Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- Booker Prize 2026 Uzun Listesi açıklandı: 163 roman arasından seçilen 13 eser yarışacak
Dünyanın en prestijli edebiyat ödüllerinden Booker Prize'ın 2026 uzun listesi duyuruldu. 163 başvuru arasından seçilen 13 romanın yer aldığı listede önceki Booker ödüllü Marlon James ve Douglas Stuart'ın yanı sıra Elizabeth Strout gibi önemli isimler de bulunuyor. İngilizce kaleme alınmış romanlara verilen dünyanın en saygın edebiyat ödüllerinden Booker Prize'ın 2026 uzun listesi açıklandı. "Booker Dozen" olarak da anılan 13 kitaplık seçki, 163 başvuru arasından belirlendi. Eserler, 1 Ekim 2025 ile 30 Eylül 2026 tarihleri arasında Birleşik Krallık ve İrlanda'da yayımlanan romanlar arasından seçildi. 2026 jürisine klasik filolog ve yazar Mary Beard başkanlık ediyor. Beard'a şair Raymond Antrobus, müzisyen Jarvis Cocker, eleştirmen Rebecca Liu ve yazar Patricia Lockwood eşlik ediyor. Jüri, bu yılki seçkinin mizahla trajediyi, bilimkurguyla tarihsel anlatıları ve gerçekçilikle sürrealizmi bir araya getiren, risk almaktan çekinmeyen romanlardan oluştuğunu vurguladı. Uzun listede daha önce Booker Prize kazanan Marlon James (The Disappearers) ve Douglas Stuart (John of John) yeniden yer alırken, Pulitzer ödüllü Amerikalı yazar Elizabeth Strout da The Things We Never Say adlı romanıyla adaylar arasında bulunuyor. Listede ilk kez Booker uzun listesine giren 10 yazar ve üç ilk roman da dikkat çekiyor. 2026 Booker Prize kısa listesi 22 Eylül 2026'da, kazanan ise 9 Kasım 2026'da Londra'da düzenlenecek törenle açıklanacak. Kazanan yazar 50 bin sterlinlik büyük ödülün sahibi olurken, kısa listeye kalan her yazara 2 bin 500 sterlin verilecek. Booker Prize 2026 Uzun Listesi Chloe Aridjis – The Shadow of the Object Emma Cline – Switzy Makenna Goodman – Helen of Nowhere M. John Harrison – The End of Everything Marlon James – The Disappearers Luke Kennard – Black Bag Kenan Orhan – The Renovation Rebecca Perry – May We Feed the King Gwendoline Riley – The Palm House Elizabeth Strout – The Things We Never Say Douglas Stuart – John of John Djamel White – All Them Dogs Missouri Williams – The Vivisectors
- Urla’da keyifli bir kültür durağı: İki Kitap Urla
Seda Aksoy Evren, Litera Edebiyat için bağımsız kitapçılarla yaptığı söyleşilere, İki Kitap Urla ile devam ediyor. "İnsanların iyi kitaplara, iyi sohbetlere ve birbirini tanımayan insanların aynı masa etrafında buluşabildiği yerlere hâlâ ihtiyacı olduğuna inanıyoruz. Çünkü bizim de ihtiyacımız var." İki kuzenin uzun zamandır hayalini kurduğu hem büyüklerin hem çocukların kitaplarla farklı bir bağ kurduğu keyifli bir kitapçı burası. Son yıllarda özellikle gastronomi alanında ön plana çıkan Urla’da açılan “İki Kitap Urla” kültürle temas etmek isteyen herkese kapılarını açmış. Atölye programları öyle çeşitli ki buraya gelip de sıkılmanız çok zor bir ihtimal. Hem kafe hem atölye açarak hayallerinin peşinden giden sevgili Ezgi ve Umut ile yaptığımız sıcak sohbet için teşekkür ederiz. “İki Kitap Urla” fikri ilk ne zaman oluştu? Kuruluş hikâyenizi duymayı çok isteriz. İki Kitap'ı kuzenimle birlikte kurduk. Aslında ikimizin de yıllardır sürdürdüğümüz işlerimiz var ve hala da onlara devam ediyoruz. Pek çok kişi, işimizi bırakıp kitapçıdan para kazanmayı mı düşündünüz diye soruyor. Bu soru sadece bizi gülümsetiyor çünkü İki Kitap bizim için her şeyden önce inanarak çıktığımız bir yol. Kendi işlerimizi sürdürürken bir yandan da bu hayali büyütmeye çalışıyoruz. Fikir ise uzun zamandır aklımızdaydı. Biz çocukların ve yetişkinlerin kitaplarla bağ kurduğu, bir araya geldiği, sohbet ettiği bir yer hayal ediyorduk. Urla'nın böyle bir buluşma noktasına ihtiyacı olduğuna inandık. O günden beri de öğrenerek, değişerek ve her gün biraz daha büyüyerek yolumuza devam ediyoruz. “İki Kitap Urla” dendiğinde en çok hangi özelliğiyle akıllara gelmesini istersiniz? İnsanların aklına önce sıcak bir yer gelsin isteriz. Kapısından çekinmeden girilen, "Bir kahve içeyim, biraz kitaplara bakayım," denilen, çocukların rahatça dolaşabildiği, insanların sohbet etmek için uğradığı bir kitapçı... 6 aylık yolculuğumuzda oluşan müdavimlerimizin tek söylediği şey “burası evimiz gibi”. Henüz yolun başındayız ama tam da hayal ettiğimiz gibi ilerliyoruz. Türkiye'de bağımsız bir kitapçı açmak gibi iddialı bir işe girişmenin ne gibi zorluklarını yaşıyorsunuz? Kolay olduğunu söyleyemeyiz. Kitap sektörünün içinde olan herkes bugünün koşullarını biliyor. Maliyetler artıyor, internet satışlarıyla rekabet etmek zorlaşıyor. Bir de Urla'nın kendine özgü bir dinamiği var. Son yıllarda haklı olarak gastronomisiyle öne çıkan bir ilçe. İnsanlar çoğu zaman güzel bir yemek ya da keyifli bir hafta sonu için geliyor. Biz de zamanlar bu hikâyeye kültür tarafında küçük bir katkı sunacağımıza inanıyoruz. “Bu hafta hangi yazar geliyor?" ya da "Hangi atölye var?" sorularının da konuşulduğu bir Urla kitapçısı hayal ediyoruz. Bu kolay olur mu bilmiyoruz ama insanların iyi kitaplara, iyi sohbetlere ve birbirini tanımayan insanların aynı masa etrafında buluşabildiği yerlere hâlâ ihtiyacı olduğuna inanıyoruz. Çünkü bizim de ihtiyacımız var. Mekânınızda bir hafta nasıl geçiyor? Bize anlatır mısınız? Aslında hiçbir haftamız birbirine benzemiyor. Bazı günler oldukça hareketli oluyor, bazı günler daha sakin geçiyor. Ama bizi en çok mutlu eden şey, her geçen hafta daha fazla tanıdık yüz görmeye başlamamız. Kahvesini içmeye gelenler, yeni çıkan kitaplara göz atmadan gitmeyenler, bilgisayarını açıp birkaç saat çalışanlar, çocukları atölyedeyken kendine vakit ayıran ebeveynler... Etkinlik günlerinin ise bambaşka bir havası oluyor. Çocuk sesleri yükseliyor, uzun masaların etrafında kitaplar konuşuluyor, bazen bir yazarı ağırlıyoruz, bazen bir öykünün peşine düşüyoruz. İki Kitap'ın her gün aynı olmasını istemiyoruz zaten. Değişsin, dönüşsün ama insanların "Bir uğrayayım." dediği bir yer olmaya devam etsin istiyoruz. Müdavimlerimizin yavaş yavaş oluşması da galiba bunun en güzel göstergesi. Atölyelerimizi, yazar etkinliklerimizi planlarken de doğru kişilerle bir araya gelmeyi hedefliyoruz. Çocuklara okuma alışkanlığı kazandırmak isteyenlere tavsiyelerinizi alabilir miyiz? Bence çocuklara kitap okutmaya çalışmaktan önce, kitaplarla güzel bir ilişki kurmalarını sağlamak gerekiyor. Çocuklar bizim söylediğimizden çok yaptığımızı görüyor. Evde kitap okuyan bir anne baba, birlikte kitapçıya gitmek, aynı hikâye üzerine konuşmak, çocuğun kendi kitabını seçmesine izin vermek... Bunların etkisi tahmin edilenden çok daha büyük. Biz çocukların okumayı sevmelerinin, kitaplarla kurdukları duygusal bağ sayesinde mümkün olduğuna inanıyoruz. Kitap bir görev olmaktan çıkıp merak edilen, paylaşılan ve keyif alınan bir şeye dönüştüğünde, okuma alışkanlığı da zaten kendiliğinden geliyor.
