Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- Medeniyetin isimsizleri
Burcu Karakoç, İsmail Gezgin'in Ötekilerin Arkeolojisi adlı kitabı odağında yazdı: "Kitabın başından sonuna insanlığın var oluşundan itibaren en büyük ötekinin kadın olduğu vurgusunu görüyoruz. Kölelikten fahişeliğe annelikten dadılığa evin içindeki görevlerinden sosyal alanlardaki konumuna kadar kadın; iktidarların erkek gücüyle biçimlendirdiği alan içinde ve o alan ölçüsünde yaşıyor." Antik bir kenti gezerken ya da ünlü bir tarihi yapıyı incelerken karşısında duran sanattan, orada oluşan görkemli havadan fazlasıyla etkileniyor insan. Dünyanın birçok yerinde her biri ince işçiliğin ürünü olan binalar, insan boyunu katbekat aşan mermer sütunlar, yapı içlerine oturtulmuş heykeller, taş kemerler ve sayısız antik kalıntı göreni heyecanlandırıyor, şaşırtıyor, hayran bırakıyor. Bu eserlere bakarken odaklandığımız noktalar çoğunlukla oradaki estetik bakış, dönemin teknolojisi ve inşaat bilgisiyle mimari anlayışlarıdır. Ardındaki emeği, yapılış sürecindeki güçlüğü de düşünmüyor değiliz elbette. Fakat bu düşünce o anki estetiğin, görkemin ve gücün insan üzerindeki hâkimiyetinin arkasında kalabiliyor. İktidarların öne çıkan varlıkları; kentleri kuran, köprüleri inşa eden, mermeri yontan, taşı işleyen beden ve kafa gücünü geri plana atıyor. Biz de bir noktada onların ortağı oluyoruz sanırım. İsmail Gezgin, tam da bundan söz ediyor Ötekilerin Arkeolojisi ’nde. Mart 2024’te yayımlanan kitabında medeniyeti inşa eden, toplumsal işleyişin ve “düzenin” devamlılığını sağlayan emeğin görünmezliğini, o ihtişamın ardındaki işçilerin kötülükten hatta zulümden ibaret yaşamlarını anlatıyor. Antik Çağ’da öteki olan, sömürülen, kendi yaşamı üzerinde hak sahibi olamayan, hayat koşullarının bir başkası tarafından belirlendiği ve bu koşulların insani olmadığı kişilerin hikâyesini… Köleler, çocuklar, tarım işçileri, mutfak çalışanları, fahişeler, inşaat ustaları, bahçıvanlar, müzisyenler, madenciler, fırıncılar… Yani sarayların, anıtların, hükümdarların arkasında kalan fakat onları var eden, her türlü ihtiyaçlarını karşılayan sayısız emekçi… Sözünü ettiğim çalışanların yanı sıra burada sayamadığım fakat kitapta alt başlık olarak verilen birçok meslek grubunda ve o dönem için “iş alanı”nda çalışan, mesai harcayan, ömür tüketen, yaşamını ortaya koyan insanların da trajik yaşamlarına tanık oluyoruz. Gezgin; tarihin isimsizlerini, uygarlığın ötekilerini anlatırken insanın tarımla farklılaşan hikâyesini, o dönemki yaşam koşullarının sınıflı toplum yapısının oluşumuyla ilişkisini, bu sınıfsal yapının dini, mitolojik, siyasi ve sosyolojik kaynaklarını da ortaya koyuyor. Farklı uluslara ait mitik anlatılardan, ünlü isimlerden, eserlerden örnekler gösteriyor; sık sık alıntılar yapıyor. Daha doğuştan sınıfınızın belirlendiği, kaderle sabitlendiği ve değiştirilemez olduğu bir düzende tercih etmediğiniz bir yaşamın ortasına bırakılıyorsunuz. İsyan, itiraz, başkaldırı en başından tanrısal argümanlarla savuşturuluyor; böylece inanç yoluyla size sunulan hayat koşullarına razı oluyorsunuz. Yunan ya da Roma kültüründe mülk sahibi, aristokrat veya ruhban sınıfına ait değilseniz bu gruplar tarafından sömürülür, tüm emeğinizle bu sınıfların devamlılığını sağlar ve başka bir yaşam talebinde bulunamazsınız. Ötekilerin Arkeolojisi ’nde beni en çok sarsan noktalardan biri özellikle erkek çocuklarının yaşadıkları istismar ve bu şiddetin iktidarlar yoluyla yaşam düzenine dönüşmesiydi. Bu durumun o dönemin hayat biçiminde normal bir hal alması, bazı sanat eserlerinde açıkça betimlenmesi, çocuğun böyle bir durumda kendisine yönelen kişiye nasıl davranması gerektiğinin toplum tarafından belirlenmesi (Erkek çocuk kendisine kur yapan yetişkin erkeği kaba bir şekilde reddetmeyecek ama erkekliğe aykırı biçimde efemine de davranmayacaktı.) ve bu işleyişe itiraz edilmemesi okurken epey zorlanmama neden oldu. İstismara uğrayan çocukların ayrıcalıklı sınıfa ait olmadıklarını da söylemek gerek tabii. Ayrıca Zeus’tan başlayan bu cinsel şiddet mevzusunun Platon, Heredotos gibi dünya tarihinin büyük isimleri tarafından da yadırganmaması, meseleyle ilgili kullandıkları ifadelerin kabul edilemezliği o dönemin karanlığının boyutlarını göstermesi açısından da önemlidir. Bugün de bu karanlık, tepetaklak eden bu durumlar cinsiyet fark etmeksizin yaşanıyor elbette ve insan olabilmek, etik, medeniyet, toplumsal refleksle ilgili ciddi sorgulamalara götürüyor. Kitabın başından sonuna insanlığın var oluşundan itibaren en büyük ötekinin kadın olduğu vurgusunu görüyoruz. Kölelikten fahişeliğe annelikten dadılığa evin içindeki görevlerinden sosyal alanlardaki konumuna kadar kadın; iktidarların erkek gücüyle biçimlendirdiği alan içinde ve o alan ölçüsünde yaşıyor. Bugün hala hem bizim hem de dünyanın birçok yeri için güncel olan çok çok temel meselelerin içinde debelenirken hikâyenin köklerinin neler olduğunu, hangi kaynaklarla güçlendirildiğini, toplumsal bilinç dışına nasıl konumlandırılıp gelenekle, inanç kanallarıyla, ekonomik ve siyasal işleyişle oturtulduğunu bir kez daha hatırlıyoruz. Antik Çağ’da Yunan ve Roma kültüründe sütannelerin, fahişelerin, kölelerin, mutfak çalışanlarının yaşamlarına, anlatılan trajedilerine daha yakından bakıyoruz. Ötekilerin Arkeolojisi; medeniyetin kuruluşunda dişiyle tırnağıyla emeğini ortaya koyan, canı pahasına çalışan, sömürülen, kendi yaşamı dâhil hiçbir şey üzerinde hak sahibi olamayan isimsizlerin anlatısıdır. Tarihi kentlerin, zafer anıtlarının, sarayların, konakların, tapınakların ve elbette iktidarların gerisinde kalan “ötekilerin” hikâyesidir. Bu nedenle Ötekilerin Arkeolojisi’nin, geçmişi tarihin ünlü hükümdarlarının, güçlü kimliklerinin odağından çekip emek, insan hakkı, sömürü, eşitsizlik, sınıfsal farklılık gibi hep güncel kalan kavramlara çekmesinin önemli olduğunu düşünüyorum. Belki artık tarihi bir yapıyı incelerken kimin yaptırdığı kadar yapılış sürecindeki işçileri de hatırlarız. Gezgin’in de söz ettiği gibi o taşı çıkaran madenciyi, işçilerin yemeklerini hazırlayan aşçıları, duvar ustalarını, su taşıyan çalışanları… ÖTEKİLERİN ARKEOLOJİSİ İsmail Gezgin Pinhan Yayıncılık, 2024 Tür: Araştırma- İnceleme 248 s.
