta Celine’in Gecenin Sonuna Yolculuk eseri olmak üzere, Fransızcadan Türkçeye birçok eser çevirdi; köşe yazıları yazıyor. Son bir yıldır Institut français’nin edebiyat salonlarına ev sahipliği yapıyor. Katılım için Etkinlik, Zoom üzerinden Türkçe simültane çeviri ile gerçekleşecek. Katılımınız için gereken bağlantı etkinlikten 1 saat önce mail adresinize iletilecektir. Türkçe simültane çeviriden faydalanabilmek için Zoom uygulamasının son versiyonunu indirmeniz gerekmektedir. Kayıt olmak için bağlantıya tıklayınız : https://www.ifturquie.org/etkinlik/salon-edebiyat-yigit-bener-et-enis-baturun-konugu-patrick-deville/ * Patrick Deville fotoğraf : Astrid Di Crollalanza
- Toni Morrison'ın Song of Solomon romanı dizi oluyor
Toni Morrison'a 1978'de Ulusal Kitap Eleştirmenleri Ödülü'nü kazandıran Song of Solomon, George C. Wolfe tarafından televizyona uyarlanacak. Michigan'da yaşayan siyah bir adam olan Macon ‘Milkman’ Dead III'nin hayatını konu alan roman, Afro-Amerikan kimliğini ve köklerini keşfetmeye çalışan kahramanın cehalet, adaletsizlik ve ayrımcılıkla dolu hikâyesini anlatıyor. Roman Türkçede Sibel Özbudun çevirisiyle, Süleyman'ın Şarkısı adıyla Sel Yayıncılık tarafından yayımlanmıştı. Deadline'ın haberine göre Tony ödüllü yönetmen George C. Wolfe'un çekeceği mini seriye dair detaylar önümüzdeki aylarda belli olacak.
- “Geyikli Gece” şiirinde medeniyet – doğa çatışması merkezinde insan
"Turgut Uyar için varoluş trajik bir meseledir, şiirlerinde de bu düşünceyi yansıtır. Lakin Uyar umutsuz bir şair değildir. Varoluşun trajik olmasını kabul eder ve hayatı özgürce yaşamayı seçer. Karamsarlıktansa doğaya bakıp umut etmek ister. Şiirlerinde de gördüğümüz gibi yaşamı parçalarına böler, kurcalar, yırtar ve onunla mücadele eder." Lütfiye Çetin, Turgut Uyar'ın Geyikli Gece şiirinden yola çıkarak şairin poetikası üzerine derinlikli bir inceleme yapıyor. Geyikli Gece neymiş, geyikli gecenin karanlığında bizim için şairin gösterecek neleri varmış, bir hayalden yola çıkılarak nasıl başkaldırılırmış, merak edenlere... Lütfiye Çetin Turgut Uyarı’ın şiirinde en temel konulardan biri insandır. Nermin Menemencioğlu, Turgut Uyar’ı en nihayetinde kolları, bacakları, korkuları ve sevgileri olan bir insan olarak tanımlar (Menemencioğlu 51). Uyar, aynı zamanda bir şehir insanıdır. Demek ki insan ikiye ayrılır; insan ve şehir insanı. Hobbes’a göre insan, doğası gereği vahşi, bencil ve dürtülerine düşkündür. Bu bağlamda ‘şehir insanı’ anlaşmaya tabi olmuş insandır; toplumsal sözleşmeye uymak için dürtülerini bastırır. Uyar, şiirinde kendini yadsımaya değil, anlamaya çalışır. Öz’ü ya da insan doğasını anlamaya çalışan Uyar’ın şiirinden bahsederken sorgulamadan yahut bir arayıştan bahsederiz. Uyar, yaşadığı zamanı ya da düşüncelerini bütün pencerelerden incelemek ister, kurcalar ve unutmaz. Bu kurcalayış Uyar’ın şiirine de oldukça yansır. Bu arayışın içinde Uyar dili imgesel olarak kullanır, şiirlerinde bütün bir resim çizmektense birbirinden bağımsız kesitler sunar. Dünyanın En Güzel Arabistanı kitabının ilk şiiri olan “Geyikli Gece” de Uyar, bir nevi öz arayışının hikayesini bize anlatır. Anlatıcı geçmişine dair bir anıyı anlatıyormuşçasına “geyikli gece”yi tasvir eder. Mehmet Kaplan “Göğe Bakma Durağı” yazısında “Geyikli Gece” şiiri için şöyle der: “Şiirde dikkate şayan olan nokta, “geyikli gece”nin zıddı olan şehir medeniyeti ile beraber ele