top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Shehan Karunatilaka 2022 Booker Ödülü'nü kazandı

    The Seven Moons of Maali Almeida romanının yazarı Shehan Karunatilaka 17 Ekim'de Londra'da düzenlenen bir törenle 2022 Booker Ödülü'nün sahibi oldu. 1969 senesinden beri verilen ve edebiyat dünyasının en köklü ödüllerinden biri olan Booker, her sene İngilizce olarak yazılmış ve Birleşik Krallık ve İrlanda'da yayımlanmış eserlere veriliyor. Savaş fotoğrafçısı, kumarbaz ve gey Maali Almeida, göksel bir vize ofisine benzeyen bir yerde ölü olarak uyandı. Parçalanmış bedeni Beira Gölü'nde batıyor ve onu kimin öldürdüğü hakkında hiçbir fikri yok. Ölüm mangaları, intihar bombacıları ve kiralık katiller tarafından hesapların belirlendiği bir zamanda, şüphelilerin listesi iç karartıcı derecede uzun. Ama öbür dünyada bile Maali için zaman azalıyor. En sevdiği erkek ve kadınla iletişime geçmek ve onları Sri Lanka'yı sallayacak gizli bir fotoğraf önbelleğine götürmek için "yedi ayı" vardır. Shehan Karunatilaka'nın ikinci romanı, iç savaşla kuşatılmış bir Sri Lanka'nın kanlı kargaşasının ortasında geçen yakıcı, son derece komik bir hiciv. Shehan Karunatilaka, Sri Lanka'nın önde gelen yazarlarından biri olarak kabul edilir. Romanlarının yanı sıra rock şarkılar, senaryolar ve gezi hikayeleri de yazmıştır. Shehan Karunatilaka, ilk romanı Chinaman Commonwealth Kitap Ödülü, DSL ve Gratiaen Ödülü'nü kazandığı 2011 yılında küresel edebiyat sahnesine çıktı. Kitap, Wisden tarafından tüm zamanların en iyi ikinci kriket kitabı ilan edildi. 1975'te Galle, Sri Lanka'da doğan Karunatilaka, Colombo'da büyüdü, Yeni Zelanda'da okudu ve Londra, Amsterdam ve Singapur'da yaşadı ve çalıştı. Şu anda Sri Lanka'da yaşıyor. Şarkıları, senaryoları ve hikayeleri Rolling Stone, GQ ve National Geographic'te yayınlandı. Reklam metin yazarı olarak çalıştı ve Independent Square adlı bir grupta çaldı.

  • Kalıcı bir sevince ulaşmak mümkün mü?

    Burcu Karakoç, Çetin Balanuye'nin kaleme aldığı Spinoza’nın Sevinci Nereden Geliyor? adlı kitabı üzerine yazdı: "Yazar felsefeyi yaşamın tam da ortasına taşıyarak felsefenin üst düzey uğraşların bir formu olarak yorumlanması nedeniyle yaşamdan kopuk olduğu fikrine sevecen bir karşı duruş sergiliyor." 17. yüzyılın öne çıkan filozoflarından biri olan Spinoza’nın temel felsefesini içeren Spinoza’nın Sevinci Nereden Geliyor? adlı kitap; sevinç duymanın yaşamdaki kimi kısa anların ötesinde bir yaşam biçimine dönüşebileceğini gösterirken bizi sevinçten uzaklaştıran kökleşmiş fikir ve tutumlardan Spinoza’nın öğretisiyle uzaklaşabileceğimizin, sevincin önündeki engellerin kendimiz ve yaşam algımızla ilgili olduğunun altını çiziyor. Meselenin ufuk açıcı bir perspektifle ele alınması ise zihnimizdeki sevinç tanımını sarsmayı başarıyor. Çetin Balanuye, Akdeniz Üniversitesi Felsefe Bölümü’nde öğretim üyesi. Birçok farklı çalışmanın yanı sıra Spinoza felsefesi ile ilgili kitapları ve çeşitli makaleleri olan Balanuye’nin, Spinoza’nın Sevinci Nereden Geliyor? adlı kitabı ilk kez 2016 yılında yayımlanmış. Üç ana bölüm ve pek çok alt başlıktan oluşan bu kitap; özellikle sevinç, özgür irade, aşkıncılık ve “Doğa/Tanrı” kavramlarının ne olduğu, hangi bağlamlarda kullanıldığı ve yaşamın özünü anlamada hangi noktada durdukları etrafında şekillenmiş. Balanuye; Spinoza’nın görüşlerini filozofun ünlü eseri “Ethica” yı merkeze alarak analiz etmiş. Analizlere kendi düşünsel süreçlerini de yansıtan yazar; öte yandan kitapta yer alan kavram ve görüşleri kişisel yaşamından derledikleri, gözlemleri ve deneyimleriyle de birleştirerek günlük yaşam pratiklerindeki arka planı felsefeyle kesiştirmiş. Bu yönüyle yazarın felsefeyi yaşamın tam da ortasına taşıması ve felsefenin üst düzey uğraşların bir formu olarak yorumlanması nedeniyle yaşamdan kopuk olduğu fikrine de sevecen bir karşı duruş sergilediğini düşünüyorum. Yazar; dini, kültürel ve sosyal kodlarla bilinçdışını şekillendiren varsayımların “Doğa/Tanrı” yı algılama biçimini belirlediğini ifade ediyor. Bu algılama biçiminin sevinci öteleyen, insanın insanla ve insanın yaşamla ilişkilerini “keder” kıskacına çeken temel unsur olduğunu dile getiriyor. Özgürleşmenin “Doğa/ Tanrı”yı kavramakla mümkün olabileceğini söyleyen yazar; eylemlerimizin tek belirleyicisi olduğumuz fikrinden uzaklaşmanın sevince kavuşmada etkili olduğunu belirtmiş. Balanuye’ ye göre; yaşamın dinamiklerini fark edip, bu dinamiklerin işleyişinin “Doğa/ Tanrı” ile bağını çözerek dünyaya bakışımızı değiştirebiliriz. Kendi kişisel ve toplumsal dokümanlarımızı çok yönlü bir değerlendirmeye tabi tutarak sevincin önüne kesen duygu, fikir ve eylemleri farklı bir bilinç düzeyine taşıyabiliriz. Böylece farkındalık düzeyindeki değişiklikler yaşamı tüm yönleriyle kabul edebilme iradesini oluşturur. Spinoza’nın özgür iradenin olmadığıyla ile ilgili görüşlerinin açık ve sınırlarının belirli olması kitabın dikkat çeken kısımlarından biri. Tartışmaya epey açık olan bu görüş, kitap boyunca beni de uzun uzun düşündürdü. Yazar, Spinoza’nın özgür iradeyle ilgili fikirlerini yorumlarken beyinle ilgili yapılan araştırma ve deney sonuçlarından da söz ediyor. Böyle olunca şu sorular zihin egzersizlerini çoğaltıyor: İnsan eylem ve hareketlerinden ne ölçüde sorumludur? Bu yapıp etmelerimizin arkasındaki temel duygu ya da his ne düzeyde bize ait? Bu konuda tüm varlıkların yazgısını belirleyen bir Tanrı görüşünün yanı sıra insanın kendi yaşamını kendi irade ve gücüyle şekillendirdiğini ifade eden fikirler de söz konusu. Kitapta beni etkileyip öne çıkan bakış açılarından biri de Spinoza’nın insanı beden ve zihin şeklinde iki ana bölgeye ayırmanın yanlışlığını ifade etmesiydi. Ona göre insan, zihin ve beden olarak iki parçadan oluşmaz. Beden ve zihin bir ve bütündür. Ancak birlikte var olup birlikte varlığını sürdürebilir. İnsana olan bu bütüncül yaklaşım, doğayı idrak etme ve insanın doğadaki konumunu “sağlıklı” belirleyebilmesi noktasında da yol gösterici nitelikte olabilir. Ayrıca var oluşu anlamlandırma telaşını ve bezginliği savuşturma, ölümü doğanın sistemi ve akışı içinde olağanlaştırarak korku patolojisinden uzaklaştırma açısından da sağaltıcı bir etki yaratabilir. Spinoza’nın Sevinci Nereden Geliyor? modern dünyada sonu gelmesi istenmeyen mutlu olma arzusundan bambaşka bir görüş ve pratiğin yansıması. Kalıcı bir sevincin mümkünlüğünü belli bir felsefi görüş üzerinden aktaran bu eser; bugünün tüketim reflekslerinden çok uzak, yaşamın özünü ve doğadaki canlıların bağını kavramaya yönelik bir düşünme daveti üretkenliğinde. Kapitalist edimlerle sözde “şifa” çığırtkanlığına devşirilen “kişisel gelişim” sermayesinden pay alma gayretleri son dönemde sıklıkla karşımıza çıkıyor. Tam da bu noktada felsefenin derinliği ve çoklu düşünme yollarını örmesi sahici bir sevince ulaşmada yol gösterici olabilir. Ticaret odaklı mutlak bir mutluluk vaadi ile kalıcı bir sevinç önerisi arasındaki farkları, niyetleri ve bakış açılarını ancak kitabı okuyup analiz ederek görebiliriz. Bu esere bizi mutluluğa vardıracak aracı bir güç olarak bakmak yerine öne sürülen görüşler üzerinde düşünmek, kavramları yorumlamak, yaşamımızda uygulama alanları açmak fikrimce daha sağlıklı bir bakış açıcı olabilir. Bu yönüyle belli bir farkındalık düzeyi oluşturabilecek nitelikte bir çalışma olduğunu düşünüyorum. Yazarın felsefi terminolojiyi yumuşatan ve anlaşılır kılan dil ve üslubu da kitabı anlamada ve keyifli bir okumaya dönüştürmede epey yardımcı oluyor. SPİNOZA’NIN SEVİNCİ NEREDEN GELİYOR? Çetin Balanuye Tür: Felsefe Ayrıntı Yayınları, 2016 160 s.