- Öykü: Menekşeler
"Aynadaki kahverengi lekeler, yüzünde ellerinde çıkan lekelere benziyordu. Ayna da yaşlanmıştı demek ki." Janet Mayragül Özsolak Erkenden uyandı. Uyandığında ilk gördüğü, başucundaki Suzan’ın fotoğrafı; sarı dalgalı saçları omuzlarında, yüzünde kocaman bir gülümseme. Geliyorum menekşem, öğlen olmadan yanındayım dedi içinde tanıdık bir sevinçle. Gözlüğünü taktı, yatağın kenarında bir süre oturdu, vücudunu dinledi. Taş gibiyim maşallah dedi biraz kinayeli biraz da inanarak. İdare ederdi. Yüzünü yıkadı, üstünü değiştirmeden mutfağa geçti. Ne zamandır işe çağıran olmamıştı. Gitmezdi zaten, Suzan günüydü bugün. Çaydanlığın altını yaktı. Sapı da sallanıyordu uzun zamandır. Elini yakmadan yeni bir sap taktırmak lazımdı. Yapılacaklar listesine çaydanlık sapını ekledi. Liste gittikçe uzuyordu. Bir tabak, bir çay bardağını salondaki büyük masanın üzerine koydu. Salon, sokağa bakıyordu, aydınlıktı. Pencereyi açtı. Salonun duvarlarında sokağın sesleri yankılandı. Murat yine defterini unutmuş, Mıstık’ın karnı aç, servis şoförü sabırsız, korna üstüne korna. Pencereyi kapattı. Sesler bir bir düştü duvarlardan. Kahvaltılıkları getirmek için mutfağa gitti. Beyaz peyniri bitmişti, listeye onu da ekledi. Siyah zeytinin tadı buruktu, onu yemedi. Kızarmış ekmeğin üstüne tereyağını bolca sürdü, limonlu çayından bir yudum aldı, Suzan’dan yadigar alışkanlık. Televizyondan hava durumunu dinledi. Yarın, yağmurun geleceğine şaşırmadı, kemikleri haber vermişti. Pencerenin pervazında dizili mor, pembe, beyaz menekşeleri suladı, Suzan’ın en sevdiği. Kurumuş yapraklarını, solmuş çiçeklerini itinayla temizledi. Her sene bir saksı daha ekleniyordu. Pervazda iki üç saksıya daha yer vardı. Onları ekleyecek ömrü var mı bilmiyordu. Hal hatır sordu çiçeklere. Kadife yapraklarını okşadı. Bir iki name bile mırıldandı. Müziğin çiçeklere iyi geldiğini gazetede okumuştu. Bulaşıkları lavaboya bırakıp banyoya gitti. Diş macununu fırçasına koydu. Suzan’ın sesi kulaklarında çınladı, “Naif Bey, şunu şöyle sıkma ne olursun.” Kızması bile bir tatlı olurdu gülümsemesiyle. Altta kalan macunu yukarıya aldı hemen. Aynadaki kahverengi lekeler, yüzünde ellerinde çıkan lekelere benziyordu. Ayna da yaşlanmıştı demek ki. Uzun uzun baktı yansımasına. Kafasının tepesi iyice açılmıştı, bir iki tel yapayalnız direniyorlardı, gözleri küçülmüş, dişleri sararmıştı. Sigarayı bırakmalıydı. Vapur saati yaklaşıyordu. Hazırlanmak için yatak odasına geçti. Yatağı alelacele kapattı. Gardırobun kapısını açınca gıcırdadı. Suzan’ın tarafı da gıcırdıyor mu kontrol etti. Sessizce açılınca rahatladı. Kapıyı açar açmaz, Suzan'ın kokusu okşadı yüzünü. Limon, mandalina karışımı, her kokladığında içini ısıtan taptaze koku odada gezindi bir süre. Gardıroptaki parfüm şişesi gözüne çalındı, çok az kalmıştı. Onu da listeye ekledi. Bir zamanlar zengin iş adamı rolüne uygundur deyip sakladığı kahverengi gabardin takımını giyindi. Beli sıkıyordu biraz, kolları kuru temizlemeden yıpranmış, yer yer dokuması seyrekleşmişti. Yeşilçam hayallerinden geriye kalan figüranlık da olsa, Suzan’ı tanımasına vesile olduğu için hiç pişman değildi. Bir iki filmde repliği bile olmuştu. Yeri geldikçe repliğini söyler, Suzan’ı güldürürdü. “Ben yapmadım” Paltosunu giyindi, siyah rugan ayakkabılarına uzandı eli. Topukları erimişti ama hala üstü sağlamdı. Etrafımdaki her şey eskiyor deyip bir ah çekti. İskeleye varmadan Cumhuriyet gazetesini aldı. Her gün baştan sona gazete okumakla övünürdü. Büfeci yine hayat pahalılığından, evini geçindiremediğinden konuşmaya başlayınca, bekleyenim var kusura bakma, deyip sahile indi. Yarın sohbet ederdi nasıl olsa. Kandilli İskelesi’nden Rumeli Hisarı’nı seyretti. Anadolu Hisar’ına nazaran daha heybetli duruyordu. Suzan, yakındı Rumeli Hisarı’na, Boğaz ayaklarının altındaydı. Birazdan gelirdi vapur. Kandilli‘den önceki iskeleleri düşündü. Çubuklu, Paşabahçe’den önce miydi, sonra mıydı aklına takıldı. Unutmaya başlamıştı. Annesi gibi olmaktan korktu. Vapur göründü. Kaptan bir öne bir arkaya gitti, kendisine yaklaşan kayığa düdük çaldı. Bu hatta, ufak eski vapurlar vardı. Turuncu beyaz bacaları, turuncu direkleri, Boğazdan geçen, büyük tankerlerin, şatafatlı turistik yatların yanında eski İstanbul'dan tanıdık manzaralardı. İskeledeki görevli halatları koşarak büyük demir halkalara geçirdi, yürüme iskelesini kızak kaydırırcasına sürdü. İnen olmadı. Binenler de üç beş kişiydi. Fötr şapkasını iyice bastırdı kafasına. Rüzgarlıydı biraz. Dizleri ağrıdı yukarı terasa çıkarken. Hava serin de olsa dışarda oturmak hoşuna gitti. İnsanı canlandıran bir serinlik. Yalnız değildi terasta. Genç bir kadın etrafına bakınıp defterine yazıyordu. Onun yanında da büyük güneş gözlüğü takmış bir kadın. Güneş bulutlarla örtülüydü oysa. Fazla bakıp rahatsız etmek istemedi. Gazetesini açtı. Ancak ön ve arka sayfaya göz atacak kadar zamanı vardı. Kandilli ‘den hemen karşıya geçecek, Bebek’de inecekti. Önceleri haftada üç kere giderdi Suzan’a. Şimdilerde, haftada bir kere gidebildiğine sevindi. Martılar vapuru yolcu ettiler. Yanında ekmek olmadığına üzüldü. Bebek’ten Aşiyan’a yürümeyi gözü almadı. Yokuş çıkacağını da hesaplayıp otobüse binmeye karar verdi. Taksiye vereceği para zorlardı onu. Hoş, taksi de kolay bulunmuyordu son zamanlarda. Bebek her geldiğinde daha kalabalığına geliyordu. Üstüne üstüne geliyordu insanlar. Ne kadar değişmişti İstanbul. Şansına otobüsü çok beklemedi, boş yer bile buldu. Bütün yolu yürüyebildiği günlerin üstünden uzun zaman geçmişti. Aşiyan’da indi. Yokuşu yavaş yavaş çıktı. Havanın sıcak olmadığına şükretti. Demir kapıyı görünce rahatladı. Mehmet yoktu girişte. Çeşmenin yanındaki plastik şişelerden birini kendisi aldı doldurdu. Suzan’ın yanına çıktı. Suzan’ı uzaktan görünce, hızlandı adımları, nefes nefese kaldı. Hemen oturdu, Suzan’ın yanına, mermer soğuktu. Alnındaki terleri sildi, soluklandı biraz. Kalbi daha ne kadar dayanır bilemedi. Dayandığı güne kadar gelecekti ziyarete. Sonra da hep birlikte uyuyacaklardı bu mezarlıkta. Boğaza karşı, deniz manzaralı, hayatlarının son durağı. Suzan'ın dedesinden kalan tek toprak parçası. Yabani otlar her yeri bürümüştü yine. Tek tek kopardı hepsini. Diktiği çiçekler nefes aldılar, salındılar nazlı