- Öykü: Sıcağı Sevmiyorum
"Rodos heykelinin imkânsız olduğu günlerden, yolculuklara çıkan ve okumayı seven kıza sarılıyorum." Banu Semizoğlu Her şeyi topladık mı? Bir şey unutulmadı, değil mi? Sıcakta arabanın arkasına gidip gelip eşyaları yerleştiriyoruz. Güneş, tenime değdiği anda yakıyor. Eskiden sıcak sevmediğimi bilmezdim. Onu sevip sevmediğimi kendime hiç sormamıştım. Sıcağı da diğer her şey gibi kabullenmiştim. Lisede, yaz aylarında fabrikada mevsimlik işçi olarak çalıştığım günler. Sıcağı sevmeme ihtimalimin olduğu hiç aklıma gelmiş miydi? Konserve fabrikasında, közleme bölümünde, sebzeleri şişlere tek tek taktığım o zamanlar. Hep suyun olduğu işleri yapmaya talip oldum. Ayaklarını suya sokma. Karnın ağrır, maazallah çocuğun olmaz, yumurtalıkların zarar görür. Çocuğum mu olmaz? Çocuk? Benim mi? Çocuğum. Olmaz. Hiç düşünmediğim bir konu daha. Gece vardiyası. Akşam 8, sabah 8. Uykusuzluğu sevmem. Gece uykumu verip yerine, akşam serinlikte çalışmayı alıyorum. Hafif de giyinsem (ki henüz ‘yaz ayları için keten giymelisiniz’ sesleri çoğalmamış; giydiklerimiz basit ama pamuklu tişörtler, şalvarlar), suyla kendimi serinletsem, saçımı toplasam… yine de içinden çıkamadığım sıcak. Biraz uzaklaşıp ötesini göremediğim, her yanı sapsarı saran, cırcır böceklerinin çığlıklarıyla daha da dayanılmaz hale gelen; insanın içine usul usul yılgınlık bırakan sıcak. On altı yaşındayım. Sigortasızım. Parmak arası terlikle çalışıyorum. Ayaklarım suyun içinde, közleme fırınının önünde. Sıcağa, çocuğa, geleceğe dair bir düşüncem yok. Kitap okumayı seviyorum. Ders çalışırım. Ders çalışmayıp da ne yapacağım? Oturup saatlerce konuşmayı sevmem, erkeklerle pek ilgilenmem. Kendime hep bunu söylerim. İlgimi kitaplardan kaydırıp kaybolmak istemem. Biri var tabii okuldan. Her gün okuldan sonra birkaç kez bizim evin önünden geçer. Camlar açık. Son ses Sezen. Bir heyecanlanırım. Ne zaman sokağa çıksam oradan geçeceğini bilirim ama ne yapacağım bilemem. Bu küt küt atan kalbim ne yapar, ne der, ne ister, bilmem. Bildiğim, uzun yaz öğleden sonralarında asmanın altında oturup, hortumla bahçede kendini ıslatıp, kitap, gazete ne bulursan okumak. Tabii önce sabah kalk, evi toparla, kardeşinle kahvaltı yap. Fatura öde, pazara git. En sevdiğim görev halı yıkamak. Köpük, su, halı ve ben. Akşam yemeği için yemek yap. Akşam masasını asmanın altında hazırla. Bu arada da sıkıldığın öğle sonralarında gazetenin verdiği kitapları okurum. Madam Bovary, Uğultulu Tepeler ya da adını şimdi hatırlamadığım niceleri. Gelecek benim için eylülde açılacak okul. Sınavlardan alacağım yüksek notlar. Köye gazete satmaya gelen ablalar bir de gelecek. Gazetelerini alırım, ne diyeceğimi bilmem ama okurum. Gelecek: sırt çantalı, kot pantolonlu, uzun saçlı, üniversitede okuyan ablalar. Omzumu yakan sıcakla gittiğim lise yıllarımdan, "Her şey tamam arabaya yerleştirdim.’’ Diyen eşimin sesiyle geri geliyorum. Otelin girişinde, on gündür her sabah karşılaştığımız görevliye teşekkür edip yola çıkıyoruz. Pencerenin ardından yol boyu hayat akıyor. Bakir koylar, sakin yollar, kendi halinde insanlar… Arada şemsiyesi, sandalyesi, sepeti; günü geçirmek için her şey yanlarında. Tek derdi suda oynamak olan çocuklar. Onlar kendi anlarının içinde duruyor; bizse varacağımız yere ulaşmak için yanlarından hızla geçip gidiyoruz. Arabada, kızımın yanına oturuyorum. Çocuğum olmuş demek. Ayağımı soktuğum sular, yumurtalıklarıma kıyak geçmiş. Beni çocuklukla tanıştırmak için bana bir kız çocuğu göndermiş. Sıcak asfaltın üstünde dalgalanıyor. İçinden çıkamadığım o sıcakla aramda artık arabanın kliması var. Serin yolculukta kızımla üzerimize hemen bir müslin örtüyorum. Uykuya dalıyoruz. Asmanın altındaki uyku gibi basmıyor ama o uyku gibi. Uyur gibi, uyanık gibi. Yorgun gibi, dinlenmiş gibi. Gözümü açıyorum: çam ağaçları. Gözümü açıyorum: güneş tepede. Gözümü açıyorum: güneş karşıda. Gözümü açıyorum: mola vermişiz. Camı açtığım gibi, cırcır böceği sesleriyle beraber sıcak arabaya yerleşiyor. Çok az araba geçiyor. Neden burada mola verdik? “Baksana,” diyor, “bu ne heykeli? Sen seversin, bilirsin. Ne heykeli bu?” “Nerede? Göremiyorum.” O kadar büyük ki dibinde olduğumu anlamadım henüz. Başını bir çamın gölgesine saklamış. Burada, bir otoyolun kenarında öylece gelene geçene bakıyor. Babaannem gibi. Babaannem bir asırlık, o 25 asır. 25 mi? Dünyada ne kadar az zaman geçiriyoruz. “The Lion of Amphipolis.” Selam veriyoruz, biraz sohbet. Ardından yola devam. Yazın en sıcak günleri Urfa’da falan değil. Bizzat İzmir’de yaşanıyor. Okulun son haftaları inanılmaz sıcak. Sırada oturmuş, uyumamak için direniyorum. Öğretmenimiz anlatıyor. Nurperi. İsmi uçuş uçuş, narin bir şeyler çağrıştırıyor. Düz ortopedik sandaletleri ayağında. Tırnakları hep sedefli Nurperi’ nin. Ayakları hiç toprağa basmamış, toz toprakla çatlamamış. İnsanın topuğu nasıl pembe olur ki? Nurperi, Girit göçmeni. Heybetli, bereketli bir tanrıça. Arap sabunuyla sınıfı yıkama nöbeti bana geldiğinde gelip, “Sen çok titiz bir kızsın, çok detaycısın, kafan da çalışıyor; ne olacaksın bakalım?” dedi. Temizlikçi? Henüz bunun bir övgü mü kader tayini mi olduğunu bilmiyorum. Bazılarının titizliği, detaycılığı meziyetken; bazılarınınki yalnızca işe yarıyor. Bir gram rüzgâr esmiyor. Gömlek düğmeleri tamamen açık neredeyse. Saçlarını kış boyu ütüyle dümdüz yapıp açık bırakan kızlar, tepesinden topuzunu yapmış. Sıcakla mücadele yöntemi olarak topuz. Nurperi anlatıyor. İngilizce anlatıyor sanırım. “Tatil geliyor çocuklar. Tatilde güzel planlar yapın. Ben geçen yaz eşim ve çocuklarımı aldım, Rodos’a gittim. İnanılmaz güzel. Başka yerler görmek önemli. Dünyayı gezin, başka yerler görün.” Ah Nurperi. Bu yaz 18 yaşıma girdim; malum, sigorta girişimi yaptırabileceğim bir fabrikada işçi olacağım. Gelecek planım: sigorta girişimin 18 yaşında yapılmış olması. Rodos. Rodos heykeli. Rodos’a gidin. Dünyada başka yerler görün. “The Lion of Amphipolis.” Rodos’ta değilsin. Nurperi seni görmedi muhtemelen. Belki de görmüştür. Ben seni bulmak için çıktım demek yola; uykum, uyanıklığım arasında. Rodos. Bir sıcak yaz gününde, uyur uyanıklık arasında aklıma düşürülmüş Rodos heykeli. Ben bugün seni buldum. Daha başka heykeller de gördüm başka ülkelerde. Ne önemi var? Gelecek planım yok. Geleceğini bilmediğim bir gelecekte, arabanın arka koltuğunda kızımla yolculuğa devam ediyorum. Radyoda mia pista apo fosforo diyor. Bildiğim, beni 16 yaşıma götüren bir Sezen ezgisi beni sarıyor. Rodos heykelinin imkânsız olduğu günlerden, yolculuklara çıkan ve okumayı seven kıza sarılıyorum. Sıcağı sevmiyorum. Sevmediklerimi artık biliyorum.
