top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5404 sonuç bulundu

  • 2025 Booker Prize Kısa Listesi açıklandı: Altı roman, altı farklı evren

    Dünyanın en saygın edebiyat ödüllerinden Booker Prize’ın 2025 kısa listesi açıklandı. Listede bir önceki ödül sahibi ve ilk kez aday gösterilen üç yazar yer alıyor. Dünya edebiyatının en prestijli ödüllerinden biri kabul edilen Booker Prize, 2025 yılı kısa listesini duyurdu. Altı eserden oluşan bu liste “insanı tüm yönleriyle anlatan” hikâyeleriyle öne çıkıyor. Kısa liste: Susan Choi - Flashlight , Katie Kitamura - Audition , Kiran Desai - The Loneliness of Sonia and Sunny , Ben Markovits - The Rest of Our Lives , Andrew Miller - The Land in Winter , David Szalay - Flesh   Bu yılki kısa liste bir önceki yıllardan ödül almış bir yazarı ve üç ilk kez aday gösterilen yazarı bir araya getiriyor. Kazananın önümüzdeki aylarda açıklanması bekleniyor.

  • 80. Yunus Nadi Ödülleri sahiplerini buldu

    250 yapıtın değerlendirildiği 80. Yunus Nadi Ödülleri’nde şiirden romana, öyküden sosyal bilimlere, karikatür ve fotoğrafa kadar altı dalda kazananlar belli oldu. Türkiye’nin en prestijli edebiyat ve sanat ödüllerinden biri olan Yunus Nadi Ödülleri , 80. yılında sahiplerini buldu. Bu yıl; öykü dalında 64 , roman dalında 58 , şiir dalında 47 , sosyal bilimler araştırması dalında 24 , karikatür dalında 23  ve fotoğraf dalında 34  olmak üzere toplam 250 yapıt  değerlendirildi. Seçici kurulların titiz değerlendirmesi sonucunda ödül kazanan isimler şöyle açıklandı: Roman dalında : Abdullah Ataşçı - Meryem'in Çiçekleri Öykü dalında : Kemal Gündüzalp - Nadya’nın Treni ve Neşe Koçak - Kaybolduğum Şehirler Şiir dalında : Nilay Özer - Yüzü Kelebeklerle Örtülü Sosyal Bilimler Araştırması dalında : Turan Akıncı ve Cemil Baskın Karikatür dalında : Nuhsal Işın Roman dalında, Konur Ertop, Asuman Kafaoğlu Büke, Zeynep Aliye, Öner Yağcı ve Gamze Akdemir’den oluşan seçici kurul tarafından ödülün Abdullah Ataşçı’nın “Meryem’in Çiçekleri” adlı kitabına verilmesi kararlaştırıldı. “Öykü” dalında, Prof. Dr. Aysu Erden, M. Sadık Aslankara, Mehmet Zaman Saçlıoğlu, Sezer Ateş Ayvaz ve Özcan Karabulut’tan oluşan seçici kurul tarafından yapılan değerlendirmede ödülün bu yıl Kemal Gündüzalp’in “Nadya’nın Treni” ve Neşe Koçak’ın “Kaybolduğum Şehirler” adlı kitapları arasında paylaştırılmasına karar verildi. “Şiir” dalında Ataol Behramoğlu, Doğan Hızlan, Eray Canberk, Hüseyin Yurttaş ve Turgay Fişekçi’den oluşan seçici kurul tarafından ödülün Nilay Özer’in “Yüzü Kelebeklerle Örtülü” adlı yapıtına verilmesi kararlaştırıldı. Seçici kurulu Dr. Alev Coşkun, Prof. Dr. Emre Kongar, Prof. Dr. Örsan Kunter Öymen, Prof. Dr. Şaduman Halıcı ve Osman Selim Kocahanoğlu’ndan oluşan “Sosyal Bilimler Araştırması” ödülünün bu yıl, Turan Akıncı’nın “Milli Meclis” ve Cemil Baskın’ın “21 Aydınlanma Yuvasından Biri- Ladik Akpınar Köy Enstitüsü” kitapları arasında paylaştırılmasına karar verildi. Seçici kurulu Metin Peker, Kamil Masaracı, Muhittin Köroğlu, Zafer Temoçin, Akdağ Saydut ve Murat Sayın’dan oluşan “Karikatür” dalında bu yıl ödül Nuhsal Işın’ın savaş, barış, geleceği bir arada işleyen yapıtına verildi. Bu yılki Yunus Nadi Ödülleri’nde, edebiyat ve sanatın farklı disiplinlerinde üretim yapan toplam yedi isim öne çıktı. Ödüllerin töreni ve kazanan eserlerin detayları önümüzdeki günlerde kamuoyuyla paylaşılacak.

  • “Bu roman, çaresiz sessizliklerin ardında yankılanan çığlıkları duymak isteyen herkes için…”