nazlı. Gelecek hafta yabani otları öldürmek için ilaç mı getirseydi. Listeye eklenecek bir şey daha. Çiçekleri de öldürür diyerek çabucak vazgeçti. Getirdiği suyu yavaş yavaş gezdirdi Suzan’ın üzerinde. Yedi sene önce bugünü düşündü, onu burada bırakıp, eve yalnız döndüğü günü. Her gün daha çok özlüyordu, yine sızladı kalbi. Gözünden damlalar düştü, toprak emdi acısını. Mezarın üstündeki fotoğrafa uzun uzun baktı, okşadı, öptü. “Bir tanem, bak yine geldim. İyi misin, menekşem benim. Ben… iyiyim, merak etme. İşe çağırmadılar bugün, yok. Zaten gitmezdim, sana sözüm vardı. Aslında çok çağırmıyorlar artık. Hava iyice bulutlandı… ama Allah'tan yağmur yok… Hayat devam ediyor, seni her gün özlüyorum” Boğazdan geçen tankerin sesi düşüncelerini böldü. Etrafına bakındı, kimseler yoktu. Sakindi. Gençler olurdu bazen, Edip Cansever’i, Tezer Özlü’yü soran. Öğrenmişti yerlerini Mehmet’ten, soran olursa tarif ederdi. Cansever’den Masa da Masaymış Ha şiirini bilirdi ama Tezer Özlü’yü hiç okumamıştı. Suzan’ın fotoğrafını iyi ki koydurmuştu; sarı dalgalı saçları gür, mavi gözleri ışıl ışıl. Başucunda tuttuğu fotoğrafın aynısı. Her geldiğinde Suzan'ın gülümseyen yüzünü görünce mutlu oluyordu. Dönüş vapuru saatine kadar oturdu Suzan’ın başında. Bir sigara yaktı. “Bırakıcam, bırakıcam.” Rüzgarda salınan ağaçlar, boğaz manzarası eşlik etti onlara. Eve dönmeden, çiçekçiden bir menekşe aldı, ortası beyaz, etrafı mor çiçekli. Bir sene daha geçti Suzan’ın özlemiyle. Saksıyı yerleştirdi diğerlerinin yanına. Yemeğini hazırladı, bir tabak, bir bardak, bir çatal koydu masaya…
- Kitap, kahve ve edebiyatın buluşma noktası Yeldeğirmeni’nde açılıyor
Edebiyat dünyasının öncü yayınevlerinden Alakarga Yayınları, kültür-sanat hayatına yeni bir soluk getirecek özel bir mekân açıyor: Alakarga Kitapçısı. Eylül ayında Yeldeğirmeni’nde kapılarını açacak olan Alakarga Kitapçısı, sadece bir kitap kafe değil, aynı zamanda edebiyatın, sanatın ve düşüncenin yeni buluşma noktası olacak. Burada okurlar, Alakarga Yayınları’nın özenle seçilmiş kitaplarıyla buluşacak, kahvelerini yudumlarken edebiyat sohbetlerinin keyfini çıkaracak. Mekân, aynı zamanda kitap kulüplerine, yazar buluşmalarına, eğitim ve atölye çalışmalarına ev sahipliği yapacak. Açılışa özel sürpriz: Eylül ayı boyunca Alakarga Kitapçısı’na gelip kahvesini içen herkes, seçili kitaplardan birini hediye olarak alacak. Edebiyat toplantılarının yanı sıra özel film ve belgesel gösterimleri, masal anlatımları ve farklı kültürel etkinlikler de programda yer alacak. Alakarga’dan Açıklama: “Amacımız edebiyatı günlük hayatın doğal bir parçası haline getirmek. Okurlarımızın yalnızca kitapla değil, aynı zamanda birbirleriyle de buluşacağı bir alan yaratmak istedik.” “Alakarga Kitapçısı, yayınevimizin yıllardır savunduğu edebiyat anlayışını mekânsal bir deneyime dönüştürüyor. Yeldeğirmeni’nin ruhuna yakışacak, yaşayan bir edebiyat durağı olmasını hayal ediyoruz.” Adres: Yeldeğirmeni, Kadıköy – İstanbul Açılış Tarihi: Eylül 2025
- "Ait olmak bir konfor alanı yaratır"
Tuba Ayşe Özgür, Murat Güneş ile ilk romanı Aidiyetsizler üzerine söyleşti: "Yazar, günümüz insanının kırılgan ruh hâlini, köksüzlüğün ve yönsüzlüğün açtığı yaraları, bireysel yalnızlıkla kolektif boşluk arasındaki ince hatta işlerken edebiyata güçlü bir giriş yapıyor." Edebiyat sahnesine adım atan yeni isimler, çoğu zaman kendi çağlarının sancılarını yakalama ve dile getirme çabasıyla gelirler. Murat Güneş’in ilk romanı Aidiyetsizler tam da böyle bir uğraşın ürünü. Yazar, günümüz insanının kırılgan ruh hâlini, köksüzlüğün ve yönsüzlüğün açtığı yaraları, bireysel yalnızlıkla kolektif boşluk arasındaki ince hatta işlerken edebiyata güçlü bir giriş yapıyor. Aidiyetsizler , modern bireyin içsel yalnızlığına ve aidiyet kavramındaki kırılmalara odaklanan derinlikli bir anlatımla okura “nerede duruyorum, neye aitim?” sorularının peşine düşme imkânı sunuyor. Bu soruları cevabını yazarından almak üzere sordum... Aidiyetsizler ’de aidiyetin kaybını işliyorsunuz. Sizce insan, gerçekten “bir yere ait olmadan” var olabilir mi? Evet, var olabilir. Aidiyet duygusu bir gereksinim, bir şart ya da bir zorunluluk değildir. Öleceğini bilen tek canlı insandır ve aidiyetsizlik duygusu sadece bunu bilmekten de kaynaklanıyor olabilir. Var olduğumuz dünyaya ait olmamak duygusu gibi. Ancak kendimizi ait hissettiğimiz şeylerin temeli, sanki içerisine düştüğümüz dünyanın çocukluğumuzda bize ilk tesir ettiği anlardadır ve bu dünyadaki ilk anlarımızın bize işlemesindendir. Ait olduklarımızdan kopmamız bizi zamanın insanı yapar diye düşünüyorum çünkü ait olmak bir konfor alanı da yaratır. Ancak mutlak bir kopuş olmaz bu, aidiyeti ve aidiyetsizliği kavrayarak var oluruz. Sizce “ait olamamak”, kayıp mıdır yoksa özgürlüğün en saf hâli mi? Yerine ne koyduğunuzla ilgili bir şey… Kevser karakteri aidiyet yerine beklemeyi koymuş olabilir mesela. Özgürlüğün en saf halini tarif etmek mümkün olmasa da ait olmamak kayıp değildir diyebilirim. Aynı şekilde ait olmak da bu çağda artı bir değer değil bence. Aidiyetsizlik duygusu özgürlükle ilintilenebilinir, aidiyetimizin özgürlüğümüze etki ettiği bir yerde mahkum olmuş oluruz bu durumda bu aidiyet değil hükümlülüktür. Aidiyetleri içerisinde güvende hisseden de aksine hapis hisseden de vardır. Romanınızdaki karakterler bir nevi köksüzlük içinde yaşıyor. Sizce insanın köklerinden kopması, zamanla ilişkisini de bozar mı? Aidiyetsiz insanın zamanla ilişkisini, kişinin zamanı kavrayışıyla nasıl ele alıp yaşadığıyla açıklanabilinir. Bir yaprak dalından kopar mesela ve süzülür bu süzülme anı uzun bir zamana denk gelir. Köklerinden kopmak, zamanı sadece biraz daha geç anlamamıza sebep olabilir. Fakat zamanla ilişkimizi yönetmek —bir yola çıkmak, bir ilişkiyi bitirmek gibi— bizim tercihlerimizle mümkündür. Tercihlerimizi ise kavrayışımıza göre yaptığımızı sanarak çağı ve tüm varoluşsal etkenleri es geçmemeliyiz. Aidiyet dahil. Yalnızlık, sizin romanınızda bir acı mı yoksa bir imkân mı? İnsan kendini ancak yalnızlıkta mı bulur, yoksa yalnızlıkta daha da mı kaybolur? Yalnızlık herkes için bir fırsat olmalı. Mero bunu fırsata çevirmek itiyordu. Ancak bunu fırsata çevirirken acı çekebiliriz. İnsanın kendini bulabileceği tek yer