Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Özgürleşmenin yolu ille de insanlaşmadan mı geçiyor?
Çok yönlü Fransız sanatçı Mahi Grand'ın elinden çıkan Akademi İçin Bir Rapor, etkileyici çizimleri ve göz alıcı renklendirmesiyle okurun zihninde şimşekler çaktıran bir başkalaşım hikâyesi. Franz Kafka'nın pek bilinmeyen bir öyküsünden uyarlanan bu çarpıcı grafik roman, eskiden maymun olan bir adamın anı kırıntılarını takip ederek insanlık yolunda attığı ürkek adımları cesur çizgilerle buluşturuyor. İnsanın gerçekten isteyince, hele de çıkış yolu bulması buna bağlı olunca, nasıl kolay öğrenebildiğini gösteren kitap; başkalarının boyunduruğu altına girmenin kaçınılmaz sonuçları üstüne ince ince düşündürüyor. Beş sene, takvim açısından bakıldığında o kadar da uzun bir süre gibi görünmeyebilir; ancak söz konusu süre bir maymun için düşünüldüğünde, zaman çarklarının tersine işlediği apaçık ortada! Bugün artık o eski maymun gerçekliğime dönemesem de en azından tasvirimin ona uygun olduğuna şüphe yok. Çok değil, henüz beş yıl öncesine kadar maymun olan bir ''adam'', yaşadığı muhteşem evrimi raporlamak üzere Bilimler Akademisi'ne davet edilir. Afrika'da yakalanıp kaçırılan maymun-adam, baş döndürücü bir çaba harcayarak bir insanın ortalama kültür düzeyine erişmeyi başarmıştır! Anlattıklarına göre insanların dünyasına girebilmek ve orada kendisini kabul ettirebilmek için olağanüstü bir mücadele vermiştir. Peki ama ne pahasına? Geçmişinden vazgeçmek ona özgür bir gelecek mi vadetmiştir, yoksa konforlu bir yaşamın kapılarını mı aralamıştır? Hele ki, cüzdan kalınlığının her kapıyı açtığı bir dünya düzeninde beyhude sayılabilecek böylesine bir çabaya ne sebep olmuştur? İnsanların zulmünden korunmak için çıkış yolunu ilkel benliğinden tamamen sıyrılıp uygar dünyanın bir parçası olmakta arayan bir maymunun muhteşem değişim ve dönüşümüne tanıklık ettiren bu sarsıcı kitap, ''manzaranın içinde eriyip kaybolmanın'' dayanılmaz çekiciliği hakkında nokta atışı tespitlerde bulunuyor. Okurları zaferle sonuçlanan insanüstü bir insanlık girişiminin kodlarını çözmeye davet eden Akademi İçin Bir Rapor, vahşi bir hayvanı ehlileştirme fikrinin ardında yatan duyguları bilinçaltının dehlizlerine dalarak keşfetmeye çağırıyor. Hiçbir insanlık eğitmeni yeryüzünde benden daha ilgili bir öğrenci bulamazdı. Mahi Grand 1969 yılında Nantes'da doğdu. Güzel sanatlar alanındaki diplomasını aldıktan sonra film ve tiyatrolar için set tasarımcısı ve dekoratör olarak çalışmaya başladı. Heykel ve resim çalışmalarını bağımsız olarak sürdürdü ve bu sırada çizgi romanlar üretmeye başladı. Sanatçı hâlen Paris'te yaşamaktadır. AKADEMİ İÇİN BİR RAPOR Mahi Grand Desen Yayınları, 2024 Çeviri: Hasan Can Utku Tür: Grafik Roman 128 s.
- Yakınlıklar: Duygusal yoğunluklara göğüs geren kadınların hikâyeleri
Peyman Ünalsın Gökhan, Lucy Caldwell’in, medeni dünyada duygusal yükü artan kadınların sesini aksettiren Yakınlıklar kitabı üzerine yazdı. İlk çağlardan bu yana kadının toplum içindeki konumu dünyanın, sosyal normların gelişmesi, teknolojinin icadı ve dijital dünyanın göz boyayan gerçekliği ile birlikte maalesef her geçen gün daha da olumsuz bir pozisyona sürüklenmekte. Pelolitik çağdan itibaren kadın, bir tahterevallide, diğer uca oturan dünyevi değişimlerin ağırlığı arttıkça havada asılı kalmıştır. Toplumların medeniyet seviyesi yükseldikçe kadının değersizleştirilmesi sizce de ironik değil mi? Paleolitik çağda insanların henüz mağaralarda yaşadığı, samur fırçaların olmadığı, mağara duvarlarına kazıyarak resim yapabildikleri, sadece avlanarak yaşamlarını idame ettikleri dönemlerde, kadının doğurganlığının farkına varıp onu bereketin sembolü addetmişler. Tarımı keşfettiklerinde toprağın doğurganlığını kadının doğurganlığı ve üreticiliği ile birleştirip Ana Tanrıça figürünü yaratmışlar. Şehircilik kavramı gelişmeye başladığında iktidar savaşları da baş göstermeye başlamış. Eril güç ön plâna çıkarken kadın pasivize edilerek sadece doğuran, toplayıcı bir yan karakter konumuna indirgenmiş. İnsanoğlu taşın, toprağın haricinde işlenecek tunç ve demir gibi madenleri keşfettikçe kadının doğurganlığı önemini yitirmiş. Antik Çağ’da kadının bilimle olan ilişkisi başlamış olsa da o dönemden kalan çok az yazılı belge olduğundan antik komedi yazarları tarafından kadın ‘mavi çoraplılar’, ‘erkek kadınlar’ olarak adlandırılmış, ‘zeki ama kısır’, ‘felaket kadınları’, ‘soğuk’, ‘Hayat Kadını’ şeklinde ifade edilmişler. Platon bir söyleminde “Bir barbar değil bir Yunanlı; bir tutsak değil özgür; bir kadın değil bir erkek olarak yaratıldığım için Tanrı’ya şükrediyorum” ifadesini kullanarak kadını hor görmüş. Çin, Hint, Mısır, Yunan ve Roma Medeniyetleri’nde kadına, babadan kocaya geçen bir mal gözüyle bakılmış, miras hakkı olmamış. Kadın köle olarak kullanılmış. Çinli kadınların daha küçük yaşlarda ayaklarını sımsıkı bağlamak zorunda bırakıldığını hatırlayın; Lotus Ayak, erkeklerin, cinsel isteği artırıcı erotik bir görüntü olarak gördüğü küçük ayaklara sahip olmaları için kadınlara zorla kabul ettirdikleri bir gelenek. Sonraları kadının sosyo ekonomik durumunu ortaya koyan statü belirleyici olarak nitelendirilmiş, zira aristokrat ailelerde de uygulayan kadınlar varmış. Konfüçyus felsefesine göre; kadın bedeni, ideolojinin, gücün, sosyal yapıların ve kültürel sistemin içerisinde ahlakın, aileye saygının ve sosyal konumun en önemli belirteci olmuş. Bakıldığında bu felsefe çatısında uygulanan bir gelenek. Orta Çağ’da da durum çok değişmemiş. Hristiyan toplumlarda, Havva’nın dünyaya günahları taşıması mitini, İsa’yı dünyaya getiren Meryem Ana’nın yıktığına inanılsa da kadınlar manastır duvarları arasına sıkışıp kalmaktan, satılmaktan, horlanmaktan, ‘cadı’ addedilip şehir ve kasaba meydanlarında yakılmaktan yakasını kurtaramamış. Bununla beraber İslâmiyet öncesi Türk toplumlarında kadının değer gördüğü gerçeğini de yadsımamak gerekiyor sanırım. Kutadgu Bilig’de oğul ve kız kelimeleri yan yana geçer. “Oğul-kız hakikatte gören gözün nurudur” diyen vezirin sözü (Yusuf Has Hâcib, 2003, s. 94) ile de cinsiyet ayrımı bilmediklerini gösterir. Kadınlar doğurganlığının yanı sıra ata binip, avlanır, halı örer, tarla çapalarmış. Bizim için ne ironi ama! Medeniyetle birlikte kadınların yaşam koşullarında da farklılıklar olmuş tabii. Kadının ataerkil toplumda kabul edilirliğini göstermesi farklı mücadeleleri gerektirmiş. Kendini bilime adamış ve erkeğin dünyasında kabul görmeyi bekleyen kadınlar, tecavüze, istismara hırçın iş dünyasında mobinge uğrayan kadınların savaşı form değiştirmiş. Sadece hayata direnme değil, erkeğe direnme yükü de binmiş omuzlarına. Kadınlar ekonomik güce ve dahi özgürlüğe sahip oldukça erkekler kamçılanmış gibi görünüyor. Yoksa kadına şiddet vakalarında bu kadar artışın olmasını açıklamak zor olmaz mıydı? Kadın hükmedilecek konumunda hükmeden konumuna geçtikçe işi zorlaştı yani! Tecavüzcüsünün çocuğunu doğurmak zorunda olmadığının bilincine kavuştu. Ama bu kararı hayata geçirmek o kadar da kolay değil. Eril güce karşı hukuk savaşı da eklendi mücadeleleri arasına. Ne güçlüsün be kadın! Yazdıkça bu konu uzar gider ama artık kitaba bağlasam fena olmayacak gibi… Yazarımız Lucy Caldwell 1981 Belfast doğumlu ve aktif olarak Faber Akademisi’nde öykü yazarlığı dersleri veriyor. Cambridge Üniversitesi Edebiyat Bölümü’nü birincilikle bitiren Caldwell, Londra Üniversitesi Goldsmiths College’da yaratıcı yazarlık, Royal Court Genç Yazarlar Programı’nda oyun yazarlığı eğitimi aldı. İlk dikkat çekici eseri olan ve öğrenciliği esnasında yazdığı Where They Were Missed ile Dylan Thomas Ödülü kısa listesine alındı. 