    Gülsel Ceren Güneş, Refika Ayşegül Uzun ile ilk romanı Sessiz  üzerine söyleşti: İlk romanı Sessiz  ile edebiyat sahnesine güçlü bir giriş yapan Refika Ayşegül Uzun; suskunluk, bastırılmış travmalar ve belleğin kayıp alanları gibi zorlu temaların peşine düşüyor. Tanıtım Metninden Başarılı bir avukat olan Lâl’in hayatı, ünlü iş insanı Haluk Varlı hakkında açılan bir taciz davasıyla altüst olur. Medyada patlayan haberler, gazeteci Burak’la yaşadığı yakınlaşma ve geçmişten ansızın çıkan bir kolye, Lâl’i çocukluğunun bastırılmış anılarıyla yüzleşmeye zorlar. Sessiz , yalnızca söylenmeyen sözlerin değil, bedenin taşıdığı izlerin, bastırılan hafızanın ve kadınların sessiz çığlıklarının romanı. Refika Ayşegül Uzun, bu ilk romanında sessizliğin ardında duyulmayı bekleyen sesi arıyor. Okurun iç dünyasına yankı bırakan bu sessizlik, yalnızca sözsüzlükten ibaret değil; bir görmezden gelme, bir hayatta kalma stratejisi ve zamanla evrimleşen bir isyana da dönüşüyor. Uzun’la yazım sürecinden karakter inşasına, toplumsal sessizliklerden bireysel suskunluklara uzanan çok katmanlı bir söyleşi gerçekleştirdik. Sessiz ’in ilk fikri ne zaman ortaya çıktı? Bu romanı yazmaya seni iten temel duygu neydi? Sessiz ’in ilk fikrinin ne zaman ortaya çıktığını tam olarak bilmiyorum aslında. Daha doğrusu benim için sanırım fikirlerden çok dert ettiğim, üzerine kafa yorduğum meseleler oluyor. Sonra o mesele bir hikâyeye gebe kalıyor, hikâye zihnimde büyüyor, gelişiyor ve sonunda da yazıya dökülüveriyor. Bu taraftan bakarsak, kendimi bildim bileli demek daha doğru olur bu sorunun cevabına. Yaşadığımız coğrafyanın evrensel de olan bazı problemleri gerçekten her gün yeni bir trajediyle yüzleştiriyor hepimizi. Patriyarkal düzen, otorite, iktidar, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, kadınların ve LGBTIQA’ların uğradığı cinsel, fiziksel, psikolojik şiddet, bireysel ve toplumsal travmalar bu meselelerin başında geliyor. Travmalardan kendimizi korumak, belki ötekileşmemek için sessizliği zırh gibi giymek zorunda kalıyoruz çoğu zaman aslında, ama hiçbirimiz öteki gördüğümüzden farklı değiliz. Öteki de biziz ve hep beraber konuştuğumuzda neler olabileceğini son zamanlarda hem globalde hem ülkemizde yakından tecrübe ediyoruz. O sessizlik orta yerinden çatladığında, işte o zaman trajediden şahane bir şey doğabileceğini düşünüyorum. Elbette bu konular bambaşka meseleler üzerinden de ele alınabilirdi. Fakat ben bu başlıkları olağan, hatta sıradan görünen, tam olarak da öyle olduğu için bir trajedi olan sessizlik ve belki de kimsesizlik üzerinden anlatmak istedim. Bu romanın altındaki en temel duygum da tam olarak bu, sessiz kaldığımız şeyler ve onların bireysel ve toplumsal yükü. Yazım süreci boyunca seni en çok zorlayan ne oldu? Sanırım yazmak beni çok zorlamıyor. Böyle deyince otomatik pilotta yazıyorum gibi de değil elbette. Üzerine düşündüğüm, tekrar tekrar okuduğum, beğenmeyip silip attığım, bir süre beklediğim çok yer oluyor yazarken ama yazma kısmına geldiysem kotaracağımı biliyorum, çünkü zihnimde hikaye hazır oluyor, bir yere varacak o hikâye, buna emin oluyorum. İşte bu yüzden de öncesi daha zor olan kısım: Yazmaya oturmadan önce dert edindiğim şeyin üzerine düşünmek, oradan bir hikaye çıkıp çıkmayacağını bilememek, bilinçdışımdan dökülecek ve o meseleyi bir hikâyeye döndürecek şeyi keşfetmek. En güzel tarafının da bu olduğunu söylemeden geçemeyeceğim. Belirli bir yazı rutinin var mıydı? Romanı nasıl bir atmosferde yazdın? Ben aynı zamanda finans sektöründe çalışmaya devam ediyorum ve açıkçası çok da yoğun bir iş hayatım var. Böyle olunca benim yazı rutinim de biraz zorunlu bir yazı rutini oldu haliyle. Sabahları çok erken uyanarak ya da gece uykumdan çalarak, tabii bir de hafta sonları yazıyorum bu sebeple. Sanırım en sevdiğim sabahları yazmak. Aslında bu da yazarken keşfettiğim ve çok şaşırdığım bir özelliğim oldu, normalde sabah insanı değilimdir ama sabah saatlerinde yazarken zihnim açık oluyor. Onun dışında genelde evde yazıyorum romanlarımı, güvende ve rahat hissetmek önemli benim için. Hikâyeyi baştan sona planlayarak mı ilerledin, yoksa yazdıkça mı şekillendi? Büyük oranda baştan sona planladım demem çok yanlış olmaz. Yazma öncesinde hikayenin ana katmanlarını, karakterlerini, olay örgüsünü zihnimde tamamlamak istiyorum. Tüm karakterler bu sürede zihnimde yaşasın, onları en yakın arkadaşımı bilir gibi belki daha da çok tanıyayım istiyorum. Bu sebeple benim için o planlama yalnızca bir planlamadan ibaret olmuyor, hikayenin zihnimde özgürlüğünü ilan etmesi ve “Ben tamamım” diye zihnimden çıkmaya ve yazıya dökülmeye hazır olduğunu avaz avaz bağırması gerekiyor. Bu demek değil ki yazarken bazı güzel sürprizler olmuyor. Yazarken şekillenen çok sahne olduğunu da söylemem lazım. Yazarken seni edebi anlamda etkileyen yazarlar, kitaplar ya da kuramsal metinler oldu mu? Elbette, çok fazla… Öncelikle mesele üzerine okumalar yaptığım için çok sayıda kurgu dışı metinler okudum. Zygmunt Bauman, Judith Butler, Byung-Chul Han… Bu roman öncesinde tekrar okumak istediğim ya da ilk defa okuduğum romanlar da oldu elbette hem meseleye dair hem de kullandığım bilinç akışı tekniğine dair. Virginia Woolf, Cahide Birgül, Sevgi Soysal, Leyla Erbil, Irmak Zileli zaten en sevdiğim yazarlardandır. Sessiz ’e özel ise; Vigdis Hjorth’tan “Miras”, Sevgi Soysal’dan “Yürümek”, Leyla Erbil’den “Tuhaf Bir Kadın”, Stefan Zweig’dan “Bir Kadının Hayatından 24 Saat”, Irmak Zileli’den “Gölgesinde” romanlarını başucu kitaplarım yaptığımı söyleyebilirim. Yine de hatırladıklarımdan çok unuttuğum olduğu kesin.  Romanın temelinde yer alan “sessizlik” kavramı senin için ne ifade ediyor? Fena bir gürültü… Sessizlik bana göre kulakları sağır edecek kadar korkunç bir uğultu. Nitekim sadece sağır da etmiyor sonunda. Duymaz, görmez, konuşmaz oluyoruz bizi sessizleştiren şeyi ve hatta unutmak zorunda kalıyoruz. Çünkü başka türlü nasıl hayatta kalınır bilmiyoruz. İnsanız, yaşamak zorundayız. Düşünsene, hepimizin ve hatta toplumların ancak böyle geçeceğini düşündükleri için unuttuğu şeyler yok mu? Bu coğrafyada kadınlar olarak en başta susmayı öğreniyoruz. En yakınlarımızla bile paylaşamadığımız sırlarımız, travmalarımız var. Kadınlar arasındaki bu sessizlik nasıl şekilleniyor sence? Ve bu, aşmamız gereken bir sorun mu? Bilmem, çoğumuz için bir sorun değil belki, kendini kurtarma çabası, hayatta kalmanın bir yolu. Sessiz kalmazsa yaşayamayacağını düşünen çok kadın var bu toplumda. O yüzden sorun demeyi biraz da hadsizce buluyorum ama kesinlikle bir “sonuç” diyebilirim. Yaşadığımız bireysel ve toplumsal travmaların bir sonucu sessizlik. O yüzden çözüm için o travmanın kökenine inmek lazım. Bunu sadece kadınlar için söylemek de çok mümkün değil. Ortada aşılması gereken çok konu olduğu belli, kadınlar mı başlatır bu hareketi erkekler mi bilemem ama beraber konuşmamız, sesimizi çıkarmamız gerektiği kesin.   Toplumsal bellekle bireysel sessizlik arasında nasıl bir bağ kuruyorsun? Son derece toksik bir ilişki olduğunu düşünüyorum. Dışarıdan bakıldığında kesinlikle ayrılmaları gerektiğini düşündüğünüz ama asla kopamayan, çünkü birbirlerinin travmalarını besleyen bir ilişki. Toplumsal hafızanın bireyler üzerinde yarattığı gözle görünmeyen ağır tahakküm, bireyin sessiz kalmazsa yaşadığı topluma uyum gösteremeyeceğini, ötekileştirileceğini düşünmesine yol açıyor. Fakat toplumu oluşturan bireylerin sessizliği, aslında o toplumun hafızasını ve travmalarını da yaratan şeyin ta kendisi. Tavuk yumurta hikâyesi gibi biraz. İlişki iyileştirilemeyebilir belki ama bireyler iyileşebilir eğer isterlerse. O da toplumsal iyileşmeye, toplumsal belleğin yeşermesine kapı aralar diye düşünüyorum.  Ana karakterin içsel dönüşüm süreci çok güçlü. Bu süreci inşa ederken en çok nelere dikkat ettin? Karakterleri yaratırken kişisel gözlemlerin mi, hayal gücün mü ön plandaydı? Ana karakterin içsel dönüşümü benim için en önemli temalardan biriydi elbette. Doğuştan görmeyen birinin görmesi, duymayan birinin duyması gibi Lâl’in görmeye, duymaya ve konuşmaya başlaması. O kadar içselleştirmiş çünkü travmalarını, imkansız hale gelmiş atlatması ve unutmayı seçmiş. Bu seçim bilinçli bir seçim de değil üstelik, tamamen bilinçdışında yapıyor bu seçimi. Bu sebeple de sonuçlarından bihaber. Bedeninin unutmaması da bu sonuçlardan biri. Açıkçası bu yüzden şansa bırakmak istemediğim bir yerdi; amnezi ve sebepleri psikolojik olarak üzerinde çok konuşulan, tartışılan bir konu. Burada elbette psikolojik kaynaklardan çok destek aldım. Unutma, kavrama, reddetme, kabullenme. Bu aşamalar benim için önemliydi Lâl’in içsel dönüşüm sürecinde ve tüm bunların sonunda gelen iyileşme… İşte burası biraz muamma, okurun zihnine bırakıyorum orasını. Hayal gücümü besleyen şeylere gelirsek kişisel gözlemlerim, yaşadığım toplum, çevremdeki insanlar, okuduklarım, izlediklerim, dinlediklerim, aklına gelebilecek her şey aslında. O yüzden ilhamla geldiğine de inanmıyorum bazı şeylerin, ilham sandığımız şey aslında zihnimizde geri plana attığımız ya da nadasa bıraktığımız şeyler üzerine düşünmeye başlayınca ortaya çıkan bir hediye bence, özel olarak tasarlanmış bir hediye.  Özellikle kadın karakterlerin suskunlaştırılma biçimleri dikkat çekici. Bu yönüyle Sessiz  bir tür edebi manifesto sayılabilir mi? Edebi, politik, felsefi manifesto fark etmez aslında. Her manifestonun bir ütopyaya, bir başkaldırıya, bir sese ihtiyacı var. Sessiz ’in içindeki ütopyayı ve başkaldırıyı okura bırakmak en güzeli. Sadece şunu söyleyebilirim; her birimizin kendi hayatlarına dair manifesto yazabilmesi ve bunun için hayatını alt üst etmeyi göze alması gerçek bir ütopya olabilir. Belki o zaman bir kapı aralanabilir ve sessizliğin sesi kısılabilir. Romanda erkek karakterler konuşsa da gerçeği söylemedikleri oluyor. Bu açıdan onlar da sessizliğe mahkûm gibi. Bu dengeyi nasıl kurdun? Bu aslında zaten mevcut toplumsal düzendeki kaotik denge bana göre. Patriyarkal düzenin mağdurlarının sadece kadınlar olduğunu söylemek çok da adaletli olmaz diye düşünüyorum. Erkeklerin de iktidarlarını, erk düşünce yapılarını korumaları gerektiğine inandıkları bir düzen bu. Konuşurlarsa kaybedecekleri çok şey olduğunu, miş gibi yapmaları gerektiğini düşünen sadece kadınlar değil. Kocaman tek bir hapishane, içerisinde sessizlik mahkûmu insanlar. Motivasyonlar farklı olabilir, ama sebep de sonuç da aynı aslında.  Bellek, zaman ve mekân arasında nasıl bir ilişki kuruyorsun? Bellek; bir yerlerde oturan, duyuları son derece gelişmiş, çevresindeki her şeye hâkim ama sadece gerektiğinde konuşan bir ermiş gibi. Ermiş konuşur, siz kendinize gelirsiniz, ben bu açıdan hiç düşünmemiştim dersiniz, tokat gibi çarpar suratınıza gerçekleri ama işte, yanına gitmeye cesaretiniz olması lazım. Zaman yok bence o evrende. Çünkü çoğumuz eğer üzerine gitmediysek, ne renkler var içinde diye eşelemediysek ya da eşelenmediysek çocukluğumuzda oluşturduğumuz bellekle yaşayıp gidiyoruz. Fakat bir mekan, bir koku, bir tat, bir bakış, bir eşya, ufacık bir telaş bile harekete geçirebiliyor belleği, eşelenebiliriz yani hiç ummadığımız anda, kim bilir? İşte tam da o noktada, o ermişe güvenmek ve söyleyeceklerini dinlemeye karar vermek bir seçim. Arkanızı dönüp gitmek, kendi gerçek zamanınıza ve mekanınıza dönmek de başka bir tercih.   Sessiz  gibi cesaret isteyen bir romanı yazmak için içsel olarak nasıl hazırlandın? Uzun bir süre Lâl zihnimde benimleydi, o nasıl hazırlandıysa ben de öyle hazırlandım aslında. Zaten hepimiz hazırız bence. Sadece tetiklenmelere ve bazen de iteklenmelere ihtiyacımız var.  Roman yayımlandıktan sonra seni en çok etkileyen okur yorumu neydi? Çok oldu, tüm yorumlar da çok kıymetli benim için ama sanırım kız evladı olan bir babanın mesajından çok etkilendim. “Kızımla konuşmam gerek” dedi.  Yayın sonrası hayatında değişen bir şey oldu mu? Hayatım daha yoğun, ama pek şikayetçi değilim.  Yeni bir kitap projesi üzerinde çalışıyor musun? Sessiz ’in izini süren bir devam mı gelecek, yoksa bambaşka bir dünya mı? Sessiz’in devamını okurlara teslim ettim… Şu an farklı bir roman üzerine çalışıyorum. Benim için de yeni, merak ettiğim, farklı bir dünya. Tamamlandı diyebiliriz.  Yazarlık yolculuğunun bundan sonraki duraklarını nasıl hayal ediyorsun? Ben sadece okumak, keşfetmek, öğrenmek ve yazmak istiyorum. Çünkü bu hayatta en sevdiğim şey bu… O yüzden, yazarlık yolculuğumun duraklarını pek de hayal etmiyorum, sadece yazdıklarımın beni iyi diyarlara götürmesini diliyorum.