- Odysseus'tan Nüvid Bey'e: Bir şahsiyet yolculuğu
“Odysseus’un İthaka’sı mı, Mehmet Nüvid Bey’in İstanbul’u mu?” Serdar Yegül, Homeros’un Odsseia’sından yola çıkarak Mahir Ünsal Eriş’in Harikalar Lügati’ni yazdı: “Biri destan, diğeri modern bir roman, birinde tanrılar ve deniz canavarları, diğerinde sıradan insanların sessiz hayatları olsa da, iki eser de aynı gerçeği dile getirir: Yolculuk ve zaman insanı değiştirmektedir.” İnsanlar çeşitli nedenlerle yollara düşer, umdukları ve ummadıkları pek çok zorlukla karşılaşır, onlarla mücadele eder, değişir, dönüşür ve sonunda evlerine dönerler. Evlerine dönen ve evlerinden ayrılan insanların şahsiyetlerindeki yolculuk dünün ve bugünün edebi eserlerinde anlatılır. Homeros'un Odysseia’sı ve Mahir Ünsal Eriş'in Harikalar Lügati bu eserlerin ikisidir. Odysseia ve Harikalar Lügati Edebiyat tarihinin en eski eve dönüş hikâyelerinden biri olan Odysseia, Troya Savaşı'nın ardından Kral Odysseus'un, ülkesi İthaka'ya dönüş yolculuğunu anlatır. Odysseus’un Ege ve Akdeniz’de yaptığı on yıllık yolculukta pek çok zorlukla karşılaşır. Her bir zorluk, onun karakterinin bir yönünü ortaya çıkarır. Açgözlülüğü, kibri, korkuları ve arzuları sınanır. Kiklop'un mağarasında gücü ile aklı arasında denge kurmayı ve Sirenler karşısında arzularını dizginlemeyi öğrenir. Bu nedenle Odysseia’da sadece bir eve dönüş hikâyesini okumayız, aynı zamanda insanın kendini olgunlaştırma hikâyesini de okuruz. Mahir Ünsal Eriş'in Harikalar Lügati'nde de bir yolculuk var. Bununla birlikte bu yolculuk, Odysseai’de olduğu gibi denizlerde değil Osmanlı topraklarında ve hatıralarda. Nüvid Bey önceleri kendini bu seyahate hazır hissetmez. Ancak Şemseddin Sami Bey’in onu teşvik etmesi ve bu seyahatin onun kendi lügatini yazması için bir fırsat olduğunu söylemesi üzerine Nüvid Bey seyahate çıkar. Harikalar Lügati'nde kahramanların dönüşmesi ve olgunlaşması, Odysseia’ya nispetle daha sessiz ve yavaştır. Burada değişimi sağlayan şey tanrılar ya da canavarlar değil; şehirler, insanlar, karşılaşmalar ve hatıralardır. Yol boyunca görülen her yeni manzara, dinlenen her yeni hikâye ve kurulan her yeni dostluk Nüvid Bey'in dünyaya bakışını değiştirir. Harikalar Lügati ile Odysseia arasında kurulabilecek diğer önemli bir bağ, Şemsettin Sami Bey’in Nüvid Bey’e gönderdiği mektupta gizlidir. Harikalar Lügati’nde anlatılan seyahatin ilk ayının sonuna doğru Nüvid Bey sıtma hastalığına tutulur. Nüvid Bey Şemsettin Sami Bey’e bir mektup göndererek iyileşir iyileşmez seyahatini sonlandıracağını ve İstanbul’a döneceğini bildirir. Nüvid Bey sıtmadan iyileşme sürecinin sonuna doğru Şemsettin Sami Bey’den bir mektup alır. Mektup özetle şöyledir: Seyahatiniz sadece bir kara parçası üzerinde yapılan yolculuktan ibaret değildir. Aynı zamanda bir şahsiyet seferidir. Bu seferin en zor kısmını siz geride bıraktınız. Odysseus’u hatırlayınız: Kyklop Polyphemos’un mağarasında mahsur kalmıştı. Ancak o sebat etti. Siz de metanet gösterdiniz ve mağaradan çıkmaya muvafık oldunuz. Odysseus mağaradan halas bulup çıkmayı başarınca, deryalar tanrısı Poseidon’u kızdırmak pahasına, Kyklop’a “Ben İthakalı Odysseus’um!” dedi. Siz de artık o mağaraya giren kişi değildiniz. Hayat, Poseidon’un denizindeki canavarlar gibi önünüze pek çok canavar çıkaracak ve siz de o canavarları yeneceksiniz. Siz geçirdiğiniz sıtma rahatsızlığı ile artık o yataklara düşen genç beyzade değilsiniz. Siz artık; İthakalı Odysseus’sunuz (1). Şemsettin Sami Bey’in Odysseus ile Nüvid Bey’in seyahatleri arasında kurduğu bu güçlü bağ, Nüvid Bey'in yolculuğunun gerçek amacını da açıklar. Artık amaç yalnızca bir lügat yazmak değil, yol boyunca yaşadığı tecrübelerle Nüvid Bey’in kendi şahsiyetini oluşturmasıdır. Bu nedenle mektup, Nüvid Bey'in hem yolculuğunun hem de şahsiyetinin gelişiminde çok önemli bir rol oynar. Bu nedenle Harikalar Lügati, yalnızca bir yolculuk anlatısı değil, aynı zamanda bir şahsiyet oluşumu hikayesidir. Biz de yolculuklara çıkar, yolculuklar esnasında ve sonrasında “değişiyoruz” hissine kapılırız. Bu nedenle olsa gerek hem Odysseus’u hem Mahir Ünsal Eriş'in kahramanlarını kendimize yakın hissederiz. Çünkü hepimizin bir İthaka'sı ve bir İstanbul’u vardır. O İthaka ve İstanbul; kimi zaman bir çocukluk evi, kimi zaman eski bir mahalle, kimi zaman ise eski bir dost olabilir. Çocukluk evi ve eski mahalleye vardığımızda ve o eski dostu kucakladığımızda biliriz ki, biz artık o eski biz değilizdir; değişmiş ve dönüşmüşüzdür. Coğrafyalar, dönemler ve anlatım biçimleri değişse de yolculuğun insan üzerinde bıraktığı etkiler değişmez. Homeros bunu destan diliyle, Mahir Ünsal Eriş ise bunu modern anlatının sakin üslubuyla dile getirir. Aralarında yaklaşık üç bin yıl olsa da ikisi de aynı hakikati hatırlatır: İnsanlar yolda değişirler; yola çıktıkları gibi geri dönemezler. HARİKALAR LÜGATİ Mahir Ünsal Eriş Doğan Kitap, 2026 952 s.
- "Kurgu adı altında süreç boyunca inanarak içine girdiğimiz gerçek bir dünya kuruyoruz."
Gülsel Ceren Güneş, Dilvin Gerçek ile Seni Ben Çağırmadım adlı kitabı üzerine söyleşti: "Kurgunun amacı, en büyük sempatiyi ve şefkati kendimize duyarak, gerçekleri göz ardı etmeden, öncelikle kendimizi korumayı vurgulamaktır." Dilvin Gerçek'in yeni romanı “kibri bir zırh gibi kuşanan, geçmişini kilitli odalarda saklayan” Boran ile her yarayı iyileştirmeye çalışırken kendi acılarını unutmaya çalışan bir kadın olan Rüya’nın iki yıl süren sancılı aşkını anlatıyor. Kitabı okurken sık sık düşündüm: Bu bir dönüşüm hikâyesi mi, yoksa dönüşememenin, bir türlü kopamamanın hikâyesi mi? Kadınlık, sınıf farkları, aşk bağımlılığı gibi pek çok katmanı bir arada taşıyan kitabın yazarı Dilvin Gerçek ile hem karakterlerin iç dünyasını hem de romanın toplumsal ve politik yanlarını konuşmak üzere bir araya geldik. Rüya'yı Eskişehir'den İstanbul'a taşımayı hem ekonomik hem pratik anlamda "sudan çıkmış balık" haline getirmeyi tercih etmişsiniz. GPS çağında elinde kağıtla adres arayan bir kadın imgesi sizin için neyi temsil ediyor? Çağın gereğini büyük çoğunluk zaten yerine getiriyor. Rüya o genel tanıma uyumlanamamışlardan. Tam da söylediğiniz gibi; sudan çıkmış balık gibi hissettiğinden, kendini hiçbir yere ait görememesini her haliyle sezdiriyor. Güvensizliğini, ürkekliğini, kendisi adına her şeyiyle büyük bir bilinmezliği konfor alanına tercih etmiş olmasını her adımında böylelikle ele vermiş oluyor okura. Boran'ın kötülüğünü yalnızca annesiyle ilişkisi üzerinden açıklıyorsunuz. Bu tek nedenli anlatımı tercih etmenizin sebebi neydi? Tek değil fakat en temel sebep olarak önce annesinin yaşattıkları sonra kardeşinin yaşadıkları, o olayda hissettiği sorumluluk ve akabinde baba, oğul ilişkisinin kendisinde bıraktığı izler birbirini takip ediyor. Konu Boran’ın kötülüğü mü yoksa derinine inme gereği duymadan, karşılaştığı davranış bozukluklarını sıradanlaştırarak sadece kendi derdine düşen karşı tarafın mı? Bunu okurun yorumuna bırakıyor hikâye. Rüya'nın ailesinden kopabilmesi, onun bağımsız ve güçlü bir kadın olduğu izlenimini de verebiliyor okura. Fakat bu güç Boran karşısında eriyor. Bu tezatı okurun "Rüya güçlü bir kadın" beklentisini kırmak için mi kullandınız? Rüya önce evliliğinden ardından ebeveynlerinden pratikte bir anda kopuyor