  • Everest Yayınları sonbahar seçkisi!

    2019 Booker Ödülü adayı Her Şeyi Gören Adam, hayatlarını yeniden kurmaya çalışan kadının zarif ve tutkulu mücadelesi; Yıkılmış Kadın, İspanya’nın yakın tarihindeki kritik bir anı ele alan kurmaca dışı bir roman; Bir Anın Anatomisi, Âşıklar Bayramı’nın ikinci perdesi Babamın Bağlaması, yazı yolculuğunun yirminci yılını geride bırakan Yiğit Bener'den Sakar Kalem, kırsaldaki İrlandalıların yaşantısını hicvedildiği Fakirlik Edebiyatı, geçmişle bugün, gelenekselle modern, mitlerle gerçekler arasında dikkat çekici köprüler kuran Yavuz Ekinci’den Bana İsmail Deyin okurlarıyla buluştu. Her Şeyi Gören Adam 1988 yılında Abbey Yolu’nda Saul Adler’e bir otomobil çarpar. Adler düştüğü yerden kalkar, kız arkadaşı Jennifer Moreau’nun çektiği fotoğraf için poz verir. Adler zamana atılmış bir çentik olan bu fotoğrafı Doğu Almanya Cumhuriyeti’ne götürür. Ama geçmişin hayaletleri peşinde, henüz var olmayan bir geleceğin hem içinde hem dışında olduğu Doğu Almanya’da başı zamanla derttedir. 2019 Booker Ödülü adayı Her Şeyi Gören Adam, gördüklerimiz ve/veya göremediklerimiz, dikkatsizlik ve başkalarına verdiğimiz zararlar, tarihin ağırlığı ve onu görmezden gelmek için yaptığımız yıkıcı girişimler hakkında iddialı, eğlenceli ve heyecan verici bir roman. Yıkılmış Kadın Simone de Beauvoir, Yıkılmış Kadın’da çiftlerin başına gelen ve ilk kurbanın her zaman kadın olduğu içinden çıkılmaz durumların portresini çiziyor. İlk olarak 1967’de yayımlanan bu kitap, üç uzun öyküden oluşuyor: İlki yaşlanma sürecine, ikincisi yalnızlığa, üçüncüsü ise sevilen birinin artan kayıtsızlığına odaklanıyor. Varoluşsal bir kriz yaşayan 40 ila 60 yaşlarında üç kadın, hayal kırıklıkları, öfkeleri, yalnızlıkları ya da eşlerinin sadakatsizliği karşısında yaşadıkları acıları anlatıyorlar. Birinin hikâyesinde, diğerinin günlüğünde, ötekinin monoloğunda, hep aynı şeyi vurguluyor Simone de Beauvoir: Hayatlarını yeniden kurmaya çalışan kadının zarif ve tutkulu mücadelesi. Bir Anın Anatomisi “Bir Anın Anatomisi, İspanya’nın yakın tarihindeki kritik bir anı ele alan kurmaca dışı bir roman. Bu an, 23 Şubat 1981’de, Franco’nun ölümünden 6 sene sonra, 40 yıllık bir diktatörlüğün ardından İspanyol demokrasisinin ikinci başkanı seçilirken vuku buluyor. Bu an, askerlerin, darbecilerin, Frankocuların darbe yapmak amacıyla Temsilciler Meclisi’ne girdikleri ve ateş ederek tüm milletvekillerine yere yatmalarını emrettikleri an. Tüm milletvekilleri bu emri yerine getirdi, üç kişi hariç. Bu üç kişiden biri hükümetin lideri ve demokrasiye geçisin mimarı, ikincisi Komünist Parti’nin genel sekreteri, üçüncüsü ordu komutanıydı. Bu kitap işte bu anı, bu 3 isyankâr insanın ‘Hayır’ diyerek koltuklarından ayrılmamasını konu alıyor.” Babamın Bağlaması Beni bir ömür sekiz köşeli şapkasının gözünde taşıyan babamı başımın üstünde taşımak için yeniden uzun ve karlı yollara düştüm. Âşıklar Bayramı’nın ikinci perdesi Babamın Bağlaması’yla açılıyor. Ödüllü yazar Kemal Varol, sinemaya da uyarlanan Âşıklar Bayramı’nın devamı olan Babamın Bağlaması ile yeniden okurlarıyla buluşuyor. Yirmi beş yıl sonra bir gece yarısı kapısını çalıp ona üç günlük bir yolculuk ve ömürlük sorular bırakan Heves Ali’yi âşıkların bayramına yetiştiren Yusuf, arabasının bagajında babasının eski bavulu, ön koltuğunda üç telli bağlaması ve port bagajında tabutuyla bu kez toprağına, evine, kendine doğru yol alıyor... Babamın Bağlaması’yla Âşıklar Bayramı’nın ikinci perdesi açılıyor, Yusuf o derin kuyudan çıkıyor: Upuzun bir yolda, geçmişin sırlarıyla, geleceğin belirsizliğiyle ve hevesinden arta kalanlarla yüzleşen Yusuf, aşka, ayrılığa, ölüme ve yalnızlığa yakılmış yepyeni bir türküye kulak veriyor. Cevdet Kudret Roman Ödülü, Attilâ İlhan Roman Ödülü, Fransa-Türkiye Edebiyat Ödülü ve Sait Faik Hikâye Armağanı sahibi Kemal Varol, sinemaya da uyarlanan romanı Âşıklar Bayramı’nın devamı olan Babamın Bağlaması’nda, merhaba ile hoşça kal arasındaki derin vadide yankılananlarla yine akıllardan çıkmayacak bir yolculuğa çağırıyor. Çünkü ayrılık, sadece bir insandan değil, artık içinde olmadığımız bir hikâyeden de mahrum kalmak demekti. Sakar Kalem Fethi Naci’den Ahmet Cemal’e, Enis Batur’dan Orhan Suda’ya, Albert Camus’den Georges Simenon’a; edebiyat eleştirisinden çevirmenin masasına... 