top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Öykü: Buralardan gitme, buralar gitsin!

    "Başına ne gelir kaygısı taşımıyor, fevri alınan kararları, hayata geçirirken karşılaşılacak, o olası buruntuyu hesaba katmıyordu." Fatih Altınbeyaz “Evvelce umursamadığı, acımasızca görmezden geldiği yüksek ruhlu bir kadına, âşık olma gafletine nasıl düşmüştü? Üstelik yüreği burada, seninleyken, palas pandıras gitmeye nasıl cüret edebiliyordu?” Mekân, Ayvalık Otobüs Terminali… Pamukkale Turizm otobüsünün 41. koltuğuna ayırtılmıştı yeri. Aslında burnunun dibinde olan, eli yüzü düzgün muavini, kesif hisler ve sabırsız gözlerle başka taraflarda aramaktaydı. Bavullarını bir türlü koyamayıp, bakışları ister istemez sana kaydığından, gölgesiyle, geçmişiyle, seninle kıyasıya kavga etmekteydi. Ağzını doldura doldura sayıp dökmeyi marifet sandığından binbir türlü küfrü ipe dizmekteydi. Alt taraftaki ana caddeyi aykırılamasına kesen betonarme üst geçidin üstünden, iki kişi, bir konu üzerinde tartışarak inmekteydi. Gelenlerin önlerindeki, kalın gövdeli, yüksek çamların, iğne yaprakları arasında, bir tehlikeden ürkmüş serçeler daldan dala atlamaktaydı. Gökyüzünde Ayvalık’ın simgesi kargalar vardı; alaylar hâlinde, zeytin bahçelerine, Cunda’ya doğru hüzünle uçuyorlardı. Öte yanda, otobüsün birinin beyaz gömlekli kaptanı, şikâyetlerini sunmakta ısrar eden bir müşteriye sinirlenmemek için gayret sarf ediyordu. Değişik modelde ve renkte bir sürü araç peronlara yanaşmıştı. Orta boy çantalar, tıka basa valizler, ağızları bağlanmış tek tük çuvallar bagajlara konmayı bekliyordu. Yazıhane görevlileri de ellerinde evraklar son hazırlıklarını yapmaktaydı. Bir sonbahar akşamı eşlik ediyordu bize. Denizden gelen imbat, terminaldeki kasvetli havayı, bir yerlere gitmek için hazırlanmış, tedirgin insanların yüzlerine taşıyordu. Senden, kara üzüm gözlerinden, oynadığınız çocukça oyunlardan, birlikte gezdiğiniz Ayvalık sokaklarından, Hamidiye Camii önlerinden, balıkçı lokantalarından ve onun için kutsallığını, hâlâ ve her şeye rağmen koruyan günlerden kopuyordu. Başına ne gelir kaygısı taşımıyor, fevri alınan kararları, hayata geçirirken karşılaşılacak, o olası buruntuyu hesaba katmıyordu. Acele yapılan işlere davetsiz iştirak edecek, müstehzi gülümsemeli şeytanî durumu da önemsemiyordu. Korkarım, bazı şeyler ilk defa bu kadar keskin, çıplaktı. Bu ayrılık, birbirinize olan düşkünlüğünüzü katlayan, ufak tefek şeyleri ortadan kaldıran tepkilere benzemiyordu. Bu sefer, o eski sınırları belli küsüp barışmalardan, bazı konularda fikir ayrılığına düşüp faydalı uzaklaşmalardan ve olmazsa olmaz tavır yapmalardan ayrıydı her şey. Asıl önemlisi, bu paldır küldür eylem, akıbette senin için anlı şanlı bir dönüşü barındırmayacaktı. Yalnız, yarım yamalak yola düşmüştü, ne var ki kemiklerin içine işlediği için kazınması imkânsız hâle gelmiş kanser gibi seni de bedeninde götürüyordu. Üstüne üstlük gittiği yerde, çok değil bundan birkaç ay öncesine ait güzel günleriniz, anılarınız vardı. Her yerde karşısına çıkan, gölge gibi köşe bucak peşindeki yaşanmışlıklardan nasıl kurtulacaktı? Ruhi mekanizması ve fikir yürütme kabiliyeti işlemez olmuştu. Biten şeylerin, yoz, soysuz olduğunu idrak etmeye başlasa bile kararını hayata geçirmeliydi. Yakınlarda olmazsa, Cumhuriyet Meydanı’nda, Taş Kahve’de seninle karşılaşmazsa, ansızın birilerinden sana dair haberler almazsa ve elinde olmadan etrafında dolanmazsa senden kopmasının daha çabuk ve külfetsiz hallolacağı hissine kapılmıştı. Ok yaydan çıkmıştı bir kere, senden çekip gitme hedefini on ikiden vurmak üzereydi. Zehirli bir kama huysuzluk edip kınına girmiyor, yüklenip kinini akıtacak, ikinizin ortak şeyler barındırdığı bir kalp, geçmiş, ruh arıyordu. Ortada ayın on dördü gibi bir gerçek vardı. Giden buralar değildi, bendim. Sen de bana, o çok sevdiğimiz Feridun Düzağaç şarkısındaki gibi: “Buralardan gitme, buralar gitsin, sen gitme. Gitmek çözecekse ve biri gidecekse, buralar gitsin, sen gitme!” diyemiyordun. Gerçi sen engel olmaya çalışsan, ellerini kaldırıp önüme geçsen, “Bedenimi çiğnemeden olmaz,” deyip dört gözle affını beklesen, kulak asar mıydım sana? Çünkü kolum kanadım kırılmış, dalım budağım kör testereyle kesilmişti. Daha kötüsü olmadan, haysiyetim ayaklar altına alınmadan gereğini yapmalıydım. Sen de söylemlerinin üzerimde meydana getirdiği hâlleri anlamıştın. Pabucun pahalı olduğunu biliyordun. Hatta o an, değişik hislerle ortalıkta dolaşan yolcuların, üst geçitten itişip kakışarak gelenlerin, ağaçlarda tünemek üzere olan serçelerin ve gökyüzünde dolanan binlerce karganın, orada ve gerçek olduklarına inandığın gibi, verdiğin zararın, ruhumda açtığın boşluğun farkındaydın. Boğazımın tıkanıp öksürmeme sebep olan olay bardağı taşıran son damlaydı. (Kırgınlıkla yere fırlatılan telefon, deri cüzdan satan dükkân vitrinine atılan yumruk, sağ elin ayasından fışkıran kan…) Kelimelere döktüklerinin arkasında sinsice ifade etmediklerin de olduğunu gayet iyi biliyordum. Beni alaşağı eden esas bunlar olmuş ve hepsinden ayrı ayrı anlamlar çıkarmıştım. Diyecek çok söz vardı lakin rüzgâr kayadan ne koparabilirdi. Hep içlerinde neler gizlediklerini merak ettiğim uzun kirpikli gözlerinde bir telâştır almış yürümüştü. Şehla bakışlarında, korku, panik ve geleceğe dair ağdalı merak vardı. Bir önceki akşam, aldığın kararları, kaynağını başkasından alan bir tür özgüvenle, M. Emin Süner Pasajı’nda suratıma çarpsan da içinde çetin bir çatışma yaşadığın, adını koyamadığın hislerinle büyük savaşlar verdiğin belliydi. Doğru bir hamle yapmak, ortayı bulacak sağduyulu bir adım atmak istiyordun. Belki de ileniyordun kendine, bana öykünerek kulplu küfürler ediyordun ancak ne yapmaya kalkışsan elinde kalacaktı. Bazı şeyler senden geçmişti. Ocak bardağı gibi kararmış bir suratla, sırtıma aldığım yırtık heybemde bir yığın cam kırığıyla senden ayrılırsam, “Başım dara düşerse ben ne yaparım?” diyor, hâlâ kendi geleceğini düşünüyordun. Kireç gibi geçmiş bir yüzle bana bakıyor, ben bagaj fişi alma bahanesiyle senden kaçtıkça, kafamı diğer insanlardan tarafa çevirdikçe yanıma geliyordun. Hep havada kalan bir şeyler mırıldanıyordun. “Erken gitmene sebep ben miyim? Kurban Bayramı’nda Ayvalık’a gelecek misin?” Birinci sorunu es geçip ikincisi için, “Belki!” dediğimi hatırlıyorum. Hiçbir şeyin önemi kalmamıştı artık. Aramızdaki bağı çok önemsediğimizi belli eden hassasiyetlerimiz ve parçanın büyük tarafını birbirimize uzatmalarımız bile, öylesine söylenmiş ‘belki’nin içine sığdırılabiliyordu. Beni uğurlamaya gelenlerle, maksat muhabbet olsun diye o gün sabaha karşı Detroit Pistons ile Indiana Pacers arasında oynanan Amerikan basketbol tarihinin en olaylı maçından bahsediyordum. Hakemler, takım elbiseli iri yarı görevliler araya girmiş, kavga yatıştırılmış. Gözlüklü, genç bir taraftar, saha kenarında iki seksen uzanan Ron Artest’in kafasına içecek tenekesi fırlatmış mı? Ron Artest ve Pacers’li arkadaşları tribüne çıkıp önlerine geleni - tıpkı senin, bizim olan her şeye yaptığın gibi - birer yumrukta indiriyorlarmış. Çocuklarıyla birlikte maç seyretmeye gelmiş anneler, babalar arada kaynıyorlarmış. Olayların müsebbibi Ben Wallece başı çekiyor, mahsus ortalığı karıştırıyormuş. İçin kan ağlarken belli etmemeye çalışmak, asap bozucu laflara, temelsiz sohbetlere katlanmak zorunda kalmak… Etrafımızdakilerin, sanki ağız birliği etmiş gibi, “Neden susuyorsun, eski şakacı havandan eser yok, ilk defa gidiyor gibisin İstanbul’a. Sen Ayvalık’a henüz beş gün önce gelmedin mi?” diyerek onu sorguya çekmeleri… Bizimki gelen eleştirilere cevap yetiştirirken, sen babetlerine bakıyor, “Ben ne yaptım, demek ki diğerlerinin fark edeceği kadar kötü,” diyerek kendini suçluyordun. Yakınları, arkadaşları, İstanbul’a ilk defa gitmiyor olsa bile sonbaharda daha bir alımlı olan Ayvalık’tan, bir kimlik sahibi Cunda’dan ayrılmasının ona dokunduğunu zannediyorlardı. Sonuçta gittiği yer senin eğitimini sürdürdüğün İzmir gibi, yolu düşenin, üniversite hastanesine gelenin uğrayacağı bir memleket değildi. İşin garibi, bir sürü ihtimal havada uçuşurken içlerinden biri bile, aranızda bir tatsızlık olabileceğini düşünme cesareti gösteremiyordu. “Galiba aralarında sıkıntı var,” diye zihinleri meşgul etmek şurada dursun, dahası sana gıpta ediyorlardı. “Bankacı Burcu Hanım, müstakbel eşi, geleceğin ünlü yazarı, Sayın Berk Atahan’ı uğurlamaya gelmiş, ne kalender bir davranış,” diyorlardı. Çünkü siz, sargılı bir eli bir kenara bırak, o güne kadar, kimsenin aklına, olumsuz bir düşünce getirmesine fırsat vermeyecek kadar, kusursuz ve riyadan uzak bir görüntü veriyordunuz. Fesat nazarlarından, kem gözlerden, fitne fücurlardan korkmuyor, Cennet Tepesi’nde birlikte rüzgârın saçlarını tarıyor, oradan Şeytan Sofrası’na çıkıp şeytanın ayak izine para atıp dilek tutuyor, Âşıklar Tepesi’nde mola verip, inlere, cinlere, kurtlara, kuşlara, su perilerine ve denizkızlarına enikonu nispet yapıyordunuz. O an gücünü toplayıp, paramparça olmuş kalbinin sızısını dindirebilseydi, muhtemelen sana, şöyle seslenirdi: “Sen var ya sen; beni, sana olan, sınırlarını ayarlayamadığım meylimi ve neyi niçin yaptığımı anlamadın. Ya da sen benim içinde olduğum durumu hiçbir zaman bilemezsin. Çünkü bunun olması için, rolleri değişmemiz gerekiyor. Bir sevginin getirdiklerini ve senden aldıklarını iyi bilmelisin. Delicesine kalmak isterken, yüreğini kanatarak, pestenkerani bir şeyleri sorun ederek, biricik sevdiğinin yanından gitmen gerekiyor. Bana gerçek manada hak vermen için, bazı güzellikleri altın siniler içinde bulmamalısın. Sorumluluk sahibi olacak, elde etmek için çaba göstereceksin. Öyle tepeden inmeyle olmuyor işler. Bir şeylere taş atıp kolunu yormadan sahip olunca, kazandıklarına gereken değeri vermedin sen. Asla senden kopamayacağımı, daha çok seven tarafın ben olduğumu bildiğin için, istediğin gibi davrandın bana. Oysa iç dünyamda yaşadıklarımı bir bilebilseydin. Ah, ben bir hissiyatımı dillendirip, bırak içli sözlerle anlatmayı, en özensiz değerlendirmelere dökebilseydim? Heyhat, her şey boştu artık. İçimde Abbas Sayar misali çelimsiz bir yılkı atı delice koşuyordu, aldığı mahmuz darbelerinin hıncıyla âdeta uçuyordu ve bir müddet sonra çatlayacaktı? Yakın anlamlı kelimelerle benzer cümleler kurduğumu biliyordum ama çok şey mi bekledim senden? Elini vicdanına koy, parçaları birleştir, yaşananları bir bütün olarak tahayyül et. Böyle mi yapman, vereceğin tepkinin bu denli ağır mı olması gerekirdi? Yanında, sebebini bilmediğim bir çıtkırıldımlık, suçluluk içinde olduğumu bilmiyor muydun? Yazık, dünyadaki herkesten beklerdim, fakat senden değil. Ne kadar üstüne düşerdim, yüzüne, gözlerinin içine bakardım. Sendeki en ufak bir değişmeden, öylesine söylenmiş savruk bir sözden büyük mefhumlar çıkarırdım. İnsanlardan, hayvanlardan, olası tehlikelerden hatta muhayyel varlıklardan bile korurdum seni. Bir gün seni hastaneye yatırdıklarında benim de elimden ayağımdan can kesilmişti. Ağladığında sebep olanın karşısına dağ olup çıkardım. Bir sen vardın hayatımı manalı ve yaşanılır kılan. O aydınlık günleri hatırlasana. Birkaç gün görüşemememizin sonrasında gözlerindeki tebessümü aklına getirsene. Ben, paylaştığımız küçücük şeylerle yetinebiliyor, ufak gelişmelerden büyük mutluluklar çıkarabiliyordum. Bana verdiklerin kâfiydi, fazlasını istemeyi ar sayıyordum. Sen de suratıma bir tokat atınca, üstüne eski günleri karıştırıp bir safsataya körü körüne inanınca, başımı hangi yabancının omzuna yaslayacaktım? Gayri yanında yakınında yaşayacak cesaretim, özgüvenim ve metanetim olmadığından ölümün, yaşamın, kavganın ve ruhsuz suratlarla ekmek peşinde koşmanın şehrine gidiyordum; İstanbul’un saçakları altına sığınacaktım. İçimdeki maçça yaraları sarıp sarmalamayı ve düştüğüm duruma, her şeyin bir yalan olduğuna yazıklanmayı bir başıma deneyecektim. Oysa nice ayrılıklar görmüştük biz, nice vuslatlar… Yalnız bu defa hepsinden başkaydı. Elimde kalan yaşanmışlıklar, ceplerimde kül yığınları ile Abbas yolcuydu. Hayatındaki asılı olduğum yerden, kendi imkânlarımla iniyordum. Seni, Ben Wallece’a benzeyen o kasıntı ile baş başa bırakıyordum. Bir yabancıydım bundan böyle, sana uzaklardan bakacaktım. Hoşça kal, şahsında, hayatımı allak bullak ettiğim. Kol kanat gereyim derken kendim edip kendim bulduğum, elveda!” “Evet, aşağıda kimse kalmasın. İstanbul’a gidecek sayın yolcularımız, hareket saatiniz geldi!” diyordu bir görevlinin çatallı sesi... Bu sözler, çentilip sivriltilmiş bir kazık gibi kalbine saplanıyordu. Herkesle gözü kapalı vedalaşıp bindiği otobüs, yarım bir manevra yaparak dönüyordu. El yordamıyla yerine ilerlerken, koltuklara ve yolcuların omuzlarına çarpıldığını senin gördüğünü fark edince solgun yüzüne hınzır bir gülümseme yayılmıştı. İçinde bulunduğu azap hâlini, sana doğru dürüst anlatamamanın verdiği açlıktan ve hazımsızlıktandı herhâlde bu. Düş kırıklığının büyüklüğünü, bu savrulmalar, ayakta duramamalar belki biraz olsun sana anlatmıştır diye ümit etmişti. Vay garibim, ayrılık acısı, nedamet, zehirli bir çökeltiydi şimdi. Baş dönmesi ile birlikte bulanan, yağ kaynatan midenin sersemliği altındaydı. “Hey, muavin, bir bardak su vermeyecek misin bu yorgun, boğazı kurumuş yolcuya,” diye bağırmak istiyordu belki de ama görevli genç yine gözden kaybolmuştu. Otobüsün dışında, hepimiz ona el sallıyorduk. Aralarında olanları kavramalarına rağmen farkında değilmiş gibi yapıp çelebilik gösteren hısımı akrabası, onu tekrar görebilmek, son defa el sallamak için ayak parmaklarının ucuna kalkıyordu. Bir ara canını dişine takıp dışarıya baktı. Senin gözlerinde, bir şeyleri hâl yoluna koymadan çekip gitmesine inanamamanın şaşkınlığını, ürpertisini ve kestiği cezanın yerini bulduğunu görmek istiyordu. Otobüs Ayvalık’ı geride bırakıp Edremit’e doğru ilerlerken ağlayabilmek için neler vermezdi neler. Evvelce reddettiği, zalimce görmezden geldiği onurlu bir kadına delice tutulma ve sonra, yürütemeyip her şeyi eline yüzüne bulaştırma gafletine nasıl düşmüştü? Üstelik yüreği burada, seninleyken, palas pandıras nasıl gitmişti? Yazarlık gibi büyük hayaller kurduklarına ne bakıyorsun sen? Hakikaten bazı erkeklerde çüke sürecek akıl yoktu...