alınmasıdır. Şairin arzu ettiği, […] şehirden, insanlardan kaçmak, “geyikli gece”ye, yani kadına ve tabiata ulaşmaktır. Şehirde yaşanılan hayat insanları ezer, içgüdülerini tatmine engel olur. Halbuki saadet “geyikli gece”dedir. O, insanı yaşadığı zamandan kurtarır, asli kaynağına götürür” (Kaplan 320). Kaplan’ın işaret ettiği tezatlık şehir ve aşk arasındadır. İnsan – şehir insanı ikiliği içerisinde bir öz arayış göz önünde bulundurulursa, bu tezatlık medeniyet ve doğa bağlamında da incelenebilir. Dolayısıyla, bu yazımda “Geyikli Gece” şiirini medeniyet – doğa çatışması ve insan odağında inceleyeceğim. “Geyikli Gece” şiirinin açılışı ile anlaması zor, çok anlamlı ve mecazi bir dil dünyasının içine düştüğümüzü anlarız. Anlatım “in medias res, konunun orta yerinden” başlıyor gibidir. İlk dizeler okuyucuda merak uyandırır. Korkulacak ya da naylondan olan şey nedir gibi sorular aklımıza gelir: Halbuki korkulacak hiçbir şey yoktu ortalıkta Her şey naylondandı o kadar (Uyar 9) Korkulacak bir neden olmamasına karşın kişi “çocuklar gibi” korkar. Burada kişinin iç dünyası gözler önüne serilir. Korku hissi anımsatılır. V.B Bayrıl, buradaki korku hissini “var olmanın tedirginliğiyle kuşatılmış bir korku” olarak tanımlar (Bayrıl 155). Toplu ölümlerden bahsedilir ve her şey “naylon”dandır (Uyar 9). Naylon imgesi bir yapaylık çağrıştırır. Mehmet Yılmaz ise naylon imgesini iki bağlamda okur (Yılmaz 1897). Ona göre, ilk olarak, naylon, yapay olma durumunu çağrıştırdığı için 1950’ler Türkiye’sinin kentleşme sürecine atıfta bulunulmuştur. İkinci okuması ise, naylonun aynı zamanda yapmacık tavır olarak düşünülebileceği üzerinedir. O halde, yapmacık tavır, kentte yaşayan modern bireyin özelliklerinden bir tanesidir. Böylece insan ikiliği tekrar karşımıza çıkar. Fakat, korkular ve yapaylık “geyikli gece”den ayrıdır. Bütün korkular “geyikli gece”nin bulunması ile son bulmuştur. Bu durumda “geyikli gece” bir tür kaçış mekânı olarak karşımıza çıkar. İlerleyen dizelerde ise “geyikli gece”nin özellikleri sıralanır: Geyikli geceyi hep bilmelisiniz Yeşil ve yabani uzak ormanlarda Güneşin asfalt sonlarında batmasile ağırdan Hepimizi vakitten kurtaracak (Uyar 9) “Geyikli gece”, “asfalt”ın bittiği, “yeşil ve yabani ormanlar”ın başladığı yerdedir. İnsanları vakitten kurtarır. Kurtarılan şeyin vakit olması önemlidir. Vakit, belirlenmiş bir zaman dilimidir. “Geyikli gece” kentleşmiş modern bireyi gündelik işlerinden, iş mesaisinden ya da zamanlı işlerinden kurtarır. Bu kaçış mekânı karanlıkta, güneşin batması ile ortaya çıkar. Dolayısıyla “geyikli gece” her zaman bilinmelidir; kişi sürekli hatırlamalı ve unutmamalıdır. “Geyikli gece”nin özelliklerinin anlatılmasıyla kaçış mekanının konumlandığı yer bariz hale gelir. Bu mekân, şehrin bittiği, günlük işlerin önemini yitirdiği yer olan doğadır. Karşıtlığı ise medeniyettir. Medeniyet “toprağı sürdük” sözleriyle karşımıza çıkar. “Gladyatörler” ve “dişliler” ise medeniyetlerin içerisindeki savaşı ve sanayileşme sürecini temsil eder gibidir. Fakat, toprağı sürme sürecinde insanlık “kaybol”ur; kendi olmaktan çıkar. Bu nedenle “geyikli gece” “büyük şehirlerden” kurtarılmalıdır. Anlatıcı, kurtarma sürecini şöyle dile getirir: Gizleyerek yahut döğüşerek Geyikli geceyi kurtardık Böylelikle “geyikli gece” bir mekân özelliği daha kazanır. Kaçış mekânı aynı zamanda kurtarılmış bir mekân olur. Yani, “geyikli gece” hem