2001 yılında yayımlanan ilk romanı Eksik Taşlar’la başlayan yazı yolculuğunun yirminci yılını geride bırakan Yiğit Bener, Sakar Kalem’de okuma, yazma ve çeviri serüveninden yansıyan düşünceleri paylaşıyor okurlarla: Gerçekten edebiyatı dert edinerek, derdi gerçekten edebiyat olanlar için... Ayşe Sarısayın’ın sözleriyle: “Nedenlerini nasıllarını, öncesini ve sonrasını her yönüyle ele alarak, baş döndüren sorular silsilesiyle irdeleyerek, kesin bir yargıya varmadan, herkesin kendi yargısını oluşturabilmesi için tüm verileri ortaya koyarak...” Fakirlik Edebiyatı Flann O’Brien’ın Myles na gCopaleen mahlasıyla 1941 yılında İrlandaca kaleme aldığı, kırsaldaki İrlandalıların yaşantısını hicvettiği ve yıllarca daha bilindik eserlerinin gölgesinde kalsa da yazarın mizah duygusunun hiç eksik olmadığı bir roman. Kitap, İrlanda’nın batısında, insanların yalnızca patatesle beslendiği ve evlerini domuzlarla paylaştığı Corkadoragha adında hayali bir köyde, hiç durmayan sağanak altındaki açlık ve sefaleti anlatır. Kitabın kahramanı Bonaparte O’Coonassa, dedesinin kendisine yol göstermesiyle hayata atılır. Daha küçük bir çocukken, “Gerçek İrlandalıların kaderi (kitapların söylediğine göre) her daim böyle olmuştur; yol boyunca doğuya ilerlerken vadinin kıyısında, küçük, kireç beyazı bir evde yaşamak da bu dünyada benim için güzel şeylerin olamayacağının doğduğumda bana sunulan kanıtıydı,” diyen O’Coonassa, İrlandalıların kaderinden kaçabilecek midir yoksa ona boyun mu eğecektir? Bana İsmail Deyin Kurbanın katilini, suçun hükmünü, sonucun sebebini, yaratılanın yaratıcısını aradığı öykülerle kurulmuş bu evrende, hikâyenin doğduğu o ilk ana, her şeyin öncesine bakıyor Yavuz Ekinci: Her söz sessizlikten doğuyor, sessizlikte kayboluyor. Yunus Nadi Öykü Ödülü’ne değer bulunan ve iç içe geçmiş öykülerden oluşan Bana İsmail Deyin, geçmişle bugün, gelenekselle modern, mitlerle gerçekler arasında dikkat çekici köprüler kuran Yavuz Ekinci’nin sonraki metinlerine de ışık tutan ipuçlarıyla dolu. Çok, çok uzun zaman önceydi. Karanlık, Sessizlik Kulesi’nde saklanıyordu. Toprak, su ve gökyüzü tertemizdi. Rüzgâr doğadaki bin bir kokuyu taşıyordu. İnsanlar içinde yaşadıkları dünyanın değerini biliyorlardı. En kutsal şeyleri su ve topraktı. Yazar, o günlerden kalma bir günün kısacık bir anını zihninde canlandırdı. Bunun için günlerce uykusuz kaldı.

  • Cadıların ve büyünün gerçek olduğu bir dünya hayal edin

    Lizzie Fry’ın romanı Cadılar Meclisi, güç dengesinin kadınların lehine olduğu bir dünyada kendisini tehdit altında hisseden ataerkilliğin tanıdık hikâyesini anlatırken, kadınların gücünü ve potansiyelini bir kez daha gözler önüne seriyor. Cadılığın gerçek olduğu ve anneden kıza miras kaldığı kurgusal bir dünyada büyüyen kadın düşmanlığını anlatan romanın hikâyesi, bugün dünyanın her yerinde görülen, kadınların özerkliğine yönelik saldırılarla da paralellik taşıyor. Cadıların ve büyünün gerçek olduğu bir dünya hayal edin; insanlarla cadıların yan yana, barış ve uyum içinde yaşadığı bir dünya! Büyü, cadılar tarafından kendi kızlarına aktarılan önemli bir güç ve miras... Ergenliğe girer girmez Elementalist bir cadı olduğunu öğrenen 18 yaşındaki Chloe de bu kızlardan biri ve onu güçlerine kavuşturup bu öyküyü başlatan, epey sarsıcı bir ritüel. Kadınlar arasındaki bu güç aktarımının farkında olan ve gerçeğin aksine, sahip oldukları potansiyeli onlara layık görmediğinden kötüye kullanabileceklerini düşünen bir liderse bu evrenin çürük dişi. Emrinde çalışan Nöbetçiler’le birlikte dünyadaki tüm cadıları, kendi elleriyle kurdukları gettolarda toplamayı hedefleyen Başkan, ülkedeki terörün önemli bir kısmını cadılara dayandıran tezini, ulusa sesleniş konuşmalarından birinde dillendirecek kadar gerçekçi buluyor: “Artık cadıların kadınsal aşırılıklarının bozduğu dengeyi düzeltmek için çalışmalıyız. Kendimizi korumamız gerektiği kadar, onları da kendilerinden korumalıyız. Yüce İsa Mesih’in sözlerini tekrar etmek gerekirse: Onları bağışlayın çünkü ne yaptıklarını bilmiyorlar.” Ne var ki gerçek, kendi ekibinden birinin ihanetiyle açığa çıktığında kartlar herkes için yeniden karılacak… *Okültizm veya gizlicilik, genel anlamıyla, din ve bilimin kapsamı dışında kalan doğaüstü inançlar ve uygulamalar bütünüdür. Lizzie Fry çok sayıda film yapım şirketiyle çalışmış olmasının yanı sıra, Londra Senaristleri Festivali yönetim kurulunun çekirdek üyesidir. CADILAR MECLİSİ Lizzie Fry Epsilon Yayınevi, 2022 472 s.