  • Katilimi Tanıyorum

    Kadın ve çocuklara yönelik istismar ve şiddet alanında çalışan ve buna yönelik sayısız habere imza atan gazeteci Sinem Nazlı Demir’in, 29 kadının yaşam koşullarını ele aldığı kitabı Katilimi Tanıyorum: Türkiye’de Kadın Kırımı isimli kitabı çıktı. Gazeteci Sinem Nazlı Demir’in kitabı çıktı: ‘Katilimi Tanıyorum: Türkiye’de Kadın Kırımı’ Kadın ve çocuklara yönelik istismar ve şiddet alanında çalışan ve buna yönelik sayısız habere imza atan gazeteci Sinem Nazlı Demir’in, 29 kadının yaşam koşullarını ele aldığı kitabı ‘Katilimi Tanıyorum: Türkiye’de Kadın Kırımı’ isimli kitabı A7 Kitap Yayıncılık’tan çıktı. Demir kitabını; şiddet ve istismara maruz kalmış bütün kadınlara ithafen yazdı. Gazeteci Sinem Nazlı Demir’in ‘Katilimi Tanıyorum: Türkiye’de Kadın Kırımı’ isimli kitabı, şiddete maruz kalan, hak ihlaline maruz bırakılan, yaşamdan zorla koparılmış kadınlara ithafen çıktı. Gazeteciliğe Cumhuriyet Gazetesi’nde başlayan ve kadın ile çocuklara yönelik şiddet ve istismar üzerine yoğunlaşan ve ardından ANKA Haber Ajansı’nda adliye muhabiri olan, ve sonra da Artı TV’de kadın hakları muhabirliği yapıp bu alanda çalışan gazeteci Demir kitabında, 29 kadının zorlu hayat mücadelesini ele alıyor. ‘KİMSE UNUTMASIN YAŞANANLARI, BİRİMİZ UNUTURSA, DİĞERİ HATIRLATSIN…’ Gazeteci Demir, 19 yaşındayken ‘Farkına Var’ isimli derneğin kuruculuğunu yaptı ve cezaevlerinde çocuklara yönelik çalışmalarda da bulundu. Demir, 29 kadının istismar ve şiddetle geçen yaşamını kaleme alırken onlarla birebir görüşmeler gerçekleştirdi. Gazeteci Sinem Nazlı Demir’in kitabının derdini şu sözler oluşturuyor: “Bu kitap, şiddete maruz kaldığı şartlar altında hapsedilmiş, hak ihlaline maruz bırakılmış ve yaşamdan zorla koparılmış tüm kadınlara ithafen yazılmıştır. Kimse unutmasın yaşananları. Birimiz unutursa, diğeri hatırlatsın…” KATİLİMİ TANIYORUM Sinem Nazlı Demir A7 Kitap Yayıncılık 224 s.