kurtarıldıkça hem de insanı kurtardıkça var olur. Uygarlığın kurucusu olan insan ise “geyikli gece”nin var olduğunu bilerek “umut” taşır. “Geyikli gece”nin, yani doğanın karşısında konumlandırılan medeniyet, tarım, sanayi ve savaş ile ilişkilendirilir. Anlatıcı ilerleyen dizelerde “geyikli gece”yi tanımlarken doğa imgeleri kullanmaya devam eder: “Geyikli gecenin arkası ağaç Ayağının suya değdiği yerde bir gökyüzü Çatal boynuzlarında soğuk ayışığı” (Uyar 10) “Ağaç”, “su”, ve “gökyüzü” birebir doğadan alınmış imgelerdir ve “geyikli gece”nin doğa olduğuna tekrardan atıfta bulunurlar. Burada anlatım kısa bir süreliğine değişir. Anlatıcı sanki “geyikli gece”nin içerisinde, orayı görerek betimliyor gibidir. Aşk da “geyikli gece”nin içerisindedir. Aşk artık bulunmayan bir duyguymuş gibi anlatılır: İster istemez aşkları hatırlatır Eskiden güzel kadınlar ve aşklar olmuş Şimdi de var biliyorum (Uyar 10) “Bir yandan toprağı sür[erken] / Bir yandan kaybol[an]” (Uyar 9) anlatıcı, muhtemelen kayboluşu ile hissettiği duyguları da kaybetmiştir. Dolayısıyla aşk, şehir mekânında adeta bir efsane olarak anlatılır. Fakat aşk “geyikli gece”de hâlâ “eski” ve en doğal hali ile yaşanır: Örneğin Manastırda oturur içerdik iki kişi Ya da yatakta sevişirdik bir kadın bir erkek Öpüşlerimiz gitgide ısınırdı Koltukaltlarımız gitgide tatlı gelirdi Geyikli gecenin karanlığında (Uyar 10) Böylece aşk, bütün cinselliği ve en saf hali ile karşımıza çıkarken “geyikli gece” mekanının içinde konumlandırılır. Aynı zamanda “geyikli gece”nin konumu ve nasıl gidileceği, daha doğrusu, nasıl gidilemeyeceği anlatılır: Hiçbir şey umurumda değil diyorum Aşktan ve umuttan başka Bir anda üç kadeh ve üç yeni şarkı Belleğimde tüylü tüylü geyikli gece duruyor Biliyorum gemiler götüremez Neonlar ve teoriler ışıtamaz yanını yöresini (Uyar 10) “Geyikli gece” insanın belleğinde, yani zihnindedir ve geçiş için gerekli olan şey “üç kadeh ve üç yeni şarkı”dır. Alkol, insanı sarhoş eder ve kendi bilincinden uzaklaştırır. Böylelikle kişi kontrolü elden bırakarak duygularına ve içgüdülerine teslim olur. Kontrolün bırakıldığı ve saf duygulara geçildiği noktada da “geyikli gece”ye geçiş gerçekleşir. Bu nedenle “geyikli gece” fiziki bir mekân değildir. İnsanlar oraya bir gemi ile gidemez, şehrin “neon” ışıkları ve aklın ürettiği “teoriler” orayı aydınlatamaz ya da sızamaz. “Geyikli gecenin karanlığında” hepsi kaybolur. Böylelikle şiirdeki zıtlık unsurları iki farklı mekân ile karşımıza çıkar; gerçek, fiziki mekân olan şehir ve düşsel mekân olan “geyikli gece”. Aynı şehirde yaşamalarına rağmen, “geyikli gece”yi bilen insanlar ile şehirde yaşayan insanların özellikleri birbirinden farklıdır. “Geyikli gece”yi bilen insanlar herkesin unuttuğunu hatırlayanlardır. Aldatılmışlar fakat aldanmamışlardır; dürtülerine, özlerine hâlâ sahiptirler ve özlemini çekerler. Şehir insanları ve “geyikli gece” insanları ayrımı bu dizelerde keskin bir şekilde ayrılır. “Durum[ları] başta ve sonda ayrı ayrıysa / Başta ve sonda ayrı oldu[klarındandır].” Şehir insanları “büyük oteller”de, “kesme avizeler” ve “çıplak kadın omuzlarında” eğlenirken, “geyikli gece” insanları zamanın nasıl geçtiğini bilmeden, bu eğlencelere şaşırır (Uyar, 11). “Geyikli gece” insanları için söylenilen ‘biz’lik anlatısı mesaisinden yakınan, hayatını maaştan maaşa kuran alt sınıf olarak okunabilir. Karşı tarafına konumlandıran şehir insanları da bu