gibi gözükse de aslında uzun zaman gösterdiği sabrın bitişiyle gerçekleşiyor terk edişleri. Fakat bir hayat hatası olarak; bu büyük değişim esnasında kendini yeniden inşa edeceği süreçte bir başına kalmak yerine yalnızlık korkusu ile bir başka adama sığınıyor. Yılana sarılmak kurtarmıyor her denize düşeni bazen. Boran kendi iç sesinde bile kötü bir karakter. Bu, okurun son ana kadar ona hiç sempati duymaması için mi kurgulandı? Biz kurgu adı altında süreç boyunca inanarak içine girdiğimiz gerçek bir dünya kuruyoruz. Ve bir yazar olarak benim gitgide bozulan insan tutum ve davranışları ile büyük bir derdim var. Boran’ı okur tüm çıplaklığıyla görüyor ancak hayatın içinde karşılaştığımız bu tip insanlara maruz kaldığımız zaman canımız ne kadar yansa da devam ettirebilmek adına sempati duymaya kendimizi zorlayarak aralara ufak ufak serpiştirilen iyi yanlar ile kendimizi kandırıyoruz. Kurgunun bu kısımdaki amacı; en büyük sempatiyi ve şefkati kendimize duyarak, gerçekleri göz ardı etmeden, öncelikle kendimizi korumayı vurgulamaktır. Rüya'nın bitmiş evliliğine dair okura çok az bilgi veriyorsunuz. Bu suskunluk, o dönemin daha da travmatik olduğu için bastırıldığını mı gösteriyor, yoksa geçmişin önemsizleştirildiği bir gelecek arayışını mı? Rüya’nın bitmiş evliliği, romanda yalnızca yolculuğa çıkış sebebi olarak veriliyor. Çünkü geçmişimizi geride bırakabildiğimiz sürece ileri doğru yol alabiliyoruz. Ancak geleceği sağlam kurabilmek yalnızca geçmişimizi geçmişte bırakarak değil, ondan gerekli dersleri alıp hayata uyarlayarak mümkün olabiliyor. Romana Rüya'nın dönüşüm hikayesini okuyacağım beklentisiyle başladım ama bittiğinde Boran'ın dönüşümü olduğuna karar verdim. Sizce bu kimin hikayesi? Bu roman tamamen Boran’ın hikayesi. Bu sebeple de onun yaşadığı bir olay ile açılıyor perde. Ve bu rüya bütünüyle Boran’a bir öğreti olarak; karşısına çıkan insanların hayatlarına ne gibi zararlar verdiğini, onlara neler hissettirdiğini, hayatın yalnızca kendisinin etrafında dönmediğini anlatıyor. Rüya iki yıl boyunca çevresindeki herkesten kendisini lunaparka götürmesini bekliyor, oysa tek başına gidebilir. Bu pasiflik sizce Rüya'ya özgü bir karakter zaafı mı, yoksa daha geniş bir kadınlık pratiğinin eleştirisi mi? Yalnızlığı korkutan bir son gibi görüyor büyük çoğunluk. Hal böyle olunca; sırf tek kalmamak adına yanlış seçimler yapmaya meyilli oluyoruz her an. Burada kadın, erkek ayırımı olmaksızın; başkalarından medet ummanın, kendimize yetememenin, kendimizle baş başa kaldığımız anlardan keyif çıkaramamanın zararlarını ve zorlama ile olan hiçbir şeyin umduğumuz mutluluğu getirmediğinin anlatısı var. Rüya ve Boran dışında neredeyse tüm karakterler ilişkilere adeta tövbe etmiş durumda, onların da durumu malum... Bu genel tabloyla, aşkın veya birlikteliğin bugünkü haline dair nasıl bir teşhis koymak istediniz? Günümüzde insan ilişkilerinin korkunç bir noktaya geldiğini rahatlıkla söyleyebilirim. Soyut ya da somut tamamen çıkar sağlama prensibine dönüşmeye başladı seçişler. Elbette istisnalar var fakat gördüklerim, duyduklarım, şahit olduklarım çerçevesinde net olarak söyleyebilirim ki; uzaktan iyi görünen ilişkilerin dahi içlerini gördüğünüzde herkesin lime lime olduğunu, çoğunlukla zorunluluklar için sürdürüldüğünü, sevginin, saygının yavaş yavaş hükmünü kaybettiğine şahit oluyorsunuz. Bu kısır döngünden kendisini kurtarabilen kişiler ise artık yavaş yavaş sadece birlikteliklere değil insana dair olan inancını da kaybetmiş olarak devam ediyor hayatına. Ne yazık ki... Karakterlerin genel olarak dürtülerini kontrol edemediği, gerçek düşüncelerini söyleyemediği bir evren kurmuşsunuz. Bunu bireysel bir zaaf olarak mı, yoksa çağın getirdiği bir iletişimsizlik hali olarak mı okumalıyız? Bu bağlamda verilmek istenen tamamıyla samimiyetsizliğin sebep olduğu iletişimsizliktir. Kimse karşısındakini dinlemek istemiyor. Herkes kendi derdinde ancak diğer yandan zaaflarını sır gibi saklayarak varoluşunu bambaşka bir güç maskesiyle yansıtmaya çalışıyor. Muhakkak ki bireysel anlamda bir seçim bu fakat genele yayıldığı zaman da haliyle çağa damgasını vuran bir kırılma olarak tezahür ediyor. "Bende şans olsa zaten erkek doğardım" cümlesi kitabın en sert replikleri arasında. Bu cümleyi Rüya'ya söyletirken neyi vurgulamak istediniz? Kadının gücüne gönülden inanıyorum. Fiziksel farklılıkların sebebiyet verdiği imkansızlıklar harici her alanda erkeklerden çok daha yetenekli ve başarılı olduklarına da. Ne acı ki kadınlarımız büyük oranda bunun farkında değiller. Olanlar zaten kendini gerçekleştirmeyi başarıyor. Ama çoğunluk, erkek olmanın her alanda çok daha avantajlı olduğu yanılgısını bilinçaltında bir zırh gibi tutuyor. Yaşamak yeterince zor değilmiş gibi, bu tür yanlış klişelerle kendi yolumuzu, ördüğümüz tuğlalar ile kapatmanın yanlışını anlatıyor aslında. "Bu resmen ev değil, saray. Saraylardan da midemiz bulandı artık!" cümlesi doğrudan bir siyasi göndermeye benziyor. Bu tür açık politik eleştirileri kurguya dahil ederken sınırı nasıl belirlediniz? Yazar; zarar verdiğine inandığı her düzene karşı çıkandır. Bunu dile getirme şansı elinde olandır. Çocuk cinayetlerine de gönderme var. Bu tür durumları kullanmak veya sınır belirlemek için ekstra bir çabam yok. Kurguya uyan, yazıldığı dönemde yaşananları, sırıtmayacak, sakil durmayacak biçimde hatırlatmak benim yaptığım. Rast gelen yere manzarayı koymak da diyebiliriz. Sizin dediğiniz gibi bir sınır varsa eğer bunu her romanımın kendi kurgusu, akışı kendi içinde belirliyor. Kartalkaya otel yangınına da yer vermişsiniz. Bu, kurgunun gerçeklikle kurduğu bağı güçlendirmek için mi, yoksa daha geniş bir ihmal ve sorumsuzluk eleştirisinin parçası olarak mı romana girdi? Benim yazma düsturumca kurgu vesilesi ile zaten gerçek bir hayat kuruyorum. Az önceki cevabımda da belirttiğim gibi bazı şeylerin sonsuza kadar unutulmaması, herkesin mesleğince ve elinden geldiğince bir şeyler yaparak, hiç değilse mağdur olan ailelerin yanında olduğunu bir şekilde haykırması gerektiğini düşünüyorum. Bir yazar olarak da benim elimden gelen bu. Yapmazsam eksik hissedeceğim çünkü. Romanda hatırı sayılır bir alan kaplayan cesur cinsellik sahneleri var. Kitabı erotika türüne dahil eder misiniz? Kesinlikle erotika dahilinde diyemem. Bir türe dahil etmek için bütününü kapsaması gerekir zira. Ancak cinsellik de insanın olduğu her yerde; yemek yemek, kavga etmek, çalışmak, gezmek kadar olağan. Yani hayat kadar gerçek. Sizden bundan sonra nasıl romanlar beklemeliyiz? Üzerinde çalıştığınız yeni bir hikaye var mı? Bana sorarsanız yazarı tanıdıkça hatta birden fazla eserini okudukça elbette okurun zihninde bir şablon oluşur. Fakat marifet bir sonrakinde beklenenden ziyade beklenmeyeni, çıtayı yükselterek verebilmekte gizli. Beşinci romanımın ilk cümlesi, uykuya dalış anlarımdan birinde geldi. Seni Ben Çağırmadım ile henüz çok yakın bir zamanda vedalaştığım için, şimdi uzunca bir süre benim adıma okumak zamanı. Üzerinde çalıştığım başka bir proje var. Onu bitirdikten sonra kafamda iyice oturan yeni kurgumu kâğıda dökmeye başlayacağım. İpucu vermeyeyim ama bundan sonraki hikâye felsefi ve psikolojik öğeleri çok daha baskın ve okuru derinden etkileyecek bir iskeletin üzerine kurulu olacak.