  • Sarayın öteki yüzü

    Ümran Avcı, Aziz Gökdemir ile son romanı İmparatora Veda üzerine söyleşti: “Tarihi yedi düveli ne güzel inletmişiz gibi bir duygu yaşama amacıyla okumuyorum; beni daha çok atlar tepişirken sınırların iki tarafında da arada ezilen eşekler ilgilendiriyor” Ümran Avcı İç İçe Geçmiş İstanbul Öyküleri (1988), Gökyüzü Defni (2013) ve Yangından Sonra (2019) kitaplarıyla tanıdığımız Aziz Gökdemir, bu kez İmparatora Veda romanı ile okuru selamladı. Sırtını tarihe yaslayan Gökdemir, Muradlar dönemini mercek altına aldı. Ancak bunu günümüze yakın bir tarihe taşıdı ve karşımıza; Adidas eşofmanlı, Ray-Ban gözlüklü sıra dışı bir padişah çıkardı… Romanda, masum bir çocuğun diktatöre dönüşümünü, güç zehirlenmesini anlattı. Washington’da yaşayan Aziz Gökdemir; “Tarihi yedi düveli ne güzel inletmişiz gibi bir duygu yaşama amacıyla okumuyorum; beni daha çok atlar tepişirken sınırların iki tarafında da arada ezilen eşekler ilgilendiriyor” diyor. Saray anlatısının ötesinde, kabul odalarının, merasimlerin arkasında neler olup bittiğini yazmak istediğini ifade eden Gökdemir ile hem İmparatora Veda’yı hem de edebiyatı konuştuk. IX. Murad, okurların karşısına ilk kez Öykü Gazetesi ile 2016’da çıkmıştı. Sonrasında öykü romana dönüştü ve 400 sayfalık İmparatora Veda adıyla hacimli kitap haline geldi… Hikâye ve dil yıllar içerisinde nasıl bir gelişim, değişim gösterdi? Öykünün adı “Dokuzuncu Murat’ın Merakı”ydı (o zaman “t” ile yazıyordum) ve birkaç yıl sonra ufak değişikliklerle romanın yaklaşık olarak orta noktasına “Merak” adıyla gelip yerleşti. Birçok öykünün öncesini sonrasını deşmek gereksiz bir çabadır ve metne bir şey katmaz. Örneğin Jack London’ın bence muhteşem “Yüz Karası” (“Lost Face”) adlı öyküsünde Subienkow’un geçmişi ilk paragrafta kısaca özetlenir, hasmı Makamuk’un öykünün zaman diliminin ötesine taşan istikbali de en sondaki birkaç cümleyle halledilir. Bundan fazlasına gerek yoktur çünkü öykünün amacı, anlatmak istediği hikâye, bu iki kişi arasında (en azından iki taraftan biri ve bazı okuyucular açısından) sürprizle sonuçlanan çatışmadır. London, oldukça iyi bilinen bir tarih diliminin içinde yer alan ve gerçek hayatta örneklerini bolca bulabildiğimiz iki kişi yaratmış öyküsünde. “Merak”ta ise öykü geleneğinin hazmedebileceği fakat aynı zamanda geliştirilmeye açık kapı bırakan belirsizlikler vardı. Olayların ortasında (in medias res) dâhil olduğumuz hikâyede bir yandan Dördüncü Murat dönemini anımsatan içki yasağı, sokakta kementle idamlar, diğer yandan gökyüzünde düzenli aralıklarla uçan uçaklar neyin nesiydi? Dörtten dokuza nasıl gelinmişti? Bir yandan tanıdık, bir yandan bildiklerimizle uyuşmayan bir şehirde, bir ülkede olduğumuzu hissettiren irili ufaklı birçok şey vardı öyküde. Öykünün sonunun farklı yönlere çekilebilecek şekilde yazılmış olmasını bir yana bırakalım –çünkü bir roman da böyle bitebilir ve herhangi bir “eksiklik” duymayız– alıştığımız padişah hatta şehzade portreleriyle uyuşmayan gencecik bu padişahın bu öyküdeki belirdiği âna gelene kadar başından neler geçtiğinin deşmeye değer, oldukça zengin bir alan olduğunu düşündüm. Öyküdeki Eyasu ve Feyza için de büyük ölçüde geçerliydi bu. “Başından” başlayıp “Merak”ta anlatılan noktaya geldiğimde hikâyeye benim için en önemli kişi olan İfe’yi ve başkalarını da katmıştım. Yazar olarak o noktada eliniz kolunuz bağlı demeyeyim ama –sonuçta matematik formülü değil bu– yarattığınız kişilerin ve başlattığınız olay silsilesinin olabildiğince tutarlı açılımlarını izleyerek devam ediyorsunuz. Biraz içgüdü, biraz kumar. Dile gelince, işi çok fazla abartmadan günümüz dilinden biraz kopuk bir hava vermek, bugün az kullandığımız ama çoğumuzun tamamen unutmadığı sözcüklere yer vermeye çalıştım. 1940-60 arasında yayımlanmış sözlükler bazen yardıma yetişti. Romanda yer alan resmi beyanlar, gazete haberleri, dönem anlatıları gibi metinler içinse iyiden iyiye eski sözcüklere yöneldim. Bununla birlikte romanda yıllar ilerledikçe insanların konuşmasına biraz daha modern bir dilin hâkim olmasına çalıştım, çağa uyan ve nihayet dil devrimi gerçekleşen bir ülkeyi anlattığım için. Murat’lar dönemini günümüze uyarlayarak anlatıyorsunuz… Sadece geçmişe değil, günümüzdeki yozlaşmaya, çarpık kentleşmeye de esaslı göndermeler var… Kaymakamın kahvaltı sefası için polisin sahili kapatması mesela… Lider, sadrazamı yanına alarak televizyonlara çıkıp “Çernobil şu, bu, bizim çayımız iyidir” diyerek çayı höpürdeterek içiyor… Zamanla “hayalet” denilen beyaz arabalar çıkıyor sahneye. Yakın tarihimizdeki beyaz toroslar ve gözaltında kaybedilenleri hatırlıyoruz yeniden. Yaşanan hukuksuzluklara karşı “ülkede bunları yazmaya cesaret edecek gazetelerin olmayışı…” Tarih hep mi tekerrür eder diye sordurtan benzerlikler… Evet, az önce “Yüz Karası”ndaki olayların geçtiği dönem için “oldukça iyi bilinen bir tarih dilimi” dedim. Nasıl İstanbul Boğazı’nın yüzeyinde ve derinliklerinde iki farklı akıntı varsa, İmparatora Veda'nın anakronik saltanat hikâyesini kazıdıkça altından çoğumuzun gayet iyi hatırladığı ve gayet yakın olan tarihimiz çıkıyor. Şehzadelerin ölüm korkusunu çok iyi hissediyoruz romanda. Sultan Murad, küçüklüğünde sapanla kuş vururken, 4 yaşında bir çocuğun katili olmaktan korktuğunu anlatıyor. O duygunun zamanla yok olduğunu itiraf ederken, “Sonradan kaybettim, kaybetmek zorunda bırakıldım” diyor. Rakel Dink’in bir bebekten katil yaratmak sözü geliyor yeniden akıllara… İnsanlığın evrildiği noktada liderler asla temiz kalamıyorlar, bunu da tespit etmek lazım. Diktatörleri, hele çocukluktan astığı astık, kestiği kestik bireyler haline gelmeleri amaçlanan diktatörleri sınıflandırmak kolay ama büyük umutlarla başa geçen, geçmişi toplumun ezilmişlerine özveriyle yardım örnekleri içeren Barack Obama gibi bir insanın bile korkunç bir seçim yapmak zorunda kaldığı gün geliyor... Harıl harıl aradığınız iki kişiyi bir düğüne giderken yakalıyor gökteki göz. “Garantili” olsun diye düğün evini vursanız kaç sivil ölecek? Arabayı vurmaya çalışsanız arabada başka kimler var? Yolun kenarında oynayan çocuk olabilir mi? Sonuçta Obama, Bush’un neredeyse on katı (563’e 57) İHA saldırısına onay verdi, her birini “tali kayıp” olasılığı açısından inceleyerek. Bebekten katil yaratanlar ve katil olanların ötesinde tüm insanlığı sorgulamak gerekiyor sanırım. İmparatora Veda'da dikkat çeken bir başka unsur da kurgu… Sanırım Murat Belge’ydi; onun “vüzera-vükela” diye özetlediği saray anlatısının ötesinde, kabul odalarının, merasimlerin arkasında neler olup bittiğini yazmak istedim İmparatora Veda'da, bir yanda; diğer yanda da yüksek duvarların ötesindekileri. Bugüne kadar okuyan birçok kişiye oldukça titiz ve planlı bir kurgu izlenimini verdiğini biliyorum fakat bu kesinlikle baştan hesap-kitap yaparak yaratılan bir kurgu değil. İlk sorunuzu cevaplarken söylediğim gibi öykü yazdığımda sonradan ortaya çıkacak romanın ne başını biliyordum ne de sonunu. Şansıma, öyküyü oldukça hacimli tutmuş, karakterleri yaratmak için çok emek harcamıştım; o sayede arka planda şekillenen biyografileri, o kişilere romanın başını ve ilk bölümlerini oluşturan ivmeyi kazandırdı. Sona gelince, kitaptaki 2000-2001 yıllarına gelinceye kadar hikâyeyi nasıl bitireceğimi bilmiyordum. Kurgu sürecinin o dönemini keyifli olarak nitelendirebilirim. Normalde yazmaktan keyif alan bir insan değilim, bunu o çerçevede söylüyorum. Başlarda tam olarak nedenini bilmeden ektiğiniz tohumların pek beklemediğiniz yerlerden filizlendiğini, bazı şeyleri ilk anda aklınıza gelmeyecek şekilde bağlayabileceğinizi fark ediyorsunuz. Bütün bu süreçte yanıma kâr kalan, kitabın arka planını ve bel kemiğini oluşturmak için okuduğum, Beykoz’un tarihçesinden kahvenin çeşitlerine, mimari ekollerden köle ticaretine, Zeynep Hatun’dan Füruğ’a sayısız konu ve kitap oldu. Tabii ki “Ulysses” gibi bir kitap yazmaya çalışmıyorsanız bunları romana boca etmek veya sürekli göndermeler yapmak gibi bir dert yok, ancak tortular girebiliyor metne. Ve buna rağmen İmparatora Veda'da yeterince, belki haddinden fazla kardeş metin parçaları, gizli değinmeler, nazire, şu bu var. Kudret-devlet-birey ilişkisi çok iyi irdelenmiş. Ben sadece romanın ana karakterlerinden Eyasu’nun şu cümlesi ile örneklendirmek istiyorum; “Bayrağın kumaşı mukaddes olabilir ama sopası kalındır, acıtır.” Romandaki bu ilişki üzerine konuşalım isterim… Ülkemizde olsun, dünya genelinde olsun, dibi olmayan bir konu küpü bu. İnsan otoriteye ihtiyaç duyuyor, alternatifi, sürdürülemez bir kaos olduğu için. Ama kudret öyle güçlü bir mekanizma ki, züccâciye dükkânına dalan fil gibi; nazik olmaya çalışırken bile bir şeyleri deviriyor, tahrip ediyor. Hele iki veya daha fazla fil karşı karşıya gelirse, seyreyleyin gümbürtüyü. İnsanların hayatını her gün etkileyen şeyler hakkında yazmayı bir sorumluluk olarak filan görmüyorum, başka türlü konular hakkında yazmayı hayal bile edemiyorum. Bu arada Osman Konuk’un bir dizesi varmış: “Her bayrak bir sopaya bağlıdır.” Bunu geçenlerde Nuray Önoğlu’ndan öğrendim. Benzer bir düşünceyi ifade ederken sözcük sayısını en aza indirmiş, bir şairden bekleneceği gibi. Tarihe merakınızı biliyorum… Tarih mi, kurmaca mı diye sorsam? İkisi de, ikisi birden, yan yana. En az edebiyat (daha doğrusu kurmaca) kadar, belki ondan da fazla, tarih okuyorum. Tabii –herhalde yazdıklarımdan da anlaşılıyordur– tarihi yedi düveli ne güzel inletmişiz gibi bir duygu yaşama amacıyla okumuyorum; beni daha çok atlar tepişirken sınırların iki tarafında da arada ezilen eşekler ilgilendiriyor. Sevdiğim çoğu kurmaca eserin geniş veya dar çerçeveli tarihe yaslanması tesadüf değil herhalde. Örneğin Gürsel Korat, Güvercine Ağıt; Colson Whitehead, Nickel Çocukları; Jennifer Egan, Manhattan Plajı; Orhan Pamuk, Sessiz Ev; Adalet Ağaoğlu, Ölmeye Yatmak; Fuat Sevimay, Kapalıçarşı; Ian McEwan, Kefaret; Daniel Mason, Piyano Akortçusu (yalnız Türkçe çevirisi eksiklerle dolu ve genel olarak çok kötü); Arthur Phillips, The King at the Edge of the World (sanırım hâlâ Türkçesi yok, oysa ülkemizde çok ilgi çekeceğine eminim). Saymakla bitmez. İmparatora Veda üzerinden hikâyenin gücü ve etkisini de konuşmalıyız bence. Sonuçta padişah, hikâyenin sonunu öğrenebilmek için kendisine başkaldıran kadına göz yumuyor… Bu gücü Decameron’da da Birbir Gece Masalları’nda da görmüştük. Hayatın gündelik akışında da öyledir. Başından geçenleri en iyi hikâye edenin dinleyicisi çok olur… Neredeyse insanlık tarihi kadar eski herhalde, toplanıp hikâyeler anlatmak. Açıklayamadıkları olaylara kılıf uydurmaya çalışmakla başlamış olmalılar. Hikâyenin gücü ve etkisi derken tabii dilin gücünü teslim etmeliyiz başlangıç noktası olarak. Milyonlarca yılda kazanabildiğimiz bu beceriyi gerçekten son derece etkili bir biçimde kullananlar var. Aslında bu konuştuğumuz olguyla ilişkim biraz garip. Okumak benim için aynı zamanda tam bir sessizlik demek. Yazının icadından önceki devirlerde yaşasaydım herhalde ateşin etrafında otururken dikkatim dağılır, anlatılan hikâyenin bir kısmını kaçırırdım... Sultan Murad’ın İfe’ye söylediği: “Artık belirsizlikten sıkıldım. İstikrar ve huzur bekliyorum hayattan. Hakkım değil mi bunlar?” İmparatorluğu yöneten padişahın bu sözleri ne kadar ironik… Kendi huzur beklentisini halkına çok görmesi… Arzuladığı hayatın tezatı bir hayatın mimarı olması… Yasaklar, baskınlar ve bir çırpıda verdiği ölüm fermanlarıyla yaşamı nefes almaktan ibaret hale getirmesi… Herkes bir şeylerden şikâyetçi. İçinde bulunduğumuz çelişkileri fark edemiyoruz veya fark etmemek işimize geliyor. Ülke idare eden kişiler katmanını ele alırsak, tabii ki bu çelişkiler çok daha geniş bir çevreye zarar verir hale geliyor o zaman. Ve Murad gibi bir adama kimse bunu söyleyemeyeceği için durumun düzelmesi mümkün olamıyor. Farkında olmamak, tezatlara aldırmamak ve bunun sonucundan etkilenmemek herkesin erişimine açık olmayan bir lüks kategorisi. O kategoriye bedelini ödeyerek geçiş yapmak da bir seçenek elbette. Polisiye romanlara meraklı, tercüme büroları, vehimler… Abdülhamit’i de hatırlatıyor… Evet, kamuya mal olmuş kişilerden “ödünç” alınan çok şey var İmparatora Veda'da. Değindiğiniz merak, ilgi alanları, şüpheler bunların en bariz olanlarından biri. Roman boyunca Rilke’den T.S. Eliot’a, Baudelaire’den Füruğ Ferruhzad’a selam gönderiyorsunuz… “Alıntıların Kayıt Defteri”nde de isim isim açıklamışsınız. Adalet Ağaoğlu ile Aziz Nesin’e de teşekkür bölümünde ayrı bir başlık açmışsınız. Hem okura bir okuma rotası hem de büyük bir incelik… Yazarlar, metinler arasında duygudaşlık aramak, bulmak, zaman zaman da üstü kapalı nazirelere başvurmak yerine adlı adınca alıntılamak hoşuma gidiyor. (Tesadüfen örtüşmeler de olabiliyor, yukarıda andığım Osman Konuk şiiri gibi.) Hatta bir şiirin, öykünün ya da şarkının yegâne esin kaynağını oluşturduğu öykülerim var. Tırnak içine aldığım bir dizeyi ya da cümleyi kaynağıyla birlikte kitabın sonunda belirtmeyi, özel önemi varsa teşekkür bölümünde öne çıkarmayı her şeyden önce sorumluluk olarak görüyorum. Bu ayrıca kitaba emeği geçenlere teşekkür etmek için bir fırsat. Amerika’da yayımlanan kitaplarda teşekkür bölümü çok yaygın; belki bazı başka ülkelerde de öyledir. Bizde akademik yayınlar dışında çok az yerde rastlıyorum. Genelde sosyal medya aracılığıyla teşekkür ediliyor kitap çıktığında. Tabii bu teşekkür her zaman dürüst olmayabilir; kitap yazacağım diye ailenize birkaç yılı zehir etmişsiniz, bulaşıktı, çocuğun altını değiştirmekti hep eşinizin üstüne yıkılmış, veya çocuğunuzla iki dakika vakit geçirmemişsiniz, ondan sonra “en kıymetlim,” şu bu... Amerika’da teşekkürü abartanlar da oluyor. Çocukluk arkadaşınızdan başlayıp çilekeş postacıyla ve nişasta otlandığınız komşunuzla devam ederek nihayet evin köpeğiyle bitiriyorsunuz. Her şeyi kararında bırakmak lazım... Söyleşiyi William Saroyan’ı anmadan ve bu konudaki emeğinizi konuşmadan sonlandırmak istemem. Aras Yayıncılık’la birlikte altı kitaplık William Saroyan dizisini yönettiniz, pek çok eserini Türkçeye kazandırdınız. Saroyan’ın sizdeki yerini sormak isterim. Her şeyden önce, Aras Yayıncılık’ın Saroyan dizisinin bir ekip çalışması olduğunu bir kez daha vurgulamak lazım. Ayrıntılarını daha önce Gazete Duvar’dan Sibel Oral’la konuşmuştuk. (https://www.gazeteduvar.com.tr/onemli-olan-tek-sey-yazmasiydi-ve-yazdi-william-saroyan-haber-1520788). Gölgede kalmış veya bizde gözden kaçmış yapıtlarını bulup yayımlanmasını sağladığım ve bazılarını çevirdiğim doğru ama Saroyan’ın çevirmenleri olarak birçok kişiyi anmak gerekecek; önümüzdeki yıllarda çıkacak kitaplarla bu çevirmenlerin sayısı da artacaktır. Bunun ötesinde bende yerini sorarsanız, yazdıklarını dikkatle okuyan, bazılarını çeviren biri olarak, onun artık tanıdık sesinin bana huzur verdiğini, bana bu tür “okuma huzuru” yaratan sayılı yazarlardan olduğunu söyleyebilirim. Belki daha önemlisi, Saroyan birçok değerli insanla tanışmama vesile, bir cins köprü oldu. Bu da az şey değil, yeni dost edinme eğrisi genellikle aşağılarda bir yerde seyreden benim gibi birisi için.