  • Okutopya ve Kadıköy Belediyesi çocuklara okuma sevinci taşıyor!

    Çocuklara yönelik yeni nesil bir kütüphane, kitap kulübü ve okuma atölyesi olan Okutopya şimdi karavanıyla birlikte Kadıköy Belediyesi Özgürlük parkında! Her Cumartesi saat 15.00-17.00 arasında Okutopya Gezici Kütüphane'si Anadolu yakasındaki çocuklarla buluşacak. Karavan içinde 2.000'i aşkın çocuk kitabı bulunuyor. Görkem Kantar Arsoy ve Seda Aksoy Evren'in birlikte emek verdiği bu projede amaç 3–8 yaş arasındaki çocuklarla buluşmak ve okuma etkinlikleri, sanatsal atölyeler ve yazar buluşmalarıyla çocukları kitaplarla tanıştırmak. Bu heyecan yaratıldığında okuma sevgisi de oluşacaktır. 13 Eylül’de etkinlikler başladı. İşte önümüzdeki bir ay içindeki Cumartesi günleri parkta olacaklardan bazıları… 13 Eylül : Görkem Kantar Arsoy ile “Zuzu'nun Ormanı” 20 Eylül : Seda Aksoy Evren ile “Annem de Çocukmuş” 27 Eylül : Gaye G. Özdamar ile “Karasinek Mars Yolcusu” 4 Ekim : Beyza Kaçıra ile “Elki Kimin Köpeği” 11 Ekim : Beste Erin ile “Ben Bazen” 18 Ekim: Defne Ongun Müminoğlu ile “Merhaba! Ben Uzunbacak!” Çocuk kitaplarını seven ve okuma sevincine sahip herkes davetlidir.

  • Yaratıcılık Ritüelleri 59 / Çiler İlhan: “Yazmak bir nevi hayat hırsızlığı”