  • Öykü: Sığınak

    "Sıra ona geldiğinde iki çift laf eder, kora dönmüş kalbine, alır koca koca buz kovalarını boşaltır. Bir 'oh' çekersin." Eda Elbir Şimşek Dört saatlik epeyce uzun bir yolculuk sonrası, araba kullanmaktan tutulmuş bir halde vardım kasabaya. Pek piri değilim, mecbur kalmadıkça çıkmam arabayla. Bugün buna bir örnek. Boşuna olmadı bu mecburiyetler, hep de aynı kapıya varır… Melahat ablanın pansiyonu her daim koruyup kollar beni, benim gibileri... Sığınaktır bize. Bir telefonla, naftalin kokan nakışlı yastıklar çıkar meydana, en lüks otellere taş çıkarır bir oda hazırlanır. Bilir tanır da, bir karınca yuvası kadar balkonu da olsa, o odayı hazırlar. Kül tablaları orada. Sormaz hiç, sonbaharda ne işin var, niye arşınladın bu yolları diye. Derdi olan dökülür. Melahat abla da bunu bilir. Sıra ona geldiğinde iki çift laf eder, kora dönmüş kalbine, alır koca koca buz kovalarını boşaltır. Bir "oh" çekersin. Kafam puslu desem yalan olmaz. Ağır arabesk müzikler tınlıyor kulağımda. Müslüm’ü hep daha çok sevmişimdir ama şimdi nedense şu şarkının sözleri geliyor aklıma. Yazıyorum. Belki içinden mırıldananlar olur. "dertlerim bir deniz ben de içinde bir kayık söyle nerede çaresi söyle nerede" Gerisi nasıldı tam hatırlayamadım. Acıklı halime güldüm, bir sigara yaktım. Ufak bir tabure de atmış balkona Melahat abla. Hava soğuk, üşüdüm ama olsun. Ağız kaslarımı felç edecek kadar çekip bütün ciğerimi doldururken, dedim ki kendi kendime; böyle kaç sigara yaktın Haluk’la? Gözlerinin içine bakarak, haylaz gecelerden sonra keyiflenerek, buz gibi tuzlu sulardan sonra "çok iyi gider" diyerek, yağmurlu gecelerde pencere pervazlarına yaslanarak, öğle aralarında sıcak plaza içeceklerimizi yudumlayarak… Saymadık… Son içtiklerimizin tadı buruklaşmaya başlamıştı. Her biri daha bitmeden söndürüldü. Bir şeyler anlatmaya çalıştı bana, benden anlamamı bekledi. Çok aşıktım. Cuma gecesi, ofisteki herkes sabahı nerede etsek diye düşünürken, o bana "Melis, işimiz var, sen gitmiyorsun" dedi, "gitme" değil "beraber kalalım" değil. "Gitmiyorsun". Şöyle bir göz gezdirdim etrafıma, havada uçuştu tüm yobaz kelimeler… Bütün ofis çıkış kartlarından "düüt" sesinin geldiğine emin olunca, "gelebilirsin" diye de mesaj atmış. Ayağına kadar gitmek, söylediklerini duyana kadar hiç ağır gelmemişti bana? Neden öyle? Bembeyaz bir suratla anlattı hemen derdini; Karısına geri dönüyormuş, "bilmeni istedim" dedi. Bu şekilde devam edebilirmişiz, "eğer istersem". Onun elinden gelen buymuş, "oğlunun çok baskısı" varmış. Ve son cümlesi: "Karar benimmiş". Bir valiz hazırlamak kaç asır sürer? Gelmediğim yer değil Melahat abla’nın pansiyonu. Babamın annemi aldattığını öğrendiğimde, kız kardeşim tek bir sebep söylemeden "ben artık buradan dönmeyeceğim" dediğinde, köpeğim Bali öldüğünde hep bastım gaza. Çoğunlukla tuttum gözyaşlarımı, dedim buraya yakışmaz. Denize dökülsünler, başkalarının dertleriyle çarpışıp kaynaşsınlar, çok tuz var ne de olsa iyi gelir yaralara. Pansiyonun yeşil demir kapısının önündeki küçük masada, üzüm yaprağı sarıyordu Melahat abla. Benim geldiğimi görünce, "Bunlar yarın akşama ama, boşuna heveslenme" dedi. Nasıl da biliyor çok sevdiğimi… "Aç mısın?" diye de sormadan edemedi. İnanır mısınız, değildim. "Sen geç dinlen, yarın senin hesabı da sararız bunlar gibi merak etme" diyerek yolladı beni odama. Öyle iyi biliyorum ki, anlattığımda "ya senin ne işin var böyle paralı züppelerle" demeyeceğini, "daha tam boşanmamış adama ne diye aşık oluyorsun" demeyeceğini veya "işte böyle mendil gibi kullanıp atarlar kızım sizi" özellikle "sizi" demeyeceğini… Çünkü kimseye demedi. Buraya gelip kapısını çalan, mini eteğiyle şortuyla, elinde rakısıyla birasıyla, kör kütük sarhoş haliyle bile olsa, hiçbir kadına demedi. Daha on yedi yaşında yaşamış Melahat abla yok sayılmayı, reddedilmeyi. İzmir Aliağa’daki köylerinde, zeytin bahçeleri varmış. Hasat için gelen işçilerden birinin oğluyla gönülleri kaynaşmış. Bir akşam, zeytinlikte oturup sohbet etmişler, birkaç dakikalığına genç olmuşlar işte. Ertesi gün haberleri yayılmış tüm köye, "Melahat işçilerle zeytinliklerde oynaşıyor" diye. Tek kelime kurdurmamış babası, "ben eve gelmeden çıksın gitsin, ben ölene kadar da bu köye gelmesin" demiş. Sonrası, kendine inanan bir iki akrabanın yanında boğaz tokluğuna, köle gibi çalıştırılıp, horlanmak olmuş. Dayanamamış tabi, bu emeği nerede versem hayatımı kurarım, kimseye muhtaç olmam deyip ayrılmış oralardan. Ne iş bulduysa çalışmış, yatak -yemek parasına. Kimseyi görmemiş, duymamış. Şimdi nerelerde olduğunu zaten anlattım. Bugün bu balkonda, "üstesinden nasıl gelirim, nasıl doğru bir karar veririm" diye düşünebiliyorsam, bu biraz da Melahat ablanın o günlerde verdiği kararlar sayesindedir. Bazen bilirsin ama tek bir hamle yapamazsın ya hani, işte Melahat abla bizim gibilerin hamlesidir. O attırır ilk adımı bize, o açtırır dilimizi, bir kadehe ortak eder FÜRUĞ cümlelerini… Hayat bize taş olur bir an ama sonra tüy gibi hafifletir. Şimdiden yarın akşamı hayal etmeye başladıysam karnım acıktı demek galiba, masada sadece Meliha ablanın sarmaları olsun. Çeşit çeşit mezelere gerek yok. Kabul edeyim biraz da bunun için burada olabilirim. Üşüdüm biraz, içeri girip bakayım, üstümü örtmeye de bir şey bırakmış mı Melahat abla?