  • Yanlış Bedende Doğanlar

    Kendisi de İstanbullu bir azınlık ailenin üyesi olan yazar Stella Aciman son kitabı Ateş Su Toprak'ta insanlığın tarihini ve bugününü; etnik, kültürel, cinsel azınlıklara dair hikâyelerle aktarıyor okuyucuya. Stella Aciman’ın edebiyatının en güçlü kökü İstanbul’a bağlıyken, diğer kökleri çok geniş coğrafyalara uzanır. Yazar bir yandan Yahudilere uygulanan zulümle ve göç politikalarıyla ilgilenirken bir yandan da kadınların kültüründen, hikâyelerden, farklı bedenlerdeki cinsel kimliklerden, tarihten, doğadan ve efsanelerden beslenir. Ateş Su Toprak, konuşulması zor konulardan doğal akışı içinde bahsederken hayatı, dostlukları, çoksesliliği olumluyor ve bize madalyonun görünmeyen yüzünü göstermeye çalışıyor. Arka Kapak Yazısı: “HAKİR GÖREREK BAKMASIN İNSANA İNSAN, BAKMAYI DEĞİL GÖRMEYİ BİLENDİR İNSAN.” “Bir ara tuvalete gittim... Döndüğümde Arif’i, kırmızı elbisemi üzerine tutmuş aynaya bakarken yakaladım ve söyleyebileceğim en salakça şeyi söyledim: ‘Ne yapıyorsun Arif! Sen kız mısın?’ Arif elindeki elbiseyi hemen yatağıma fırlattı. Yüzü kıpkırmızı oldu. Sonra da gün boyunca ilk defa Barbie bebeklerimle hiç oynamadı, o hiç sevmediği, benim ise çok sevdiğim küçük arabalarla oynadı. Arif’in aslında ne kadar naif ve kırılgan bir yapıya sahip olduğunu, bugün onun içinde ikinci bir Arif sakladığını anladım. Tıpkı benim de içimde ikinci bir Berrak’ı sakladığım gibi...” Hikâyenin ilk cümlesinden bu yana ateş gibi yandı parmaklarım. Çünkü kolay hayatlar değildi kaleme aldığım. Her kelimede canımı biraz daha yaktı ateş. Her kelimede biraz daha derine işledi ve beni kül olmanın eşiğine getirdi. Yanan her kelimeyi suyla söndürmek, yazdıklarımı toprağa gömmek için de çok uğraştım. Beceremedim. Çünkü bugüne kadar kaleme aldığım her konu ateş gibiydi. Beni yaktı, kavurdu, kül etti ve küllerimden yeniden doğurup tekrar aynı harlı ateşe attı. Ateş de ben oldum, su da, toprak da. Kısacası tam kıvamına geldi ve pişti, oldu... Elinizdeki bu roman doğmayı umut eden bir bebek gibiydi. Sancılı, belki biraz geç ama sağlıklı doğdu. Sabırsızlıkla yazılmak isteyen her bir kelimemle, ateşiyle, suyuyla, toprağıyla insana dair bir hikâyeydi, ancak insan olanların anlayabileceği. Ateş, Su, Toprak insan olanın, sizindir artık... Yazar Hakkında: İstanbul’un o çok kültürlü yıllarından birinde Yeşilköy’de doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini Tarhan Koleji’nde okudu. İstanbul Üniversitesi İşletme Bölümü’nden mezun oldu. Gazeteciliğe Yeşilköy’de çıkan yerel gazetede başladı. Bir taraftan deri sektöründe çalışırken, Nokta, Kadınca, Kim gibi dergilerde yazmaya devam etti. Çeşitli radyolarda gece programları yaptı ve Bodrum’un ilk radyosu olan BODRUM FM’i kurdu. 2003 yılında Kıbrıs’a yerleşti. Yıllarca Yenidüzen Gazetesi’nin Adres dergisinde yazdı. Yazarın öyküleri yurtdışında birçok kitapta yayımlandı. Yazarın, 2006 yılında Polonya’da Lehçe yayımlanan “Bir Masaldı Geçen Yıllar” adlı kitabı 2025 yılında Yunanistan ve İsrail’de okurlarıyla buluşmayı bekliyor. Yazarın diğer kitapları: Bella (2002, 13. Baskı) Kırlangıçların Ömrü (2003, 4. Baskı) Bir Masaldı Geçen Yıllar (2006, 7. Baskı) Orda Bir Ada Var Uzakta (2011, 4. Baskı) ATEŞ, SU, TOPRAK - Yanlış Bedende Doğanlar Stella Aciman Destek Yayınları, 2024 Tür: Kişisel Gelişim Romanı 184 s.