    "Bazı günler, kitap yazmak anlamını kaybedecek gibi oluyor. Çareyi yine ve öncelikle köklenip sevgiye ve yazıya sığınmakta bulduğumdan, bir şekilde masamın başına dönüyorum." Semrin Şahin, yazarların yazım süreçlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri söyleşilerinde bu hafta Çiler İlhan ’ı ağırlıyor. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Sürüklenmek, günlük hayatın meselelerinden dolayı... Beni, hayat kendince devam ederken yaratma sürecinin arka planda, o gizemli kanalında aktığını düşündüğüm yerden, dünya meseleleri koparır. Kendimden başlamak üzere bakımını üstlendiğim kişiler, mekânlar, bu sistemde var olmak için yapmak durumunda kaldığım pek çok şey, sosyal ve ekonomik zorunluluklar beni yaratma anından koparır.  Bunca kalabalığın içinde sakin bir kafayla yazıya eğilebilmek için bir önceki geceden, günün kaba bir planını yaparım. İşleri listelerim, serbest radikaller misali ortalıkta dolaşıp duran meseleler varsa zihnimi temize çekerim. Masama mutlaka espressomla otururum. Yeni bir kitaba veya zorlu bir bölüme başlıyorsam benim için özel anlamı olan takıları takarım.  Sabahları olağanüstü bir durum yoksa kısa da olsa mutlaka egzersiz, enerji çalışması yaparım; Qigong, Tai Chi veya yoga, ihtiyacıma göre. Son birkaç yıldır daha sık meditasyon yapıyorum. Etrafımızda bunca savaş, tonlarca acı varken, sağın yükselişi, herkesin kendi derdine düşmesi ve benzeri endişeler beni de ara ara umutsuzluğa sürüklüyor. Bazı günler, kitap yazmak anlamını kaybedecek gibi oluyor. Çareyi yine ve öncelikle köklenip sevgiye ve yazıya sığınmakta bulduğumdan, bir şekilde masamın başına dönüyorum. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Tıkanma, “teknik” bir durumdur genelde benim için. An itibariyle bile bu ömrümde yazabileceğimden fazla fikir ve taslak var kafamda ve bilgisayarımda. Öykü veya roman iyi bir yere gitmiyordur, yapıda, kurguda, dilde sorunlar olabilir. Yeteri kadar ön hazırlık yapmamış, bir şeyleri öngörememiş olabilirim. Bir konu, bir karakter daha derin araştırma gerekiyor olabilir, onu veya durumu yeterince kavramadığımdan ilerleyemiyor olabilirim. Veya başıma bazen beklenmedik şeyler gelir. Yepyeni bir karakter peyda olur. Bu noktalarda dururum, zaten metin durdurur beni, akmaz. Sıklıkla yürüyüşe çıkarım. Veya bisikletime atlarım. Bazen klasik müzik dinleyerek yürürüm, bazen doğayı duymaya çalışarak ama her durumda gereksiz endişe ve düşüncelerle zihnimi oyalamamaya çabalarım ki derinlerden bir çözüm gelsin. Bu sürecin sonu tamamen vazgeçmek de olabilir çünkü belki fikir yeteri kadar güçlü değildir, yazmaya çalıştığıma benzer işler ziyadesiyle yapılmıştır, söyleyecek yeni bir şeyim yoktur... Bazen nadasa bırakırım metni. Elimde başka işler varsa onlara yönelirim veya sevdiğim şeyleri yaparım: sıkı edebiyat okurum, tuhaf filmler izlerim, müzelere, sergilere giderim. İyi sanat, damağımda harika tatlar bırakır. Masama koşup daha iyi hikayeler pişirmeye heves ve güç verir. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Yazmaya kalkışıyorsanız zaten pek çok engeli engel olarak görmemeniz gerektiğini kabullenmiş olmanız gerek diye düşünüyorum, yoksa işiniz zor! Aşırı şanslı veya aşırı yetenekli değilseniz veya sanatçı bir aileden gelmiyorsanız, müthiş bağlantılarınız yoksa ya da görünür olmak için piyasaya, medyaya, “söz sahiplerine” asılan biri veyahut bunların birkaçı birden filan değilseniz, yazar olmak zaman alıyor. İstanbul’da yaşarken tam zamanlı iş ile annelik, bana yazmak için vakit bırakmıyordu. İkinci kitabımla üçüncüsü arasına 11 yıl girdi. Tekrar görünür olmak tahminimden çok daha zor oldu. Öykülerimi dergilere yolladığım öğrencilik yıllarıma geri döndüm gibi hissettim. Hollanda’ya taşındığımızdan bu yana daha üretkenim çünkü edebiyata ayırabileceğim zamanım nihayet var. Fakat bu kez de ne oradayım ne burada… İstanbul’da, “yurtdışında yaşayan yazar”ım, burada “Türkiyeli, Hollandacası mükemmel olmayan göçmüş yazar.” Etkinlikler, festivaller, arkadaşlar hep ucundan, hep eksik. Biraz, hatta bolca yalnızlık… Kaldı ki profesyonel iş hayatından elde ettiğim ekonomik rahatlıktan epey uzağım, edebiyat yazarı olarak. Dedim ya, engel bol. İnat da bol olacak. Yolumu açan, dostluklarıyla, akıllarıyla beni besleyen kişiler oldu tabii ki. Yitik Ülke’ye yolladığım öyküler üstüne tanıştığım Kadir (Aydemir) aracılığıyla bir ara harika bir grup halinde takılmışlığımız var, 2000’lerin başlarında, Yiğit (Değer Bengi), Barış (Müstecaplıoğlu), o aralar kuracağı edebiyat ajansıyla meşgul olan Nermin Mollaoğlu ve onun sürekli bizi tanıştırdığı birileri… Birbirimize yazdıklarımızı okur, okutur, fikirler, kitaplar paylaşırdık, yola yeni çıkmıştım profesyonel anlamda, yolumu çizmeye başladığım bir dönemdi... Çok güzeldi. İlk yazarı olduğum Nermin’le uzun yıllar çalıştık, Sürgün’ün aldığı ödülün hızıyla pek çok yurtdışı edebiyat festivaline yolladı beni. Sadece Türkiye’nin değil, dünyanın da bir küçük edebiyat köyünden ibaret olduğunu gördüm, iyisiyle kötüsüyle. Koyulduğumuz yolda Nermin’le birbirimizden çok şey öğrendik. Bana hep cesaret vermiştir, önümü açmıştır. Çok kıymetlidir benim için. Elbette başkaları da var fakat Sırma Köksal’ın yeri de ayrı. İlk dosyamdan bugüne, Hollandalılardan eksik kalmayan bir direktlik, dürüstlük, netlikle, yapıcı yorumlarıyla, tavsiyeleriyle, kendimi yazar olarak büyütmeye çalışırken hep yanımda durmuştur. Sözüne müthiş güvendiğim bir dost oldu senelerdir. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Pek çok yazar gibi küçük yaşlarda yazmaya başladım. On-on bir yaşında şiirle, akabinde defterler dolusu günlük tutarak… Profesyonel anlamda yazmaya başladığım dönem epey safmışım diyorum. O ilk zamanlar insan sanki, “Bir kitap yazacağım ve hayatım değişecek,” sanıyor. Ya da ben öyle sanıyordum. Bir kitapla hayatı değişen de var tabii, yok değil. Ama benim ailemde, etrafımda yazar-çizer olmadı hiç büyürken... Okumanın-yazmanın değil ama mesleğin yabancısıydım.  Üniversitede edebiyat, dil değil politika okudum. Kafamı vura vura öğrendim daha “profesyonel” yazmaya çalışmayı. Yazar olarak kurgudan çekilebilmeyi, karaktere, kitaba hizmet etmeyi, yeteneğin, yaratıcı olmanın işin sadece bir parçası olup yazarlığın ne çok emek gerektirdiğini öğrendim. “Bundan roman çıkar!” dediğim fikirlerden vazgeçmeyi, paragrafları, sayfaları, dosyaları atmayı öğrendim. Hâlâ öğreniyorum. Zanaatmış işimizin önemli parçası. Yazmak bir nevi katarsis, bir nevi hayat hırsızlığı… Her kitapla, birebir deneyimlemediğin olayları resmen yaşamış gibi oluyorsun. Her halükârda büyük bir iddia! İçini doldurabilmek, mesele.  Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Her saatte yazıyorum. Yazmadığım, yazamadığım bir saat yok fakat sabahları kesinlikle en verimli zamanlarım. Hatta kızımı okula yolladıktan sonra kimseyle konuşmam, yüz yüze olsun telefonda olsun. O sihirli enerji alanının içinde kalmak isterim; zorunlu birkaç şeyden sonra heyecanla masama çökerim. Sabahları dinç oluyorum. Metne çok hâkim oluyorum, cebelleştiğim meseleleri hızla çözüyorum. Yoğun çalıştığım bir dönemse, akşamları, genelde gün içinde yazdığım metnin üstünden geçiyorum, düzeltisini yapıyorum. Gün içinde bölük pörçük vakit bulursam ek araştırmalarla, bilgi doğrulamalarıyla uğraşıyorum. Bazı günler mizah duygum yüksek oluyor, bazen hayal gücüm. Bazen kafam mühendis gibi çalışıyor. Günün ruhuna da uyuyorum. Bir kitap üstünde çalışırken delice bir enerjim oluyor. Başucumda, çantamda, mutfakta, her yerde küçük not defterleri ve kalemler olur, aklıma fikirler üşüşür sürekli, hep not alırım. Gece yarısı yataktan fırlayıp masamın başına geçtiğim de olur, bayağı uykumdan uyanıp.  Yazarken elimin altında, hangi kitap üstünde çalışıyorsam onunla alakalı kitaplar bulunur. Genelde araştırma safhasına yönelik veya referans aldığım kitaplar… Ama yatağımın başucunda hep üç kitap durur: Mesnevi, Tao Te Ching ve bir şiir kitabı. Şu sıralar Birhan Keskin.  Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo, öykü, şiir, beste vs…)  var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Çok var ve hiç yok. Ben, ben olduğum için benim. Onlar, onlar olduklarından o yapıtları yarattılar. “Bunu keşke ben yaratmış olsaydım,” demek bana biraz varoluşun özüyle çatışıyor gibi geliyor. Hepimiz biriciğiz ya? Hepimizin yolu ayrı. Ama hayran olduğum, nasıl olur da böyle bir şey yapılır dediğim çok fazla sanat eseri var. Latife Tekin, Sevgili Arsız Ölüm… Aklımı yitirmiştim okurken. Nasıl bir kitaptır o, nasıl yazılmıştır, hangi evrenden akmıştır o kelimeler? Klasik müzik konusunda ahkâm kesecek kadar bilgim asla yok, içgüdüsel bir dinleyiciyim fakat saplantı halinde dinlediğim parçalar var. Biri, Chopin’in Mi Bemol Major 2 numaralı Noktürn’ünü (Andante- Op. 9 No. 2). Esrime gelir dinlerken, aşka gelirim. Ruhum temizlenir.