denklemin içerisinde zengin sınıfıdır. Mesai ile çalışan sınıf “hüzün”lüdür. Fakat anlatılan hüzün, üzgünlük durumundan daha çok öfkeye işarettir. Şehir hayatı içerisinde “çaresiz” düşen bu sınıf, hukuk ya da ahlak kurallarını çiğneyerek, yani toplumsal sözleşmeyi bozarak, toplumla çatışmayı hayal etmektedir: Hüznümüzü büyük şeylerden sanırsanız yanılırsınız Örneğin üç bardak şarap içsek kurtulurduk Yahut bir adam bıçaklasak Yahut sokaklara tükürsek (Uyar 11) Bu hayal bir başkaldırı olarak okunabilir. Dürtülerini, aşkını ve kendini sürekli bastırmak durumunda kalan bireyin isyanı, toplumsal sözleşmeyi bozmak olabilir. Lakin çarenin çatışma olmadığını bilirler: Ama en iyisi çeker giderdik Gider geyikli gecede uydurduk (Uyar 11) Anlatıcı için çare her zaman kaçış mekânı olan “geyikli gece”dir. Böylelikle, toplum ile çatışmaktansa kaçmayı, yani “geyikli gece”ye geçmeyi yeğlerler. Şiirin sonlarına doğru anlatıcı bir nevi neden “geyikli gece”de kalmak istediğini savunur. Anlatım yeniden kısa bir süreliğine değişir: “Geyiğin gözleri pırıl pırıl gecede İmdat ateşleri gibi ürkek telaşlı Sultan hançerleri gibi ayışığında Bir yanında üstüste üstüste kayalar Öbür yanında ben” (Uyar 11) Anlatıcı tekrar “geyikli gece”nin içindeymişçesine etrafını betimlemeye başlar. Karanlığın içerisinde “geyiğin gözleri” sanki bir yardım ışığıymış gibi parıldar ama “imdat ateşleri” ürkektir. Medeniyet – doğa çatışmasının ortasında kalan insan yardım ister fakat bitmek bilmeyen korku ve endişe hali onu bırakmamaktadır. Anlatıcı savunmasını yapmaya başlar: Ama siz zavallısınız ben de zavallıyım Eskimiş şeylerle avunamıyoruz Domino taşları ve soğuk ikindiler Çiçekli elbiseleriyle yabancı kalabalık Gölgemiz tortop ayakucumuzda Sevinsek de sonunu biliyoruz (Uyar 11) Kişi artık şehir mekânında avuntu bulamadığını anlatır. Domino oynamak, caddelerde gezmek onun için yeterli değildir, ona uzaktır. “Kalabalık”lar yabancıdır, kişi kendini şehir mekanına ait hissetmez. Gölgesi bile ayakucunda toplanmış, gitmeye hazırdır. Böylelikle “geyikli gece”ye son defa geçiş başlar: Borçları kefilleri ve bonoları unutuyorum İkramiyeler bensiz çekiliyor dünyada Daha ilk oturumda suçsuz çıkıyorum (Uyar 11) Ekonomik sıkıntılar artık anlatıcının umurunda değildir, dünya onsuz dönmeye devam eder. Her şey şehir mekânında kalmak için hazırdır. İnsanın “geyikli gece”ye geçmesi, insan – şehir insanı ikileminin nedeni olan topluluk sözleşmesine artık tabi olmadığı anlamına gelir. Böylelikle anlatıcı dürtüleri, aşkı ve cinselliği ile sadece bir ‘insan’ olabilecektir. Yaptığı savunma ile toplum, kişiyi “ilk oturumda suçsuz” bulur. Önder Otçu kişinin suçsuz bulunmasını toplumun kişiyi haksız çıkarmak için gerçekleştirdiği bir hareket olarak okur (Otçu 215). Kişi toplumdan uzak durma seçimini yapmış, “önceden ayrılış”ını gerçekleştirmiştir. Bu ayrılık toplumu suçlu hissettirecek, böylelikle toplumu tehdit edecektir. Çünkü kişinin suçu hazzın gerçek olduğunu göstermektir. Fakat kanaatime göre toplum, kişiyi haksız çıkarmak için değil, anlatıcının toplum huzurunu bozmaması için affetmiştir. Çünkü kişi şehir mekânında kaldıkça hukuk ve ahlak kurallarını çiğnemeyi çoktan hayal etmiş, bunu dile getirmiştir (Uyar 9). Seçimini yapmış olan kişi her hâlükârda “geyikli gece”ye geçmek için elinden geleni yapacaktır ki “geyikli gece”ye gidiş – geliş çoktan başlamıştır. Toplum da bunun farkındadır. Kişi “bir bardak şarabı” kendi için içer. Alkol ile bilinç kontrolü bırakılmıştır. “Geyikli gece”nin içindeki anlatıcı tekrar gelir: “Halbuki geyikli gece ormanda Keskin mavi ve hışırtılı Geyikli geceye geçiyorum” (Uyar, 11) Burada sanki bir şaşkınlık hissi vardır. Anlatıcı “geyikli gece”nin “ormanda” olmasını beklerken, kendini başka bir yerde bulmuş gibidir. Ama anlatıcı yine de “geyikli geceye” geçişini tamamlar. Şiirin en son dizesinde anlatıcı “uzanıp kendi yanakları[n]dan [öper]”. Şaşkınlık hissi anlatıcıdan okuyucuya geçer. Kişi artık bölünmüş, tabiri caizse iki vücut haline gelmiştir. Kendisine uzanır ve uykuya dalmak üzere olan bir çocuğu yatırır gibi kendini uykuya yatırır. İnsan – şehir insanı ikilemi şimdi iki bedende vücut bulmuş, şehir insanı vücudu uykuya geçmiştir. Vakit, insanın “geyikli gece”de yaşama vaktidir. “Geyikli Gece” şiirinde “geyikli gece” doğa olarak tasvir edilir. “Yeşil”, “yabani” ve “asfalt”ın bittiği yerdedir (Uyar 9). “Geyikli gece”nin var olmasıyla insan huzura kavuşabilir, şehir mekanının, modernliğin ve medeniyetin zorunlu kıldığı tüm şartlar önemsiz hale gelir. Savaşların, sanayinin ve ekonominin neden olduğu korku, çaresizlik ve endişe hali, “geyikli gece”nin karanlığıyla silinir. “Geyikli gece”deki insan heyecanlı ve kaygısızdır. Yeniden umut etmeye ve aşka inanmaya başlar; özüne, duygu ve dürtülerini özgürce yaşayabileceği yere geri döner. “Geyikli Gece” şiiri doğa – medeniyet çatışması üzerinde kurulmuş, kanaatimce insan özünü inceleyen bir şiirdir. Bu çatışma insanları insan – şehir insanı olarak ikiye böler. Kişinin şehir mekânında yaşadığı korku, endişe ve hüzün durumu, depresifl bir duygu durumundan ziyade medeniyete ve onun zengin sınıfına olan öfkedir. Dürtülerin bastırılması, “geyikli gece”nin “bilinmesi”, yani hatırlanması ile gereksiz hale gelmiştir. Çünkü artık “insan” olarak yaşanabilecek bir mekân bulunur. Lakin bu mekân, şehir mekânı gibi fiziki bir mekân değildir; düşseldir, alkolle, yani bilincin kontrolünün bitirildiği yerde ortaya çıkar. Suçsuz bulunan kişi artık özgürleşmiştir. Çatışma içindeki insanın bölünmüşlüğü adeta iki vücut olarak karşımıza çıkar. Biri derin bir uykuya geçmeye hazırken, diğeri onu yatırmaya ve yaşamaya hazırdır. Böylelikle çatışma bedenselleşir. Turgut Uyar için varoluş trajik bir meseledir, şiirlerinde de bu düşünceyi yansıtır. Lakin Uyar umutsuz bir şair değildir. Varoluşun trajik olmasını kabul eder ve hayatı özgürce yaşamayı seçer. Karamsarlıktansa doğaya bakıp umut etmek ister. Şiirlerinde de gördüğümüz gibi yaşamı parçalarına böler, kurcalar, yırtar ve onunla mücadele eder. KAYNAKÇA Kaplan, Mehmet. Şiir Tahlilleri 2: Cumhuriyet Devri Şiiri. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2019. Şiirde Dün Yok Mu: Turgut Uyar Üzerine. Haz. Tomris Uyar. İstanbul: Can Yayınları, 1999. _________________________________. Bayrıl, Vural B. “Ne Varsa Geyikli Gecede İdi”, s. 154-157. _________________________________. Menemencioğlu, Nermin. “Turgut Uyar’ın Şiiri”, s. 50-59. _________________________________. Otçu, Önder. “Yalnızlığın Kusursuz Çekirdeği”, s. 204-228. Uyar, Turgut. Dünyanın En Güzel Arabistanı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2020. Yılmaz, Mehmet. “Kente Alışamayan Uyumsuz Bireyin Öyküsü: Turgut Uyar’ın Geyikli Gece Şiiri Üzerine Bir Tahlil Denemesi”. Turkish Studies – Language and Literature 6/3, s.1893-1906.