  • Öykü: Yalancı Begonvil

    "İyilik yapma isteği bilmediğini bile yaptırıyordu insana." Selmin Akgül Sıcağı demlenmiş bir günün akşamıydı. Turkuaz rengi havuzun etrafında birbirini kovalayan çocukların şen sesleri geceyi ele geçirmeye hazırlanan sivri sineklerin seslerine karışıyordu. Yaz akşamıydı her haliyle. Telaşsız, sakin ama neşeli. Balkonlardan gelen çatal bıçak sesleri. Birbirine çarpan bardak sesleri. Cırcır böceklerinin sesleri içimdeki yazın seslerine selam ediyordu. Havuzun etrafında konumlanmış iki katlı çatısız beyaz evlere uzanan küçük kiremit rengi parke taşlarını takip ederek evime doğru gidiyordum. Ayaklarımda geçtiğim topraklı yolların tozu, yüzümde denizin tuzu ve duştan sonra kendini belli edecek olan o tatlı güneş yanığı pembeliği vardı. - Sarı papatyam bakar mısın? Başımı sesin geldiği yöne doğru çevirdiğimde tek kolu dirseğine kadar alçıda; diğer elinde kuru soğan tutan kadını gördüm. Üzerinde ince askılı pamuktan siyah bir bluz vardı. Bluzun altında kendini belli eden irice iki armut büyüklüğündeki memeleri karnına doğru uzanıyordu. Saçları kısaydı. Erkek tıraşı dediklerinden. Kurşuni renkte. Bir elinde kuru soğan diğer eli alçılı yaşlı kadın, papatyam diye bana sesleniyordu. Bana mı seslendiniz demedim. Hiçbir şey demedim. Sanırım yüzümde bir tebessüm oluşmuştu. - Yavrum be şu soğanı bana doğrar mısın tek elimle doğrayamıyorum… İnsanın içine iyilik yapma isteği en çok bu havalarda gelirdi sanki. Hiç tereddüt etmeden kabul ettim. Birlikte evine girdik. Adını sormadım. O da bana sormadı. Neticede aynı sitede oturan insanlardık. Her yaz 15 gün birbirimizi görüyorduk. Belki de adımızı da biliyorduk. Bir oğlu vardı diye duymuştum ya da bir vakit o söylemişti. İsviçre’de doğmuş Amerika’da büyümüştü. Doktordu. Ne doktoruydu onu çıkaramadım. Tüm bunları nereden biliyordum, bilmiyorum. Ama adını şu an hatırlamadığım komşumun evinde soğanını doğramaya koyulmuştum. Yer yer kireçlenmiş, kadının kolundaki beyaz alçıdan damlamış hissi veren, lekelerle doluydu alüminyum evyenin yüzeyi. Yeni yıkandığı anlaşılan ama temiz görünmeyen birkaç tabak çanak da ters döndürülmüş halde evyenin üzerinde duruyordu. Musluğun hemen altında bulunan bulaşık makinasının kapağı yarı açık haldeydi. İçinde market poşetleri vardı. Bulaşık makinasını dolap poşeti haline dönüştürmüştü. Bir bıçak istedim soğanı doğramak için, bir de ekmek kesme tahtası. Tahta yoktu. İlk kez soğanı annem gibi doğradım. Yapabildiğime şaşırdım. Soğana önce dikine sonra da yanlamasına çizikler attım. Küçük küpler halinde döktüm tencereye. Maharetime şaşırdı. Doğrusu ben de şaşırdım. İyilik yapma isteği bilmediğini bile yaptırıyordu insana. Soğanı doğrarken ocağın hemen yan tarafında bir çay tabağına konulmuş dişler gördüm. Midem bulandı. Ya da bulandı sandım. Dönüp kadının yüzüne bakmak istedim. Dişsiz ağzının nasıl bir hale büründüğüne dikkat etmemiştim. Çok konuşmuyorduk. Belki de bundandı diye düşündüm. Soğanlardan sonra ortaya irice bir patates çıktı. Akşam yemeği için kıymalı yumurta ve haşlanmış patates düşünmüştü. Patatesleri de doğrayıp başka bir tencerede kaynayan suyun içine bıraktım. Mutfak tezgahındaki bulaşık dağınıklığını toplamak geldi içimden. İleri gidermiyim diye tereddüt ettikten sonra iyilik olacağını düşünüp el çabukluğuyla önce yıkanmış bulaşıkları ona sorarak yerlerine yerleştirdim. Ardından da tüm tezgâhı temizledim. O ise etrafımda dolanıp tek eliyle bana yardım ediyordu. İşler bittiğinde takma dişlerin yerinde olmadığını fark ettim. - Yasemin ne zaman gelecek o benim bir tanemdir, dedi. Dişlerini taktığını anladım. Konuşmaya başlamıştı. Ağzı şekil değiştirmişti. Bir balıkçı sandalı gibi öne doğru uzanan çenesi artık olması gerektiği yerdeydi. Bacak bacak üstüne attı. Bir sigara yaktı. Oturduğu koltuğun önünde küçük bir sehpa vardı. Üzerinde ilaçlar, tansiyon aleti kül tablası bir de telefonu. Sehpanın hemen altına küçük bir çöp kovası iliştirmişti. Sigarasını söndürdükçe küllüğü oraya döküyordu. Ablamdan söz etmeye devam etti. Ablamı iyi tanıyor olduğunu anladım. Belli ki sarı papatya unvanını da bundan almıştım. Adımı bilmiyordu. Tıpkı benim onunkini bilmediğim gibi. - 15 gün sonra gelir sanırım. - Ah nasıl özledim onu bilemezsin. O buraya gelince kızım gelmiş gibi seviniyorum. O da bu sitede herkesle konuşmaz. Sen bilmezsin bunları! O tanıyor herkesi. Kimle konuşulur; kimle konuşulmaz iyi bilir! Herkesi tartar. Beni de tarttı. Seçti. Bir gün kahveye davet etti. Sonra öyle başladı dostluğumuz. Ayol! Görgüsüz bunlar hepsi. Biz öyle miyiz? Avrupa görmüş insanlarız. Bunların topu sonradan görme. Sizin çocukların oynadığı kızcağız var ya. - Kıymet mi onu mi diyorsunuz? - Ha yaşa! Kıymet. Ah yavrum yazık ona. - Neden? - Anasını tanıyor musun? - Evet biraz sohbet ettik. - Aman uzak dur. Sizin aile başka. Burada bir sizin aile var konuşulacak bir de yeni gelen doktorların eşi. Onlara da