  • Aile sırları, suskunluklar ve yüzleşmelerle örülü bir roman

    Gülsel Ceren Güneş’in yeni romanı, üç kuşak kadının taşıdığı acıların ve yalnızlıkların birbirine nasıl zincirlenebildiğini çarpıcı bir dille anlatıyor. Efsanevi sanatçı Afet Hanım’ın hastaneye kaldırılmasıyla başlayan hikâye, okuru aile bağlarının derinliklerine, yıllarca saklanmış sırların açığa çıkışına ve bireysel yasın dönüştürücü gücüne davet ediyor. Gülsel Ceren Güneş’in yeni romanı, üç kuşak kadının taşıdığı acıların ve yalnızlıkların birbirine nasıl zincirlenebildiğini çarpıcı bir dille anlatıyor. Geçmişin ağırlığı, bugünün yükü Romanın merkezinde, torun Nurperi bulunuyor. Henüz kendi kaybını kabullenememişken, hastane odasında karşılaştığı suskunluklar ve itiraflar onu derin bir hesaplaşmaya sürüklüyor. Annesinin çocukluğunu şekillendiren sevgisizlik, anneannesinin kalabalıklar arasındaki yalnızlığı ve yıllar boyunca dile getirilmeyen sırlar birer birer yüzeye çıkıyor. Nurperi’nin sırtındaki yük artık sadece kendi kayıplarının değil; geçmişin acımasız hesaplaşmalarının da ağırlığıdır. Roman, “ölüm” kavramını yalnızca biyolojik bir sona indirgemeden, ardında bıraktığı gölgeleri, açığa çıkan sırları ve dönüşen ilişkileri anlatıyor. Çünkü kimi ölümler yalnızca birini almaz; yıllardır susulmuş ne varsa ardından sürükler. Sahneden geriye kalan Afet Hanım, sahnelerin alkışlarla coşan, izleyicilerin hafızalarına kazınan efsanevi bir sanatçıdır. Ancak roman, ışıkların söndüğü, perde kapandığı anlarda sahneden geriye kalanı da sorgulatıyor. Şöhretin parıltısının ardındaki yalnızlık, aile içindeki çatışmalar ve bedeli ağır seçimler, torunu Nurperi’nin gözünden yeniden şekilleniyor. Basının hastane önünde bekleyişi, meraklı bakışları ve kimi zaman acımasız yorumları ise içeride yaşanan yangını daha da körüklemekten öteye gitmiyor. Böylece roman, bireysel hikâyeyi toplumsal gözlemin ve medyanın müdahaleci etkisiyle harmanlıyor. Her seçim bir bedel ister Nurperi’nin önünde bir yol ayrımı vardır artık. Çünkü bir kez bakış açınız değiştiğinde hiçbir şey eskisi gibi kalmaz. Her seçim mutlaka bir bedel ister. Romanın son sayfalarında okur, yalnızca Nurperi’nin değil, kendi hayatının da aynasına bakıyor: “Ben kendi hikâyemde nerede duruyorum?” Gülsel Ceren Güneş , 1989 yılında doğdu. TED Ankara Koleji ve Başkent Üniversitesi Amerikan Kültürü ve Edebiyatı Bölümü’nden mezun olduktan sonra bir süre yeminli tercüman olarak çalıştı. Ardından Curtin University’de dijital pazarlama üzerine yüksek lisans yaptı. Amerikan Pazarlama Birliği (AMA) üyesidir. Öyküleri çeşitli kolektif kitaplarda ve dergilerde yayımlanan Güneş’in Karakalem adlı bir öykü kitabı bulunmaktadır. Aynı zamanda Edebiyat Haber ve Litera Edebiyat gibi mecralarda edebiyat eleştirileri yazmaktadır. ÖNDEN ÜÇ BİLET Gülsel Ceren Güneş Doğan Solibri, 2025 Tür: Roman 152 s.

  • Bir başyapıtın dramı: Ölü Canlar’ın doğumu, yakılışı ve efsanesi

    Nilüfer Kuzu, başyapıtı Ölü Canlar odağında, Gogol üzerine yazdı: "Gogol, insan ve yazar olarak mükemmelliğe ulaşmayı hedeflemiş ve yapıtıyla ülkesine kurtuluş yolunu göstermek için Tanrı tarafından seçildiğine inanmıştı. Sonuç olarak, hedeflediği amaca ulaşmak için kendisini fiziksel ve ruhsal açıdan yetersiz hisseden yazar, kusurlu bulduğu ikinci cildi ilk kez 1845’de, ikinci defa ise 1852 yılında ateşe vermiş ve son olaydan birkaç gün sonra vefat etmişti." Ölü Canlar Gogol’e Puşkin’in vasiyetiydi. Büyük bir bölümünü Roma’da tamamladığı başyapıtı olan bu eserin birinci cildini 1842’de yayımladı. Sergey Aksakov, Gogol’ün Ölü Canlar ’ın ilk bölümünü okuduğunda kendisinde bıraktığı etkiyi şöyle anlatır: “Bu insanı kendinden geçiren bir heyecan, okunduğu sırada bizde olup dinleme şansına sahip olamayanları kıskandıran tam bir mutluluktu; çünkü Gogol diğer yakınlarına eseri hemen okumadı.” Gogol Ölü Canlar ’ın kahramanı Çiçikov’un yasal işlemlerini gerçekçi kılabilmek için Aksakov’dan sürekli mahkeme kayıtları ve başka türden evraklar istemiş. Eserin ilk baskısının satışından gelen para da Gogol’ün Petersburg’daki borçlarına gidecekti… Eserin üç ciltlik tasarlanmasında, Dante Alighieri’nin “İlahi Komedya” yapıtından etkilendiği söylenir. Dante dışında Homeros’un da Gogol’ü, “İlyada” ve “Odesa” yapıtlarıyla etkilediği, özellikle de Odesa’nın kahramanı Odysseus’un türlü zorluklardan sonra eve dönüşüyle, ahlaki bağlamda kendi evine dönen “Ölü Canlar”  fikriyle, yazara kendi “Odysseus yolu”nu yaratmada ilham verdiği söylenmekte.   Gogol geçirdiği bir bunalım sırasında kitabın ikinci cildini yakar. İkinci cildin yakılmasıyla ilgili farklı görüşler ileri sürülmüştü. Bunlardan biri de yazarın onun mükemmelliğe ulaşamadığı düşüncesiyle bilerek yaktığı görüşü. Şöyle ki, yaşamının son yıllarında şiddetlenen manik-depresif psikoz hastası olan Gogol, insan ve yazar olarak mükemmelliğe ulaşmayı hedeflemiş ve yapıtıyla ülkesine kurtuluş yolunu göstermek için Tanrı tarafından seçildiğine inanmıştı. Sonuç olarak, hedeflediği amaca ulaşmak için kendisini fiziksel ve ruhsal açıdan yetersiz hisseden yazar, kusurlu bulduğu ikinci cildi ilk kez 1845’de, ikinci defa ise 1852 yılında ateşe vermiş ve son olaydan birkaç gün sonra vefat etmişti. Kimi araştırmacılara göre 1845 yılında çalışmasını yakmamış ancak tümüyle yok ederek baştan yazmıştı. Bir diğer iddiaya göre 1852 yılında Gogol taslak yerine yanlışlıkla romanın tamamlanmış halini ateşe vermişti. Nitekim son yıllarda gazetelerde çıkan haberlere göre Amerika’da yaşayan Rus asıllı bir işadamı, Ölü Canlar’ ın ikinci cildinin henüz bilinmeyen tamamlanmış halini arşivinde bulunduruyor. Üçüncü cildi ise Gogol, yazamamıştır ve bu cilt ile ilgili sadece taslak olarak birtakım bilgiler mevcuttur ve bunlar yazarın 1852 yılında ölümünden sonra yayımlanır. Sergey Aksakov, Ölü Canlar’ ın matbaadan geldiği anı şöyle anlatır: “Ölü Canlar matbaadan gelmişti, dostlarına armağan etmek üzere verilmesi gereken 20 küsur nüshayı Gogol’e yolculuktan önce yetiştirdiler. İlk nüshalar 21 Mayıs’ta, Konstantin’in doğum gününde doğrudan bize geldi; Gogol hemen bir nüshayı doğum günü olan Konstantin’e, bir nüshayı da üzerine, ‘Dostlarım, tüm Aksakov ailesi ve bireylerine,’ yazıp imzalayarak armağan etti. (…) Burada üçüncü kez Ölü Canlar’ın ikinci cildinin iki yıl sonra hazır olacağını vaat etti, ancak basım sırasında burada olacağına söz vermedi…”   Yuriy Mann Ölü Canlar üzerine yazdığı kitabında, romanın Gogol’ün yaşamına etkisini şöyle ifade eder: “ Ölü Canlar Gogol’ün en büyük yapıtıdır. Onu, genç bir adam, neredeyse bir delikanlı olarak yazmaya başlamış; onunla olgunluk çağına girmiş, yaşamının sonuna yaklaşmıştır. Gogol, ‘ Ölü Canlar ’a sanatsal dehası, düşünce esrimesi, umut dolu tutkusu olmak üzere her şeyini vermiştir. ‘ Ölü Canlar’ Gogol’ün yaşamı, ölümsüzlüğü ve ölümüdür.” Dönemin Rusya’sının kısa tarihçesini vermek gerekirse, 1861 yılına kadar Rusya’da feodal dönemin temsili olarak toprak köleliği sistemi mevcut olduğu için, toprak beyleri kendilerine ait serf de denilen kölelere sahiptir. 1861 yılında Toprak Reformu ile birlikte resmi olarak kaldırılmış olmasına rağmen yine de köylülerin tam anlamıyla özgürleştiği söylenemez. Ölü Canlar ’ın temelini oluşturan olay –resmi kayıtlara göre canlı görünen ancak gerçekte ölmüş olan köleleri satın alan, onları teminat olarak kullanıp bankadan kredi çeken ve kayıplara karışan bir kişinin dolandırıcılık öyküsü– gerçekte yaşanmış ve Gogol’e Puşkin tarafından anlatılmıştır. Puşkin’in ölümü Gogol’ün ruhundaki tüm hastalıkların gün yüzüne çıkmasının bir başka nedeni olur. Gogol, 7 Ekim 1835 tarihinde Puşkin’e yazdığı mektupta Ölü Canlar ’ı yazmaya başladığı haberini vermişti: “ Ölü Canlar ’ı yazmaya başladım. Olay örgüsü dizildiğinde çok uzun bir roman haline geldi; galiba çok eğlenceli olacak. Ama üçüncü bölümdeyken durdum. İnsanın yakınlık kurabileceği bir iftiracı arıyordum. Bu romanda Rusya’yı göstermek istiyordum; tek bir yüzüyle de olsa…” Mektuptan da anlaşılacağı üzere Ölü Canlar’ı önce hiciv olarak yazmayı düşünmüştü. Ancak daha sonra değişime uğradığını, V. A. Jukovski’ye yazdığı 12 Kasım 1836 tarihli mektubunda anlatır: “… Petersburg’dayken başladığım Ölü Canlar ’a devam etmeye başladım. Her şeye yeniden başladım ve ne yazacağımı iyice düşündüm; şimdi adeta tarihçeymiş gibi sakin bir dille yazıyorum. (…) Bu eserin hak ettiği gibi altından kalkabilsem… ne muazzam, ne benzersiz bir fikir!  (…) Ölü Canlar’ a kendimi tamamen kaptırmış haldeyim. Eserim uçsuz bucaksız olacak, yakında biteceğe benzemiyor. Yeniyetme sınıflar ve her kesimden insanlar bana düşman kesilecek ama, elden ne gelir! Yurttaşlarımla savaş vermek kaderimde varmış demek. (…) Öldüğümde adımın benden daha şanslı olacağını biliyorum; biliyorum ki aynı yurttaşlarımın torunları gözleri yaşlı, ruhuma övgüler yağdıracak…” Gogol kendisinin kuşaklar boyu ilgi göreceği konusundaki öngörüsünde haklı çıkmıştır. Gogol’ün üzerine yapılan akademik araştırmalarda son yıllarda artış gözlenmektedir. Ancak Nekrasov’un 1855 yılındaki şu sözleri halen güncelliğini korumakta ve boşluk olduğunu göstermektedir: “Gogol, tartışmasız, yaratma gücü verilmiş olanlar arasında yepyeni, başka yazarların yazdıkları üzerinden oluşturulan kuramlara sığmayan bir fenomendir. Dolayısıyla onun hakkında yapılacak yorumların temelleri de yepyeni olmalıdır. Toprağımız yeteneklerle doludur –belki de bir gün bize Gogol’ü açıklayacak bir yazar ortaya çıkacaktır; şimdilik ise onun kahramanlarıyla ilgili yazacağımız kısa notlarla yetinelim ve beklemeye devam edelim– hem daha yararlı, hem daha mütevazı olacaktır.” Gogol konusuna eğilen bir diğer bilimci Yuri Mann, Nekrasov’un haklılığını ortaya koyarak 2007 yılında şöyle diyordu: “Bu satırların yazılmasından bu yana yüzyıldan fazla zaman geçmiştir. Bu süre içinde hem ülkemizde hem yurt dışında Gogol üzerinde çok kapsamlı bir literatür ortaya çıkmıştır ancak Nekrasov’un sözleri yine de güncelliğini korumaktadır. Biz halen tüketici bi1imsel araştırmalardan çok ‘kısa notlarla’ karşı karşıyayız. Buradaki sorun birçok derinlikli çalışmaya imza atmış olan eleştirel düşüncenin yetersizliği değil; ‘araştırma konusunun’ şaşırtıcı gizemi ve karmaşıklığıdır.”  Türkiye’deki akademik çalışmalara bakıldığında, YÖK Ulusal Tez merkezinden yapılan Gogol sorgulama sonucunda yirmi dört kayıt bulunmaktadır. * Ayrıca Ölü Canlar Milli Eğitim Bakanlığı tarafından oluşturulan 100 Temel Eser listesinde dört Rus yazın örneğinden biridir. Kaynakça:  Sergey Aksakov – Gogol ile Dostluğumuz ve Mektuplaşmamız (1832-1852), İletişim Yayınları  Melda Şenel – N.V. Gogol’ün “Ölü Canlar” Poemasında Yol Kronotopu (Makale)  Cihan Bilgili – Serflik Sisteminin Gelişimi ve Kulakların Ortaya Çıkma Süreci (Makale)  Nikolay Vasilyeviç Gogol – Ölü Canlar, İletişim Yayınları  Nilüfer Denissova – Kültür Politikası ve Yazın Çevirisi N. V. Gogol Ölü Canlar Yapıtı, Doktora Tezi