  • Roket'in üçüncü sayısı çıktı

    Bilimkurgu öykü dergisi Roket’in üçüncü sayısı okurlarla buluştu. “Hiçbir yazarın öyküsü iki sayı üst üste dergide yer almayacak,” kuralı gereği yeni sayıda bir önceki sayıya göre tamamen farklı yazarların öyküsü yer aldı. "Derginin editörlüğünü yürüten Ruhşen Doğan Nar’ın üçüncü sayı için kaleme aldığı önsöz şu şekilde: İLERLİYORUZ Bilim ve kurgunun birlikteliğinden doğan bilimkurgu; distopya, ütopya gibi birçok alt türüyle insanlığın geleceğine ışık tutuyor. Kimi zaman bize mühim uyarılarda bulunuyor, kimi zamansa önümüze ulaşılması gereken hedefler sunuyor. Cumhuriyetimizin 100. Yılını kutladığımız şu günlerde, Mustafa Kemal Atatürk’ün, “Hayatta en gerçek yol gösterici bilimdir,” sözünü pusula edinerek ikinci yüzyılımızda bilime ve bilimkurguya çok daha fazla önem vermemiz gerekiyor. Üçüncü sayımızla birlikte büyük bir değişim de yaşıyoruz. Roket Bilimkurgu artık Roket Kitap etiketiyle okurlarla buluşuyor. Bundan sonra dergimiz düzenli periyotlarla çıkacak ve dergimize birçok internet satış sitesinden ulaşılabilecek. Yeni sayımızda yer alan yazarlar şöyle: Barış Toprak, Anıl Şahal, Meltem Dağcı, Kaya Berk İpek, Rıdvan Karlıdağ, Batuhan Pozut, Zeynep Altuntaş, Uğur Aydın, Sibel Bozkurt, Didem Kazan Sol, Hüseyin Şimşek ve Roman Kats. Bu sayımızın çeviri öyküsü Rusya’dan geliyor. Roman Kats’ın kaleme aldığı “Kurnaz Plan” öyküsünün çevirisi bilimkurgu yazarı Metin Uçar’a ait. Önümüzdeki sayılarda farklı dillerden bilimkurgu öyküleri yayınlamaya devam edeceğiz. * Öykü seslendirmeleriyle yerli bilimkurgu, korku ve polisiye yazarlarına destek veren değerli ağabeyimiz Yalçın Altın’ı kaybettik. Sesiyle, yazdıklarıyla anılarımızda her zaman yaşayacak. Işıklar içinde uyusun! Dördüncü sayıda görüşmek üzere! İki bin kelimeyi geçmeyen, daha önce herhangi bir mecrada yayımlanmamış bilimkurgu öykülerinizi roketbilimkurgu@gmail.com adresine gönderebilirsiniz. Yeni sayımıza tüm kitap satış sitelerinden ulaşabilirsiniz."

  • Nedim Gürsel’den Yıkım Günleri

    Yıkım Günleri, Nedim Gürsel’in Covid-19 pandemisiyle başlayan ve bir türlü sonlanmayan yıkım günlerine ilişkin günlüklerinden oluşuyor. “Yazmak varoluşu, hayatı sorgulamaktır, hazır yanıtlar vermek değil. Bu nedenle salgın günlerine çok şey borçlu olduğumu düşünüyorum. Görünmez bir virüs hayatı, dolayısıyla ölümü de sorgulamama yol açtı.” Hastalıkların, ölümlerin, karantinaların, yalnızlıkların, özlemle- rin, boş kent sokaklarının, hüzünlerin doldurduğu dünya resmine bakıyor Nedim Gürsel. Ukrayna savaşıyla biraz daha yıkılıyor dünya. 6 Şubat Maraş depremi bir kez daha yaşamı ve ölümü sorgulatıyor. Ve yazar kaleminden hiç eksiltmediği o hüzünlü bilgelikle altüst olmuş bir dünyada okurlarına aklının, yüreğinin kapılarını açıyor. Yıkım Günleri’nden arda kalan birazcık umudu paylaşmak için. “O berduş kılıklı adam bir anlatı kahramanı değil, geleceği haber veren bir kâhin, bir felaket habercisiydi. Bir değil, birçok felaket yaşadık, hâlâ da yaşıyoruz. Ama hayat sürüp gidiyor bir yandan. Bu dünyadan çekip gidenlere selam olsun, doğanlara merhaba!” “Geçmiş günler, bir daha bana dönmeyecek sevgililer horon tepmeye başlıyorlar zihnimde. Onlardan kurtuluş yok. Zaman, bilincime tünemiş bir yırtıcı kuş. Durmadan gagalıyor belleğimi.” Yazar Hakkında: Nedim Gürsel 1951’de Gaziantep’te doğdu. Galatasaray Lisesi’ni ve Paris Sorbonne Üniversitesi Modern Fransız Edebiyatı bölümünü bitirdi; aynı üniversitede Nâzım Hikmet ve Aragon üzerine Prof. Etiemble’ın yönetiminde karşılaştırmalı edebiyat doktorası yaptı. Halen CNRS’te (Fransa Bilimsel Araştırmalar Ulusal Merkezi) araştırma başkanı olarak görev yap- makta ve Paris INALCO’da (Doğu Dilleri Yüksek Okulu) Türk edebiyatı dersleri vermektedir. Edebiyatın hemen her dalında ürün veren Nedim Gürsel’in kitapları Fransa başta olmak üzere yirmi beş ülkede yayımlandı, bazı öykülerinden yapılan tiyatro uyarlamaları Türkiye ve Avrupa ülkelerinde oynandı. Yazar DAAD adlı kurumun davetlisi olarak bir yıl Berlin’de kaldı; Fransa, Almanya, İtalya ve Türkiye gibi pek çok ülkede hakkında incelemeler ve doktora tezleri yapıldı, belgeseller çekildi. YIKIM GÜNLERİ Nedim Gürsel Doğan Kitap, 2024 Tür: Günlük 182 s.