- Women's Prize for Fiction uzun listesi açıklandı
Dünyanın saygın edebiyat ödüllerinden Women's Prize for Fiction'ın uzun listesi açıklandı. Her yıl, dünya çapında İngilizce yazan kadın yazarların kaleme aldığı ve İngiltere'de yayımlanmış olan en iyi kurgu esere verilen Women's Prize for Fiction'ın kazananı 30,000 sterlin değerindeki ödüle ve Bessia adıyla bilinen bronz heykelciğe kavuşacak. Altı kitaplık kısa liste 28 Nisan'da, kazanan kitap ise 7 Temmuz'da açıklanacak. Ödülün geçen yılki sahibi Hamnet romanıyla Maggie O'Farrell olmuştu. Bu roman, önümüzdeki aylarda Domingo Kitap etiketiyle ve Kıvanç Güney çevirisiyle Türkçede yayımlanacak. Önceki senelerin kazananları arasında Zadie Smith, Tayari, Jones, Carol Shields ve Chimamanda Ngozi Adichie'nin de bulunduğu ödülün bu yılki uzun listesi şöyle: Dawn French, Because of You Avni Doshi, Burnt Sugar Annabel Lyon, Consent Torrey Peters, Detransition, Baby Naoise Dolan, Exciting Times Cherie Jones, How the One-Armed Sister Sweeps Her House Raven Leilani, Luster Patricia Lockwood, No One is Talking About This Kathleen MacMahon, Nothing But Blue Sky Susanna Clarke, Piranesi Clare Chambers, Small Pleasures Ali Smith, Summer Amanda Craig, The Golden Rule Brit Bennett, The Vanishing Half Yaa Gyasi, Transcendent Kingdom Claire Fuller, Unsettled Ground
- "Hayatımız Kitap"ın konuğu Murat Yalçın
Kitaba ve yayıncılığa odaklanan online program “Hayatımız Kitap”ın, yeni bölümünde Sibel Oral’ın konuğu; yazar, editör ve kitap-lık dergisinin yayın yönetmeni Murat Yalçın olacak. Türkiye Yayıncılar Birliği’nin hayata geçirdiği programın yeni bölümünde Sibel Oral ve konuğu Murat Yalçın; Yalçın’ın yazarlığı, editörlüğü, günümüz edebiyatına bakışı ve Türkiye’de okuma kültürü üzerine sohbet edecekler. Her perşembe canlı yayınlanan “Hayatımız Kitap”, 25 Mart Perşembe akşamı 21.00’de Türkiye Yayıncılar Birliği’nin YouTube kanalından canlı olarak izlenebilir. Hayatımız Kitap Hakkında Yayıncı ve yazar Metin Celal ile gazeteci ve yazar Sibel Oral “Hayatımız Kitap” programını dönüşümlü olarak yönetiyorlar. Program, yayıncılık sektörünün paydaşlarını bir platform üzerinde bir araya getirerek sektörde çalışanları, sektörle ilgili kişileri, öğrencileri ve Türkiye Yayıncılar Birliği üyelerini bilgilendirmeyi; ufuk açıcı sohbetlerle geleceğe dair öngörüleri, sorunları, yeni fikirleri masaya yatırmayı; topluma yayıncılığı anlatmayı; okumanın önemi ve gerekliliği konusunda bilinç kazandırmayı ve yayıncılık sektörüne itibar kazandırmayı hedefliyor. Her perşembe 21.00-21.45 saatleri arasında canlı yayınlanan “Hayatımız Kitap” programı, Türkiye Yayıncılar Birliği’nin YouTube kanalından izlenebiliyor. “Hayatımız Kitap”ın önceki bölümlerine ise yine YouTube’dan ulaşılabiliyor. .