söyledim. Burada bir benle bir de bu Boşnak aileyle konuşulur. Gerisi şarlatan. Bana iftira attılar. Alzheimer olduğumu yaydılar biliyor musun? - Gerçekten mi! Neden? - Evimi satıyorum. Amerika’ya geri döneceğim. Mutlu olurum diye gelmiştim buralara. Memleketimde öleyim istemiştim. Beni bilen bilir. Sana Bodrum'da yaşamak yakışır dediler. Geldim bula bula burayı buldum. Huzur vermediler. Tansiyon hastası oldum burada. Artık satıp gitmek istiyorum. Onlar da ucuza almak istiyorlar evimi. O yüzden bana Alzheimerlı diyorlar. Başkasına satamayayım da onlara satmaya mecbur kalayım diye. - Çok üzüldüm. Size kim söyledi böyle dediklerini. - Emlakçı söyledi. - Ben de gittim heyet raporu aldım. Bir görsen heyet nasıl şaşırdı. Meslektaş olduğumuzu duyunca hocam diye hitap ettiler. Sizin hiçbir şeyiniz yok! Alın raporunuzu onlara söyleyin gelsinler bir de onları göreyim dediler. - İyi etmişsiniz. - İyi ettim tabi. Ah canım Yasemin. Hep gelir bakardı bana. Bir ihtiyacım var mı diye sorardı. Bir keresinde canım Boşnak böreği çekmişti. Yaseminciğim çarşıdaki Boşnak börekçisinden alıp getirmişti. - Yapar ablam. İyi insandır. Ben bir çocuklarıma bakayım. Bir şeye ihtiyacınız olursa haberim olsun. - Ah canım. Dün akşam peynir ekmek yedim. Bu akşam kıymalı yumurta yapayım dedim. Kolum için protein almam gerek. Ama canım bir Boşnak böreğini çekti sorma. Bilir misin yapmayı? - Ne yazık ki bilmiyorum. İyi o zaman görüşürüz. Ben bir çocuklara bakayım. - Tamam canım papatyam. Çok konuşma o Tennureyle. - Kimle? - Kıymetin annesi Tennure. - He tamam.. - Neden diye soracak olursan. Söyleyeyim. Sormayacaktım oysa. Böylesi güzel bir yaz akşamının tadını bozmayacaktım. Sormayacaktım bu irin kokan soruyu. Balkonlara tırmanan o arsız güzellikteki mor beyaz begonvillerin arasına sanki zehirli bir sarmaşık peyda olmuş gibiydi. Bir dokunsam. Bir sorsam. Ayaklarımdan başıma kadar saracaktı her yanımı. Saracaktı zehri bedenimi. Sormadım. Ama o söyledi. Kocasını kendi evlerinde aldatan Tennure’nin kızına da hiç bakmadığını onu sık sık hırpaladığını, evde yalnız bırakıp gittiğini. Evine çağırdığı misafirlerinin iki gün sonra koşarak evlerine geri döndüklerini. Hatta biriyle gece yarısı kavga ettikleri için kendisinin onu misafir ettiğini. Ertesi gün araba ayarlayıp havalimanına gitmesini sağladığını sormadığım halde anlattı. Ayak parmaklarımdan saç tellerime kadar sardı beni begonvil sandığım zehirli sarmaşık. Oysa Ay ışığı vurmuştu geceye. Bir kadeh kızıl şaraptaydı gözüm. İçimdeki yaz seslerine eşlik etsin istediğim bir romanstı begonvil. Ah begonvil. Ne ettin böyle sen bize. İstediğim tek şey evime gidip denizin tuzundan yalancı begonvilin zehrinden yıkanmaktı. Öyle de yaptım. Sonra sabah oldu. Dışarıdan gelen bir ses duydum. Biri bana sesleniyordu. Tennure'ydi. Kıymet'in annesi. Konuşmak istiyordu benimle. Aşağıya bahçeye indim. Ağaç boyu üst balkon tırabzanlarına uzanan mor begonvilin yanındaydık. Öfkeliydi. Titrettiği bacağındaki telaşta, kara yuvarlak gözlerini sağ sola gezdirmesinde hesabını sormaya hazırlandığı soruların öfkesi vardı. Yaşlı kadın onu evine çağırmıştı. Adını vermek istemediği bir komşunun kendisi hakkında ileri geri konuştuğunu söylemişti. Yine zehirli sarmaşık sarmıştı her yanımı. Kimdir sizce siz duydunuz mu diyordu. Çocuğuma bakmıyormuşum onu evde yalnız bırakıyormuşum. Kime ne? Kim karışır? diyordu. Beni bu siteden kovmaya mı çalışıyorlar! diyordu. Güneşin en kızgın olduğu vakitti. Tüm şiddetiyle içimdeydi güneş. Lime lime ediyordu etlerimi. Tek istediğim yanan vücudumu bir buz küpünün içine atar gibi atmaktı serin sulara. Yalancı begonvilin zehrinden, iftiranın ateşinden kurtulmaktı. Yürüdüm öylece denize doğru. Sonra bir ara gizlice yaşlı kadının evine girmek istedim. Dişlerini, çay tabağına koyduğu dişlerini almak istedim. Yapmadım. Denize attım kendimi. Denize akıttım begonvilden gelenleri.

  • Çocuklar için felsefeye zevkli bir giriş

    Küçük Filozoflar Dizisi, 9 - 14 yaş çocukları için filozofların hikâyelerini anlatan çok güzel resimlenmiş kitaplardan oluşuyor. Diziyle çocukların felsefeye zevkli bir giriş yapmalarını, kendi sorularının peşinden gitme alışkanlığı kazanmaları amaçlanıyor. Parmenides ve Güneş’in Kızı dizinin yirmi sekizinci kitabı. Genç Parmenides yolda görüp peşine takıldığı Güneş’in Kızı ile birlikte evrende yolculuğa çıkıyor; Gündüz ve Gece yollarının eşiğindeki kapıda duran, bütün anahtarların muhafızı Adalet Tanrıçası Dike’den eşiği geçip hakikati öğrenmek için izin istiyorlar. Kapının arkasında “Varlık nedir? Hiçlik nedir? Olan ve olmayan nasıl düşünülebilir?” sorularının cevabını bulacaklar. Louise Guillemot Paris’te Yüksek Öğretmen Okulu’nda (ENS) araştırma çalışmalarına devam ederken bir yandan da çocuklar için felsefi ve edebi kitaplar yazıyor. PARMENIDES VE GÜNEŞ'İN KIZI Louise Guillemot - Lauranne Quentric Metis Kitap, 2022 Çeviri: Siren İdemen 64 s.