  • İslam'da tasvir meselesi üzerine

    Töre Sivrioğlu bu ay Litera Edebiyat için, Silvia Naef'in "İslam'da Tasvir Sorunu Var Mı?" adlı tartışmalı çalışmasını yazdı. İslamda tasvir sorunu var mı? Bu başlık bana ait değil. Silvia Naef’in kitabının[1] başlığı. Zaten ben olsaydım ‘İslam’da Tasvir Sorununun Sanata Etkisi’ tarzı bir başlık kullanırdım. Ya da rahmetli Mazhar İpşiroğlu’nun İslam’da Resim Yasağı ve Sonuçları’na benzer bir başlık seçebilirdim. Bunca yüzyılın ağırlığının ardından Amerika’nın yeniden keşfine benzer şekilde halen bu tarzda sorular sormanın zaman kaybı olup olmadığı konusunda muallaktayım. İslam sanatı üzerine yıllarımı harcamış bir arkeolog olarak bu kitabın başlığına hemen cevap verebilirim; elbette böyle bir tasvir sorunu var. Afganistan Buddhalarının, Palmyra kabartmalarının ya da Assur lamassularının yok edildiği bir dünyada doğru başlık ne olabilirdi: tasvir sorununun kaynakları, oluşumu, yükselişi ve çöküşü, nedeni, sonucu ve her neyse… Ama kesinlikle seçeceğim başlık bu kadar nostaljik olmazdı. Bu başlık gizemli doğuyu tanımak için yollara düşmüş 14. yüzyıl seyyahlarına yakışırdı ancak… Afganistan’da Serdar Tepe’de bulunan tanrıça heykeli şu anda Kabil Ulusal Müzesinde meçhul geleceğini bekliyor. Bu güne kadar binlerce muadili Taliban tarafından yok edildi. Silvia Naef’in çalışması bu türden yayınlarda mutat olduğu üzere kavramsal olarak tasnifsiz bir zemine oturmakta. İslam kültürü, medeniyeti, dini, Müslüman ahalinin tavrı, ulemanın düşüncesi, kuramsal İslam ve halk İslam’ı, bütün bu terimler tanımlar, birbiri yerine ve keyfince kullanılmakta. ‘İslam’ derken ne kast ediliyor. Bir din mi; bir dinin hakim olduğu coğrafya mı, yoksa her türlü Müslümanın gündelik hayattaki serbest tavırları mı? Burası tamamen belirsiz… Tasviri yasaklayan ya da serbest bırakanın ne olduğunu anlayamadığımız bir sisler bulvarına giriyoruz. Düşünsel ve kavramsal zayıflık daha kitabın girişinde bizi sarmalıyor. Yazar, İslam medeniyetinin dini hukuk metinleri (doxa) üzerinden kavranmaya çalışıldığına dair bir yanılsamadan şikâyet ederek, İslam’da tasvirlerin olmadığına dair önyargının bu doxa merakı nedeniyle oluştuğunu savunuyor. Ardından ekliyor ‘Oysa İslam’da tasvir hep var oldu’.[2] Şimdi burada kast edilen nedir? İslam dini mi? medeniyeti ve kültürü mü, kendi halinde Müslüman halkın gündelik yaşamda doxaya takılmayan seçimleri mi? Mesela ortaçağda Kilise faize karşıydı ama faiz hep vardı. Bu neyi kanıtlar? Hıristiyan Avrupa’da faizin kabul gördüğü veya onaylandığı anlamına mı gelir? Naef önce doxayı inceliyor ve özetle tasvirleri ve ressamları kötüleyen çok sayıda hadisten örnek veriyor. Bunlar bilinen şeyler olduğundan ayrıntıya girmeye gerek görmüyorum. Ardından yazar, tapınmak maksadı olmadıktan sonra resim- heykel yapılabileceğini savunan âlimler ile her türlü tasviri lanetleyenler arasında bin yıldır çözüme kavuşmamış tartışmaları özetliyor. “Yaşayan çiçek çizilemez ama dalından kopmuş ya da kökleri gösterilmeyen ölü çiçek çizilebilir”. “Tasvirler haramdır ama annelik eğitimi için küçük kızlar oyuncak bebekle oynayabilir” ve daha birçok ayrıntı. Sonuç olarak ilk bölümde doxanın bu hususta kesin bir sonuca ulaşamadığını ama ortada bir tasvir meselesi olduğunu görüyoruz. Ardından yazar ikinci bölümde çeşitli Müslüman hanedanların tasvir karşıtı tutumlara rağmen bolca tasvirli sanat ürünü meydana getirdiklerinden söz ediyor. Evet, dünya müzeleri bunlarla dolu…  Ama yazar tüm bu örneklerin İslam’a yeni girmiş topluluklarda karşımıza çıktığından söz etmediği gibi ‘tasvirin Arap olmayan Müslümanların eski kültürel kodlarına bağlılıklarının sonucu İslam sanatında yaşamaya devam ettiği’ iddialarından da pek hoşnut olmadığını aksettiriyor.[3] Ama sonuçta kendisi de tasvir yapan Müslümanların Türk, Moğol, İran kökenli hanedanlar olduklarını teslim etmek zorunda kalıyor. Ardından da Batı etkisiyle tasvirlerin giderek yaygınlaştığını söylüyor. Ancak bu yaygınlaşmanın doxanın baskısı altında gelişme sancıları çektiğini reddetmiyor. Bir bakıma yazarın İslami sanatın dini doxa ile köşe kapmaca oynadığını kabul ettiğini görüyoruz. Üçüncü bölümde son zamanlarda sanat tarihçileri arasında moda olduğu üzere ‘batı tipi realist sanatın, doğu tipi minyatürden üstün görülmesi ‘ geleneğine bir meydan okumaya denk geliyoruz.[4] Naef, batı tipi realist sanatının doğu minyatüründen üstün olduğu iddialarına karşı çıkarken yine itirazının gerekçesini açıklama gereği duymuyor. Yani burada tartışılan estetik bir zevkse elbette batı realizminin doğu minyatürüne üstünlüğünden söz edilemez. Ancak bin defa tekrar ettiğim için sıkıldığım bazı konuları hatırlatmak zorundayım. Sanat sadece estetikten ibaret değildir ya da sadece estetik ölçütlerle değerlendirilemez.  Yaşamın diğer alanlarıyla bağlantılı olarak Batı realizmi, gemiciler için doğru haritalar, ölçekler, mimarlar için perspektif ve ışık, hekimler için doğru anatomi üretti veya bunların üretilmesine yardımcı oldu. Modernlikten bunaldığımız bu asırda bu adımlar bize anlamsız gelebilir; ama Naef’in de aktardığı üzere 18. yüzyıl sonrası Müslümanlara bunlar hiç de anlamsız gelmiyordu. Osmanlı’dan İran’a, Hindistan’dan Burmaya tüm Müslüman sarayların Avrupalı mimarlar, ressamlar, haritacılar ile dolup taşmasının bir anlamı vardı. Müslüman ahali sanatta realizme adeta susamıştı. Geçenlerde derlediğim ve yakında yayınlanacak olan bir çalışmada İran’da Flaman tarzı resimler yapan Ermeni ressam Minas ile minyatürcülerin Şah huzurunda yaptıkları bir yarışmadan söz edilmekte. 17. yüzyılda yapılmış bu yarışmada Minas modellerin birebir kopyasını çizince, herkes şaşırmış ve yarışmanın birincisi olarak Minas seçilmişti. Şah ve tüm soylular Minas’tan konaklarını gerçekçi çizgileriyle donatmasını istemişlerdi. Doğu minyatürünün estetik olarak övülmesinin nedeni, yazar açısından önemli; zira minyatürün resmin matematiğine yaklaşamaması uzun dönem bir ‘gerilik’ olarak görülmüştü. Bu kabulü yazar da onaylasaydı o zaman İslam’da tasvirin bir sorun olduğu tezini kabullenmek zorunda kalacaktı. Yazar bu çelişkiden ‘zaten minyatür de geri bir sanat türü olarak görülemez’ itirazıyla sıyrılmış oluyor. Sanki doğu minyatürü, serbest çalışan sanatçıların özgür seçimleri sonucu gelişmiş, bilinçli bir tercihmiş gibi… Kitabın İslam’da tasvirin normal karşılandığını kanıtlama maksatlı olan üçüncü ve en geniş bölümüne bir şeyler yazma gereği duymuyorum. Zira bu kısım, Osmanlı, Mısır modernleşmesi ile başlayıp Baas Partisinin diktiği Saddam heykellerine uzanan, bence kitabın maksadıyla en ilgisiz bölümü. Bu bölüm ancak televizyon, sinema, fotoğrafa vb. direnen ulemanın halkın bu icatlara merakı ile nasıl yenilgiye uğradığını merak edenler için anlamlı olabilir. Yazarın Kemalist Türkiye, Nasır Mısır’ı ya da Baas Irak’ından yola çıkarak İslam’da tasvirlerin hoş karşılandığını kanıtlama çabası içi boş, beyhude bir girişim. Bu bana Müslüman ülkelerde kadına verilen önemi kanıtlamak maksadıyla, kadınların yüzde 99’unun okuma yazma bildiği ve iş hayatına katılabildiği Kazakistan, Kırgızistan gibi eski sosyalist ülkeleri örnek verilmesini anımsatıyor. Zira Fransız Devrimi sonrası Yahudilere eşit haklar verilmesinin Hıristiyanlıkla ilgisi neyse; Arap sosyalizmi deneyimlerinin her yanı heykelle donatmasının İslam’la ilgisi o… Sonuç bölümde yazar “Dolayısıyla İslam’da bir tasvir meselesinden bahsetmek doğru görünmüyor, İslam’da tasvir sorunu olduğu iddiası ancak İslam’ı sadece doxa üzerinden tanımaya çalışan 19.yüzyıl Batı icadıdır’ diyerek”[5] dosyayı kapatıyor. Peki, doxaya direnen halk tabakalarının ya da saray ricalinin sanat karşısındaki toleransının gerçek İslamî tavrı temsil ettiği sonucuna nasıl ulaşıyoruz? Sanat karşısındaki tavrı neden doxa ile değil de saray, halk tabakaları ya da sekülerlemiş Baas rejimlerinin sanat politikaları belirliyor? Naef bunlara cevap verme; hatta bu soruları sorma gereği duymuyor. 19. yüzyıl oryantalistler doxanın rolünü abartmış olabilirler; peki Naef’in doxanın yerine çeşitli alternatifleri İslam’ın temsilcisi yerine koymasına ne diyeceğiz? Yazarın İslam medeniyetinin doxa ile değil de halk inanışları ya da Batılılaşmış çağdaş Müslüman tavırlarıyla ölçüp sonuca varması bence çalışmanın en zayıf noktası. Öte yandan yazarın peygamberlerin tasvirleri konusunda orta zamanlar Müslümanlarının çok daha hoş görülü olduklarını hatırlatması bana göre önemli. Ancak bu hatırlatma dahi kitapta bir kez daha çelişki doğurmakta. Naef bir yandan, tasvir karşıtı hoşgörüsüzlüğün 19. yüzyılda ortaya çıktığını; bunun modernleşmeye bir tepki olarak güçlendiğini haklı olarak hatırlatmakta.[6] Ama bu durumda da yine Batı etkisine girmiş Müslüman dünyada her yanı saran fotoğraflara, oyuncaklara, sinema posterlerine ve heykellere bakarak “Müslüman dünyada bir tasvir sorunu olduğu söylenemez” demesi kitabın en büyük mantıksal çelişkisi aynı zamanda. İSLAMDA TASVİR SORUNU VAR MI? Silvia Naef Çeviri: Can Belge Ayrıntı Yayınları, 2018 [1] Silvia Naef, İslamda ‘Tasvir Sorunu’ Var mı?, çev. Can Belge, Ayrıntı, İstanbul,2018. [2] Naef, a.g.e.s.12. [3] Naef, a.g.e.s.40-42. [4] Naef, a.g.e.s.69. [5] Naef, a.g.e.s.101. [6] Naef, a.g.e.s.101.

  • İnsan kendinden neden vazgeçer? Bu bir kader midir, bir tercih mi?

    Gülüş Türkmen'in son kitabı Duygu Uygarlığı, okuru zihinsel bir keşfe davet eden derin bir düşünsel yolculuk. "Einstein, Picasso gibi dâhilerin çocuklara rol model olarak sunulmadığı bir dünya düşünün. Eşine, dostuna kötü davranmış insanların ödüllendirilmediği bir dünya tasavvur edin. İşte Duygu Uygarlığı, böyle bir dünya! İçeri buyurmaz mısınız? Duygu Uygarlığı, okuyucularını, yeni normların hüküm sürdüğü yakın bir gelecekteki bir dünyaya götürerek başlıyor. Ana karakterimiz Duygu Özelmas, sözlü istismarın ciddi bir şekilde cezalandırıldığı bir toplumu hayal ediyor ve bu hayali gerçeğe dönüştürmek için kendi hikayesini yazma mücadelesi veriyor. Ancak Duygu, gerçeği bükme eğilimiyle sık sık başa çıkmak zorunda kalıyor. Ayrıkotu Kitap etiketiyle raflarda yerini alan "Duygu Uygarlığı", düşündürücü felsefi temaları, etkileyici karakter gelişimi ve yazarın kendine özgü üslubu ile dikkat çeken bir kitap. Medeniyetin ve duygusal bağların karmaşıklığını keşfetmek isteyen okuyucularını bekliyor. GÜLÜŞ TÜRKMEN Gülüş Türkmen (d:1974) Ankara’da doğdu, Brüksel’de Emile Jacqmain Lisesinin Latin-Yunan Bölümünü bitirdi, uluslararası tasarım okulu CAD’de sanat yönetmenliği tahsil etti. İlk yazılarını Brüksel muhabiri olarak Doğan Kardeş Dergisi’ne yazdı. Belçikalı bir rock grubunda şarkıcılık ve bestecilikle başlayan, Roll, Jazz gibi dergilerde müzik yazarlığıyla devam eden, kendi grubu ile 4. Roxy Müzik Yarışması’nı kazanmasıyla ciddiyet kazanan bir müzisyen kariyeri oldu. İki albüm yaptı, konserler verdi. Açık Radyo’da programcılık, Yepnew ve Alternatif Anne online dergilerinde yayın yönetmenliği yaptı. Anne olduktan sonra çocuklarla iletişim ve ebeveynlik üzerine biri İngilizceye de çevrilen 7 kitap yazdı. Türk ve yabancı asıllı yayınlar için makaleler kaleme aldı. TRT ve Kanal 34’te kendi programlarını yaptı. Kurguladığı Sürdürülebilir İyi Ebeveynlik yaklaşımı uluslararası tanınırlık kazandı, kurucusu olduğu üstün potansiyel destek grubu Uluslararası Üstün Potansiyelliler Ağı’na dahil edildi. İlk kurgu kitabı “İki Arada Öyküler”, 2022’de Yeni İnsan Yayınevi tarafından yayımlandı. DUYGU UYGARLIĞI Gülüş Türkmen Ayrıkotu Yayınları, 2024 200 s.