yalnızlıktır ve kendini kaybedip yeniden bulacağı yer de yalnızlıktır. Kendimizle kurduğumuz ilişki acıyı da, kayıplarımızı da, içerisinde bulunduğumuz hali de belirleyecek şeydir. Yalnız doğar, yaşar, ölürüz. Aidiyetlerimiz bizimle gelmez fakat manaları kalabilir. Mekânların da aidiyetsizleştiğini görüyoruz. Sizce yaşadığımız coğrafya bizi şekillendirir mi, yoksa biz ona aidiyet duygusu yüklediğimiz sürece mi anlam kazanır? Mekanlara aşık ya da tapıyor değilsek ve bizde ciddi etkiler ya da travmalar yaratmadıysa, bir süre sonra mekanlar silikleşir, bunun için de geçmişte olduğumuz geçtiğimiz yerlerden tekrar geçmek isteriz. Coğrafyanın bizi şekillendirdiği tek kısım çocukluğumuzdur diyebilirim (onu da ömür boyu taşırız benliğimizde) (Freud: Çocukluğun ilk yıllarında yaşadığı deneyimler yetişkin kişiliğinin temelini oluşturur.) Şehirlerin, köylerin, coğrafyanın isimleri zihnimizde tanımlanmıştır. Bizden önce de, sonra da, varlıklarını sürdüreceklerdir. Zihnimizden silinip gidecek olmaları, coğrafyayı ve mekanları yok etmeyecektir. Mekan ve zamanın etkileri, kendimizi ait hissetme duygumuzla eş değerli olabilir. Ancak zaman içerisinde mekanların da aidiyet duygumuzun da değişip dönüştüğü bir hayatı zamanın içerisinde yaşıyor olacağız. “Belki de iyisi mi, sadece yaşamak,” diyorsunuz. Sizce yalnızca yaşamak mümkün mü, yoksa insanın zihni sürekli bir anlam arayışıyla mı lanetlenmiş? Sadece yaşamaktan kastım; o an’ın içerisinde bulunduğumuz ve yaşadığımız an’ı tüm kavrayışımız, tüm benliğimiz, tüm ruhumuz ile kavrayarak yaşamaktır. (Carpe diem) Bunun için süper bir gücümüzün ve etrafımızdaki birçok şeyden etkilenmiyor olmamız gerekirdi. Belki de Nietzsche’nin “üst insan” dediği insan modeline yakın bir tariften bahsediyorum. Sürekli bir anlam arayışı belki de bizi o seviyeye eriştirecekti, bilemiyorum. Kitaptaki Mero karakteri bilinçdışının etkisiyle yaşarken, Mustafa Amca’nın tavrı hangisine daha yakındı olgunluğa mı? Yazarlık sizin için bir “yer arayışı” mı, yoksa “yerden kopuş” mu? Yazarlık benim için bilinçdışının ve zihnimin birbirine karışıp toplamını anlamaya çalışma arayışı… Bu bir varoluş hali de olabilir ya da bir var olma çabası da olabilir. Bu bir kopuş da olabilir, bir yer arayışı da olabilir. Ucu açık. Romanınızda okuyucuya hissettirmek istediğiniz en derin felsefi soru neydi? En derin ve en anlamlı yüzyıllardan beri sorulabilecek tek bir soruyu sordurmak istiyorum: “Neden?” Son olarak: Sizce biz, kendi aidiyetsizliğimizi yazıya dökerek mi var oluruz, yoksa yazı bile bir aidiyet yanılsaması mıdır? Aidiyetsizlik bir var olma biçimi değildir. Aidiyetsiz de var olabiliriz. Yazı aidiyetsizliklerimizi araştırma biçimi olabilir, inceleme yöntemi olabilir, hafıza işlevi görebilir. Ancak yazdıktan sonra anlamlandırdığımız dünyada var olabilirsek, yanılsama olabilecek bir aidiyetten de kurtulmuş olacak ve ancak o zaman onu hakikat e dönüştürmüş oluruz. Yani aidiyetsizliğe ait olabiliriz ya da olmayız. Benim kavramlarla aram pek iyi sayılmaz bu yüzden kavram çok kullanmamaya özen gösterdim ancak kavramak için kavramlara ihtiyacım var yeniden anlamlandırmak için belkide…
- Hayatta gönüllü sadeliği ve basitliği yakalamak
S. Serdar Yegül, Henry David Thoreau’nun Walden’ı odağında yazdı: "Gelir ve üretkenlik artışımızı, daha fazla konfor ve lükse değil, daha fazla boş zamana ayırdığımız takdirde özgürlüğe kavuşacağımızı söyleyen Thoreau, devamla: zaten temel yaşam gereksinimlerimizi karşıladıktan sonra ruhi ihtiyaçlarımızı karşılamak için paraya ihtiyacımız yoktur. Hayatımızda gönüllü sadeliği ilke edinmeli ve hayatınızı basitleştirmeliyiz! der." Okuduğunuz pek çok kitap arasında bazı kitaplar kendiliğinden ön plana çıkar ve zihninizin başköşesine sorgusuz sualsiz oturuverir. Peki, bu nasıl olur? Bunun sırrı nedir? Bu soruların cevaplarını, zihnimin başköşesinde yer alan bir kitaba, Henry David Thoreau’nun Walden’ına bakarak arayalım. “Ben koruluklara gittim… yaşamın yalnız zaruri ihtiyaçlarıyla karşı karşıya kalabilmek için; bu yaşamın bana öğretebileceği bir şeyin olup olmadığını anlamak için; yaşamın bütün iliğini emmek için, ki ölürken yaşamadığımın farkına varmayayım” Henry David Thoreau - Amerikalı yazar, şair, doğa bilimci ve düşünür Henry David Thoreau (1817-1862), Walden Gölü’nü ilk defa beş yaşında (1822) anneannesi Mary Jones’u ziyaret ettiği sırada görür ve o görüşten sonra o ormanlık arazinin görüntüsü uzun yıllar rüyalarına girer. 1833-1837 yılları arası Harvard’da beşeri bilimler, doğa bilimi ve dil dersleri öğrenimi gören Thoreau, ardından ömrünün çoğunluğunu geçireceği Concord’a döner. Concord, Boston’un kırk kilometre batısında bir kasabadır. Üniversiteden yeni mezun olmuş gençler kendilerine kazançlı bir meslek seçmeye çalışırken Thoreau konuya biraz daha farklı yaklaşır: Kendi özgürlüğünü korumayı, kusursuz bir doğruluğa sahip olmayı, kendi bağımsızlığını sağlama almayı ve herkesi aynı görevle yükümlü tutmayı düşünür. Bu doğrultuda kendisine şu soruları sorar: “Para kazanmanın en iyi yolu nedir? Bunun için ne kadar zaman harcamalıyım? Özgürce yaşamak için ne kadar paraya ihtiyacım var?” Thoreau, bu sorulara vereceği cevaplar yoluyla, iyi yaşama sanatına ulaşmayı hedefler. Hukuk, politika, tıp, ticaret ve din gibi alanların kendisine uygun olmadığını düşünen Thoreau, ahşap işçiliği, bahçıvanlık, harita çıkarmak, öğretmenlik, dönemsel öğretim üyeliği ve editör olarak pek çok işte çalıştıktan sonra, yazar olmaya karar verir. Aldığı okul eğitiminde ve okuduğu kitaplarda: “Nasıl yaşamak gerekir?” sorusuna cevap bulamayan Thoreau, yönünü Concord kasabasında yaşayan hemşerilerine çevirir. Hemşerilerinin hayatlarını incelediğinde, hemşerilerinin bitmeyen işlerle uğraştığını, hep: “iş, iş, iş!” anlayışına sahip olduklarını, para kazanmak için yalan söylediklerini, dalkavukluk ettiklerini, oy kullandıklarını ve kendilerini gereksiz yere nezaket cenderesine soktuklarını görür. Bununla da kalmayan hemşerileri, ellerinde kendilerine yetecek kadar yiyecek, barınma, giyinme ve yakacak olmasına rağmen, bunu görmezlikten gelmekte ve hep daha fazlasını istemektedirler. Thoreau’ya göre bu durum, onların ekonomiyi (ev idaresini) bilmediklerini göstermektedir. Hemşerilerinin sınırsız maddi