- Alex North'un çok satan romanı Fısıltı Adam Netflix'te: İlk fragman yayımlandı
Alex North'un dünya çapında ses getiren psikolojik gerilim romanı Fısıltı Adam (The Whisper Man), Netflix uyarlamasıyla izleyici karşısına çıkmaya hazırlanıyor. Robert De Niro, Adam Scott ve Michelle Monaghan'ı buluşturan filmin ilk resmi fragmanı yayımlandı. Netflix, Alex North'un New York Times çoksatanlar listesine giren psikolojik gerilim romanı The Whisper Man'den uyarlanan Fısıltı Adam (The Whisper Man) filminin ilk resmi fragmanını yayımladı. Romanın okurları kadar korku ve gerilim sineması tutkunlarının da merakla beklediği yapım, 28 Ağustos'ta tüm dünyayla aynı anda Netflix'te izleyiciyle buluşacak. Filmin merkezinde, eşinin ölümünün ardından sekiz yaşındaki oğlu Jake ile birlikte yeni bir başlangıç yapmak isteyen suç yazarı Tom Kennedy yer alıyor. Ancak küçük Jake'in kaçırılmasıyla birlikte Tom, yıllar önce "Fısıltı Adam" lakabıyla tanınan seri katilin dosyasına uzanan karanlık bir soruşturmanın içine sürükleniyor. Davayı çözebilmek için ise uzun süredir görüşmediği, emekli polis dedektifi olan babasından yardım istemek zorunda kalıyor. Ne var ki ortada rahatsız edici bir gerçek vardır: Fısıltı Adam olarak bilinen Frank Carter yıllardır cezaevindedir. Öyleyse çocukları kaçıran kişi kimdir? Yönetmen koltuğunda James Ashcroft'un oturduğu filmin başrollerini Robert De Niro, Adam Scott ve Michelle Monaghan paylaşıyor. Netflix'in yayımladığı ilk fragman, romanın atmosferini koruyan karanlık tonları, aile ilişkileriyle örülü psikolojik gerilimi ve seri katil gizemini öne çıkarıyor. Alex North'un büyük ilgi gören romanı, Gizem Gül çevirisiyle Epsilon Yayınevi tarafından 2021 yılında "Fısıltı Adam" adıyla Türkçede yayımlandı. Roman, yalnızca seri katil hikâyesi değil; yas, travma ve baba-oğul ilişkisini merkeze alan güçlü psikolojik katmanlarıyla da dikkat çekmiş ve yayımlandığı dönemde uluslararası birçok "en iyi gerilim" listesine girmişti. Netflix uyarlamasıyla birlikte Alex North'un romanının yeniden geniş bir okur kitlesine ulaşması bekleniyor. Özellikle romanı daha önce okuyanlar için fragman, kitaptaki tekinsiz atmosferin sinemaya nasıl taşındığına dair ilk güçlü ipuçlarını sunuyor.
- Yaşamadığımız hayatların izinde: Karanlık Madde ve seçimlerin sonsuz evreni
Umut Kaygısız, Blake Crouch'un romanı Karanlık Madde üzerine yazdı: “Ya gerçekten çoklu evrendeysek ve beyinlerimiz, algılarımızı tek evrene indirgeyen bir güvenlik duvarı geliştirecek şekilde evrimleştiyse?” Hayat, nefes aldığımız sürece yaptığımız seçimlerin toplamı mıdır yoksa her ân, yalnızca kendi tercihini mi doğurur? İlerisi ya da gerisi olmadan. Arkasında herhangi bir neden aramadan. Sonuçlarına anlam yüklemeden. Kusursuz bir varoluş çizgisine saplanıp kalmadan. Bugünü dünden ayıran, yarını geçmişten uzaklaştıran keskin çizgilere bir isim verecek olsanız, “seçimler” demek muhakkak akla en yatkın olanlardandır. Kritik eşik buysa şayet, bir adım öncesi ve sonrası da en az kendisi kadar önemli olmaz mı? Elbette olasılıklarla başlayan seçimlerin nihayete erdiği yerde parıldayan ve neticeleri bize ulaştıran gözlemlerimiz sayesinde basküle çıkartabiliriz hayatımızı. Sonra geriye dönmek, pişman olmak ve dönüp dolaşıp aynı soruyu sormak sürpriz sayılmaz: “Hayatından memnun musun?” Endişe etmeyin. Bu soruya alelade bir cevap verip yaşamın ağırlığı üzerine kafa patlatmaktan oldukça uzak, kurmacanın alameti farikası karşısında şapka çıkartmanıza hevesli bir kitapla buluşuyoruz. Blake Crouch, keskin zekâ ile sivri fikirler el ele tutuşursa ne kadar kışkırtıcı bir evren yaratılabilir, düşüncesini hayata geçirmeyi başarmış Karanlık Madde ile. Okurken ancak bölüm sonlarında nefesinizi serbest bırakabileceğiniz yoğunlukta bir tempo ve gerilimle dolup taşıyorsunuz. Sıkı durun. Gözlerinizi kapatıp düşüncelerinizi kısa süreliğine emanet ettiğiniz yerin hızla siyaha boyandığını ve bir küpün içine sığmakta zorlandığını iliklerinize kadar hissedeceksiniz. Kahramanımız bilim insanı Jason Dessen’ın hayatını ve tercihlerini korku dolu bir deneyimle imtihandan geçirdiği noktada açıyoruz gözlerimizi. Onunla birlikte uyanıyor, onunla karanlığın ortasında kayboluyoruz. Çıkış yolu aradığımız her an, ailesine karşı diri tutabildiği hislerinin karşısında duvar ören yabancının kendi versiyonlarından oluştuğu fikrine ısınıyoruz yavaş yavaş. Ve gerilim tırmanıyor. Ilık ılık yükselen bir panik, endişe, hatta korku her an cebimizde. Gidilecek yer belli, kaçılacak şey zaten sırıtıyor fakat bunların her ikisi de zihnin ve öngörülerin dışında kalmaya mecbur. Neden mi? İşte cevap. Havuzdaki balık, dünyayı yaşadığı havuzdan ibaret zanneder. Ta ki o havuzdan dışarı çıkartılıncaya kadar. Peki. İnsanlık için durum bundan farksız diyebilir miyiz? Tereddüt çok. Yaşadığımızı zannettiğimiz her şey, pekâlâ gerçekliğin milyonda, milyarda biri olabilir. Havuzun dışında gökyüzü, ağaçlar, binalar, kaldırımlar, insanlar, diğer hayvanlar… Balık tüm bunlara ne kadar yabancıysa, hiç kuşkusuz biz de varlığımızı tescil ettiğimiz evrenin dışında karşılaşacağımız her şeye bir o kadar yabancı olmaya mahkumuz. Romanın esin kaynağının, kuantum mekaniğindeki “süperpozisyon” kavramını açıklayan Schrödinger’in kedi deneyi olduğunu öğreniyoruz. Kabaca özetlersek, dış dünyadan tamamen yalıtılmış bir kutunun içine radyoaktif atom, zehir, Geiger sayacı ve kedi konulur. Sonra kutu kapatılır ve radyoaktif atomun eline bırakılır her şey. Şayet sayaç radyasyon algılarsa zehirli gaz salgılayarak kediyi öldürecektir. İşin ilginç ve absürt tarafı da tam bu noktada başlar. Çünkü kutunun kapağı açılana kadar atom hem bozunmuş hem de bozunmamış olabilir. Yani kutunun içindeki kedi ölü de olabilir diri de. Kutuyu açmadığımız sürece, sistem süperpozisyondadır. Yani süperpozisyonu bozan iki durumdan birinin seçilmek zorunda kalınmasının sebebi, kediyi yaşatan da öldüren de gözlemden başkası değildir. Kutunun açıldığı an otomatikman gözlem devreye girecektir ve olasılıklar derhal son bulacaktır. Peki. Benzer eylemi günlük hayatlarımızda sayısız kere gerçekleştirdiğimizi düşünürsek… Pekâlâ çoklu evrenin varlığından da söz edebiliriz. İşte böylesine güçlü bir deneye sırtını dayayan kitapta, kahramanımız Jason Dessen dahiliğini tescilleyen küpünü yaratırken, gözlem ve dış etkilere kapalı ortam tasarlamıştır. Küp, gündelik nesnelerin kuantum süperpozisyonunda var olabileceği bir ortam yaratmaktadır ve bu ortamın sürdürülebilirliği de kitap boyunca tartışılacaktır. Temel soruysa şudur: “Ya gerçekten çoklu evrendeysek ve beyinlerimiz, algılarımızı tek evrene indirgeyen bir güvenlik duvarı geliştirecek şekilde evrimleştiyse?” Bu sorunun attığı düğümü çözme işi, gözlemlemeyi engelleyen bir ilaca düşmektedir. Bunu da Dessen’in yakın arkadaşı, görünmeyen rakibi Ryan yüksek bir ücret karşılığında tasarlamıştır. Sonrasında seçimlerin arasında yolculuk yapmak ve zamanı sıcak karşısında dirençsiz kalan kar kütlesi gibi yavaşça eriterek geçişi sağlamak, çocuk oyuncağına dönmüştür. Anlayacağınız üzere, bir an bile düşmeyen temposuyla sayfaların su gibi akıp gittiği bir roman Karanlık Madde. Maceranın temelinin kuantum fiziğiyle atılması ve harcının spekülatif kurguyla karılması okurlar için gayet kışkırtıcı bir durum. Alışılagelmiş tüm evrenleri yıkmayı düstur edinmiş, derdini anlatırken frene basmayı bir an bile aklından geçirmeyen Blake Crouch, çok farklı bir deneyim sunuyor bizlere. Yazarın sıra dışı kurgusuna şaşırmakla hayranlık duymak arasında gidip gelmeniz mümkün. Ama en çok da zor bir konuyu, karmaşıklaştırmadan ve güçlü gerilim unsurlarını bilim kurguya yem