2007’de yayımlanan oyunu Leaves ile George Devine, Susan Smith Blackburn ve BBC Stewart Parker Ödülü’ne lâyık görüldü. National Theatre’ın kadrolu yazarlığını yaptı. Öyküleri ve radyo oyunları BBC Radyo için seslendirildi. Beş romanı, iki öykü derlemesi, çeştli radyo ve sahne oyunlarıyla çok sayıda prestijli ödüle lâyık görülen Caldwell 2012’de ulusal edebiyata katkıları sebebiyle Kuzey İrlanda Sanat Konseyi’nin Önemli Sanatçı Ödülü’nü aldı. 2018’de Kraliyet Edebiyat Derneği Üyeliği kazandı. Siren Yayınları tarafından yayımlanan ve on bir öyküden oluşan Yakınlıklar, farklı yaşlardaki kadınların annelik, kürtaj, aile ve arkadaş ilişkilerini konu ediyor. Kitabın içindeki “Bütün İnsanlar Ahlaksız ve Kötüymüş” öyküsüyle 2021 BBC Ulusal Öykü Ödülü’de lâyık görüldü. Frank O‘Hara’nın ‘A True Account of Talking to the Sun at Fire Island’ şiirinden bir alıntı ile açılan kitap, kadının yeryüzündeki her şeyi, ona hak ettiği kadar değer biçerek kabullenişini özetler nitelikte. İlahi bir bilgelikle… “Ve hep kucakla her şeyi, insanları yeryüzünü göğü yıldızları, benim yaptığım gibi, özgürce ve gereğince mesafeyle.” Öykülerini ağırlıklı olarak birinci ve ikinci şahıs anlatıcı ile anlatıyor. Yer yer uzun cümlelerle karşılaşmakla beraber, okuru yormayan bir dili var. Eminim bunda çevirmen Tülin Er’in de katkısı büyük. Mamafih bazı uzun cümlelerde editoryal açıdan sıkıntılara rastlamadım değil. Bu bağlamda okur anlık tıkanıklık yaşıyor. Bu konuya, bu kitap özelinde değinmiyorum. Son dönem okuduğum pek çok kitapta yanlış kullanılmış kelimelere, devrik ya da tamamen anlamını yitirmiş cümlelere rastladım. Edebi bir metnin daha fazla itina istediği kanısındayım. Kıymetli yayınevlerinin ve editörlerimizin affına sığınarak bu yorumu yapıyorum. Bir anne zaman zaman çocuğu hakkında tekinsiz hayaller kurar. Çünkü hep içinde minik yavrusuna gelebilecek bir zararın korkusunu barındırır. Onca ay yüklendiği ikinci yaşamın sorumluluğunu, çocuğunu dünyaya getirdikten sonra farklı bir forma girmek koşuluyla hayattan göçüp gidene kadar üstlenir. İşte Öyle öyküsünde annenin yüklendiği sorumluluğu ve bu tekinsizlik duygusunu o kadar hissediyorsunuz ki bitirdiğinizde, bir anneyseniz aynı duyguları defalarca yaşadığınız geliyor aklınıza. Okurken hızlı çekim ama âna odaklı film kareleri beliriyor gözünüzün önünde. Meydey, istenmeyen bir hamileliğe son vermeye çalışan genç bir kadının duygularına yer veriyor. Birinci şahıs anlatıcının, annesinin özgür yetiştirdiği üç kız kardeşten biri olduğunu öğreniyoruz. Anne rol model ve genç kadın böyle bir durumda onun yaklaşımını düşünüp direnme gücü buluyor. “Annesi pragmatik, sakin olur: Annesi bütün bunları idare eder. Annesine neden söylemedi? Annesi onların üçünü de ne isterlerse yapabileceklerine, erkeklerden hiçbir eksikleri bulunmadığına, seçim yapmanın bir kadının hakkı olduğuna inanacak biçimde yetiştirdi. Annesi ona yardım ederdi. Annesi şu an burada olabilirdi. Onu öyle özlüyor ki.” Syf.20 Caldwell öykülerinde anne-kız ilişkilerine sık sık değiniyor. Dert ortağı, akıl hocası anneler, her daim fikirlerine ihtiyaç duyduklarımız… Anne-kız arasındaki jenerasyon farkını iyi gözlemciliği ile mükemmel tasvir ediyor. Kadınların sadece çocukları ile ilişkilerine, onlar üzerinden hissettikleri duygularına değinmiyor. Bir kadına muhalif her türlü olayı karakterinin çözmeye çalıştığı bir sorunu eşliğinde paralel anlatıyor. Kürtaj, din, kocayla yürümeyen bir ilişki, terk etme, kadınların maruz kaldığı iftiralar, haksızlıklar, yaşama direncini yok eden ya da daha güçlü kılan yaşanmışlıklar -Monica Lewinsky, Caroline Norton, Sinéad O’Connor, Anna Nicole Smith cümle aralarında yaşadıkları ile zihnimize konuk oluyor- ara ara bir düşün soluklanmasına ihtiyaç duyduruyor. Bu kadınların başına gelen hepimizin başına gelebilir. Yazarın sen anlatıcıyı da öykülerinde çokça kullanmasını bu sebebe bağlıyorum. O öykülerde anlatılan kadınlar ve yaşadıkları herhangi bir karakterin hikâyesi olmaktan öte bizim yaşadığımız, gün gelip kaçamadığımız, ruhumuza ağırlık yapan bir gerçekliğimiz de olabilir. Ve aslında biz o karakterlere hem çok uzağız ama bir o kadar da yakınız. “Bir daha asla o kadar çok sevilmeyeceksin.” Syf.56 Bir anne, daha yeni çocuğunu kucağına almış kızına, onun ilk adımını attığı günden dem vurarak bu sözleri söylediğinde, kızı ister istemez kucağında tuttuğu bebeğine sevgisinin sınırsızlığını sorgulayacak. Bu sevginin yaptırabilecekleri, bu sevgi dolayısıyla duyduğu sorumluluk… Ve kendini düşünecek; yoksa artık eskisi kadar sevilmiyor mu? Ödüllü öyküsü Bütün İnsanlar Ahlaksız ve Kötüymüş, kucağında ufak çocuğu ile Toronto’dan Londra’ya dönen kadın karakterin yanında oturan adamla diyaloğu, kadının çocuğuyla yolculuğunda yaşadığı zorlu dakikalara adamın bu süreçte nezaketle yardımcı olması, kadının uzun zamandır kocasından görmediği ilgiyi, dünyanın uzak bir köşesindeki işinden karısıyla çocuğunun yanına dönmek için acele etmemesini ve genç kadın adamla gidip gitmemeyi sorguluyor. Bir ânlık bir düşünce… Kadının ikilemi… Bir kadın için, anne olduktan sonra, hiçbir şey bekârlığındaki gibi olmayacak. Kocası da hayat gailesiyle mücadele ediyor. Ne yapıyorsa ailesi için yapıyor. Kocasının ihmalkârlığı onu yaralasa da ikisinin de amacı ailelerinin sürekliliği, çocuklarının geleceği. Ve doğmamış çocuğa mektuplar… Annelik iç güdüsü ile doğan, anne olacağını öğrenen ve dahi korkan, endişe duyan, çılgınca bir mutlulukla titreyen, bebeğine miras bırakacaklarını irdeleyen, sanatsal bir boyut katarak sevginin ne olduğunu, onu nasıl ifade edebileceğini gelecekte bir gün eline geçmesi temennisiyle kaleme alan bir anne adayının mektupları. “ Sana bu kelimeleri veriyorum Yaşayacağın kelimelerin, seveceğin insanların, gideceğin yerlerin hepsini Sevmek ki aynı anda hem yakında-tutma hem de serbest bırakma anlamına gelir.” Erkeklerden daha kırılgan fiziki yapısı ile onların yüklendiğinden çok daha ağır duygusal darbeleri göğüslemeye mahkum kadınlara ve dahi karşı cinsi anlamaya gönüllü erkek okurlara kesinlikle tavsiye ederim. *Kaynak: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1833389 *Kaynak: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2291608 *Kaynak: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/712902 YAKINLIKLAR Lucy Caldwell Siren Yayınları, 2023 Çeviren: Tülin Er
- Kurmaca Bir Söyleşi