arzuları onları fakirleştirmekte, dolayısıyla köleleştirmektedir. Hemşerilerinde de aradığını bulamayan Thoreau, yönünü bu kez doğaya çevirir. İşte bu arayış, onu çocukluğundan beri hayalini kurduğu Walden Gölü kıyısına götürür. Walden Gölü, Concord, Massachusetts, ABD “Dünyanın kurtuluşu yabanda / doğada yatar. Her ağaç, dallarını yabanı aramak için uzatır. Ben ormana, dereye ve mısırın büyüdüğü geceye inanırım. Yaşam yabandan ibarettir. En canlı olan, en yaban olandır. Ümit ve gelecek benim için çimenlerde, ekilmiş tarlalarda, su geçirmez bataklıklardadır; kasaba ve kentlerde değil!” Walden Gölü Deneyimi Thoreau Walden Gölü civarına geldiğinde önce birkaç ağaç keser ve bu ağaçlardan elde ettiği kerestelerle bir kulübe ve o kulübede kullanacağı eşyaları yapar. İnşaat işi aylar sürer. Çünkü kulübesine bir de şömine yapması gerekecektir. Thoreau’nun eşyaları; bir yatak, bir çalışma masası ve iki sandalyeden ibarettir. Kestiği ağaçların artıklarını ise odunluğunda biriktirir. Walden Gölü kıyısında her mevsimi iki kez yaşayan Thoreau, bu süre zarfında eline bir dürbün ve bir not defteri alarak her gün dört saat boyunca koruluklarda yürür, hayvanları ve bitkileri inceler ve komşu çiftliklerdeki insanlarla konuşur ve onlara yardım eder. Kulübesine oldukça yakın bir yerde, orman içi bir boşlukta bir tarla oluşturur. O tarlada fasulye, bezelye, mısır, turp ve patates yetiştirir. Ayrıca, Walden Gölü ve çevredeki küçük göllerde balık tutar. Thoreau bazen, kulübesinden bir buçuk kilometre uzaklıktaki Concord kasabasındaki arkadaşlarına ziyarete gider, bazen de arkadaşları ona ziyarete gelir. Yalnız, arkadaşları kulübesine ziyarete geldiğinde, Thoreau’nun bir adet misafir sandalyesi vardır. Bir misafirin haricindeki diğerleri ayakta beklemek zorunda kalır. Misafirlerine ikram edeceği yiyeceği de olmayan Thoreau, su isteyen misafirine boş bir maşrapayı verir ve Walden Gölü’nü gösterir. 1845-1847 yılları arasını Walden Gölü kenarında geçiren Thoreau, burada tuttuğu notlardan hareketle ünlü yapıtı, Walden ; ya da Ormanda Yaşam ’ı yazar. 1846 yılında yazmaya başladığı Walden’i yedi defa gözden geçirir ve her defasında büyük ölçüde yeniden yazar. Walden, 1854’te yayımlanır. Yiyecek, Barınma, Giyinme, Yakacak Thoreau’nun Walden Gölü civarında iki yıl yaşamasının amacı öncelikle yiyecek, barınma, giyinme ve yakacak gibi temel yaşam gereksinimlerinin en az düzeylerini bulmaktır. Thoreau, iki yıllık gözlemlerine dayanarak, yıllık yiyecek ihtiyacının tamamını yılda yaklaşık altı hafta gibi bir sürede karşılayabildiğini görür. Thoreau, bu altı haftalık sürenin haricinde, kendisine zaman ayırabileceğini, istediği kitapları okuyabileceğini ve doğada istediği gözlemleri yapabileceğini düşünür. Ayrıca, tarlada yiyecek yetiştirmenin sadece yiyecek yetiştirmek olmadığını, toprağa ve doğaya dokunmak ve kendini doğanın bir parçası olarak görmek anlamına geldiğini de fark eder. Barınma gereksinimi ile ilgili olarak ise Thoreau, sahip olduğumuz evlerden daha rahat ve lüks evler tasarlayabileceğimizi, ancak onları satın almaya gücümüzün yetmeyeceğini söyler. İnsanlar mütevazı bir konaklama tarzını seçerek, yıllarca çalışmadan yapabileceğini ve en zengin insanlardan bile daha zengin olabileceklerini söyler. Thoreau’ya göre insanlar, asgari yaşam gereksinimlerini karşıladıktan sonra, kendilerine: “Daha ne kadarına ihtiyacım var?” diye sormalıdır. Lüks Şeyler İçin Acı Çekmek Dört temel yaşam gereksinimine ilave olarak, konfor, lüks ve araçlar gibi üç başlıktan daha söz eden Thoreau, konforun yaşam için gerekli olmamakla birlikte yaşamımızı iyileştirdiğini kabul eder. Ancak konforun bağımlılık yaratma, yaşamımızın merkezine oturma ve enerjimizin büyük bir kısmını tüketme gibi riskleri vardır. Thoreau lüks için ise, “insanlar öyle bir noktaya geldiler ki, gerekli olan şeyler için değil de, lüks şeyler için inanılmaz derecede acı çekiyorlar, araçların aracı haline geliyorlar” der. Gelir ve üretkenlik artışımızı, daha fazla konfor ve lükse değil, daha fazla boş zamana ayırdığımız takdirde özgürlüğe kavuşacağımızı söyleyen Thoreau, devamla: zaten temel yaşam gereksinimlerimizi karşıladıktan sonra ruhi ihtiyaçlarımızı karşılamak için paraya ihtiyacımız yoktur. Hayatımızda gönüllü sadeliği ilke edinmeli ve hayatınızı basitleştirmeliyiz! der. Thoreau’nun Deneyiminden Yararlanmak Yazının başında Thoreau’nun kendine sorduğu soruları, binyıllardır pek çok düşünür kendine sormakta ve cevaplamaktadır. Thoreau’yu pek çok düşünürden ayıran özellik büyük olasılıkla, Thoreau’nun samimiyeti, sorularının cevaplarını yabanda araması ve bizzat kendini işin içine dâhil etmesidir. Tüm bu özellikler bir araya geldiğinde ortaya güçlü bir etki ve sarsıcı bir ses çıkmaktadır. Günümüzde hızla artan konfor ve lüks eğilimi, Thoreau’nun güçlü etkinden yararlanmayı ve sarsıcı sesini duymayı zorunlu hale getirmektedir. Hayatımıza gönüllü sadeliği ve basitliği getirmekten başka çıkış yolu gözükmemektedir. Kaynaklar: • Thoreau, Henry David, Walden; Ormanda Yaşam, Zeplin Kitap, 2. Baskı, 2017. • Thoreau, Henry David, Geziler, Çeviri: Aytek Sever, Doğu Batı Yayınları, 1. Baskı, 2024
- Yalnızca kendi içindeki müziğe kulak ver
Birçok ödülün yanı sıra prestijli Children’s Choice Award ile de onurlandırılan Suki’nin Kimonosu , geleneklerine sahip çıkan küçük bir kızın evrensel hikâyesini sunuyor. ‘‘Onu giyemezsin,’’ dedi Mari. ‘‘İnsanlar tuhaf olduğunu düşünür.’’ Suki’nin en sevdiği şey, mavi kimonosudur. Büyükannesinin hediyesi olan kimono, onun geçen yaz yaptığı ziyarete dair özel hatıralar taşır. Ve Suki -kim ne derse desin- okulun ilk günü onu giyecektir. Suki’nin Kimonosu, her adımında -hatta dans ederken bile- yalnızca kendi içindeki müziğe kulak veren küçük bir kızın neşeli öyküsüdür. Ödüller Chocolate Lily Ödülü, Final-2005 Christie Harris Resimli Çocuk Edebiyatı Ödülü, Final-2004 Ruth Schwartz Çocuk Kitabı Ödülü, Final-2004 Mr. Christie Kitap ödülü, İkinci-2004 Amelia Frances Howard-Gibbon Çizerler Ödülü, İkinci-2004 Yıllın En iyi Kitabı - Bronz Madalya, ForeWord Dergisi, Kazanan-2004 SUKI'NİN KİMONOSU Chieri Uegaki Mea Kitap, 2025 Resimleyen: Stephane Jorisch Çevir: Dila Altındiş Balcı 32 s. 3+ yaş
- YKY Kitap Kulübü yeni dönem programı belli oldu!