  • Öykü: Bazı Sistemsel Sorunlar

    “Sen bir süre işimize karışmayacaksın. Bunu yapmanın senin için ne kadar zor olduğunu biliyorum, seni anlamaya çalışıyorum ama vaktimiz kalmadı.” Şenay Şentürk “Öncelikle bugün burda toplanmamızın nedeni, hepimizin uzun süredir baskı altında olması. Biliyorsunuz ki sistemin kuruluşundan bu yana geçirdiğimiz uzun yıllar boyunca bir çok badireler atlattık. Dışarıdan müdahaleye gerek duyduğumuz zamanlarımız oldu. Bu hiç istemediğimiz bir şeydi. Daracık bir alanda elektronik cihazlara sistemimizi ayağa kaldırmak için muhtaç olmak, kısa vadede işlevsel gibi görünse de, iyileştirildiği düşünülen parçaların, tek başına varolamadığı, sadece bütünün parçası olarak, sistemin geri kalanıyla birlikte iyileştirilebileceği hep gözden kaçtı.” Kıvrımlı bedenini geriye yaslayarak, söylediklerinin üzerimizdeki etkisini ölçmek için bir süre sessizce bekledi. Kimseden çıt çıkmıyordu. Söylediklerinde haklılık payı olduğunu, belki tümünün doğru olduğunu hepimiz biliyorduk. Fakat bilmek her zaman inanmaya yetmiyordu işte. Top bedenini yeniden masaya yaklaştırıp, ince iki kıvrımını üstünde birleştirdiğinde, kaldığı yerden devam etmek üzere olduğunu görüyordum. Bu saatte, tüm gün çektiğim ağır yükümün hafiflemesi gereken tek zaman diliminde, beni burda olmaya mecbur ettiği için kasılmaya başladım. Hay! Aksi. Hemen yakalandım. Birkaç kısa ve uyarıcı öksürükten sonra yine tüm sistemi ele geçirdi. “Bu saatte toplanmamızın nedeni, şu an sitemimizin rölantide olması. Bu görüşmeyi daha aydınlık bir saatte yapmayı ben de isterdim. Ancak hepimiz o kadar yorgun ve meşgul oluyoruz ki, sözlerim üzerinizdeki tesirsizliğiyle kaynayıp gidecekti. Bu yüzden sistemimizi rahatsız etmeden, sessizce bu işi halledelim.” Gözlerini üstümde uzun süre tutamadı. Hükmünün geçmediği tek kişi ben değildim, o da bunu biliyordu. En azılı rakibi karşısında konuşlanmış, her hareketini izlerken istese de ilgisini eşit dağıtamayacaktı. Şanslı günündeydi. Rakip yöneticimiz o kadar yorgun görünüyordu ki sözü ele geçirdiğinde onu en kısa sürede derdest edebileceği halde hala tek kelime edememişti. Şöyle bir baktım ikisine, ilk kez görür gibi. Yıllardır bir arada olmamıza rağmen belki ilk kez alıcı gözüyle. Ne kadar birbirlerine benzediklerine hayret ettim. Aynı çok bilmişlik, aynı top gibi vücut. Rakip biraz daha yassı, iki yarım yuvarlağın birleşimi gibi, kıvrımlı değil, ben yine de çok benzettim onları, ne de olsa hepimiz aynı bütünün parçalarıyız. Dışarıdan gelen darbelerde, birinin soyut kavramları, diğerinin somut değerlendirmeleri sürekli çatışıyormuş gibi görünse de birbirlerine nasıl ayrılmaz bağlarla bağlı olduklarına şaşırdım. Sürekli yarış halinde olsalar da birinin ölümü diğerinin birkaç saniye arayla ölmesine sebep olacaktı. Bunu bildikleri için belki de birbirlerini sürekli yaralayarak, hırpalayarak ayakta tutmaya çalışıyorlardı. Fakat tüm sistemi sorgulamak için ilk kez bizi topluyordu desteklediğimiz yöneticimiz. Bu da beni daha çok gerdiği için işte yine kasılmalarımı engelleyemiyordum ve gözleri yeniden üzerimde. “Bugün çok mu yeni giriş oldu? Rahatsız gibisin? Gözden kaçan bir durum olduğunda, günün her saatinde beni arayabileceğini biliyorsun.” “Evet efendim. Sizi rahatsız etmek istemedim. Yanlış yaptığımı biliyorum. Tam aksine, bir süredir hiç giriş olmuyor. Hepimizin bildiği o kahverengi sert sıvıdan bolca giriş oluyor.” Ben lafımı bitirmeden ikizler devreye girdiler. Gaz girişi de tolore edebileceğimizin çok üstünde, eğer böyle devam ederse, sistemin kısa sürede çökeceğinden endişe ediyoruz.” Öfkeleri lekeli vücutlarından, kararmış enselerinden rakip yöneticimize fırlayacak diye korktum. Tüm bunların sebebinin kendisi olduğunu yüzüne haykırmış olsalardı, bu kadar net ifade edemezlerdi. Sistemde benim bir altımda olan en uzunumuz veri girişinin bir süredir kesilmesinden, neredeyse birbirine yapışmış ince derisiyle tehlike sinyalleri vermeye başlayınca, yöneticimiz daha fazla dayanamadı. Hepimizin gözü önünde rakibine ilk kez tavsiye içermeyen, her zaman duymaya alışık olduğumuz serzenişlere hiç benzemeyen, bize bile reva görmediği en sert komutunu verdi. “Sen bir süre işimize karışmayacaksın. Bunu yapmanın senin için ne kadar zor olduğunu biliyorum, seni anlamaya çalışıyorum ama vaktimiz kalmadı.” dedi ve düğmeye bastı. Dev ekranda uyanan sistemimizi gördük. Gözlerimin dolmasına engel olamıyordum. Onu uzun süredir bu kadar yıpranmış görmemiştim. Bundan tam kırk yıl önce ilk kurulduğumuzda da piyasanın en iyisi olmadığımızı biliyorduk. Yine de ben her zaman farklı bir auramız olduğunu düşünüyordum. Bizi diğerlerinin içinde fark ettiren bir şeyler hep vardı. Ne olursa olsun amacımız onlar kadar kazanmak olsa da şefkatimiz, sistemimizde boş yer bırakmayacak kadar çoğalan sevgimiz bizi farklı kılıyordu. Şimdi bu kırk yıllık çabayı bu halde görmeye dayanamıyordum. Rakip yöneticimizi suçlama sırası bana gelmişti. O da fark etti. Kasılmalarımı istesem de kontrol edemiyordum artık. Her zaman kan kırmızı olan derisi daha da alevlendi. Kırmızının üstünde beyaz iplikler gibi duran damarlarından biri hızla atmaya başladı. İkizlerden biri hemen yanına koştu. Derin derin nefes almaya başladı. Biraz olsun çarpıntısını azaltmış olsa da hala kızarmaya devam ediyordu. Hepimiz korku dolu gözlerle donup kalmıştık. Onun durması hepimizin sırayla ölmesi demekti. Yeniden çalıştırılması için sistemimizin ekip çağıracak kimsesi yoktu. Aşırı tepkilerine yıllar içinde alışmıştık fakat bu saatte yaptığı çılgınlıktı. Hepimizi mahvedecekti. Sonunda dayanacak gücü kalmamıştı. İnadından vazgeçip ilk kez kafasını kaldırıp sistemimize baktı. Korku dolu içine kaçmış gözlerine, beyazlamış yüzüne. Yıllardır içinde biriktirdiklerini tek tek masanın üstüne bıraktı. Sisteme iyi geldiğini düşündüğü şefkatleri, gereğinden fazla içimize pompaladığı sevgileri, ritmini bozan aşkları, kırgınlıkları. Onlardan ayrılmanın, onu ne kadar zorladığını görmemek için hepimiz gözlerimizi kaçırdık. Sadece yöneticimiz tüm kıvrımlarını dikleştirmiş, gözlerini üzerinden ayırmıyordu. Ritmi yavaşlamaya başladı. Sıradan bir et parçasına dönüşürken, rengi giderek soluyordu. Yangılı alevleri titrek bir mum alevi gibi söndü. Sistemimiz yavaşça ayaklandı, nefesini kontrol edebildiğini görmek benim dışımda herkesi rahatlattı. O sırada hiç beklemediğimiz telefon sesiyle irkildik. Tam ayağa kalkmışken, tüm çabamızın tepe taklak olma ihtimali bile ödümüzü kopardı. Ekranda en son düşmanımızın adı yazıyordu. Hepimiz rengi solmuş rakip yöneticimize korkuyla baktık. Son anda kıyıda köşede kalmış zulası varsa, ya şimdi ortaya çıkıverirse. Sistem telefona zayıflamış elini götürdü. İçine çökmüş, altı morarmış, çizgileri derinleşmiş gözleriyle, kanı çekilmiş boşlukla gördüğüne sevinmedi, üzülmedi de, telefonu kapattı. Hep birlikte derin bir nefes aldık. İncecik narin bacakları mutfağa yöneldi. Buzdolabını açtı. Boşlukta iki beyaz göz gibi ona bakan yumurtaları çıkardı. Masanın üstünde ne zamandır durduğunu bilmediği ekmeği poşetinden çıkarıp kokladı. Kokusu bile kasılmalarımı hafifletti. Veri girişi başladığında, ben de iyileşmeye saldım tüm kaslarımı, öğürmemesi için hücrelerimi zorladım. Altımda yapışmak üzere olan yoldaşıma, biraz daha dayanması için güç verdim. Yeniden kurulan dirliğimizin daha uzun yıllar bozulmaması için and içtik. Kalp, kapakçıklarını muntazam açıp kapatırken bir daha dönüp yüzümüze bakmadı.

  • Yaratıcılık Ritüelleri 3 Deniz Eldam: "Yazmak sürekli uzaklaşan bir ufka yürümek gibi bir şey!"