Oğuz İnel’in kurmaca söyleşisi, Hades'te Bir Gece'de bir fizikçi bir gece kendisini “öteki dünyada” biriyle söyleşirken buluyor. Tanrı, inanç ve benlik, varlık ve hiçlik, özgürlük ve zorunluluk, dolayısıyla etik, zaman ve yaşam gibi felsefi temalar çeşitli düşünürlerle diyalog içinde ele alınıyor. "Bu çalışma, kurmaca söyleşilerimin şimdilik sonuncusu. Bugüne kadar sırasıyla Nietzsche, Schopenhauer, Zizek ve Foucault ile söyleşiler kurguladım: Nietzsche ve Schopenhauer ile Küçük Bir Söyleşi (Sobil, Fihrist), Zaten Yoktular (Metis), Foucault ve Şeyler (Metis). Bu son çalışmamda ise büyük bir filozof yer almıyor; kahramanımız sıradan bir fizikçi. Bu fizikçi bir gece kendisini “öteki dünya”da biriyle söyleşirken buluyor. Söyleştiği kişi, kendisini O’nun hizmetkârı olarak tanıtan gizemli biri. Bu ikili de Tanrı, benlik, hiçlik, etik, özgürlük, zaman gibi konularda bir güzel sohbet ediyor. Bu çalışmamda da metafiziksel ve varoluşsal kimi temaları açıklığa kavuşturmayı amaçladım, bir farkla ki, bu defa “parataksis” tekniğini, yani kısa ve basit cümleleri tercih eden edebi tekniği daha fazla kullandım. Ayrıca, bu söyleşiyi felsefeye aşina olmayan okurların da kolayca takip edebilmesi için kıyıdan fazla uzaklaşmamaya da dikkat ettim. Kahramanımızın söyleştiği gizemli şahsı, Nietzscheci anlamda bir “üstinsan” modeli olarak betimleyebilmek için, onun alıntıladığı bazı aforizma ve pasajları metne yedirdim yani bunları ona mal ettim; fakat tüm alıntılar kaynakçada belirtilmiştir. Bu metnin önsözünde daha fazla ayrıntıya girmek, spoiler vermek gibi olacak. Bu nedenle bu kadarla yetiniyorum. Keyifli okumalar." Oğuz İnel İzmir, 2023 Oğuz İnel, 1955 doğumlu. Ankara Üniversitesi’nden 1976’da mezun oldu. Eskişehir Anadolu ve Eskişehir Osmangazi üniversitelerinde öğretim üyesi olarak çalıştı. 2002 yılında erken emekli oldu. Emeklilik sonrası felsefe üzerine yoğunlaştı. Akademik çalışmaları ve e-kitapları haricinde sekiz kitabı yayımlandı: Düşünmek Üzerine Düşünmek (2009, Sobil), Zorunluluk ve Sorumluluk (2012, Sobil), Nietzsche ve Schopenhauer ile Küçük Bir Söyleşi (2017, Sobil), Sıradan Bir Gün için Sıra Dışı Diyaloglar (2020, Perseus), Ekşi Denemeler (2021, Öteki), Pharmakon (Doruk, 2023). Metis Diyaloglar dizisinde daha önce Zaten Yoktular (2021) ve Foucault ve Şeyler (2022) adlı kitapları yer almıştı. Metis Yayınları'ndaki kitapları Zaten Yoktular, 2021 Foucault ve Şeyler, 2022 Hades’te Bir Gece, 2024 HADES'TE BİR GECE Oğuz İnel Metis Kitap, 2024 64 s.
- Yoksa her şey felsefecilerin yüzünden mi?
Yeşim Günay, cumhuriyetin ilk yıllarında yaşamış iki kadının hikayelerini konu alan iki farklı kitap üzerine yazdı. Biri, Thomas Korovinis’in Fahişe Çika'sı, diğeri ise Berat Günçıkan'ın Marika'sı. Yeşim Günay Bir vesileyle İstos yayından okuduğum Fahişe Çika ve Marika …yalnızlığım kadarsın… üzerine düşününce yazdım okuyacağınız satırları. İki eser de biyografik anlatımla kaleme alınmış. Çika, Giresun doğumlu Eftalya’nın. Marika ise İskenderiye doğumlu bir vatandaşımızın yaşam hikâyesini kapsıyor. İkisi de bizden. Cumhuriyetimizin acı yüklü kadınları. Çektikleri acılara bakınca, kadının o devirde de maruz kaldığı tacizin erkek kaynaklı olmadığı, hemcinsinin de sorumlu olduğu gerçeğiyle yüzleştim. Evleri işleten kadınların ve hanutçuların da kadın bedeni üzerinden geçindiğini okuyunca o mevzuyu kapsamlı sorgulamadığımı fark ettim. Yalnızlığında kaybolan Marika, annesinin korkup da sığındığı İskenderiye’de doğmuş. Doğum tarihinin 1908 olduğundan kendi de emin olamaz, zira annesinin kağıtlarıyla İmroz’a getirilir. İmroz’da doğan anne Marika gurbette, İskenderiye’de gömülse de, onunla aynı adı taşıyan evlat Marika, annesinin doğduğu yerde defnedilir. İmroz artık Gökçeada’dır. Marika’dan iki sene sonra Giresun’da doğan Eftalya’nın da yaşamı pek farklı değildir. O da kaderini yaşar ve İstanbul’da ölür. Ablasının Yunanistan’da yaşayan çocukları da ona sırtını döner. Toplum içinde yabancılaşmaya ve ötekileşmeye karşın ikisi de kendi çapında yaşam mücadelesi verir. Yaşadıkları devrin cumhuriyetin ilk yılları olduğunu bilince, modernleşme sürecinde iki kadının da bir erkeğin korumasına ihtiyaç duyması kaçınılmazdı. Marika’nın üç kere evlenmesi sadece onun değil, zamanındaki kadınların doğrusuydu. Eftalya’nın başına gelenlerse, savaşın sonucundaki barışın acı ödülüydü. Sonrasındakilerse yoruma açık olaylarla ölüme kadar uzayan acılar zincirinin birer halkası olmuş. İkisinin de seçimlerine, deneyimlerine, isyanlarına, öfkelerine ve düşüncelerine değinmeyeceğim çünkü o zamanın şartlarında yaşadıkları onların özeline ait kararlarıydı. Yaşamlarını yoruma açmak, seçimlerine müdahil olmak ruhlarına acı çektirmekten başka bir şeye yaramayacaktı. Başlarına gelenlerse, tarihsel sürecin kayıt altındaki gerçekleriydi. İki eser, aynı yayınevinin iki farklı yazarından. Adlarını bilmediğim fakat ortak kaderi paylaşan nice kadınların yansımalarıydı okuduğum satırlar. Hele Marika’nın kendi kızını evlatlık vermesi, daha sonra arkadaşının kızını nüfusuna geçirmesi, bakamayınca kısa bir süre olsa da Büyükada’daki yetimhaneye bırakması ve o kızın büyüyünce annesine yaşattıkları. Kendi içinde bir döngüydü, kaostu ve kendi kozmosunda varoluşunun mitiydi. Acı dolu iki eser… Bugün ikisinin de kısmen şanslı olduğunu görmek belki kabul etmek istiyorum. Eftelya, Thomas Korovinis’in, Marika ise Berat Günçıkan sayesinde ölümsüzleştirilmiş. Okundukça anılmak, bilinmek, paylaşılmak da bir çeşit varoluş. Gerçek hikâyeleri bilinmeden ölüp giden nice mağdur vatandaşımız olduğunu hatırlatan bir şekil. Ancak ölümle huzura kavuşmalarıysa kaderlerinden ziyade gerçeğin ta kendisi. Ölüm kaçınılmaz... Buraya kadarki satırlarım savaşın ardındaki kadının tacizine aitti. Günümüze gelince, kadının taciz ve tecavüz başlığı altında tek güvencesi: Kadının beyanı esastır, yürürlükte. Sonuçta, erkekler çok bilinmeyenli denklemler dizisiyle karşı karşıya kalmış olsalar da, o cümlenin doğruluğunu sorgulayan herkes işin ciddiyetinin bilincindedir. Nedir bunlar? Kadın yalan söylemez. Mahremiyetini korumak için söyledikleriyse kendi özgürlük alanını kapsar. Aile dışındakileri asla ilgilendirmez. Anaçtır kadın. Doğurur, zira doğurgandır. Memeli doğurganlar kapsamındaki bilgilere girip kadını yüceltmeyeceğim ama kadınların genlerini nesilden nesle bu sayede taşıdığının da altını çizmek isterim. Kadın acıya duyarlıdır. Acının mimarı olan erkeklere karşı dirençlidir. Acının şeklini, sonucunu, rengini bilir. Kötülüğün kimden ve nasıl geleceğini hisseder. Yine de sevecendir. Düşüncelerimizin farklı şekillenmesine gelince: Çağımızın gerisinde kalan düşünceleri destekleyen Aydınlık Çağı felsefecilerin erkek olması, Jean-Jacques Rousseau’yu kendi içinde haklı çıkarır. Kant da buna benzer bir düşünceyle, ölümcül hastalığa yakalanan kadınlar erkek doktorları tercih ediyor, söylemiyle arkadaşını doğrular. Aydınlanma çağının Alman filozoflarından Arthur Schopenhauer aşkın merkezine kadını cinsel bir obje olarak oturtmasıdır belki de bu düşüncelerin sebebi. Âdem ile Havva’nın cennetten kovulmasıyla başlayan serüveninin ışığında okuruz kadının günümüze kadar uzanan bireyselleşme serüvenini. Kant’ın savunduğu evliliğin hâkimi erkektir söyleminden sonra, Jean-Jacques Rousseau’nin erkek merkezli düşünceyle ataerkil gücün erkeğe doğa tarafından bahşedildiğini savunmasının da sonucudur kadın tacizi. Günümüzde, ağırlıklı olarak erkek akıl batı felsefesinin etkisi görülse de sosyoekonomik koşulların sertliği altında yetersizliğiyle boğuşan erkeğin şiddete başvurmasına göz yuman adaletsiz adalet karşında olması gerekendir: Kadının beyanının esas alınması. Aksini ispat ise erkeğin yükümlülüğüne verilmesi… Bu bağlamda kendini yetiştirip geliştiren akıl cinsel ayrımı tartışma konusu yapmaya gerek duymaz… İki biyografik romanla nereden nereye vardım. Marika ve Eftalya’nın hayatını konu eden iki eser, farklı düşünüp gelişmeme vesile olunca, tesadüflerin devamlılığını dileyerek yazımı uzatmadan noktalamak istedim. Yoksa 2024 Oscar Ödüllerine pek çok dalda aday olan Barbie filminin, erkek neslini eşcinselliğe yönlendirdiği söyleyip tartışma konusu yapan eğitimli bireylerin oyununa da gelmek de var. Bu konu çok su kaldırır. Nokta… Sevgiyle kalın…
- Öykü: Hangimiz Deliyiz?