YKY, 2025 yılı başından itibaren tüm okurlara açık ve ücretsiz bir kitap kulübü etkinliği başlatmıştı. Okurlar, her ay Editör Cem Alpan’ın yürütücülüğünde bir araya gelerek çeşitli yazarların eserlerini incelemiş ve tartışmıştı. Yoğun ilgi gören YKY Kitap Kulübü, yeni kitaplarla yoluna devam ediyor. Edebiyatseverler, 2025-26 döneminde de ağırlıklı olarak çağdaş dünya edebiyatının izini sürecek. İlki eylülde başlayacak etkinlikler yine ücretsiz olacak ve her ayın üçüncü perşembesi 18:30-20:00 saatleri arasında gerçekleşecek. Kimi zaman konukların da davet edileceği YKY Kitap Kulübü’nün yürütücülüğünü yine Cem Alpan üstlenecek. 2025 Eylül-Aralık programında sıra dışı, yenilikçi, deyim yerindeyse dört “esaslı” roman yer alıyor: 18 Eylül Perşembe / 18:30-20:00 "Atocha’dan Ayrılış" Ben Lerner Kayıt için tıklayınız . 23 Ekim Perşembe / 18:30-20:00 "Yükseliş" Martin MacInnes 20 Kasım Perşembe / 18:30-20:00 "Altın Gözlük" Giorgio Bassani 18 Aralık Perşembe / 18:30-20:00 "Tomás Nevinson" Javier Marías
- Jean-Christophe Grange'dan yeni kitap
Jean-Christophe Grange’nin iki ayrı ciltten oluşan yeni kitabı Güneşsiz 1 Cehennem Diskosu , okuyucularıyla buluştu. Gerilimin Efendisi Grangé’den iki ciltlik bir seri… Eserleri 30’dan fazla dile çevrilen polisiye-gerilimin dünyaca ünlü ustası Fransız gazeteci, yazar ve senarist Jean-Christophe Grangé’nin iki ayrı ciltten oluşan yeni kitabı Güneşsiz, okuyucularıyla buluşuyor. Serinin ilk kitabı Cehennem Diskosu, ağustosta raflarda yerini alırken, eylül ayında da serinin ikinci kitabı Gölgelerin Kralı yayımlanacak. 1980’ler, Paris: Diskolar, dans pistleri dolu. Diğer yandan ne olduğu anlaşılmayan bir hastalık kol geziyor. Ölümü bekleyen genç bir adam vahşice öldürülüyor. Tecrübeli Doktor Ségur, yakışıklı dedektif Swift ve parlak lise öğrencisi Heidi, genç adamın katilini bulmak için Paris’in gece kulüplerinin altını üstüne getiriyorlar. Katil hem çok yakında hem de ulaşılmaz… “Yüksek tempolu bir roman, son sayfaya kadar gerçekçiliğini ve gerilimini koruyor.” Le Figaro “Damardan Grangé. Ama daha da iyisi. Konusunu aşan bir başarı.” Le Parisien Jean-Christophe Grangé: 1961’de Fransa’da doğdu. Çeşitli haber ajansları ve gazeteler için çalıştı. Paris-Magazine için bilimsel röportajlar hazırladı. Bütün dünyada ve Türkiye’de aylarca çok satanlar listesinden inmeyen Kızıl Nehirler, Taş Meclisi, Leyleklerin Uçuşu, Kurtlar İmparatorluğu, Siyah Kan, Şeytan Yemini, Koloni, Ölü Ruhlar Ormanı, Sisle Gelen Yolcu, Kaiken, Lontano, Kongo'ya Ağıt, Ölüler Diyarı, Son Av, Küllerin Günü, Mermer Adam ve Kızıl Karma adlı kitapları Doğan Kitap tarafından yayımlandı. CEHENNEM DİSKOSU Jean-Christophe Grangé Doğan Kitap, 2025 Çeviri: Işıl Özgüner 408 s.
- Edebiyatist Deutschland ilk sayısıyla raflarda
Edebiyatist Dergi yepyeni içerikleriyle artık Almanya’da. Sakin gibi gözüken yüz//yüzeyin altında olana bakışını doğrultuyor. Zamanla tortulaşan, kayganlaşan, bastırılan katmanlar üzerinde, kentin altındaki sarsıntılara, girdaplara, Boğazın Ketum Jeolojilerine, naifçe kazınan geçmişle şimdinin anda kristalize olmasının izinde adımlıyor kenti. Kirsty Bell’in, Dip Akıntıları metninden ilhamla yola çıkıyoruz. Yazar, kentin yüzeyini değil, onun “dip akıntıları”nı izliyor: Nehirlerin yataklarını, yer altı su yollarını, bombalanmış binaların hayaletlerini, enkaz mekanları, çocukluğun yıkık evlerini, kederli bataklıkları, tabelaları. Bu bağlamda kullandığı kartografik imgelem, yalnızca coğrafi değil, aynı zamanda tarihsel, duygusal ve sezgisel haritaların iç içe geçtiği çok boyutlu bir bellek kartografyası, duygulanım coğrafyasına açılıyor. Dip akıntıları; çizgisel anlatımdan çok, dalgalanmalarla, çatallanarak ilerleyerek rizomatik bir metni dokuyor. Esen Kunt The face, which seems calm// directs its gaze toward what lies beneath the surface. It walks the city on layers that have accumulated, become slick, and been suppressed over time. It follows the traces of the past and the present, which crystallize in the moment, in response to the tremors, whirlpools, and silent geology of the Bosphorus beneath the city. We are inspired by Kirsty Bell’s text, The Undercurrents. The author doesn’t follow the city's surface but its "undercurrents": the riverbeds, the subterranean waterways, the ghosts of bombed buildings, sites of rubble, the ruined houses of childhood, the sorrowful marshes, the signs. In this context, the cartographic imagination she uses opens up a multidimensional cartography of memory, where geographical, historical, emotional, and intuitive maps are intertwined—a geography of affect. The undercurrents weave a rhizomatic text, moving forward not through a linear narrative but through fluctuations and bifurcations. Esen Kunt
- Yazmamanın çaresi
Tarhan Gürhan, zaman üzerine yazdı: "Bölünen hayatlar geziyor artık ortalık yerlerde. İnsan kendinden koptu, zamanın kölesi oldu. Köle olunacak başka şey bulamadı!?" “Hayal gücünün rızkını vereceksin. Yoksa kurduğun hayal zamanla kavruk kalır.” m.e.e.g. …! Zaman geçti yine. Şizofrenleşme, zaman denen zımbırtının parçalara ayrılmasıyla başladı. Başı sonu kopuk bir zaman mı, yekpare bir zaman mı aradığımız? Yoksa külliyen zamansızlık mı? Zaman mevsimlere, aylara, haftalara, günlere, saatlere hatta saniyelere bölündü. Ne gerek varsa!? İnsanlar mesela “Kuşluk vakti buluşalım.” derlerdi ve kimse geç kalmazdı. Her zamanın bir adı vardı. Sonra bu zaman parçalarına anlam yüklenmeye başlandı. Daha sonra da o anlamlar katmanlaştı. İçinden çıkılmaz “kült” şeyler halini aldı. Bölünen zaman, bölünen bir zihin yarattı. Bölünen hayatlar geziyor artık ortalık yerlerde. İnsan kendinden koptu, zamanın kölesi oldu. Köle olunacak başka şey bulamadı!? Hatta “zamana ayak uyduramayanlar” diye bir kavram oluştu. Uyduramayanlar dışlandı, aşağılandı, toplumsal ilişkilerden