etmeden kotarmayı başarmış olması alkışlanası. Karanlık Madde, bilim kurguyla hiç ilgisi olmayan birisi için bile gayet anlaşılır düzeyde anlatıma sahip olması bir yana, yarattığı atmosferle çabucak içine alıyor okurunu. En karmaşık noktalarda dahi ikna edici çözümler sunduğu için hiçbir şekilde absürt kokusu gelmiyor burnunuza. Bu sayede de yazarın tansiyonu istediği biçimde ayarlayabilmesi şaşırtıcı olmaktan çıkıyor. Bir sonraki sahne için hissettiğiniz şeyin merakla sınırlı kalmama sebebiyse, bilinmezlik ve kuşkunun hikâyede baskın unsurlar olarak her şeyi gölgede bırakmaması. Bir şekilde polisiye kıvamında yükselen tempo, gerilimi hep bir adım öne çıkarmakla meşgul. Ancak asıl vurucu nokta, Karanlık Madde’yi, benzerlerinden ayıran özelliği ne diye soracak olursanız… Joseph Campbell’in Kahramanın Sonsuz Yolculuğu’ndan ciddi esintiler taşıyor Karanlık Madde. Romanın başlangıcında Jason, istemsizce serüvene atılmak zorunda kalıyor gibi gözükse de işin içinde başka iş olduğu kısa zamanda ortaya çıkıyor. Ve Jason, tam manasıyla sonsuz ve sınırsız bir yolculuğa çıkarak belki de birden fazla değişim geçirirken, tabiri caizse gözünü budaktan sakınmıyor. Her seferinde eşik bekçisini birbirinden farklı zorlukları bertaraf ederek ve cesaretini son zerresine kadar kullanarak aşıyor. Karşımıza bir bilim adamından ziyade, insanın saf özüyle çıkmasıysa ciddi bir ters köşe. Bilimin baş role soyunduğu hikâyede duyguların ve karakterin ona meydan okuması çatışmanın gizli, ikinci boyutu olarak gölgedeki yerini alıyor. Özellikle eşik bekçisinin de kahramanın kendisi olduğu anlar da. Güzel haberlerden birincisi. Spekülatif kurgu gibi zekâ, araştırma ve yoğun emek isteyen bir türde okurlarını koltuklarına mıhlayıp her sayfada terletmeyi başardığı için Blake Crouch’u bu kitaptan sonraki yazarlık yolculuğunda da takip etmek lüks olmaktan çıkacak, diyebiliriz. İkinci olarak, Karanlık Madde, okurunu çıkışı belli olmayan bir labirentte yalnız bırakırken, buram buram tekinsizlik kokan dış dünyayı da asla uzakta tutmuyor. Gerilimi en yüksek noktada duyumsayabilmeniz için kahramanın yolcuğuna tereddütlerden arınmadan dahil olmanızı sağlayacak tehdit unsurlarını cesurca önünüze sürüyor. Yani dramatik metinlerin yoğunluk unsuru kusursuz biçimde işlerken, bir yandan da dış tehditler yüzünden sürekli durum ve olasılık değişimi yaşayan, dinamik bir hikâyeyle baş başasınız. Karanlık Madde ile varoluşçuluğa kibar bir selam çakan Blake Crouch, zamandan bağımsız olarak, karşılaştığımız durumlara göre yaptığımız seçimler neticesinde varlığımızı gerçekleştirişimizin altını çizmekte. Yarattığı kurmacanın zihin dinamiklerimize yaptırdığı egzersizler sayesinde kitabı bitirdikten sonra da etkisini kafanızın içinde tutacağınız bu serüven yalnızca bir kitap uzağınızda. Keyifli okumalar dilerim. KARANLIK MADDE Blake Crouch İthaki Yayınları, 2026 Çeviri: Begüm Kovulmaz 347 s.
- Akutagawa ödüllü Nanae Aoyama'dan yalnızlık ve kardeşlik üzerine sarsıcı bir roman
Japonya'nın en prestijli edebiyat ödülü olan Akutagawa Ödülü'nün sahibi Nanae Aoyama, Yumuşak Bir İç Çekiş ile modern hayatın sessiz yalnızlığını, aile bağlarını ve gündelik yaşamın görünmeyen duygularını incelikli bir anlatımla buluşturuyor. Beyaz Baykuş etiketiyle yayımlanan Yumuşak Bir İç Çekiş, yıllardır görüşmediği kardeşiyle bir sabah trende tesadüfen karşılaşan Madoka'nın hayatında başlayan sessiz değişimi konu alıyor. Kalacak yeri olmadığını söyleyen kardeşinin evine yerleşmesiyle birlikte, iki kardeş arasındaki kırgınlıklar, özlem ve geçmişle hesaplaşma gün yüzüne çıkıyor. Nanae Aoyama, büyük olaylardan çok gündelik hayatın küçük anlarına odaklanarak modern insanın yalnızlığını, rutine sıkışmış yaşamını ve aile ilişkilerinin karmaşıklığını anlatıyor. Roman, sıradan görünen sohbetlerin, birlikte yenilen yemeklerin ve sessiz anların bile insanın hayatını değiştirebileceğini gösterirken, okuru kendi yaşamına dönüp bakmaya davet ediyor. Akutagawa Ödülü'nü kazanan ve çağdaş Japon edebiyatının en güçlü kalemlerinden biri olarak gösterilen Nanae Aoyama, Yumuşak Bir İç Çekiş'te yalın dili, güçlü gözlem yeteneği ve derinlikli karakterleriyle dikkat çekiyor. Arka Kapak Yazısı: ÇAĞDAŞ JAPON EDEBİYATININ ÇOK SATAN YAZARINDAN; YALNIZLIĞA, KARDEŞLİĞE VE YENİDEN BAŞLAMAYA DAİR SICACIK BİR ROMAN. Bir başkasının gözünden kendi hayatınıza bakmaya cesaret edebilir misiniz? Madoka’nın günleri uzun zamandır aynı ritimle akıyordu: Tek başına uyanıyor, kalabalık metro yolculuklarıyla işe gidip geliyor, akşamları kendine sade yemekler hazırlıyordu. Düzeni çok basitti ve o, kurduğu bu korunaklı dünyayı çok seviyordu; ta ki yıllardır kayıp olan ağabeyi Futa, bir akşam ansızın kapısını çalana kadar. Dürtüleriyle yaşayan, gizemli ve kaygısız Futa, Madoka’nın tam zıddıydı. Üstelik tuhaf bir alışkanlığı da vardı ki her gece, kardeşinin o günü nasıl geçirdiğini harfiyen kendi günlüğüne yazıyordu. Bu günlük sayesinde hayatına dışarıdan bir gözle bakmaya başlayan Madoka, kendine, başka türlü bir yaşamın mümkün olup olmadığını sorma cesaretini buldu. Fakat insan, yıllardır sığındığı yalnızlıktan çıkmayı gerçekten başarabilir miydi? Yumuşak Bir İç Çekiş, sıradan günlerin içinde saklı küçük mucizeleri, kopan aile bağlarını ve insanın kendine yeniden yaklaşma cesaretini naif ve incelikli bir dille anlatıyor. YUMUŞAK BİR İÇ ÇEKİŞ Nanae Aoyama Beyaz Baykuş Yayınları, 2026 Çeviri: Merve Sever Tür: Roman 144 s.
- Erdal Öz Edebiyat Ödülleri Kısa Listeleri açıklandı
Can Yayınları’nın kurucusu Erdal Öz’ün anısına 2008 yılından beri düzenlenen Erdal Öz Edebiyat Ödülü 18 yaşında. Ödül, 2026 yılından başlayarak artık üç dalda veriliyor. Geleneksel Erdal Öz Edebiyat Ödülü bir onur ödülü olma özelliğini korurken, bunun yanında her yıl bir Erdal Öz Roman Ödülü ve bir de Erdal Öz İlk Öykü Kitabı ödülü verilecek. ERDAL ÖZ ROMAN ÖDÜLÜ KISA LİSTESİ 2026 Erdal Öz Roman Ödülü’ne bu yıl, ülkemizde ilk defa 2025 yılında yayınlanan 85 roman başvuruda bulundu. Bu romanlar arasında değerlendirmesini tamamlayan ön seçici kurul, aşağıda alfabetik olarak sıralanan romanları, Nedret Öztokat Kılıçeri, Oğuz Demiralp ve Levent Yılmaz’dan oluşan ana seçici kurula sunmaya karar verdi: 1. Alper Canıgüz / Örümcek Burgacı 2. Ayşegül Devecioğlu / Gülün Hayaleti 3. Ebru Ojen / Belgrad Kanon 4. Evren Yesari / Vaker 5. Ferhat Özkan / Duvarların Arasında 6. Gaye Boralıoğlu / Her Şey Normalmiş Gibi 7. Hasan Türksel / Zamanın Dalgaları 8. Irmak Zileli / Şimdi Buradaydı 9. Kemal Varol / Onu Sevdiğim Zamanlar 10. Nazlı Doğan Özsöz / Yüreğin Kabarmış 11. Polat Özlüoğlu / Kalbin Durduğu Bütün Zamanlar 12. Seray Şahiner / Vatan Millet Samatya 13. Türker Armaner / Kanca 14. Özgür Mumcu / Dünyalılar ERDAL ÖZ İLK ÖYKÜ KİTABI ÖDÜLÜ KISA LİSTESİ Bu yıl yine ilk kez düzenlenen Erdal Öz İlk Öykü Kitabı Ödülü’ne, ülkemizde 2025 yılında ilk kez yayınlanan ve yazarlarının ilk ürünü olan 42 öykü kitabı başvuruda bulundu. Ön seçici kurul, aşağıda alfabetik olarak sıralanan kitapların Müge İplikçi, Jale Özata Dirlikyapan ve Murat Yalçın’dan oluşan ana seçici kurula sunulmasına karar verdi: 1. Ayşe Burçak / Aşklar ve Hayaletler 2. Başak Arslan / Sardunyalar Güneşe Bayılır 3. Erkut Özal / Iskarta 4. Nagihan Dermancı / Baktığım Her Yerde 5. Nesimi Yetik / Ben ve Gulyabani 6. Nuray Elçin / Baht Oyunları 7. Nurgök Özkale / Başka Bir Günün Sabahında 8. P.T. Barva / Andrea’ya Mektuplar 9. Sidem Samsun / Kapının Dışı 10. Yelina Tayfur / Dünyadan Sonra Bir Yer ÖDÜL SONUÇLARI VE ÖDÜL TÖRENİ Erdal Öz Edebiyat Ödülleri eylül ortasında açıklanacak ve ödül töreni 26 Ekim 2026 günü Dada Salon’da gerçekleştirilecek.