- Orhan Pamuk’un yeni romanı Veba Geceleri çıktı
Orhan Pamuk’un üzerinde 5 yıldır çalıştığı Veba Geceleri, 1901 yılında 3. Veba Pandemisi döneminde Osmanlı’nın 29. Vilayeti Minger adasında geçiyor. Hem sürükleyici bir siyaset ve aşk romanı hem de Pamuk’un salgın, karantina, devlet ve birey konularını bir masal havasıyla tartıştığı bu tarihi roman, konusuyla yaşadığımız günlere de ışık düşürüyor. 23 Mart’ta okurlarıyla buluşacak roman şimdiden 2021’in en önemli edebiyat olayına dönüşmüş durumda. 1901 baharında Osmanlı İmparatorluğu’nun 29. vilayeti Minger Adası’nda veba salgını baş gösterince Sultan Abdülhamit önce Sağlık Başmüfettişi kimyager Bonkowski Paşa’yı, onun arkasından da genç ve başarılı Doktor Nuri’yi salgını durdurması için adaya gönderir. Padişah kısa bir süre önce genç doktoru, sarayda hapis hayatı yaşattığı ağabeyi önceki padişah V. Murat’ın kızı Pakize Sultan ile evlendirmiştir ve Pakize Sultan da bu yolculukta kocasına eşlik etmektedir. Adada ise genç ve milliyetçi Osmanlı subayı Kolağası Kâmil, onun âşık olduğu adalı Zeynep ve her şeye yetişmeye çalışan Vali Sami Paşa ile güzel sevgilisi Marika vardır. Karantina yasaklarına itaat edilmesi için çaba harcayan bu insanların vebayla, adadaki geleneklerle ve sonunda birbirleriyle ve ölüm tehditleriyle savaşının ve yaşadıkları aşkların hikâyesidir Veba Geceleri. Veba Geceleri Orhan Pamuk Kapak Resmi ve Harita: Orhan Pamuk – Ahmet Işıkçı YKY, 544 s. İstanbul, 2021.
- Yirmibirmart yayında!
Yirmibirmart edebiyat, kültür ve sanat platformu yayın hayatına başladı! Online edebiyat, şiir, kültür ve sanat platformu olan Yirmibirmart, 21 Mart 2021 Pazar günü okurlarla buluştu. Yirmibirmart; kültür sanat haberleri, öykü, sesli öykü, makale, eleştiri, inceleme, podcast yayınları ve video söyleşilerin yer aldığı güncel platform hizmeti verirken, diğer yandan da her ayın 21’inde yayınlanacak olan, sadece şiirlerden oluşan bir de e-dergi hizmeti sunuyor. Kolektif olarak yayın hayatına başlayan Yirmibirmart’ın yayın kurulunda Cenk Kolçak, C.Hakkı Zariç, Emrullah Alp, Ezgi Örnek, Fatoş Avcısoyu Ruso, Sevi Emek Önder ve Şahin Altuner bulunuyor. Platformun teknik ve bilişim desteğini Doğukan Aksakal, grafik tasarımını ise Hıdır Murat Doğan sağlıyor. Çok kültürlü ve çok dilli yayın çizgisinde olan platformun ilk e-dergi sayısında şiirleriyle Açelya Büşra Özdirek, Akın Yanardağ, Cansu Çarlak, Eda Yapanar, Fatoş Avcısoyu Ruso, Gür Genç, Hanifi Yiğittekin, Hasan Temiz, Hasip Bingöl, Hilda Hilst, İhsan Baran, Maria Şakalli, Melek Mustafa, Nihal Başgöl, Pelin Özer, Rona Aslan, Sultan Gülsüm, Şahin Altuner ve Şirin İnci yer alıyor. Güncel platformda ise öyküleriyle, İlhan Durusel, Navid Aghaei, Serenay Şahin, İrfan İlter Yusuf, Hünkar Kılınç, İbrahim Halil Akdağ, Defne Sarıöz ve tefrika öyküsü ile Engin Yıldırım bulunuyor. İnceleme, eleştiri ve deneme yazılarıyla Pakrat Estukyan, Hüseyin Köse, Şahin Altuner, Halil Karapaşaoğlu, Fatoş Avcısoyu Ruso, Emrullah Alp ve Ezgi Duman yer alırken, Serhat Yılmaz ise fotoğraflarıyla Yirmibirmart’ta. Ayrıca çevirileriyle Mehmet Hakkı Suçin, Serhat Yılmaz ve Gürgenç Korkmazel platforma katkı sunarken, Ezgi Örnek’in edebiyat tarihimizde yer eden eski yayın ve dergilerden bir bölümünün her ay yer alacağı Arşiv Köşesi okurla buluşuyor. Yirmibirmart portalına www.yirmibirmart.com adresinden ulaşabilir; şiir, edebiyat, kültür ve sanata dair tüm eserlerinizi platformun mektup@yirmibirmart.com adresine yollayabilirsiniz. MANİFESTO: Yirmibirmart Nedir?