kovuldu. Yalnızlaştı... Alkolikleşti... Şizofrenleşti… Akıl hastanelerine düşer oldu. “Psikiyatri kliniklerinde, saat kaç?” diye soranlar çoğaldı!? Mahpushanelerde görüş vakti kısaltıldı. Zaman ortadan kalkmadığı gibi, hayatımıza gökdelen kurdu. Şimdi de dijitalleşti. Zamanın rakamlarla ilişkisi kutsanır oldu. En sevilen bilimkurgu ya da fantastik filmlerin isimlerinde rakamlar vardır. Mesela 1984… 1948'de yazılmış bu eser, 1984 göz önüne alınarak hayal edilmişti, George Orwell tarafından. Zamanla, zaman arasındaki ilişki belki de en güçlü bağımlılığımız oldu. Onun gücüne yetişemez olduk. Ezici bir silindir gibi ezdi yaşamlarımızı. Yemek saatleri, uyku saatleri hatta seks saatleri bile oluştu. İslamiyet’teki beş vakit namaz, günü beşe bölmeye yetmişti. Oysa bugün dakika bile geç kalınsa, insan birbirine kızıyor. Neye yetişmeye çalışıyorlar? “Zamanın ruhu” gibi tabirler sıkça kullanılıyor. Demek ki ruhsuz zamanlar da var!? Bana soruyorlar “Kaçta kalkıyorsun?” diye. “Uyanınca uyanıyorum,” diyorum. Gülüyorlar. Akıl hastanelerindeki şizofrenler genelde Tanrılaşırlar ve doktorlar Tanrı’yı ilaçla tedavi etme zavallılığındadırlar. Oysa Tanrı tedavi edilemez. Tanrı olan şizofren kendi kurallarını koyar ve diğer hastaların bunlara uymasını bekler. Tuvalete gitmek bile saatledir. Gece ve gündüz neyimize yetmiyorsa!? Biraz “hey heylenen”lere, “dellenen”lere “İyi saatte olsunlar geldi,” derler. Şüphesiz deliliğin zamanla bir bağlantısı var. Şüphesiz… Bugün insanlar en çok “Hiçbir şeye yetişemiyorum,” diyorlar. Neye yetişeceklerse!? İşte “zamanın ruhu”, bu zavallı haldir. Yetişmeye çalışan insanın, kaçırdığına üzülmesi… Ne kaçırdığını bile bilemeden!? Aslında kendisine uygun seçimler yapamadığı için mutsuzluk cenderesine tutuluyor. Oysa zaman, üzerine en çok düşünülen konulardan biri olmasına rağmen, çıkışsız kalmıştır. Belki de bu çıkışsızlık bir teşrifatçı ihtiyacı doğuruyordur…? İnsanın zamana teşrif edilişi… Çıkışsızlığın, çıkışın kendi olması hali… Hayatımızın orta yerinde dikilerek her şeyi belirleyen zaman, aslında soyut bir Tanrı’dır. İnanmayın zamana, çünkü geçicidir. Tarih boyunca geçmeyen zaman görülmemiştir. İnanmayın tarihe, çünkü geçip gitmiştir. Gelecek de henüz gelmediğine göre elimizde sadece şimdi kalıyor ve o şimdi sürekli bir şimdidir. Bölüp parçalara ayırmayın onu. Çünkü o hayatınızdır, şimdilik. Sonra o da geçecek. O zaman elimizde yalnızca zamanın sıkıştırdığı bir “şimdicik” var. O da bize yetsin bir zahmet… Kaçırma duygusu zamanın dayattığı en ağır bedellerden biri. Oysa bir şey kaçırıyorsan, aslında başka bir şey yakalıyorsun demektir. Zamanın sultası burada başlıyor. Mesela Fatih’in İstanbul’u alışını, hep “bir çağ kapanıyor ve yeni bir çağ başlıyor” diye anlattılar. Bir çağ öyle bir günle bir ayla kapanır mı hiç!? Koskoca Ortaçağ, Fatih’in İstanbul’u almasını mı bekliyordu yani kapanmak için? Aynı yerde aynı zamanda olanlar karşılaştıklarında sevinirler, ortak bir zamanı paylaştıkları için. Yani zamanı paylaşmak, zamanın kendisinden daha değerlidir. Çıfıt çarşısı olan aklımızla zamanımızı bekliyoruz. Tıpkı avcılar gibi. Avcılar av yapmak için çok beklerler. Bu yüzden, bir av rast gelmezse üzülerek dönerler. Daha iyi, daha kurnazca tuzaklar bulmanın peşine düşerler. Zaman harcayıp av yapamamak üzer onları. Arkadaşları “Bir dahaki sefere,” derler. Hep başka bir zaman varmış gibi ertelerler. Zaman onları teselli eder. Oysa avı bekledikleri zaman da hayata dâhildir. Kimse eli boş bir avcının fotoğrafını çekmez. Herkes yakaladığı avla fotoğraf çektireni sever. Hemingway dâhil... Dev Kılıç Balığı ile fotoğrafı dahil… Şimdi de, her zaman olduğu gibi, yıllar birbirinin üzerine kapanıyor. Bitiyor demiyorum, çünkü zaman bitmez. İnsan biter. Ruhunun fotoğrafını çekemediği için, kendince özel anlarının fotoğrafını çeker ve saklar. Sakla samanı gelir zamanı misali… Genellikle o zaman geldiğinde ölmüş olur. Kalanlar da “İyi ki çektirmiş bu fotoları,” der. Kalıcılık!... İnsanı kalıcı kılan, onun zamanın içinde dondurulmuş bir anıdır. Günümüzdeki bunca fotoğraf çılgınlığı bu olsa gerek. “Ben de vardım...” Fotoğraf karesine girmek için acele eden insanlara dikkat edin. O kadrajda olabilmek için hareket ederler. Arkadaşlarının üzerine eğilirler, abanırlar. Çünkü kadraja giremediklerinde “yokmuş” gibi olacaklardır. İnsanın en büyük korkularından biri zaman kaybetmek. Ne kaybediyorsun!? Girdiğin bir karede, geçmek üzere olan bir zamanı kaydederler. Kahvede bile çay gecikti diye sorun çıkarırlar. Trafikte “Oradan değil de şuradan git!” derler. Ne için? Üç beş saniye erken varabilmek için. Hepi topu bu…! Oysa olmadık yerlere onca zaman harcarlar. Ağır ağır tarihe karışırken bunlar geldi aklıma. 2025’i de gördük vesselam!... Darısı 2026’nın başına…. 31 Aralık ya da 1 Ocak doğumlular özel olarak kutlanır. Aynı tarihlerde ölenler de insandı. Neredeler şimdicik?... Sonsuzun kıyısında durur zaman. Sizin için sonsuzu arar. Herkesin dilinde bir “şimdi”. Dün yaşandı, yarın henüz gelmedi, elimizde bugün, “şimdi” var diyorlar sık sık. Aslında, şimdi de yok ya neyse!? Geçmişi bilmeden, geleceği hayal etmeden bugün yaşanır mı? Bize zaten nasıl istiyorlarsa öyle yaşatmıyorlar mı şimdiyi? Şimdiyi küçümsemiyorum ama yüceltmiyorum da… Çok sevdiğim bir abimin eşi kullanıyordu bu kelimeyi, yaş 80. “Şimdicik” diyordu. Şimdiden daha kısa bir süreyi, zaman dilimini anlatmak istediğinde. “Çocukluğumdan beri böyle söyleriz biz,” derdi. Şimdiyi “cik”le kısaltmak... Bir zaman, biraz sonra her zamandır artık. Her zaman bir başka zamanı belirler. Şimdiki zaman da her zamanı oluşturur. Şimdi oluşturur. Hep oluşturur. Zaman heptir. Herkesi kendi şimdisine davet ediyorum. Altından kalkabileceğimiz zamanlar olsun hepimize…! 1 Temmuz’ 2024 / Ankara !... Bilinç akışıyla birlikte akan zaman. İki ünlem arası belirsiz bir zaman dilimi…!