"Bizler normal görünmek için her davranışımızı baskı altına alıyoruz." İkbal Gemici "Deli olan sizsiniz. Ben deli değilim," derdi kimi zaman. Kimi zaman da başındaki yemenisini çıkarır, uçlarından tutarak sağa sola sallar, bir türkü tuttururdu. O dönem televizyonlarda, radyolarda sıkça çalınan moda türküler ne ise onlardan seçerdi repertuarını. Ondaki neşe kimsede olmazdı. Bağırarak söylerdi türküsünü. Zaten alto olan sesi bağırdığı zaman kontrolden çıkar, ne söylediği anlaşılmayan bir erkek sesine dönerdi. Kelimeleri anlaşılmazdı ama müziğinden hangi türküyü söylediğini anlardık. En çok da "Esmerim biçim biçim ölürüm esmer için" türküsünü pelesenk ederdi diline. Esmerdi Hayriye. Çokça siyah saçları vardı; kalın kaşlarının altında yuvarlakça siyah gözleri… İri elma yanaklarından sağlık fışkırırdı. Küçük ağzının üzerinde patikayı andıran, boncuk boncuk terleyen bıyıkları olurdu hep. Ellerinin üzerinde; tam da parmaklarının başladığı eklem yerinde koca bir boğum vardı, bileğinde ise potuş potuş başka bir boğum. Şişmanca bir gövdeye kısa sayılabilecek kollar ve bacaklar iliştirilmişti. Tombul ayaklarında siyah lastik ayakkabılar olurdu. Lastik ayakkabısıyla çiçekli basma eteğinin arasında, kırmızı, mavi, bordo renklerinin karışımı kalın iplerden örülmüş yün çorapları görünürdü. Bahar ve yaz aylarında, kara lastik ayakkabıların yerini kocaman tuvalet terlikleri alırdı. İşte o zaman, rengi kırmızıya çalan, çatlamış tombul ayakları ortaya çıkardı Hayriye’nin. İlk gençlik yıllarındaydım o zaman. Hayriye’nin sesini duyduğum an balkona çıkar, onu izlerdim. Ramazan ayında, sahura kadar uyumayıp davulcunun geçişini seyretmeye, söylediği mânileri dinlemeye benzer bir histi bu. Sanırım aralarında benzerlikler olduğunu düşünürdüm. Merak! Hayriye de, ramazan davulcusu da uzaydan gelmemişlerdi. Dünyalıydı her ikisi de. Ne görmeyi umardım da merakla beklerdim geçişlerini? Birinin elinde davulu ve tokmağı, diğerinin elinde sağa sola salladığı kirli bir çember. İkisi de geçişlerini yaparken vakit kaybetmezlerdi. Şöyle bir kenarda oyalanayım, mâniyi ya da türküyü yarım bırakayım, ara verip sesimi ya da ellerimi dinlendireyim demezlerdi. Öyle ya! Kim bilir dolaşacak ne kadar mahalle var daha? O gün hummalı bir temizlikten sonra geç oturduk kahvaltıya. Hepimiz manyaktık temizlik konusunda. Anneannemin derecesini bilemiyorum. Onun yaşlılığına denk gelmişti benim çocukluğum. Lakin annem… Tüm çocuklar armut misali sapır sapır dibine düşmüştük. Nedendir bilmiyorum ama yağdan ve yağlanmaktan çok korkardı annem. Kurabiyeye mi dokundun? Elin yağlandı, sil! Ağzına Allah’ın küçük bir zeytinini mi attın? Elin yağlandı, sil! Salatayı ekmek bandırarak mı yedin? Elin yağlandı, sil! Zaten kibrit kutusu kadar bir evimiz vardı. Onu da her Allah’ın günü temizlemekten heder olurduk. Kahvaltının sonuna doğru "Hayriye bugün geçti mi," diye sordum. "Hiç farkında değilim," dedi ablam. "Görmedim. Duymadım," dedi kardeşim. "Balkonu silerken geçmedi. Daha erken, birazdan geçer," dedi küçük ablam. "Bırak Hayriye’yi! Elin yağlandı, sil," dedi annem. "Bu Hayriye de kim uşak? Kime gelecek, bize mi? Her sabah lafı geçiyor," dedi anneannem. Çiçek bozuğu yüzü vardı anneannemin ve illet hastalık gözlerini de etkilemişti. İyi göremiyordu. Yaşlılıktan kulakları da iyi duymuyordu artık. Kulağıma bir ses ilişti uzaklardan. Simitçiye ait değilse, ses, kesin Hayriye’nin sesiydi. Alt sokaktan geliyordu. Henüz bizim sokağa girmemişti. Çayımı aldım ve balkona çıktım. Annem arkamdan seslendi: "Elini sil!" Köşe başında göründü Hayriye. Mavili pembeli bir çember var elinde. Saçlarını küt kestirmiş. Perçemleri de var. Elma yanakları parlıyor. İri memeleri bir aşağı iniyor, bir yukarı çıkıyor. Kollarını yanlara doğru uzatabildiği kadar uzatıyor. Daha bir neşeli bugün. "Yaylalar yaylalar dilo dilo yaylalar…" Öyle kimselere bakmıyor Hayriye. Güzel siyah gözleri ileriye bakıyor. Etrafında neler olduğunu, kimlerin kendisini seyrettiğini fark etmediğine eminim. Sokakta oynayan birkaç çocuk bakıyor Hayriye’ye. Bir de onun müdavimi olarak ben. Karşı komşumuz Laz Ayşe teyze cam siliyor. "Kiyyz! Ne derdin var ne tasan, Hayriye," diyor. Hayriye duymuyor. Bakışlarının yönünü değiştirmiyor bile. "Komşu kızını zapteyle yaylalar yaylalar…" Hayriye geçit törenini bitirip sokağın üst kısmında görünmez oluyor. Arkasından bakakalıyorum. Arka mahalleden sesi geliyor. "Dilo dilo yaylalar…" Öyle dalmışım ki Hayriye’ye, omzuma konan elle irkiliyorum. Kardeşimmiş. "Bitti mi tören," diye soruyor. "Bitti. Biliyor musun, aslında normal olan Hayriye. Anormal olan bizleriz," diyorum, "Hayatı dilediği gibi yaşayan o aslında. Hiçbir kural, hiçbir insan umrunda değil. Bizler normal görünmek için her davranışımızı baskı altına alıyoruz." "Elinde bir çemberle sokaklarda şarkı söylemek gibi bir niyetin yok değil mi," diye soruyor kardeşim. "Yok, çember tarzı Hayriye’ye ait. Ben yeni bir şey bulmalıyım. Bana özgü olmalı. Çemberi pijamayla değiştirsem olur mu acep," diyorum. "Neyle değiştirirsen değiştir. Sende eğreti duracaktır. Sen Hayriye değilsin," diyor. Boş çay bardağımı alıp mutfağa dönüyorum. Annem "Ellerini yıkadın mı sen," diye soruyor. "Bi darlama beni anne ya! Şimdi gidiyorum," diyorum. Son geçit töreniymiş bu Hayriye’nin. Bir daha göremiyorum onu. Komşu kadınlar laflarken işitiyorum. Erkekler Hayriye’yi mekruh binalara götürüyorlarmış. Kimse önünü alamıyormuş. Hatta doğum hastanesinde Hayriye’yi görenler olmuş. Dünya başıma yıkılıyor. Hayriye’den medet uman erkeklerin insan olamayacaklarını düşünüyorum, tiksiniyorum. Anlam veremediğim olaylara karşı mantığım, düşünme yetim istop eder hep. Hızla giderken bir duvara toslayıp bilinç kaybetmek gibi bir şey yaşarım. Son hatırladığım şey ise çarpmanın çıkardığı o ürkütücü sestir… Yıllar yıllar sonra bir hastanenin röntgen servisinde sıra bekliyorum. Oturaklarda iki kadın oturuyor. Biri bir çocuğu seviyor. "Seni benimle götüreyim, olur mu," diye soruyor çocuğa. Çocuk utanıyor, gülümseyerek başını omzuna doğru yaslıyor. Elinin üzerinde kocaman bir şişlik var kadının. Biraz da morarmış. O elini çok oynatmıyor. Diğer elini çocuğa uzatarak yanağından seviyor onu. Diğer kadın şefkatli, güler yüzlü. Pozitif dalgalanmalar yayıyor etrafına. "Korkma," diyor çocuğa. "Hasta o, hasta. Seni götüremez." Ekrandaki sıra numarası değişiyor. "Hayriye, hadi yavrum, hasta çıktıktan sonra biz gireceğiz," diyor. İşte o an tanıyorum onu. Elinde çemberi yok. Yaşlanmış. Eski neşesi de kalmamış. Türküleri susmuş Hayriye’nin…
- "Göçün her türlüsü ve göçmenliğin her hâli çok zor"