  • Beşinci Kat'taki hayaller ve hayatlar

    Nur Öztürk, Gülayşe Koçak'ın son romanı Beşinci Kat üzerine yazdı: "Kadını konu edinmiş bir metin olarak gözükürken, farklı sosyal ve ekonomik sınıflardan, gelen kadınların ruhlarında ortak geçmiş ve çevrelerinin açtığı yaralar yavaş yavaş ortaya dökülüyor." Roman aynı evde yaşayan üç kadının dostluklarını, açmazlarını, ortak çocukluklarını, birlikte büyümelerini, yaşadıkları travmalarla yüzleşmelerini, çatışmalarını bugünden bakarak okuyucuya aktarıyor. Bu yönüyle kadını konu edinmiş bir metin olarak gözükürken, diğer yandan farklı sosyal ve ekonomik sınıflardan, farklı ailelerden gelen bu kadınların ruhlarında ortak geçmiş ve çevrelerinin açtığı yaralar yavaş yavaş ortaya dökülüyor. Beşinci Kat, yoksul bir ailede yetişmiş olan Nalan’ın çocukluğunu, aynı apartmanda yaşadığı en yakın arkadaşı Emel ve ailesi ile kendi ailesi arasındaki sınıfsal farkı, bu farkın yetişkinlikte karakterlerini şekillendiriş biçimini konu edinen çok yönlü bir roman. Yoksulluk, kadın olmak, çocukluk travmaları, cinsel şiddet, ebeveyn olmanın zorlukları, engelli birey olmanın yaşama etkisi gibi konuları işliyor. Anlatıcı Nalan, birinci tekil şahıs üzerinden yer yer diyaloglar veya iç ses yardımıyla çocukluğunun geçtiği yıllar ve bugünü arasında gidip geliyor. Hem geçmişi hem bugünü anlatırken zaman doğrusal olarak kullanılıyor. Nalan’ın çocukluğu boyunca hayalini kurduğu, özendiği, özlemini çektiği ideal anne baba; gece yatmadan masal anlatan, gününün nasıl geçtiğini soran, kibar, eğitimli, iyi giyinen insanlardır. Gerçek hayatında ise; annesi temizlikçi, babası kapıcıdır. Onun için, “aşağılık” işlerde çalışan, Nalan’ın kendilerinden beklediği biçimde sevgisini gösteremeyen, eğitimsiz, utandığı, diğer arkadaşlarının ailelerinden tamamen farklı “ucube” kişilerdir. Çocukluğu boyunca sahip olmak isteyip, sahip olamadığı özellikte ebeveynleri, yaşadıkları yer olan sokaktan geçen kişilerin ayaklarının görüldüğü, park eden arabaların ışıklarının içeriye yansıdığı bodrum katındaki kapıcı dairesi, en yakın arkadaşının küçülen kıyafetlerinin ona verilmesi, okulda fakir olduğu için akranları tarafından zorbalığa maruz kalması sonucu hayata karşı hırslı ve her şeye, en çok da ailesine karşı öfkelidir. Günlük hayatta artan şiddetin etkisinin roman türüne yansımaları Her devrin kendine özgü gündeminin olması özellikle roman türünde en net biçimde edebiyata yansıyor. Son döneme ait romanlarda, şiddetin gündelik hayatımızda daha fazla yer almasıyla birlikte, edebi eserlerde de aynı oranda, farklı türde şiddet hikayeleri yer ediniyor. 2000’li yıllardan önceki yıllarda romanlarda ağırlıklı olarak siyasi konular, darbeler, sağ sol çatışması, köy ve kent yaşamı gibi toplumsal olayların birey hayatına etkileri işleniyordu. Günümüzde bireylerin maruz kaldığı farklı şiddet türleri, yer yer masallaştırılarak, ağırlıklı olarak psikolojik roman türünde işleniyor. Son dönem romanlarının daha önceki dönemlere kıyasla toplumsal eleştiriler yapmıyor oluşu hakkında eleştirel yazılar da yazılıyor. Ancak ön plana çıkan olgulardan birey ve bireyleşmenin bu kadar önemli olduğu zaman diliminde, toplumsal olaylardan bahsetmek “demode” olarak da görülebiliyor. Nalan’ın anne, babasına, sahip olamadıklarına ve hayata karşı öfkesine yaşadığı cinsel şiddetin öfkesi de eklenir. Cinsel şiddetin, kafasında büyüttüğü, eğitimli gördüğü, idealleştirdiği hayat tarzına sahip birinden geliyor oluşu, Nalan’ın tüm insanlara ve kendine olan güvenini kaybetmesine de neden olur. Kendisinden daha “üst” sınıftan eğitimli birinin böyle bir kötülüğü yapabilmesinin, kafasında üst sınıfa dair oluşturmuş olduğu algıları yıkması Nalan’ı çok büyük bir çıkmaza sürükler. Kimseye anlatamadan, kendisinin de bir türlü anlamlandıramadan yaşamış olduğu olayın o yaşlarda oluşturduğu yüke ek olarak en yakın arkadaşından saklamak zorunda kalması nedeniyle hissettiği büyük suçluluk günlük hayatına devam edebilmesini zorlaştırır, kalıcı izler bırakır. Hissettiği suçluluk duygusunu yenebilmek için anne ve babasından alamadığı sevginin yerine, bir başka yetişkinin “sevgisini” aldığına kendini ikna eder. O yaşta yaşadığı travmanın daha sonraki yetişkin yaşamında erkekler ile kurduğu ilişkilerde oluşturduğu sorunlar da eklenerek mesele iç dünyasında daha görünür hale gelir. Nalan en sonunda kendisi de baş edemediği öfke ile kontrolden çıkar, koroda bir erkeğe şiddet uygular. Fazilet Teyze karakteri ve romanda sesin hegemonyası Fazilet Teyze, Nalan’ın en yakın arkadaşı Emel’in annesi. Görgü konusunda Nalan’ın hayatına katkısı olan, aynı zamanda Nalan’ın nefret ve imrenme duyguları beslediği, çekindiği, üst sınıfı temsil eden, kendisi gibi bir hayat yaşamayanları terbiye edilesi zavallı yaratıklar olarak gören bir karakter. Sürekli mutsuz, alt sınıfın insanlarını anlamaya uzak ve onlara karşı oldukça eleştirel, üstelik aşağılayıcı bir dile sahip. Diğer taraftan bakımlı, güzel giyinen, kendi modern tanımını dikte eden faşizanlığın bir prototipi. Romanda sık sık, sesiyle kapıcı ailesi üzerinde hakimiyet kuruyor, onları adeta yüksek rütbeli bir asker gibi emirleriyle, yüksek