- Öykü: Melankoli
"Bugün okula gitmesek, şu parkta biraz otursak olur mu?" Cem Alan “Bak,” dedi. “Çiçekler birbirleriyle bilek güreşi yapıyorlar!” Güneş, yüzündeki tüm detayları ortaya çıkarmıştı; önce sarı tüyleri ve cilt lekeleriyle gözüme bir an tatlı bir yabancı gibi görünen oğluma, sonra ise parmağıyla işaret ettiği yöne, rüzgârdan birbirlerine sarılıp dans ediyormuş gibi görünen çiçeklere bakıp gülümsedim. Benzetmesi hoşuma gitmişti. Fakat birdenbire heyecan içinde çiçeklere, ağaçlara bakıp şaşıran bu küçük adama üzüldüm, gülümsemem siliniverdi. İçimi hüzünle ezen şeyin ileride karşılaşacakları mı, yoksa artık çiçeklere, ağaçlara heyecanlanmıyor oluşum mu, bilmiyordum. Göğsüm, gün boyu her an kötü bir şey olacakmış hissiyle sıkışmıştı. Olacaktı; bugün yaz tatilinin son pazarı… Babamla huzursuz bir piknikteydik. İçimdeki açıklamasını bilmediğim bu korku ve kaçıp gitme isteğini babama belli etmek istemiyordum. Çünkü diğer çocukların böyle korkuları olduğunu sanmıyordum. Yabancı bir gezegende tek başımaymışım gibi hissettiren bu kaygılardan babama bahsedersem bana üzülür, belki de beni garip bulurdu. Dikkat çekmek istemiyordum. Keşke önümüzde uzanan koyu yeşil ormanın gölgelerinin arasında kaybolsam, orada yaşasam diye düşündüm… Uzun süren sessizlik beni huzursuz etmişti, babamın okulla ilgili bir şeyler sormasını istemiyordum. Ona bir şeyler göstermek, bir konu açmak için etrafa bakındım. Sonunda bulduğumu anlayınca babama dönüp: “Bak,” dedim. “Çiçekler birbirleriyle bilek güreşi yapıyorlar!” Çan seslerinin garip, sakinleştirici etkisinin büyüsüne kapılmış gibi, baygın bir kokuyla önümüzden geçen kirli koyunları izledim. Zayıf, güneşten sararıp eskimiş gibi görünen ihtiyar çobanla selamlaştım. Büyük köpekler önce ciddiyetle durup, tehdit olmadığımızı anlayınca başları önde yürümeye devam ettiler. Ve böylece sürü, muazzam bir uyum içinde gitgide bulanıklaşan bir toz ve koku bulutu halinde yok oldu. Güneş batıyordu. Eve gitme vakti gelmişti. Daha banyo yaptıracak, önlük ütüleyecektim. Tam göğsümün altında, sanki kaburgamı kırıp dışarıya çıkmak isteyen bir şey vardı. Bu halimi oğluma belli etmek istemiyordum. Artık neredeyse görünmeyen sürüye baktım. Onları keşke görebilsem, diye düşündüm. Akşamı içimde kederle bağdaştırmıştım. Dünya sürekli bir ilkbahar ayının öğlen güneşi etkisinde ışıl ışıl parlasa ne olurdu sanki? Güneşin batışıyla içime çöken bu karanlık sisin ne zaman dağılacağını bilmiyorum. Belki büyüyünce, ama bugüne kadar hiç mutlu bir büyük görmemiştim. Bu yüzden çoğu yaşıtımın aksine, büyümek istemiyordum. Araba radyosunda cızırtılı, bilmediğim hüzünlü bir şarkıya babam parmaklarını direksiyona vurarak ara ara eşlik ediyordu. Arabanın camından izlediğim, birazdan yerini yamuk yumuk binaların alacağı ağaçlar seyrelerek hızla arkaya doğru kayboluyorlardı. Keşke kaybolmasalar, diye düşündüm. Kollarını, boynunu keselerken önümde çaresizce titreyen zayıf bedenine baktım. Oğlum! Nasıl savunmasız, üzgün, tedirgin ve pırıl pırıl… Işığın eksilir diye çok korkuyorum. Ama bunun için bir şey yapabiliyor muyum? Onu bu haliyle bir anlığına kafese zorla kapatılmış, doğasından alıkonmuş bir yaban kuşuna benzetmiştim. Neye hazırlanıyor, ne için kaygılı ve sıkışmış hissediyor, niçin tutsak oluyoruz bilmiyordum. Banyo tavanının sol köşesinden kanser gibi büyüyüp yayılan rutubete baktım. Beyaz duvarı koyu yeşil bir lekeyle yaralayan düzensiz desene ne kadar süre baktım, bilmiyorum. “Baba,” sesiyle irkildim. “Ne düşünüyorsun?” “Yok bir şey oğlum,” diyebildim. “Havlunu getireyim de sobanın yanına geçelim sıcak sıcak hadi.” Matbaacı amca dükkânın kepengini çiğ bir gürültüyle kaldırınca, korkuyla gökyüzüne uçuşan serçelere baktım. Sarı kedinin patisini yalayıp yüzüne, henüz açmadığı gözlerine sürmesine gülümsedim. Kıvırcık tüyleri kirlenmiş zayıf bir köpek önümüzde gerinerek silkindi. Bir grup gri yoz güvercin kaldırımın üzerinde yiyecek bir şeyler aranıyordu. Sokak zorla uyandırılıyor gibiydi. Ayağım takılıp tökezlenince babam hemen elimden tuttu. İkimizin de elleri terden ıslanmıştı. Okula yaklaştığımız her adımda göğsüm kötü bir heyecanla baskılanıyordu. Arkamızda bıraktığım evimiz, güvercin, kedi, köpek… Hepsi beni üzüyor. Mümkün olmayacağını bildiğim bir hayata özeniyordum. Kimse hayvanlarla, ormanlarda yaşayamazdı. Okullarımıza gitmek, dükkânlarımızı açmak zorundaydık. Neden böyle bilmiyorum ama sanki hiçbir şeyi yapamayacakmışım gibi geliyordu. Diğer çocuklarla herhangi bir ortak noktam olmadığını sanıyor, yabancı kentlerin kalabalık sokaklarında kayboluyordum. Önümüzde mavi göğe yükselen koyu gri duvarları görünce, kalp atışlarım okulun bahçesindeki çocuk seslerini bastırarak duyulmaz kılmıştı. Babamın terli elini biraz daha sıkıp, beni çekelemesinden korkarak gayri ihtiyari yavaşladım. Fakat benimle birlikte o da yavaşlamıştı. Hissettiğim bu garip duyguları, mutsuzluğu bilsin, anlasın istemiyordum fakat saklamaya da gücüm kalmamıştı. Yaşları gözümde tutmaya çalışarak, yavaşça yürüyüp etrafta dikkatimi dağıtacak bir şeyler arandım. Tam o anda, okul bahçesinin karşısındaki terk edilmiş gibi görünen parkı gördüm. Çekirge seslerinin yükseldiği paslı parkta sararmış otlar temizlenmemiş, büyüleyici bir yabanlıkla fışkırıp kontrolsüz ve düzensiz, her yeri sarmışlardı. Aşınmış zincirleri olan salıncaklardan biri kopmuş, diğeriyse telle bağlanmıştı. Boyası yer yer dökülmüş dünyanın yine de sarı siyah olduğu anlaşılıyordu. Kaydırak güneşin altında yağlı bir kirlilikle parlıyordu. Bu muhteşem manzara karşısında büyülenmiştim. Göğsümü dolduran sıkıntı denizi, sanki bir boşluk bulmuş gibi içimden akıp gitmişti. Durdum. Hiç düşünmeden: “Baba,” dedim. “Bugün okula gitmesek, şu parkta biraz otursak olur mu?” Bir süre yüzüme, sonra okula baktı. Elimi bırakıp saçımı sevgi. Yüzündeki sıkıntılı ifade, belli belirsiz bir gülümsemeyle dalgalandı; ‘olur’ anlamında başını sallayıp, saçımı sevdi. İçime, bütün sıkıntımı dağıtan buz gibi bir orman rüzgârı esmişti sanki. Neredeyse belime gelen otların arasındaki terk edilmiş parka koşup kaydırağa çıktım. Kalp atışlarım, kulaklarımın çınlaması gitgide azalırken, karşıdaki okulun zili çaldı ve çocuk sesleri kayboluverdi. Hoş, baygın bir koku ve serin bir rüzgârla birlikte yağmur atıştırmaya başlamıştı. Yolun karşısındaki zayıf köpek, sonbahar yağmurunun şehrin pisliğini arındırmaya yetmeyeceğini bilse de havayı koklayıp gülümsedi. Kaydırağa tırmanıp güneşin aydınlattığı kirli şehre baktım. Büyümek istemiyordum.