- Karanlık sularda, insan ruhunun derinliklerine doğru...
Peygamberin Şarkısı romanıyla 2023 Booker Ödülü'nü alan Paul Lynch'in kaleminden çıkan Denizin Ötesinde , fırtınalı bir havada Pasifik Okyanusu'nun ortasında mahsur kalan iki balıkçının verdiği yaşam mücadelesini epik bir anlatıya dönüştürüyor. İnsan ruhunu en karanlık, en savunmasız ve en çıplak hâlleriyle ele alan yazar; kendileri ve eylemlerinin sonuçlarıyla baş başa kalmış iki adamın zihnine girerek suyun tuzuna sinmiş hafızalarını ve geçmişin hayaletlerini günyüzüne çıkarıyor. Vahşi doğanın gücüne karşı ölümlülüğümüzü bir kez daha hatırlatan bu psikolojik roman, umutsuzluk ve umut arasındaki çetin savaşın müthiş bir tasvirini sunuyor. Burası ne cennet ne cehennem. Bizim cezamız da bu. Sürülmüşüz biz. Güney Amerikalı iki balıkçı olan Bolivar ve Hector, fırtınanın teknelerini harap etmesiyle çaresizce okyanusun bilinmezliklerine doğru sürüklenir. Sonsuz bir su kütlesi içinde, doğanın haşmetine karşı koymaya çalışan bu iki adam, yalnızca hayatta kalma mücadelesi vermez, aynı zamanda birbirleriyle ve kendi içsel çatışmalarıyla da yüzleşmek zorunda kalır. Karanlık sularda varoluşsal hezeyanlar yaşayan iki adamı hem fiziksel ve hem de duygusal anlamda alabora eden Paul Lynch gerçek bir olaydan esinle kaleme aldığı bu kitabında, insan ruhunun kırılganlığını şiirsel bir üslupla yansıtıyor. Denizin Ötesinde, okura Homeros'tan Tolstoy'a, Beckett'tan Melville'e, Hemingway ve Golding'e, edebiyat tarihinin önemli yazar ve metinleriyle zihinsel bir bağ kurma imkânı da tanıyor. Paul Lynch Peygamberin Şarkısı (Prophet Song, 2023), Denizin Ötesinde (Beyond the Sea, 2019), Grace (2017) The Black Snow (2014) ve Red Sky in Morning (2013) olmak üzere beş romanı vardır. Son romanı Peygamberin Şarkısı, 2023 Booker Ödülü'nü kazanmıştır. Bu eser için Booker Jürisi Başkanı Esi Edugyan, ''Zamanımızın sosyal ve politik kaygılarını yakalayan bir roman'' tanımlamasını yapmıştır. Lynch, ele aldığı konularla birlikte dili olabildiğince zorlayan, teknik ve biçimin yanı sıra şiirsel ve zengin diliyle de çağa damgasını vuran bir yazardır. Lynch'in eserleri daha önce Kerry Group Yılın Romanı ve Fransa'da En İyi Yabancı Roman dalında Prix Libr'à Nous ödüllerine de layık görülmüştür. Ayrıca WScott Ödülü ve Fransa'nın Prix du Meilleur Livre Étranger, Prix Littérature Monde ve Jean Monnet Avrupa Edebiyatı Ödülü de dâhil olmak üzere birçok uluslararası ödülde finale kalmıştır. Lynch hâlen Dublin'de yaşamakta ve çalışmalarına devam etmektedir. DENİZİN ÖTESİNDE Paul Lynch Delidolu Kitap, 2025 Çeviri: Mert Doğruer Tür: Roman 168 s.
- Yaratıcılık Ritüelleri 56 Kerem Işık: “Yazıya dair değişmeyen tek şey tutku ve heyecan”
"Üzerinde çalıştığım metne dair aklıma ne zaman nerede bir şey gelirse hemen not almaya ya da o esnada kısa da olsa vakit ayırıp yazmaya gayret ediyorum." Edebiyatçıların yazma deneyimlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri'nde Semrin Şahin'in bu haftaki konuğu Kerem Işık. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Eskiden – yani iki çocuk babası olmadan önce – bazı ritüellerim vardı diyebilirim, fakat artık o yılların üzerinden o kadar çok zaman geçti ki ritüeller bile kişisel tarihimin derinliklerinde bir yerde unutuldu gitti. Artık yazmaya başlamadan öncesi için herhangi bir ritüelim yok fakat yazma esnasında müzik dinlemek olmazsa olmazım diyebilirim. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Neyse ki şimdiye kadar bu tür bir tıkanma yaşamadım. Benim rutinim genellikle aklımda yazmayı tasarladığım onlarca yeni fikri kâğıt üzerine geçirebilmek için uygun bir zaman dilimi bulmaya çalışmak şeklinde ilerliyor. Yazmaya başlayabilmek içinse bildiğim en etkili yöntem okumak. Sevdiğim ve bana yeni yeni zihinsel kapılar açan her tür metin beni doğrudan doğruya yazmaya başlama yönünde tetikliyor. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Yazmak söz konusu olduğunda karşılaştığım en büyük sorun kesintisiz bir zaman dilimi bulabilmek oluyor. Neyse ki kendi işimi yaptığımdan günlük programımı ayarlama konusunda son derece esneğim. En büyük destekçimse her zaman olduğu gibi eşim Özlem. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Yazmaya başladığım dönemdeki Kerem artık yok maalesef; ne de olsa hepimiz her an değişip dönüşüyoruz ve yaşadıklarımızla, okuduklarımızla, yapıp ettiklerimizle yahut salt başımıza gelenler nedeniyle farklı insanlara dönüşüyoruz. Ancak yazıyla alakalı olarak değişmeyen ve hatta katlanarak artan bir şey var elbette, o da yazmaya karşı duyduğum o – acemiliğe özgü diyebileceğimiz – tutku ve heyecan. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Belirttiğim gibi artık – maalesef – ne gün içindeki yazma zamanım ne de farklı alışkanlıklar özelinde bir rutinim olamıyor. Dolayısıyla, üzerinde çalıştığım metne dair aklıma ne zaman nerede bir şey gelirse hemen not almaya ya da o esnada kısa da olsa vakit ayırıp yazmaya gayret ediyorum. Bunu yapabilmek için eskiden yanımda hep not defteri taşırdım fakat artık Kindle’ın kendinden kalemi de olan Scribe adlı bir modeli var, onu yanımdan ayırmıyorum. Yazarken yanımdan ayırmadığım kitaplardan en önemlisi Necmiye Alpay’ın Türkçe Sorunları Kılavuzu . Onun dışında da o esnada hangi kitabı okuyorsam o da mutlaka masamda yerini alır. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? İlk aklıma gelen Dino Buzzati’den Tatar Çölü . İnsanlık durumuna dair müthiş bir sezgi ve kavrayışla yazılmış bir metin kanımca Tatar Çölü . Zaman ve mekânı aşan bu müthiş metin Buzzati’nin atmosfer yaratmadaki ustalığının yanı sıra kulağa son derece basit, sıradan ve hatta belki sıkıcı dahi gelebilecek bir konudan nasıl bir başyapıt çıkarılabileceğine ve dolayısıyla da edebiyatın sezgisel yanıyla zihinlerimizin derinliklerinde yatan düşüncelere nüfuz edebilme gücüne dair bir atölye çalışması olarak da okunabilir, okunmalıdır.