Gülden Doğay, Başak Baysallı ile büyük bir ilgiyle karşılanan Fresko Apartmanı ile başlayan üçlemenin ikinci kitabı, Sarkaç odağında söyleşti. Gülden Doğay Sarkaç, Başak Baysallı’nın büyük bir ilgiyle karşılanan Fresko Apartmanı ile başladığı üçlemenin ikinci kitabı. Kasım 2022’de Everest Yayınları tarafından yayımlanan roman mazide kalmış İstanbul’da Rum, Ermeni ve Yahudi toplumlarının yaşadıklarına odaklanıyor. Üçlemenin birinci kitabı Fresko Apartmanı bir öykü kitabı, ikincisi Sarkaç ise bir roman, üçüncü kitap da bildiğim kadarıyla roman olacak. Farklı türlerdeki hikâyelerin birbirini tamamlaması sık karşılaşılan bir durum değil. Üçlemenin her bir kitabının türünü nasıl belirlediniz? Hiçbir zaman bir öykü ya da roman yazacağım, diye yola çıkmıyorum. Yazmak istediğim hikâye üzerine kafa yorarken tür de yavaş yavaş kendini belli ediyor. Üçlemenin hikâyesi zihnimde oluşmaya başladığında her şeyi tek kitapta ele alamayacağımı anladım. Fresko Apartmanı’nı karakterlerin andaki varoluşundan yola çıkarak kurguladım. Her bir karakterin kendi öyküsünü ana hikâyeyi destekleyecek şekilde yazdım, üçlemeye açılan ilk kapıda karakterler okuru kendi dünyalarında karşılasınlar istedim, bu nedenle kitabın türü öykü oldu. Sarkaç’ta ise 1940’tan 2003’e uzanan bir hikâyeyi, yitip giden bir şehri, birçok karakteri ayrıntılarıyla yazmam gerekiyordu, bunun için en elverişli tür romandı. Sarkaç’ta yer alan ayrıntılar yazma süreci boyunca yaptığınız araştırmaları, kütüphanelerde uzun zaman geçirdiğinizi ve çeşitli mekânlarda dolaştığınızı yansıtıyor. Bir kitap kulübü etkinliğinde Kuzguncuk’u sizinle gezmiştim. Romanda ayazmasından su içilerek şifa bulunan bir kiliseden kısaca bahsediyorsunuz, ancak gezerken öğrendik ki kilise üzerine araştırmalar yapmış, kitaplar okumuşsunuz. Tek bir cümleyi oluşturmak için çokça emek verdiğiniz, kurguyu gerçek bir bağlama oturttuğunuz bu kitabı yazma sürecinde yaşadıklarınızdan kısaca bahseder misiniz? Romanı tamamlamanız ne kadar sürdü? Hiç yaşamadığım bir dönemi yazmak epey zordu. Söylediğiniz gibi kütüphanelerde, arşivlerde, müzelerde çok zaman geçirdim. Ele aldığım dönemleri yalnızca siyasi olayları ile değil; şehir yaşamı, müziği, modası, mimarisi, sosyal mekânları ile anlatmaya çalıştım. Gazete ve dergiler, fotoğraf arşivleri bu konuda bana çok yardımcı oldu. 1940’ları tüm ayrıntılarıyla hatırlayabilenler hayatta olmadığından döneme tanıklık edenleri dinleme şansım olmadı. Yazıya geçirilmiş ya da kayıt altına alınmış sözlü tarih çalışmalarından yararlandığımı söyleyebilirim. Olabildiğince gerçeğe yakın bir atmosfer yaratmak istediğim için titiz bir çalışma yapmam gerekti, çok yorucu, ancak bir o kadar da heyecan vericiydi. Romanı yaklaşık iki yılda tamamladım. Sarkaç’ı okurken anlatımdaki görsellik nedeniyle her şey gözümde bir film gibi canlandı, hatta kitabı bitirdikten sonra karakterlerin izini sürmek için Beyoğlu’ndaki Rumeli Han’a gittim. 1940’lı yılları anlatırken Rumeli Han’da çalışan karakterlerin mesleklerini nasıl belirlediniz? Gerçekten yola çıktığımı söyleyebilirim. 1940’lı yılların İstanbul’unu ve İstanbul’da yaşayan Rum, Ermeni, Yahudi toplumlarını araştırırken Beyoğlu esnafıyla karşılaşmamanız mümkün değil. O yıllarda özellikle hanlarda esnaf olarak çalışan kişilerin mesleklerine yönelik araştırmalar yaptım. Fotoğrafçı, berber, şarapçı, çikolatacı ya da şarküteri sahibi o yıllarda herhangi bir handa karşımıza çıkabilecek kişilerdi. Öte yandan ilgi duyduğum alanlar da belirleyici oldu, diyebilirim. Farklı toplumların ve dönemlerin yeme-içme alışkanlıklarına meraklıyımdır. Resim ve fotoğraf da ilgiyle takip ettiğim alanlar. Özellikle 1950’li ve 1960’lı yıllarda Ermeni, Rum ve Yahudi toplumlarına mensup birçok kişinin Türkiye’den ayrılmak zorunda kaldığını biliyoruz, bir şekilde burada yaşamaya devam edenler de var. Şu anda da benzer bir gitme/kalma hali var. Göç alan bir ülkeyiz, bir yandan da beyin göçü veren. Tarih tekerrürden ibaret mi? Son yıllarda yaşadığımız göçü 6-7 Eylül Olayları sonrasındaki göçlerle karşılaştırdığınızda neler söylersiniz? Elbette göçlerin benzerliği kadar farklı nedenleri de var. 1950’li yıllardan sonra Ermeni, Rum, Yahudi toplumlarının büyük bir kesiminin Türkiye’yi terk etmesini, sürgün olarak değerlendirebiliriz. Onlar gitmek zorunda kaldılar. Haksız uygulamalar sonucunda evlerini, işlerini kaybettiler. 1964’te Türk vatandaşı olmayan Rum toplumunun çalışma ve oturma izinleri yenilenmedi, burada kalmaları mümkün değildi. Bugün tanık olduğumuz beyin göçünün sebebi ise çoğunlukla mutsuzluk. Türkiye’deki ekonomik şartlardan ve sosyal hayatın sunduğu imkânlardan memnun olmayan ya da çocuklarının geleceği için kaygılanan kesim daha iyi bir yaşam mümkün mü sorusunun yanıtını başka ülkelerde arıyor. Şundan eminim ki kimse doğduğu ve kendini var ettiği toprakları isteyerek terk etmez. Kendini baskı altında, köşeye sıkışmış hisseden insan kaçacak yer arar, o yeri bulduğunda ve ardına bakmadan gittiğinde mutlu olacağını zanneder. İnsanın, kendini ait hissetmediği bir ülkede yaşamaya devam ederken içindeki huzursuzluk hissiyle baş edebileceğini, yabancılaşma hissini bir kenara bırakıp kendini yeni bir dilde var edebileceğini pek sanmıyorum. Bir şeyler hep eksik kalacaktır... Neticede göçün her türlüsü ve göçmenliğin her hâli çok zor. Sarkaç’ta “Beyoğlu’nda büyümek renkleri ve sesleri seçebilme, yokuşlarda adımların ritmini ayarlayabilme, daima uyanık olma, şehri iliklerine kadar hissedebilme yetisi kazandırırdı insana. Beyoğlu’nda büyümek binlerce fotoğraf kaydetmekti. Beyoğlu’nda büyüyen biri yalnızlık nedir bilmez, kimsenin yanına uğramadığı o ıssız vakitlerde bile çiçek dürbününden bakıyormuşçasına kendini oyalayabilirdi.” diyorsunuz. Siz bugün, Beyoğlu’nda kendinizi oyalayabiliyor musunuz? Evet, her şeye rağmen Beyoğlu’nda vakit geçirmeyi seviyorum. Beyoğlu günden güne dokusunu, özünü yitiriyor, bunun farkındayım, ancak hâlâ bu semtte geçmişin güzelliğine, zarafetine dair izler bulabilmek mümkün. İstiklâl Caddesi’nde yürürken çok kalabalık diye söylenmek yerine şehrin sesine kulak verdiğim, hanların ve pasajların mimari detaylarını görebildiğim, herhangi bir ara sokakta zihnimde dönüp duran hikâyeyi emanet edebileceğim bir yüzle karşılaştığım için Beyoğlu’nda oyalanabiliyorum. Yazarların özellikle ilk eserleri otobiyografik öğeler taşır, diye düşünürsek Sarkaç’ta sizden hangi izleri görüyoruz? Romanda ele aldığım nafia askerliği, varlık vergisi uygulamaları, göç ve sürgün gibi olayları ailemde ya da yakın çevremde yaşayan kimse yok, buradan bakarsak romanın otobiyografik anlatıma epey uzak olduğunu düşünebiliriz, ancak her roman yazarından izler taşır. Özellikle karakterlerde bu izler daha belirgindir. Eleni’nin İstanbul’a duyduğu hayranlık ve şehirde caddeler, sokaklar boyu yürümeyi sevmesi benden ona yansıyan izler olarak okunabilir.