    Yazarların yaratım süreçlerine odaklanan "Yaratıcılık Ritüelleri Söyleşileri"nde Semrin Şahin'in bu haftaki konuğu, kaleme aldığı öykülerle dikkat çeken Deniz Eldam. İlham dolu, keyifli okumalar. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Yazmadan önce mutlaka biraz okurum. Ne okuduğum ise ne yazdığımla veya aslında tam olarak ne yazamadığımla ilgilidir. Karakterin sesini yakalamakta sorun yaşıyorsam en sevdiğim karakterlerin seslerinin nasıl yaratıldığına bakarım. Finalle ilgili zorlanıyorsam en sevdiğim öykülerin sadece sonlarını okurum. Fikir arıyorsam Yüz Kitap’ın çağdaş öykücülerinden birkaç öykü okurum veya bir Mubi filmi seyrederim. Sonra kahve yaparım, Türk kahvesi, sade, hep aynı fincanda. Canım biraz şımarıklık yapmak istiyorsa Palo Santo tütsüsü yakarım. Bu ağaç türünün yaratıcılığı arttırdığı rivayet ediliyor :) En iyi fikirler bana hep yürüyüş sırasında gelir. Yeni bir öyküye başlayacaksam o gün uzun uzun yürürüm. O gün yazamayacak veya düzeltme dahi yapamayacaksam, gün içindeki boşluklarda, mesela trafikte- son zamanlarda trafikte çok zaman geçiriyorum ve artık öykülerimi trafikte kurduğumu fark ettim- bazen de kuaförde saç diplerimin kızıla dönmesini beklerken. Öykü düşünmek de yazmaya dahil. Öykü yazmak sadece kâğıda yazmaktan ibaret değil. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Yaratım tıkanması pek yaşamam ama yazarken kurguyla ilgili birçok sorun çıkar ve bunları çözmek zaman alır, sürekli yazamazsınız, durup düşünmeniz tekrar okumalar, izlemeler yapmanız gerekir. Biraz daha birikim gerekiyordur. Çoğu zaman bu yaratım tıkanmasıyla karıştırılır, ben de yazmaya ilk başladığımda böyle sanıyordum. Çoğu zaman öykü kâğıtta kafanızda durduğu gibi durmaz. Bir gece önce kafanızda tamamladığınız öyküyü kâğıda dökmeye başladığınızda aslında halledilmesi gereken ne çok şey olduğunu görmeye başlarsınız. Karakter yeterince inandırıcı değildir, istediğiniz gibi konuşturamıyorsunuzdur, çatışma yeterince belirgin değildir. Mekâna bir türlü yerleşemiyorsunuzdur ve aslında bir yan karaktere daha ihtiyacınız vardır. Ve inanın bana bunları tek tek çözmek zaman alır ve eğer siz bunu yaratım tıkanmasıyla karıştırsanız, bir daha yazamayacak mıyım, artık yazamıyor muyum gibi düşüncelerle kendinizi panikletir metin üzerinde doğru çalışmaları yapamaz hale gelirsiniz. Ya da kendinizi yazmaya zorlar ve bu sorunları çözemeden yüzeysel, derinleşmemiş bir metin ortaya çıkarırsınız. Metni geliştirmek zaman alır, sandığınızdan daha çok, özellikle de pek aşina olmadığınız bir çatışma ve karakter kuruyorsanız. Bazen aynı paragrafı onlarca kez yazmanız gerekir ve bazen bu paragrafı yirmi yedinci kez yazarken aslında bu paragrafın öyküye hiç katkısı olmadığını görür, silmek zorunda kalırsınız. Bunlara hazırlıklı olmak ve metin geliştirmek için gerekli süreyi yaratım tıkanmasıyla karıştırmamak gerekir. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Geçtiğimiz dört yılın son iki yılını işsiz ondan önceki iki yılını da evden çalışarak geçiren biri olarak yazmak için hep yeterince zamanım ve ortamım oldu ama yine de sürekli yazamamaktan mustariptim. Bence yazmak geniş zaman, ortam veya koşullarla ilgili değildir, bunu ne kadar çok istediğiniz ile ilgilidir. Yazmak için nelerden vazgeçebilir, neleri göze alabilirsiniz. Yazmaya başladığınızdaki dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Yazmaya yeni başladığım dönemlerde her şeye çok duygusal yaklaşıyordum ve pes etmeye hep çok meyilliydim. Edebiyat dünyasını bensiz bırakacak ve onlara gününü gösterecektim. :) Hemen hemen her ay bir kere bu pis işleri :) bırakacağıma dair ağlar, isyan eder ve ne kadar da anlaşılmayan bir yazar olduğumdan bahsederdim. Kimse yazdıklarımı anlamıyordu. Ben dahil :) Şimdilerde o zaman yazdıklarımı nasıl gün yüzüne çıkarma cesareti gösterdiğime hayret ediyorum. Muhtemelen beş yıl sonra da şimdi yazdıklarım için böyle düşüneceğim. Yazmak sürekli uzaklaşan bir ufka yürümek gibi bir şey. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Asla sabah insanı değilim. Çoğu zaman gece yazarım. El ayak çekilince, ev işi için çok geç olduğunda, sosyal medya sustuğunda ve artık dikkatimi dağıtacak bir şey kalmadığında. Dikkatim çabuk dağılır, gün içinde yazmaya oturduğumda aklımda yapılacak işler listesi birbiriyle yarışır durur. Acaba şimdi yazmak yerine evi mi süpürseydim, bulaşık makinesini yerleştirip öyle mi otursaydım, lavaboyu dün de ciflemedim, annemi iki gündür aramıyorum, dur iki bardak pirinç ıslatayım da öyle başlayayım…

  • İnsan türünün kaderi yakın gelecekte nasıl şekillenecek?

    Bruce H. Lipton, siyaset felsefecisi Steve Bhaerman ile birlikte Kendiliğinden Evrim'de, bizi bugün bulunduğumuz yere getiren ve aynı zamanda statükoya saplanmış halde tutan eski inançları sorgulayarak, kendiliğinden evrimi tetikleyebileceğimizi ve türümüzü daha parlak bir geleceğe nasıl taşıyabileceğimizi düşünmeye davet ediyor. Hepimiz hastalıklardan görünüşte mucizevi bir şekilde kurtulan insanların hikayelerini duymuşuzdur, peki  bu gerçek olabilir mi? Dünyaca ünlü biyolog Bruce H. Lipton'a göre bu sadece mümkün değil, halihazırda gerçekleşiyor. Kendiliğinden Evrim'de, epigenetik biliminin dünyaca ünlü uzmanı, değişen biyoloji anlayışımızın gezegenimizin tarihindeki bu çalkantılı dönemde yön bulmamıza nasıl yardımcı olacağını ve her birimizin bu küresel değişime nasıl katılabileceğimizi ortaya koyuyor. Dr. Lipton, siyaset felsefecisi Steve Bhaerman ile birlikte bizi bugün bulunduğumuz yere getiren ve aynı zamanda statükoya saplanmış halde tutan eski inançları sorgulayarak, kendiliğinden evrimi tetikleyebileceğimizi ve türümüzü daha parlak bir geleceğe nasıl taşıyabileceğimizi  düşünmeye davet ediyor: Kendiliğinden evrim DNA’nın rolünü, biyolojinin “tartışılmaz” temellerini, zihin ve madde arasındaki ilişkiyi, her birimizin  nasıl dünyamızın sağlığını ve büyümesini destekleyen gezegensel "kök hücreler" haline gelebileceğimizi tartışıyor. Dünyaca ünlü biyolog Bruce H. Lipton ile siyaset felsefecisi Steve Bhaerman’ın kaleme aldığı “Kendiliğinden Evrim” Beyaz Baykuş Yayınları etiketiyle tüm kitabevlerinde… Arka Kapak Yazısı: YIKIM, İNSANLIĞI BİR SONRAKİ ÇAĞA TAŞIYACAK YENİ BİR VAROLUŞ BİÇİMİNE YER AÇMAK İÇİN GEREKEN TEMİZLİĞİN BİR PARÇASIDIR. Eğer umutsuz ve karamsar gözlerle dünyada olup bitenlere bakıyorsanız farklı bir bilimsel bakış açısıyla aydınlanmaya hazır olun. Dünyaca ünlü biyolog Bruce H. Lipton ile siyaset ve kültür yorumcusu Steve Bhaerman’a göre, aslında evrimsel açıdan tam da olmamız gereken yerdeyiz. Üstelik türümüzün gelişiminde ileriye doğru inanılmaz bir sıçramaya hazır olduğumuzun kanıtlarıyla çevriliyiz. • Her inanç sisteminin ele alması gereken üç daimî soru ve bunlara verilen cevaplar tarih boyunca neden değişir? • Modern düşünceyi destekleyen kıyametin dört “Mit-Algısı” neden yıkılmaya hazırdır? • Daha parlak bir geleceğin planı tam anlamıyla içinizdeki trilyonlarca hücrenin her birine neden kodlanmıştır? • Kopernik devriminden bu yana en büyük kültürel değişimi başlatmaya yardımcı olmak için ne yapabilirsiniz? • Biyolojinin temeli olan DNA’nın rolü sorgulanabilir mi? • Bilim ve ruh arasında köprü kurulabilir mi? Kendiliğinden Evrim’le, bizi uygarlığın bir sonraki “bütüncül” aşamasına dair derin bir içgörüye kavuşturacak bilim ve tarihin ufuk açıcı bir incelemesine katılmaya davetlisiniz. KENDİLİĞİNDEN EVRİM Bruce H. Lipton, Steve Bhaerman Beyaz Baykuş Yayınları, 2024 Türü: Popüler Bilim Çeviri: Murat Caner Yarımçam 638 s.

  • Büyük bir şehirde görünmez olmak

    Küçük Tilkili Kadın, dünyadaki yerini geri kazanan bir kadının tüy hafifliğinde bir dokunuşla yazılmış hikâyesi, küçük bir mücevher. "Tilki, kapanın elinde kalacaktı ama kadın diğerlerinden daha baskın çıkmıştı. Herkes uyuyordu ve ona rastlayan kendisi olmuştu." Paris'te, çatı katında küçücük bir dairede yoksulluğun sınırlarında yaşayan ve yine de hayatta kalmaya çalışan yaşlı bir kadın her sabah metronun gürültüsünü dinleyerek kahve çekirdeklerini sayıyor. Sırf diğer insanların sıcaklığını hissetmek için son parasıyla kalabalık metro vagonlarına biniyor, yiyecek bulmak için çöp kutularını karıştırıyor. Derken günün birinde küçük bir tilki kürkü buluyor, diğer bir deyişle kurtuluşunun anahtarını, yalnızlığını kendi uydurduğu eğlenceli bir dünyaya dönüştüren arkadaşını… Küçük Tilkili Kadın, büyükşehirlerde hissettiğimiz görünmezliğin ve nihayet dünyadaki yerini geri kazanan bir kadının tüy hafifliğinde bir dokunuşla yazılmış hikâyesi, küçük bir mücevher. KÜÇÜK TİLKİLİ KADIN Violette Leduc Çeviri: Berna Günen Can Yayınları, 2024 Tür: Roman 80 s.

bottom of page