  • Gidemeyenin ve gidenin hikâyesinde kararı veren kim?

    Ceren Ceran, üçüncü romanı Tercih ’te gidemeyen ve giden iki kadının karar aşamalarını, takıldıkları eşikleri ve hayatlarının dönüm noktalarını anlatıyor. Uzun yıllardır sosyal medyayı aktif biçimde kullanarak özellikle kadınların dünya gailesini hafifletmeye çalışan, İstanbul’un Bodrum Katları ve Çirkin Kadınlar İçin Hayatta Kalma Rehberi romanlarının yazarı Ceren Ceran’ın, Masa Kitap’tan yayımlanan üçüncü romanı Tercih okurlarla buluştu. Ceren Ceran, gidemeyen ve giden kadınların kararlarını hangi etkilerle verdiklerini, bu kararların hayatlarını nasıl değiştirdiğini anlatıyor. Ailenin, yuvanın, arkadaşlığın, ilişkilerin, iletişimin sorgulanması gerektiğini ve en önemlisi de kadınların nasıl mücadele verdiğini gösteriyor. Tercih ’te birbirine zıt karakterde iki kadının, Ceylan’ın ve Asiye’nin, üniversite tercihleri esnasında aldıkları kararda aileleriyle olan iletişim biçimlerinin, kendi hayatlarına nasıl yön verdiği anlatılıyor. Hayatları boyunca karar verirken bocalayan iki kadının, kendilerini ait hissettikleri, köklenebildikleri ve bir o kadar da özgür olabilecekleri aile özlemi işleniyor. Editör Burcu Şahin’in çalıştığı Tercih romanında, Ceylan’ın ve Asiye’nin kendilerini ait hissetmedikleri aile yapısı içinde varlıklarını inşa etmeye çalışmaları, kadınların mücadelesinin doğdukları andan itibaren başladığını işaret ediyor. Bu kitap Ceren Ceran’ın ironik üslubuyla birlikte klasik bir kadın mücadelesi anlatısı olmaktan sıyrılıyor. Ceren Ceran’ın ironisi; kadınların seslerini duyurmaya çalışırken mizahın, gülmenin, gülebilmenin yani kadın zekâsının önemini bir kez daha gösteriyor. Kitaptan Alıntılar “Nafile bakıyorum annemin merhametle maskelenmiş anlayışsız gözlerine, tartışsam ne olacak, anlatmaya çalışsam ne olacak? Sen biliyorsun, ben senin bildiğini biliyorum, ikimiz de konuşulabileceklerin sınırını biliyoruz, olanca bilgimizle içeri geçip sofra hazırlıklarına koyuluyoruz.” “İnsan bitki gibi yerden bitemez miydi? Biterdi elbet ama bitmedi. Yaradan demek ki onun yalnız olamayacağına hükmetti, onu bir ailede var etti. Her aileye tek bir kalp, tep bir beyin mi verdi? Hayır, herkesinkini kendisine emanet etti. Öyleyse bütün bu varoluştan neyi murat etti? Birlikte başlayın, yalnız devam edin ama bir birliğinizin olduğunu daima bilin.” “Herkesin şahane gençlik hataları yapmaya hakkı vardır. Hâlâ zamanı varken hiç hata yapmayanlar ziyandadır.” Arka Kapak Yazısı “Gerçek benliğimi ve gerçek isteklerimi ortaya koyduğum her durumda kötü olan ben oldum bu hayatta. Bana reva görülene razı gelmediğim her konuda; kızarak, küserek, sessizleşerek pes ettirmeye çalıştılar beni. Herkes bana bir kader çizmişti, herkes kendi hikâyesinde bana bir rol biçmişti ve ‘Ben kendi rolümü seçeceğim’ dediğimde ise benden hayırsızı yoktu. Kendi uygun buldukları cicilerle donattılar hayatımı, ‘Cicilerinizi değil, kırık dökük emeğimi istiyorum’ dediğimde ise nankör oluyorum öyle mi?” Ceylan ve Asiye’nin hikâyesi işte tam da bu cümlelerde gizli. Gidemeyenin ve gidenin hikâyesine odaklanan roman, kendi yolunu çizen ve çizemeyen iki kadının hayatından tüme vararak güçlü bir Türkiye panoraması çiziyor. Üniversite tercihleri sırasında alınan bir kararla bambaşka deneyimlere uzanan bu iki hayat, hepimize kendimizden bildiğimiz o tanıdık yerden dokunuyor. Peki gitmek bencillik, kalmak razı olmak mıdır sahi? Oysa kadın ya da erkek fark etmez, herkesin kendi hatasını yapmaya, kendi acısını yaşamaya hakkı olmalıdır bu hayatta. Çünkü fazla uyum, yok oluşu getirir. Razı olmak, mutlu olmak demek değildir. Peki sizce, gidebilmek için ne lazımdır? Umut? Cesaret? Bir çift bacak? TERCİH Ceren Ceran Masa Kitap, 2025 Tür: Roman 256 s.