- Sevdiğin şey uğruna ne kadar ileri gidebilirsin?
Hannah Gold'un 2022 yılında Türkçesi yayımlanan romanı Son Ayı, Ayı Dönüyor ile devam ediyor. April, Ayı Adası’ndan döneli bir yıldan fazla olsa da, Ayı hakkında düşünmeyi hâlâ sürdürüyordu. Svalbard’da bir ayının vurulup yaralandığını duyduğu zaman, o ayının kendi ayısı olduğundan emindi. Yapması gerekenin ne olduğunu biliyordu: Babasını ikna etmeli ve kutuplarda Ayı’yı aramaya çıkmalıydı. Bütün engellere rağmen bunu başarınca, April kendisini yine buz gibi bir maceranın içinde buldu. April, Ayı Dönüyor’da kendisini, tahmin ettiğinden de zorlu geçecek bir kutup macerasının içinde buluyor. Ayı’yı bulmanın kolay olmayacağını bilse de kar fırtınaları, terk edilmiş maden ocakları ve tüm bunların ortasında kaybolmak gibi beklenmedik şeylerle karşılaşıyor. En beklenmedik sürpriz ise Ayı’nın bir yavrusu olduğunu öğrenmesi oluyor. April, yavruyu hayatta tutmak için elinden geleni yapıyor. AYI DÖNÜYOR Hannah Gold Genç Timaş, 2024 Çeviri: Tuğçe Nida Gökırmak İllüstrasyon: Levi Pinhold 272 s.
- Kitapların içindekilere sahip olmanın tek yolu onları okumak değildi…
Sunyi Dean'in kaleme aldığı Kitapyiyenler, Kuzey İngiltere’de kitapların içeriğine onları yiyerek sahip olan bir klanın fantastik hikayesini bize anlatıyor. Casusluk romanları biberli bir atıştırmalıkken aşk romanları tatlı ve lezzetlidir. Bir harita yemek, doğal navigasyon becerisi kazandırırken yaramazlık yapan çocuklara sözlüklerdeki küflü sayfalar yedirilir. Yazar Sunyi Dean, karanlık ve yer yer korkutucu pek çok öğeyi kurgusunda barındıran kitabında aynı zamanda geleneksel, kadının soyun devamını sağlayacak bilgilerle donatılmasının yeterli olduğu bir ailenin üyesi anne Devon’ın, kitap yerine zihin yemek konusunda bitmek tükenmez bir iştaha sahip yavrusunu korurken nasıl dönüşüm gösterdiğini de bize ustalıkla aktarıyor. Sunyi Dean Teksas'ta doğdu, Hong Kong'da büyüdü ve Yorkshire'da yaşıyor. Çift ırklıdır. Otistiktir. En sevdiği yazarları Charlotte Brontë, Gene Wolfe, George MacDonald, J.R.R. Tolkien ve Nnedi Okorafor olarak sıralamıştır. Kitap eleştirmenleri ona yazmayı denemesi için ilham verdi. Kariyerine kısa kurgularla başladı. KİTAPYİYENLER Sunyi Dean Athica Kitap, 2024 Çeviri: Eymen Yalaz
- Rüzgara Emanet Ettiklerimiz
Laura Imai Messina'nın keder, yas ve hayatta kalmanın sevincini ele alan romanı, Rüzgara Emanet Ettiklerimiz, Japonya’daki gerçek bir “rüzgâr telefonu”ndan esinlenerek anlatılıp tüm dünyada milyonlarca okuru teselli etmeyi hedefleyen bir metin! Yui, tsunamide hem annesini hem de kızını kaybettikten sonra günlerini keder ve sorgulamayla boğuşarak yaşamaya başlar. Acısıyla baş başa, hayatta kalmaya gayret ederken bir gün, bahçesinde kullanılmayan eski bir telefon kulübesi bulunan bir adamdan haberdar olur. Söylenenlere bakılırsa oraya gidenler, kaybettikleri sevdikleriyle konuşacak gücü kendilerinde bulmakta ve kederleriyle yüzleşebilmektedirler. Adına “Rüzgâr Telefonu” denen bu kulübeyle ilgili haberler yayıldıkça, tsunaminin yerle bir ettiği Japonya’nın gamlı insanları kilometrelerce öteden oraya yolculuk etmeye başlar. Çok geçmeden Yui de kendi hac yolunu tutacaktır, ancak oraya vardığında ahizeyi eline alıp konuşmaya cesaret edemez. Bunun yerine, annesinin ölümünden sonra konuşmayı bırakan kızıyla ilgilenip onu hayatta tutmaya çalışan Takeşi’yle tanışır. Şüphesiz ki bu karşılaşma, “geride kalanlar”ın hikâyesini değiştirmeye başlayacaktır. Aynı anda hem yürek burkup hem de iç ısıtan bu kitap, kayıplardan sonra gelecek iyileşmenin sözünü verirken herkesin ziyaretini bekleyen o büyülü kulübenin kendisine dönüşüyor. İçinde dilediğiniz kadar kalıp rüzgâra emanet edeceğiniz sözcükleri seçmekte özgürsünüz… RÜZGARA EMANET ETTİKLERİMİZ Laura Imai Messina Kafka Kitap, 2024 Çeviri: Nilay Kanarya 224 s.