- "Bizi birbirimize bağlayacak ve gençken hissettiğimiz insanlığı hatırlatacak şeyler..."
Bir Çocuk Kitabının Yazım Hikayesi 6 / Sydney Smith: “Bence çocukluk halimizden çok da farklı değiliz. Eğer çocukların şu anki halinizden radikal ve erişilmez derecede farklı olduğuna inanıyorsanız, yaklaşımınız yanlış olabilir.” Seda Aksoy Evren, Litera Edebiyat için hazırladığı, çocuk edebiyatının sevilen yazarları ile bir kitabın yazım hikayesi söyleşisi serisine, Sydney Smith ile devam ediyor. Kendisini Kırmızı Kedi Çocuk ve İlksatır Yayınlar tarafından basılan “Nehir Gibi Konuşurum”, “Hatırlıyor Musun?” “Ninemin Bahçesi”, “Babamı Beklerken” ve “Kaldırım Çiçekleri” kitaplarıyla gayet iyi tanıyorsunuz. Resimli kitap ustası Sydney Smith ile “Hatırlıyor Musun?” hakkında konuştuk. İçten yanıtları için teşekkür ederim. Okuma yolculuğunuzu başlatan "o ilk özel çocuk kitabı" neydi? Bu büyülü yolculuğun başladığı yeri veya onu okuma anınız ile ilgili hatırladığınız bir detayı paylaşabilir misiniz? Edward Gorey tarafından resimlendirilmiş “Ağaç Boynuzunun Küçülmesi” adlı kitabı okumam istenmişti. Bana verdiği gizemli hissi hatırlıyorum. Soğuk bir şekilde resimlendirilmişti ve ifadesiz karakterlerle tuhaf kompozisyonlara sahipti. Bende tarifsiz duygular uyandıran ve defalarca geri döndüğüm bir kitaptı. Bir kitabın görselleri beni rahatsız ettiğinde, resimler groteskse veya hikaye tuhafsa, bana verdikleri duyguları keşfetmek için tekrar tekrar okurdum. Sanırım bu hayranlık devam etti. Her zaman bir kitabın mekaniğini ve okuyucuda nasıl duygusal bir tepki üretebileceği hakkında düşünmeyi sevmişimdir. Kitapları hem nesne olarak hem de barındırdıkları hikayelerden dolayı çok severdim. Kitaplarla çevrili olmayı ve onları yanımda taşımayı da… Şimdi bile üç kitap olmadan hiçbir yere gitmiyorum. Bir kurgu, bir kurgu dışı ve bir eskiz defteri. Türkiye’deki okurlarınızın en çok sevdiği kitaplarınızdan biri olan “Hatırlıyor Musun?” nasıl doğdu? Yazım hikayesini merak ediyoruz. Bu kitabın tohumları ilk ne zaman atıldı? Bir arkadaşım, "Şehirdeki Küçük" adlı kitabımda yaptığım bazı çizimlere bakıyordu. Onları, sanki bir anıya bakıyormuş gibi, bozulmuş ve bulanık bir şekilde tanımladı. Ailem 6 yaşından itibaren her yıl taşındığı için, anılar benim için tüm çocukluğum boyunca önemliydi. Geçmişim düzgün bir şekilde bölümlere ayrılmıştı ve çocukluğumun nasıl geçtiğini takip edebiliyordum. Fotoğraf albümlerimize bakıp, geri dönemeyeceğim bir yer ve zamandan fotoğrafların çekildiği anları hatırlardım. Sürekli olarak, hafıza aracılığıyla geçen çocukluğumu ölçüyor ve değerlendiriyordum. 5 veya 6 yaşında, çocuklar hala resimli kitaplar okurken, kalıcı anılar yaratıyor ve saklıyorlar. Hafızanın doğasını, soyut ve öznel biçiminde ele almanın ve paylaşılan anıların bizi nasıl birbirine bağladığını ve anlattığımız hikayeleri şekillendirdiğini anlatmanın mantıklı olacağını düşündüm. İçindeki çocuğu korumak ve beslemek isteyenlere ne tavsiye edersiniz? Hayat enerjisini sizin gibi canlı tutmanın formülü nedir? Bence çocukluk halimizden çok da farklı değiliz. Eğer çocukların şu anki halinizden radikal ve erişilmez derecede farklı olduğuna inanıyorsanız, yaklaşımınız yanlış olabilir. Tavsiyem, yetişkin hayatınıza yabancı olan "çocuksu" davranışlara kapılmak yerine, sizi şu anki halinize ve o zamanki halinize bağlayan şeyin ne olduğunu bulmanız. Ana rahmine düştüğünüz andan mezara kadar taşıdığınız evrensel ihtiyaçları düşünün. Güvende olmayı, sevildiğinizi ve tatmin olduğunuzu hissetmeyi arzuluyorsunuz. Size yakın olanları korumayı ve onlara sahip çıkmayı istiyorsunuz. Eskiden olduğu gibi güneşli bir günde esen ılık rüzgârda veya özlenilen bir sevdiğinizden gelen uzun bir kucaklamada aynı mutluluğu hissetmek istiyorsunuz. Bunlar bizi birbirimize bağlayacak ve gençken hissettiğimiz insanlığı hatırlatacak şeylerdir.
- Nefesleri tuttuk bekliyoruz!
Christopher Nolan, Homeros’un yaklaşık 2800 yıllık destanını geri getiriyor. Haliyle herkes Odysseia’yı konuşuyor. Peki neden? Bu hikaye neden hiç eskimiyor? Litera Edebiyat olarak bir hikayeyi üç bin yıl yaşatan şeyin ne olduğuna daha yakından bakıyoruz. “Benimle evim arasına kimse giremez. Tanrılar bile.” — Odysseus Troya Savaşı bittikten sonra İthaka Kralı Odysseus evine dönmek ister. Ama gelgelelim bu yolculuk tam on yıl sürer. Tek gözlü dev Polyphemos, Sirenler, büyücü Kirke, Kalypso, deniz canavarları… Hepsi okur için ilk bakışta fantastik bir serüven gibi görünür. Oysa Odysseia’nın asıl konusu canavarlar değildir. Hikayenin merkezinde insanın eve dönerken geçirdiği değişim vardır. Antik destanların çoğu güçlü kahramanları över. Odysseus’u farklı yapan şey ise gücü değil, zekâsıdır. Destan boyunca onun çoğu zaman kaba kuvvetle değil, aklıyla ve sabrıyla hayatta kaldığını görürüz. Belki de Batılı anlamda ilk kusurlu, gerçekten insana benzeyen kahraman odur. Yalan söyler, hile yapar, arzularına sık sık yenik düşer… Arzularına yeni düşen bu ilk kusurlu, antik kahraman, roman kahramanlarının da atası olur. Ve son olarak bu eve dönüş hikayesi aynı zamanda insanın kendine dönüşünü de anlatır. Herkesin bir İthakası vardır! Ama mesele oraya hangi yollardan geçip varacağımızdır. Odysseia insanlığın evrensel olarak benlik ve anlam arayışının destanlaşmış halidir. İşte tam da bu yüzden her çağ bu hikayeyi tekrar tekrar yorumlar, anlatır. Şimdi sıra, bu bir türlü eskimeyen yolculuğun Christopher Nolan’ın sinemasında nereye varacağını görmekte. Christopher Nolan'ın Homeros'un ölümsüz destanından uyarladığı The Odyssey (Odysseia), dünya ile aynı anda 17 Temmuz 2026 tarihinde Türkiye'de de vizyona girdi. Film, Universal Pictures tarafından küresel ölçekte eş zamanlı gösterime sokuldu ve Türkiye'de UIP dağıtımıyla sinemaseverlerle buluştu. Nolan'ın şimdiye kadarki en büyük prodüksiyonlarından biri olarak gösterilen The Odyssey, tamamı IMAX film kameralarıyla çekilen ilk uzun metraj yapım olma özelliğini taşıyor. Matt Damon'ın Odysseus'u canlandırdığı filmde Tom Holland, Anne Hathaway, Zendaya, Robert Pattinson, Charlize Theron ve Lupita Nyong'o gibi yıldız isimler de rol alıyor. Herkese iyi okumalar, iyi seyirler!