  • Tetiğe denk gelen kovanın içinde kurşun yok

    Aynur Kulak, Reinhard Kaiser – Muhlecker’in sekizinci romanı, Kaçak Avcı üzerine yazdı: "Yolunda gidiyormuş gibi gözüken her şey, taşrada herhangi bir sürprize yer bırakmayacak rutinler ve sakinlik bastırılmış bir şiddet potansiyeli taşıması adına romanın en önemli katmanını oluşturuyor." Ayrıntı Yayınları tarafından yayımlanan Kaçak Avcı Reinhard Kaiser – Muhlecker’in sekizinci romanı. Yazar henüz 42 yaşında. Kendisiyle ilgili biyografisini okuduğumuzda en önemli bilgiler bunlar değil; Siegfried Lenz, Kaiser-Mühlecker’in çalışmaları için “Yazma biçimi harika” demiş, Peter Handke ise onu “Stifter ve Hamsun ile aynı seviyede” görmüş. Siegfried Lenz, Alman Edebiyatı’nın büyük ismi ve Almanca Dersi ’nin yazarı, Peter Handke ise halihazırda yaşayan Alman Edebiyatı’nın en önemli yazarı ve Ayrıntı Yayınları tarafından yayımlanan Meyve Hırsızı, onun kaleme aldığı son romanları arasında ustalık eseri. Böylesine iki büyük yazar tarafından metinlerine dikkat çekilmiş olan Reinhard Kaiser – Muhlecker’in ismini ileride daha çok duyacak gibiyiz. Zira, Reinhard Kaiser – Muhlecker, Kaçak Avcı ’da daha ilk paragrafıyla avlıyor bizleri. İlk göze çarpan atmosfer yaratımı oluyor, anlatılan kişinin bilincindeki (İlk paragraf itibariyle henüz kim olduğunu bilmiyoruz.) dalgalanmalar sıkıntılı ve bir şey olacağının işaretlerini sezdiriyor bizlere, oluyor da, tetik çekiliyor ve Kaiser – Muhlecker Kaçak Avcı romanında ilgimizi cezbeden, atmosferi güçlü, baş karakterini karanlık yanları katmanlı bir hikaye anlatmaya başlıyor. Bu arada paragrafı alıntılamayı unutmadım elbet, önce üzerine yazmak istedim, okumadan önce hikayeyi tüm adımlarıyla kavrayabilmek için. Buyurun, ilk paragraf… “Gün ağarıyordu; saat dörtten geç olamazdı. Yine de bir anlığına daha geç olduğunu düşündü; bulanık, puslu bir gündü; oysa hava raporu haftalardır süren yüksek basınç sisteminde bir değişiklik öngörmüyordu. Odasına hâkim olan loş ışıkta bir titreşme vardı, anlaşılamayan bir kıpırtı, ıhlamur ağacının pencereye kadar ulaşan yapraklarının kıpırtısı. Hafiften bir rüzgâr geçti, acaba bu gerçekten böyle erken saatte de olsa kendini belli eden ani bir hava değişimi miydi? Bu algılar aklından hayal gibi itiş kakış içinde öylesine geçiyorlardı, sanki uzaklardan gelmiş, onunla hiç ilgileri yokmuşçasına. Komodin çekmecesini açıp elini daldırması da kendisinden bağımsız bir hareket gibiydi. Başını çevirmedi, içine bakmadı bile. Yalnızca, metal biraz soğuk gelmişti. Hoş, rahatlatıcı hissettiriyordu; şakağına bastırdığında da öyleydi. Soluğunu tuttu, parmağı gerildi ve tetiği çekti.”  Jakob ile sancılı bir atmosferde, eğer silah patlarsa genç yaşta bitecek hayatının sınırında tanışıyoruz. Fakat silah patlamıyor. Tetiğe denk gelen kovanın içinde kurşun yok. Kendi kendine oynadığı Rus ruleti sonuç vermiyor. Dolayısıyla onu güncel hayatının, rutinlerinin içinde tanımaya başlıyoruz.  Kaçak Avcı , taşra hayatının yüzeydeki dingin görüntüsünün altında biriken öfke, yalnızlık ve aidiyet krizi etrafında şekilleniyor. Romanın merkez karakteri Jakob ailesine, emeğine ve toplumun beklentilerine sıkışmış genç bir çiftçi. Hikâye, Jakob’un iç dünyasına, kırılgan ilişkilerine ve giderek büyüyen şiddet eğilimlerine kayıtsız, yoğun bir iç perspektiften bakıyor. Aşk, kıskançlık, evlilik, miras meseleleri ve yerel toplumsal normların baskısı anlatıyı ilerletiyor ve görüyoruz ki bu her biri yaşama dair olan ilerlemeler temelde hissettiği öfke, yalnızlık ve aidiyet meselelerine iyi gelmiyor.  Jakob’un ne olursa olsun kaçamadığı, ait olmak zorunda olduğu kasaba içine doğru düşüncelerin yoğunlaştığı bir tür yabancılaşmayı beraberinde getiriyor. Dedesinden, babasına, babasından kendisine kalan çiftliğin tek başına idare edilemez boyutları Jakob’u çok zorluyor. Evleniyor, kendi ailesini kuruyor, eşi Katja ve devlet çiftçilik yapmasında onu destekliyorlar, yolunda gidiyormuş gibi gözüken her şey, taşrada herhangi bir sürprize yer bırakmayacak rutinler ve sakinlik bastırılmış bir şiddet potansiyeli taşıması adına romanın en önemli katmanını oluşturuyor. Jakob’un yaşadığı sıkışmışlık, modernite ile gelen değişimin yarattığı gerilimle örtüşür. Çiftlik işlerini eskisi gibi halletmek, aileyi çekip çevirmek eski yöntemlerle mümkün değil artık. Miras, hafıza ve geçmişin ağırlığı meseleleri tematik inşayı güçlendirici şekilde karşılıklarını buluyor. Mesela aile çiftliği yalnızca ekonomik bir alan değil, ataların yükü ve bölgesel tarih ile ilişkilenen çok önemli bir kimlik mekânı. Reinhard Kaiser – Muhlecker bu noktalarda geçmişle ve ailenin görmezden gelinen sırlarıyla yüzleşmeye odaklanıyor. Arkaik ile modern çatışması tam da üstü örtülmüş karanlık tarafların ortaya çıkarılmasıyla belirginleştiriliyor. Jakob’un hikayesi sık sık “eski tarz” kırsal yaşam pratikleriyle çağdaş hayatın değerleri arasındaki sürtüşmeyi ortaya çıkarıyor; kent ile kırsal, gelenek ile değişim arasındaki eşikler ve bu eşiklerde meydana gelen olayların gerilimleri romanda merkezi bir işlev taşıyor.   “Jakob yine de bunu yapmazdı. Önemli değildi. Bu konuda hiçbir şey bilmek istemiyordu. Onlar yetişkin insanlardı, onun yanında yapmadıkları sürece ne istiyorlarsa yapabilirlerdi. Evet, içinde bulunduğu koşullar ona zaman zaman tuhaf şeyler yaptırıyordu. Ancak kötü bir insan değildi o, hayır. Her zaman içinde bulunduğu koşullar yüzünden böyle oluyordu. Bir de burada daima insanı neredeyse çıldırtan bir gürültünün olduğu gerçeği vardı.” Miraslarını devraldığı geçmişteki aile bireyleri, kendi kurduğu ailesi, eşi Katja, kasabadakiler, bir sanatçı, bir şehirli figürler yani hikaye içerisinde yerini alan veya girip çıkan tüm karakterler, Jakob’un izolasyonunu ve perspektifinin keskinleşmesinde önemli. Kaiser-Mühlecker karakterizasyon konusunda mütevazi bir rota çiziyor ama Jakob için onun etrafında yerini alan her bir karakter psikolojik derinlik yaratıyorlar. Jakob’un köpeği Axel ile bile kurduğu ilişkilenme hali, bu psikolojik derinliği görmemiz adına hikayede önemli sıçrama anları yaratıyor. Bu durum okurun motivasyonunu tam olarak kavrarken karakterleri birbirlerine mesafeli kalmaya zorluyor. Yaratılan gerilimin hissedilmesinin önemli nedenlerinden biri oluyor.   Kaiser-Mühlecker, abartısız bir anlatım dili kullanıyor çünkü diğer yandan romanda, yoğun ve katmanlı bir yapı var. Detaylı gözlemlerle karakterin iç hayatını birinci tekil veya yakın üçüncü şahıs iç bakışıyla anlatıp, okuru Jakob’un zihnine yakın tutuyor. Cümleler çoğunlukla sade ama atmosfer yaratmada usta bir yazar söz konusu. Ekilip biçilen topraktaki küçük detaylar, ağaçlar, mevsimlerin ritmi ve hayvan-bakım işlerinin monotonluğu anlatıda tekrar eden motifler oluşturması adına önemli bağlantı detayları.  Kırsal yaşamın, kasaba kültürünün iç ayrıntılarını çok iyi bilen bir yazar dersek Reinhard Kaiser – Muhlecker için çok da yanlış bir tespitte bulunmuş olmayız. Kaiser – Muhlecker’in “archaik” (ilkel/ilksel) duyarlılığı ve kırsal hayata karşı ön planda tuttuğu gerçekçiliği Jakob’un zor hikayesini anlaşılır ve okunur kılıyor.   Kaiser-Mühlecker, Avusturyalı kırsal yazar geleneğinin çağdaş bir temsilcisi olarak okunabilir; Thomas Bernhard veya bölgesel gerçekçilik geleneğiyle kıyaslanan, fakat kendi çiftçi-yazar deneyimini işleyen özgün bir ses olarak karşılaştırılabilir. Savaş sonrası kırsal yaşam deneyimlerini Ruhr Bölgesi odağında anlatarak bizlerle paylaşan Alman Edebiyatı’nın yaşayan önemli ismi Ralf Rothmann’ı da bu isimler arasında sayılabilir. Tüm bu örnekler göz önünde bulundurularak Kaçak Avcı, Avusturya’daki tarihsel/sosyal mirasla meşgul olan bütünlüklü bir yazın pratiğinin parçası olarak değerlendirilebilir. KAÇAK AVCI Reinhard Kaiser – Muhlecker Ayrıntı Yayınları, 2025 Çeviri: Sevgi Feride Tunay, Tarık Kayakan 256 s.