- Dün ve bugün Suat Derviş
Deniz Yılmaz kaleme aldı: "2022’de gerçekleştirilen “Ölümünün 50. Yılında Suat Derviş” etkinliklerinde sunulan bildiriler, “Ben Yazar Suat Derviş” başlığıyla kitaplaştırıldı. Derviş’in yazarlığının, metinlerinin değerinin, kitaplarındaki konu ve temaların anlatıldığı yazılardan oluşan çalışmayı Seval Şahin yayına hazırladı." Deniz Yılmaz Son dönemde Suat Derviş’e yönelik bir ilgi var. Gazeteciliğinden devrimciliğine kadar pek çok yönüyle inceleniyor Derviş. Kitapları yeniden basılıyor ve okunuyor. Popüler kültürün etkisinden çok, Derviş’in özgünlüğü ve zamanında yeterince anlaşılamaması belki de onun bugün “keşfedilmesini”, daha doğrusu kıymetlenmesini sağlıyor. 2022’de gerçekleştirilen “Ölümünün 50. Yılında Suat Derviş” etkinliklerinde sunulan bildiriler, “Ben Yazar Suat Derviş” başlığıyla kitaplaştırıldı. Derviş’in yazarlığının, metinlerinin değerinin, kitaplarındaki konu ve temaların anlatıldığı yazılardan oluşan çalışmayı Seval Şahin yayına hazırladı. Yazar ve gazeteci “Ben Yazar Suat Derviş”te makaleleriyle yer alan isimler, yazarın yirminci yüzyılın başlarında İstanbul ve Anadolu’daki gelişmelere, kadın-erkek ilişkilerine, toplumsal dönüşümlere, ölüme ve yalnızlığa bakışıyla beraber hikâye anlatıcılığına, gazeteciliğine ve yazarlığına yoğunlaşırken Almanya yıllarını ve Türkiye’de yayımlanan eserlerini inceliyor. Kendisini her şeyden evvel yazar olarak tanımlayan ve öncelikle bu kimlikle anılmak isteyen Derviş’in, kendi adıyla ve farklı isimlerle kaleme aldığı metinleri çözümleyen araştırmacılar, Şahin’in deyişiyle onun geçmişte ve bugün nasıl alımlandığına dair çıkarımlar yapıyor. Meltem Gürle’nin Kara Kitap incelemesi de bu minvalde bir metin. Gürle, romanın tarihî bağlamı ve anlamını açıklarken Derviş’in, zamanını nasıl yorumladığını ve yazarlığını da paylaşıyor bizimle: “Suat Derviş’in Kara Kitap’ta genç bir kadının yavaş yavaş delilikten ölüme doğru ilerleyişini hastalık ve çürüme imgeleri aracılığıyla aktarması, Avrupa dekadan edebiyatının köklü geleneği doğrultusunda okunabilir. (...) Ancak bu karanlık romanı benzersiz kılan, arka plandaki hikâyenin incelikle işlenmesidir. Aristokrat bir ailenin çöküşü etrafında şekillenen bu muğlak ve sembolik hikâyede Derviş, daha büyük bir anlatıyla, yani Osmanlı İmparatorluğu’nun parçalanması ve yıkılmasıyla ilgilenir. Bunu da işgal altındaki İstanbul’un apaçık gerçekliğini alıp bir korku hikâyesine dönüştürerek yapar.” Rusça çevirisi varken Türkçe basımı bulunamayan Aşk Romanları’nı inceleyen Nergis Ertürk de Derviş’in yazarlığını analiz ederken kitapla ve 1960’larla ilgili anekdotlar veriyor. Derviş, her ne kadar yazar olarak anılmak istese ve bu kimliğini öne çıkarsa da onun gazeteciliği geri plana itilemez. Kaleme aldığı eserlerde kişilerin ve toplumun çözümlemesine girişip olay örgüsü yaratırken iki kimliğin birbirine karıştığını belirten Ceren Lordoğlu, ev ve kent bağlamında yazara ilişkin bazı sorularla çıkıyor karşımıza: “Peki, Suat Derviş ev ve ev içi maddi dünyayı romanlarına katarak bugünü yazsaydı acaba karakterleriyle evin ilişkisini nasıl anlatırdı? Yine duyguların tarifi, aktarımı için evi tercih eder miydi? Aidiyet, bağlanma, geçmiş gibi konulara bugün yaşadığımız göç, ekonomik krize bağlı barınma sorunu, doğal afet ve zorunlu yerinden edilme konularının dâhil olduğu bir dünyada, Derviş’in karakterleri, arayıp bulamadıkları evi yaratmakta hangi araçları kullanırlardı? Kendilerine ev kurmak, aidiyet duygusunu sağlamak, bağlanmak, geçmişle bağ kurmak için neleri seçerlerdi?” ‘İlk toplumcu gerçekçi feminist’ “Ben Yazar Suat Derviş”te, yazarın Fosforlu Cevriye’sine bir parantez açan isimler de var. Pelin Başcı, romanı ses bağlamında ele alırken Deniz Gündoğan İbrişim ise harabe kavramı ve metaforu çevresinde inceliyor. İbrişim’in düştüğü not da önemli: “Derviş’in anlatıları, emperyal harabenin hem kurmacada hem kurmaca dışında toplumsal, kültürel, maddesel, görsel olabileceği gibi son derece psikolojik, zihinsel, duyusal ve duyumsal olabileceğini, esasen bütün bu unsurların bir arada ve dolaşık olduğunu önemle vurgular. Röportajlarında ve Fosforlu Cevriye romanında, geçmişi olduğu kadar, harabeleşme süreciyle okurun önünce açılan ve beklenilen muğlak ve biraz da tekinsiz geleceği anlatır. Tam da bu yanıyla Derviş’in feminist bakışla eşitlikçi biçimde inşa ettiği harabeler arasındaki tanıklığı okura, kamusal ve kişisel hafızayı toplumsal olarak çerçevelenmiş biçimde aktarırken harabeyle, madde ve mânânın dolaşıklığıyla açılan psikolojik, duyusal ve duyumsal dinamikleri de görünür kılar.” Senem Timuroğlu ise Derviş’in feminist geleneğin bir üyesi olduğunu hatırlatırken eserlerinde bu yönünün izini sürerken onun “ilk toplumcu gerçekçi feministlerden” sayıldığını belirtiyor. Almanya ve Türkiye dönemleri, kullanıldığı takma isimleri, belli tema ve konular etrafında kaleme aldığı eserler, politik fikir ve eylemleri, Cumhuriyet öncesi ve sonrasındaki duruşu, feministliği ve kadınlara metinlerinde verdiği yer gibi pek çok yönden inceledikleri makalelerinde Derviş’in yazarlığının özgünlüğünü vurguluyor araştırmacılar. Dolayısıyla hem Türkiye hem de dünya edebiyatı açısından yazarın öneminin anlatıldığı bir çalışmaya imza atıyor. BEN YAZAR SUAT DERVİŞ Yayına Hazırlayan: Seval Şahin İthaki Yayınları, 2024 288 s.
- Muzip, üçkâğıtçı, huzur bozucu ve devrimci: Christie Malry
Hayatından memnun olmayan ancak paraya yakın olmak isteyen genç muhasebeci Christie'nin yaşamı, 20. yüzyıl İngiltere'sinde toplumun ve siyasetin işleyişiyle iki yüzlü dindar söylemleri kara mizahla yoğuran çılgın bir romana dönüşüyor. Christie Malry, büyük çoğunluğu türlü makinelere kâğıt parçaları sokuşturmakla geçen uzun bir günün sonunda Çift Kayıt'ın olağanüstü simetrisi üzerine düşüncelere dalmış bir halde Tapper's ofisinden evine doğru yol alıyordu. Sonraki kısımlar için Christie'nin zihninde bir gezinti yapmanın iyi olacağını düşünüyorum; tabii olayların aslında kimin zihninde yaşandığını hepiniz gayet iyi bildiğinden, buna daha ziyade bir gezinti illüzyonu diyelim. Christie Malry düz biridir. Para kazanması gerektiği için on yedi yaşındayken büyük bir bankada işe girer. Kasvetli iş ortamı ve işyerindeki ilişkiler Christie'yi huysuzlaştırır. Zaman geçtikçe, yıllarını aynı bankada, konfor alanında geçirip emeklilik yaşı gelene kadar beklemek yerine akşam sınıflarına katılıp muhasebe öğrenmeye ve iş değiştirmeye karar verir. Muhasebe derslerinde öğrendiği çift kayıtlı hesap yöntemini kişisel hayatında dünyayla hesaplaşmak için kullanmaya başlar. Bundan sonra gündelik hayatında canını sıkan, onu zora sokan ne varsa çift kayıt yöntemiyle -yani alacak verecek hesabı tutarak- belirleyecektir. Ancak yeni işyeri, yeni arkadaşlar ve intikam planlarıyla birlikte hesaplar karışır. B.S. JOHNSON, 1933'te, işçi sınıfından gelen bir ailenin tek çocuğu olarak İngiltere'nin Hammersmith şehrinde doğdu. 16 yaşında okulu bırakarak bir inşaat şirketinde ve bir fırıncıda muhasebecilik, bir bankada stajyerlik yaptı. Akşamları kendi kendine Latince öğrendi, üniversite hazırlık kursuna katıldı ve bu sayede 1956'da King's College London'a girmeye hak kazandı. Mezun olduktan sonra öğretmenlik yaptı. Bir yandan da genellikle son derece kişisel ve deneysel romanlar yazdı. İlk romanı Traveling People'la (Seyahat Eden İnsanlar) 1963'te Gregory Ödülü'nü kazandı. 1960'ların Britanya'sında Alan Burns, Eva Figes, Rayner Heppenstall, Ann Quin, Stefan Themerson, Wilson Harris gibi yazarlardan oluşan bir çevreyle ilişki kurdu. Daha sonraları Kuzey Londra'ya yerleşti ve 1973'teki ölümüne dek burada yaşadı. FİRDEVS EV, 1990'da İzmir'de doğdu. Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü'nden mezun oldu. İlk öykü kitabı Tavana Bak 2022'de yayımlandı. Edebiyatla ilişkisi, kendi üretiminin yanı sıra kurduğu Kırtıpil, Metin Deneyleri Alanı gibi kolektif platformlarla devam etti. Kültür sanat, yayıncılık ve iletişim alanlarında çalıştı, inceleme yazıları kaleme aldı. İstanbul'da bir yükseköğretim kurumunda çalışıyor, İngilizce ve Almancadan çeviriler yapıyor. CHRISTIE MALRY'NİN DÜNYAYLA HESABI B.S. Johnson Çeviri: Firdevs Ev Tür: Roman 136 s.