/ Biz kimiz? Adımızı, “21 Mart Dünya Şiir Günü” , “Uluslararası Irk Ayrımı İle Mücadele Günü”, “Dünya Ağaç ve Orman Günü” , “Newroz Bayramı, “Gece-Gündüz eşitliği olan Ekinoks”, “Dünya Down Sendromu Farkındalık Günü” gibi yaşamsal ve kültürel mirasların birleşmiş gücünden alan Yirmibirmart kolektifiyiz. Edebiyat, kültür ve sanat ortamına yeni bir soluk katmak, bir öteki izdüşüm sunabilmek adına “Sınırsız Bir Yere…” sloganıyla yola çıktık. Yirmibirmart kolektifi olarak, kültür ve sanat dünyasında nitelikli yayınlarla yeni bir çekim merkezi oluşturma inancını taşıyoruz. Sistem dışı, genç, yeni, tutarlı ve teorik derinlik barındıran, sistemin gazabına uğrayanların sesi ve alışılmışın dışında olabilmeyi düstur edinen bir yayın çizgisini okurla buluşturmayı hedefliyoruz. Düşünsel ve ideolojik duruşumuz gereği ötekileştirici, kimlik inkârına dayanan, cinsiyetçi, homofobik, anti-ekolojist, insan ve hayvan hak / özgürlüklerine aykırı, eril dil ve resmi ideolojinin uzantısı her türlü girişimi reddettiğimizin altını çizmek isteriz. Yirmibirmart kolektifi olarak ikiye ayrılan içeriğimizle online yayın dünyasına giriş yapıyoruz: Platform: Edebiyat, kültür ve sanat alanındaki güncel haber ve gelişmeleri okurla buluşturan; öykü, mor öyküler, sesli şiirler, makale, deneme, tefrika, eleştiri, inceleme, söyleşi, video ve podcast yayınlarımızın yer aldığı, sanat ve edebiyata dair çoklu alt başlıklar içeren bölümlerimizi içermektedir. Yirmibirmart Dergi: Her ay, gün 21’i gösterdiğinde yayınlanmak üzere, yalnızca şiirlerin yer aldığı e-dergi formatımızı içermektedir. Yirmibirmart Hakkında; 21 Mart : Dünya şiir günüdür. 21 Mart : Newroz - Baharın ilk günüdür. 21 Mart : Ekinoks; gece ve gündüzün eşitlendiği gündür - Yaşasın Eşitlik!- 21 Mart : Dünya ağaç, dünya uyku, dünya renk, dünya kukla, dünya ırk ayrımı ile mücadele ve down sendromu farkındalık günüdür. 21 Mart : Öteki, marjinal, muhalif ve biraz da şeydir. 21 Mart : Tüm sanat disiplinlerinin kendine yer bulabileceği özgür bir alandır. 21 Mart : Patikalara inananların buluştuğu meydandır. 21 Mart : Karşı gelebilme potansiyelidir. 21 Mart : Aynı yöne bakan gözlerin ufkudur. 21 Mart : Sözcüklere iltica edenlerin iktidardan uzak yurdudur. 21 Mart : Gelecek zaman için hep bahardır. 21 Mart : Renklerin ve dillerin cesurca yan yana getirilmesidir. 21 Mart : Kaldırımlara inat açan çiçeklerdir. 21 Mart : Yolda olma hikâyesidir. 21 Mart : Şimdiki zamanı sorgulayıcı bir bakıştır. 21 Mart : Dayanışmanın iyileştirici gücüne inanmaktır. 21 Mart : ( ) Herkesin içeriğini kendisinin doldurabileceği boş bir maddedir. 21 Mart : Dünyaya şaşıranların ünlem işaretidir. 21 Mart : Biz’e varıştır. 21 Mart : Yanıtlara yeniden soru sormaktır. 21 Mart : Sınırsız bir yere doğru kolektif bir yürümedir.