  • Yakın tarihimizin sıcak bir anlatısı: Sahi Siz Kimdiniz?

    Yasemin Akçam Ateşman'ın kaleme aldığı Sahi Siz Kimdiniz? yakın tarihimize bir başka gözle bakmaya çalışan bir çağrı. Yaşanmışlıkların üzerine yeteri kadar konuşulmadığı ve siyasi olarak tanınmadığı için ortaya çıkan travmalar “insani bir yüz” koyma çabası. Bu hikayeleri okurken, bazen yüzünüze hafif bir tebessüm yayılabilir, o dönemi ve insanlarını anlamaya çalışabilirsiniz. Kitabın kahramanları “içeridekiler!”. Ama Ateşman, hissettiği, tanıdığı, bildiği “içeridekilere,” tüm zorluklara rağmen umudun, neşenin, direnişin sesini taşıyan güzel karakterlerin dünyasına bakmaya davet ediyor bizi. Bilmek ve anlamak, yeni acıların ve travmaların yaşanmasının başlangıç taşları gibi. SAHİ SİZ KİMDİNİZ? Yasemin Akçam Ateşman Düş Sözcükleri Yayınevi, 2025 Editör: Doğuş Sarpkaya Tür: Öykü 160 s.

  • Alejandro Zambra'dan çocukluğa dair

    Çocukluk Edebiyatı , Şilili yazar Alejandro Zambra’nın baba oluşunun dönüştürücü deneyiminden beslenen anılar, şiirler, denemeler ve öykülerden oluşan türlerarası bir derleme. Bir babanın çocuğuna bakarken geçmişe ve geleceğe yeniden yöneldiği, baba ile oğul arasında kuşaklar boyunca yankılanan diyaloğun izini süren bu metinler edebiyatın özünde daima “çocuksu” olduğunu hatırlatıyor. Mizahi ve içten üslubuyla Zambra, erişkinliğin dar kalıplarından sıyrılıp çocukluğun geniş ufkunda yaşamı yeniden görmek isteyenlere samimi bir yol arkadaşlığı sunuyor. “Bu taslakların hiçbiri çocukluk edebiyatı sayılamaz. Yine de hepsi çocuklukla ilgili. Seninki henüz yolun başında, benimkiyse çok uzakta olan çocukluk.” Alejandro Zambra 1975’te Şili’de doğdu. İspanyol edebiyatı ve filoloji okudu. Etkilendiği yazarlar arasında José Santos González Vera ile Juan Emar’ı sayan Zambra, ilk romanı Bonzai (2006) ile çeşitli ödüller kazandı. Cristián Jiménez tarafından 2011’de sinemaya uyarlanan Bonzai Cannes Film Festivali’nde ve İstanbul Film Festivali’nde gösterildi. Belgelerim’de yer alan “Aile Hayatı” öyküsü de Cristián Jiménez ile Alicia Scherson tarafından Vida de familia (2017) adıyla sinemaya, Soru Kitapçığı adlı kitabıysa Felipe Hirsch tarafından Democracia (Demokrasi) başlığıyla tiyatroya uyarlandı. 2010 yılında Granta’nın İspanyolca yazan en iyi yirmi iki romancı arasında gösterdiği Zambra El Mercurio, La Tercera, The Clinic ve El País gazetelerinde yazdı. Meksiko’da yaşıyor. Bahía Inútil (1998) ve Mudanza (2003) adlı şiir kitapları da bulunuyor. Notos Kitap’ta yayımlanan kitapları: Bonzai, Ağaçların Özel Hayatı, Eve Dönmenin Yolları, Belgelerim, Soru Kitapçığı, Serbest Kürsü. Okumamak ve Şilili Şair ve Bir Noel Hikâyesi. ÇOCUKLUK EDEBİYATI Alejandro Zambra Notos Kitap, 2025 Çeviri: Çiğdem Öztürk 232 s.

  • Kulta’nın ilk sayısı “N°1 / Güz” yayında

    Sonbaharın sessiz dönüşümü, Kulta’nın dijital sayfalarında hayat buluyor. Genel Yayın Yönetmenleri Hıdır Murat Doğan ve Tuğba Martin öncülüğünde yayımlanan Kulta, edebiyatı bir mücadele, sanatı bir direniş biçimi olarak gören yaklaşımıyla ilk sayısını okurla buluşturdu. “Kulta N°1 / Güz” , mevsimin hüzünle yoğrulmuş renklerini ve yeni başlangıçların umutlu ışığını bir araya getiriyor. Dergi, şiirlerden öykülere, denemelerden sanatsal metinlere uzanan zengin içeriğiyle sonbaharı okurun zihninde yeniden yaratıyor. Bu sayıda buluşan isimler, edebiyat ve sanatın farklı damarlarından geliyor: Adnan Gerger, Ahmet Şerif Doğan, Alattin Bilgiç, Alihan Demir, Aslan Kocaman, Aydın Uysal, Ayşe Nalan, Aysun Uslu, Bedirhan Güney, Bilge Soyer Özsoy, Birgül Karagöz, Çağrı Topsöken, Cihan Oğuz, Dicle Sağlam, Didem Gürhan, Dilek Erkılınç, Duygu Özsüphandağ Yayman, Elif Aksüt, Elif Altıntaş, Emre Ocaklı, Erkan Kenan Durmaz, Feyza Akbulut Öner, Fırat Baytak, Furkan Çirkin, Hakan Kaya, İlhami Algör, Işıl Madak Kaya, Kevser Eke, Leyla Küçük Ülker, Meki Ekin, Meltem Beyazgül, Meltem Terzioğlu Ahaoğlu, Merve Cugus, Neşe Sâye, Nilüfer Altunkaya, Pınar Dinçata, Rabia Çelik Çadırcı, Sabahattin Umutlu, Sacide Aslan Kuşoğlu, Sevcan Deniz, Yusuf Araf. Her yazar ve sanatçı, güzün çok katmanlı anlamlarını kendi perspektifiyle işliyor; ortaya çıkan kolektif üretim, mevsimin hüznünü ve içsel başlangıçların umudunu birleştiriyor. Kulta, nicelikten çok niteliğe, popülizmden çok bilgiye değer veren bir dijital dergi olarak okura ulaşıyor. Manifestosunda “Her kelime, her çizgi, her nota bir direniştir” diyen Kulta, bireysel yeteneğin ötesinde, kolektif bir üretim ve dayanışma platformu sunuyor. İlk sayısıyla birlikte Kulta, dijital ortamda hem edebiyat hem de sanat dünyasında yeni bir kolektif adres olarak yerini alıyor.

bottom of page