- “Hiçbirimize yetmeyen günden artakalanla dımdızlak kalan bizi anlatmaya çalıştım”
Aynur Kulak, Özgür Çırak ile yeni öykü kitabı Biz De Yarın Güleriz odağında söyleşti: "Gününün yarısını hayatını idame ettirmek için harcayan birinin modern hayatın koşturmacasını anlatması eşyanın tabiatına da uygunmuş gibi görünüyor." Özgür Çırak ile yeni öykü kitabı Biz De Yarın Güleriz odağında yapmış olduğumuz söyleşide kendilerinin, kendi zamanlarının farkında olan, o zaman şimdi değilse bile bir gün mutlaka geleceğine inanan insanların hayatla olan bağını konuştuk. İyimserlik, köklenme, farkındalık ekseninde oluşan öykülerin tematik unsurları, duyguların kalıcılığının özümsenmesi noktasında birleşiyor. Özgür Çırak bu özümsemeyi her bir öyküsünde detaylı bir gözlem ve çözümleme ile anlatıyor. Özgür Çırak edebiyat dünyası ve öyküleri adına gerçekleştirdiğimiz kapsamlı söyleşi için buyurun lütfen. 2019 yılında ilk öykü kitabın Sıcacık Bir Ev ile edebiyat dünyasına giriş yapıyorsun. 2021 yılında Ormandan Gece Gelen novellan ile de önemli bir viraj alarak edebiyat yolculuğuna devam ediyorsun. Şimdi de, Biz De Yarın Güleriz öykü kitabın ile buluştuk. Araya bir novella girmesine rağmen sanki çağdaş edebiyat içerisinde öykü türüne daha yatkınsın gibi. İki öykü kitabı bir de kısa roman yazdım. Öykünün nicelik çoğunluğu ortada. Ama sanırım edebiyat uzun bir yol, çok çok ileride başka öykü kitapları yayımlatabilir miyiz, bilmiyorum; ama bildiğim bir şey varsa önümüzdeki yıllarda çıkacak en az iki kitabım kısa roman veya roman olacak. Biz de Yarın Güleriz için seni masanın başına oturtan sebepler, meseleler nelerdi? Bu bağlamda Biz de Yarın Güleriz’in diğer kitaplarından farkı (farkları) ne oldu? Benzer sebeplerden masaya oturduğumuz kanısındayım. Mesele bitmediği sürece, yazmaya, düşünmeye, konuşmaya devam edeceğiz. Tematik unsurlar adına tüm öyküleri çepeçevre saran bir modern hayat koşturmacası var. Kimliklerimiz, ilişkilerimiz, beklentilerimiz, kurguladığımız hayatlarımız ve başımıza gelenler birbirini parçalı bir yapıda tamamlıyor. Öykülerin tematik unsurlarını modern hayatın kendisi, modern hayatın koşturmacası oluşturuyor desem, ne söylemek istersin? Maişet (Geçinme) derdi, yabancılaşma, örgütsüzlük, zamanın yetmemesi, kötülük, bilinçaltı, şehir yoksulluğu, politik meseleler… Bunların hepsi öykülerin teker teker konuları. Gününün yarısını hayatını idame ettirmek için harcayan birinin modern hayatın koşturmacasını anlatması eşyanın tabiatına da uygunmuş gibi görünüyor. Öyküler hangi duygular etrafında oluştu veya odak duygu neydi? İlk öyküde hangi duygunun peşinde gittiğini bilmeksizin bir duygunun peşinde koşturma var sanki zamanın ruhuna uygun olarak fakat, diğer öykülerde kuvvetli bir özlem duygusu var gibi. İlk öyküde iki unsuru ön plana çıkarmaya çalıştım. Kafka’nın Samsa’sı gibi, malum böcek olarak uyanmasına rağmen aklındaki tek soru işe nasıl gideceğidir. Bu yüzden tüm garipliklere rağmen işe gitme telaşıyla yanıp tutuşan bir karakter yaratmaya çalıştım. İkinci çıkış noktam da çalışmanın tüm zamanımızı emip posaya çevirmesiydi. Hiçbirimize yetmeyen günden artakalanla dımdızlak kalan bizi anlatmaya çalıştım. Diğer öykülerde öfke ve kayıp duyguları ağırlıktaydı bence. Bir de insanın kendisini ve çevresini anlama çabası. Hoş bunlar duygu mu, onu bilemedim. Kitabın giriş öyküsü Mülayim’den ayrıca bahsetmek istiyorum. Öykünün bizi peşine takıp götürme hızı, böyle bir anlatım hızına rağmen tüm dinamiklerinin –herhangi bir dağılmaya sebebiyet vermeksizin- çok dengeli olması, kendi hikayesini anlatan karakterin modern hayat içerisindeki koşturmacasının bilincini nasıl parçalara ayırdığı, tüm tedirginlikleri ve gölgeli taraflarıyla bu öykü çok farklı bir yere konumlanıyor. Sanki bir anda oturulup yazılmış gibi geldi bana ama bir yandan da çok çalışılmış –en azından düşünme safhasında üzerine çok düşünülmüş- bir öykü gibi de geldi. Mülayim’i uzun bir sürede yaza sile bu hale getirdim. Sonuna dair çok kez kurguyu değiştirdim. Aslında öyküde bilinci parçalara ayrılan biri yok. Çağın dayattığı uzmanlaşma ve zamanı yetirememe olgularından ötürü çoğalan bir karakter var. Mülayim hayatını idame ettirmek için çoğalmak zorundaydı çünkü tek bir Mülayim için bu kadar iş fazlaydı. Böyle bir öyküdür. Öykülerin tamamı aynı mahalle kültürünü anlatıyor gibi. Karakterlerin birbirini çok yakinen tanıdığı bir yerden yazılmış gibi yani. Halbuki farklı sınıflar da mevzu bahis. Şehirlerdeki, hatta mahallelerdeki habitatın çeşitlilik göstermesi diyebilir miyiz bunun için? Kitabın adıyla öykülerin okuyucuda bıraktığı duygu oksimoron olsun istedim. Kitap bittiğinde gülmeyecekti kimse, belki sayfalar arasında mizahi geçişler vardı ama gülmek için de kitap bitince bir sebep yaratılabilirdi. Gayem buydu sanırım. Aslında neredeyse tüm karakterler emeğiyle geçinenlerden seçildi. Yalnızca iki karakter varlıklı kimselerdi. Zanaat erbabı, kent yoksulları, beyaz yaka, aslında hepsi emeğiyle geçinen insanlardı ve değişen şehir hayatında sorunları da ortaktı. Anlatımında öne çıkan benzetmeler, teşbihler, metafor kullanımları ve imgelemi güçlü olan cümleler. Senin öykülerine bir canlılık, bir kıvraklık kazandırıyor ki, edebiyatın bu temel anlatım özelliklerini herkes çok iyi kullanamaz. Konuşurken de sıklıkla başvurduğun bir durum mu bu, yoksa zihninin hikâyeyi yazdırırkenki akışıyla mı ortaya çıkıyor? Hususi olarak metafor, benzetme vs yapmıyorum. Ben bir hikâye anlatıyorum, önce okuyanların kurmacaya inanmaları için uğraşıyorum ve tabii okurken de günlük konuşma dilinde duyamayacağımız bir ses yaratmaya çalışıyorum. Her zaman denk gelemeyecekleri bir anlatıcı bulsun okuyucular istiyorum. Öykülerde edebiyatımızın çok kıymetli yazarlarına da selam gönderiyorsun. Ahmet Tulgar, Cemil Kavukçu gibi. Edebiyatımıza, -öykücülük türüne özellikle- katma değeri yüksek katkıları olan yazarlarımız. Ahmet Tulgar da Cemil Kavukçu da edebiyatlarını çok sevdiğim iki kalem. Hem ahde vefa hem de bir selamı hak eden usta isimler. İzmir ve İzmir’in edebiyatımızdaki yerini düşündüğümüzde katkısı çok büyük. Zorba Kitapevi özellikle. Sanırım devrettiniz değil mi, yanlış bilmiyorum. Zorba’yı açarken, güncel ve çağdaş edebiyatımıza bu kadar katkı sağlayacağını düşünmüş müydünüz? Zorba Kitabevi’ni devretmedik; ama devretmeyi düşünüyoruz. Zorba Kitabevi ile ilgili güzel sözleriniz için teşekkür ederim. Edebiyat ortamına, okurlara karınca kararınca katkı sunduysa ne mutlu. Devredene kadar faaliyetlerimiz devam edecek, hatta kültür sanat işleriyle uğraşacak biri devralırsa emek koymaya da devam edeceğim.