sesiyle hizaya getiriyor. Kapıya gelip bağırması, apartman boşluğunda yankılanan sesler, evde parkelerin üzerinde gezinen sitiletto topukların tıkırtısı, adeta yaklaşan tehlike, kurallar, aşağılanma, beğenilmeme travmalarını oluşturuyor. Koçak, metinde karakterlere ses üzerinden yansıyan şiddetin gücünü çok gerçekçi bir biçimde yerleştirmiş. Fazilet Teyze’nin beşinci kattan aşağıya doğru, yaklaştıkça geren, baskıcı, kararlı, buyurgan ayak sesleri ve daha sonra emirleri, doğruları, tehditleri adeta kapıcı dairesinde duvarlara çarparak görünmez ama hissedilen bir hegemonya oluşturuyor. Maruz kaldığı şiddet, yetişkin hayatında Nalan’ın başkalarına uyguladığı haksızlıklara, şiddete dönüşüyor. Maruz kaldığı sesli şiddet, koroda diğerleri ile şarkı söylerken onlardan solist olarak ayrışmaya çalışması, kendi sesinin diğerlerini bastırmaya, üstünlük kurmaya çalışması olarak yorumlanabilir. Koroda bulunan küçük gördüğü, “moruk”, “şişko” olarak adlandırdığı, ben ve diğerleri olarak ayrıştırdığı insanlara karşı farkında olmadan kurduğu hegemonya olarak ortaya çıkıyor. Diğer taraftan kendi hayatıyla ilgili hangi okula gideceği, hangi kıyafetleri giyeceği, nasıl davranacağı ile ilgili dikte edilen kararlar, yönlendirmeler nedeniyle yıllarca maruz kaldığı şiddet koroyu yönetme isteği olarak başkalarının üzerinde oluşturduğu hegemonya olarak kendini gösteriyor. Seçkin sınıfın kültürel sembolü olarak romanda piyano Nalan ait olduğu sosyal sınıfın insanlarından, onların yaşadığı semtlerden nefret ediyor. Müzik ile ilgilenmesi, piyano çalmak istemesi de aslında kendi sosyal sınıfına ait olmayan bir özelliğe sahip olmak isteyerek, kendi sosyal sınıfını reddetmek anlamına geliyor. Arkadaşı kadar iyi piyano çalarak başarılı olmak, sanki onu doğallıkla ait olmak istediği sınıfa götürecek, her şeyi “düzeltecek” mucizevi bir etki gibi gözüküyor. Piyano bir müzik aleti olarak diğer aletlerden sadece maddi değeri ile farklılaşmıyor, aynı zamanda çalabilmek için alınması gereken dersler, piyano için evde ayrılması gereken fiziksel alan düşünüldüğünde belirli bir sınıfın kültürel sermaye sembolü olarak romanda yer alıyor. Yetişkinliğinde de akşamları sık sık piyano çalmayı sürdürerek, geçmişinden, kötü hatıralarından kaçmaya çabalıyor. İdealleştirilen karakterin inandırıcılığa etkisi Koçak, romanında ağırlıklı olarak kadın karakterlerin yaşamlarını farklı açılardan ele alıyor. En yakından Nalan, Emel ve Ferengiz, daha sonraki halkada ise Fazilet ve Makbule. Hepsinin yaşadıkları farklı zorluklar nedeniyle karakterlerinde oluşan boşluklar, ikilemleri, özlemleri, zayıflıkları yer alırken; Nalan karakterinin olumsuz özellikleri daha derinlikli olarak ele alınıyor. Baş karakter olduğundan bu durum böyle olabilir ancak Emel veya Ferengiz’in kadın olarak yaşayamadıkları, birikmiş öfkeleri, hayal kırıklıkları, özlemleri, başarısızlıkları geri planda kalıyor. Özellikle serebral palside hastalığı olan (spastik) Ferengiz karakterinin duygu ve düşüncelerinin idealleştirilmiş formda sunulması, yaşayamadığı hayatıyla okuyucunun tam anlamıyla empati kurmasını engelliyor. Romanda çok yönlü aynı zamanda engelli insanların yaşamlarına dair sahip olunan ön yargıları yıkmak için bir karakter oluşturulmaya çabalıyorken, karakteri gerçek olamayacak kadar iyi bir yere konumlandırma riski barındırıyor. Tiyatro sahnesi olarak apartman Karakterlerinin hepsinin apartmanda oluşu, romanda dış mekân tasvirinin olmayışı, olayların apartmanın içinde farklı dairelerde geçmesinden dolayı apartman tiyatro sahnesi hissi uyandırıyor. Farklı sosyal sınıflardan insanların asansörde, kapıda, bahçede karşılaştıkları, etkileşimde bulundukları mekân olarak romanlarda apartman sık sık kullanılıyor. Beşinci Kat romanında da bu defa yukardaki ve aşağıdakiler olarak sınıfların oluşturulduğunu görüyoruz. Fiziksel olarak da farklı açılardan dışarıya bakan dairelerin tasviri, romanın giriş bölümünde okuyucuya sınıfsal farklılıklar hakkında fikir veriyor. Tiyatro tınısının hissedilmesinin nedenlerinden diğeri romandaki birçok olayın kilit ismi konumunda olan Ermeni terzi. Tiyatro oyunlarında da farklı rollerde sıkça rastlanan anlayışlı, iyi kalpli Ermeni, Rum terzi karakteri karşımıza çıkıyor. Koçak’ın sosyal medya ve selfie olgularına da yer vermesi çok yerinde olmuş. Hayatımızda yer alan bu tür gerçekliklerin sanki günlük hayatımızda yokmuş gibi çağı en yakından takip eden tür olan romanlarda bahsedilmiyor oluşu her zaman soru işareti olarak duruyor. Çok uzun bir geçmişi olmasa da son yıllarda isteyerek, istemeyerek yer aldığımız sosyal medya ve selfie gerçeklikleri bahsedilmeyi kesinlikle hak ediyor. Yazar çocukluğunda görmediği ilginin eksikliğini beğeniler ve hayatının her anını ortaya sermesi, geldiği yeri görünür kılması açısından yerinde ve ölçülü olarak kullanmış. Gülayşe Koçak (d. 1965) roman, deneme yazarı ve aynı zamanda çevirmendir. Siyah Koku, Çifte Kapıların Ötesi, Topaç, Gözlerindeki Şu Hüzün gibi romanlarının yanı sıra, Yaratıcı Yazmanın Hazzı, Demedi Demeyin adlı inceleme ve deneme türünde kitapların yazarıdır. BEŞİNCİ KAT Gülayşe Koçak Everest Yayınları, 2022 329 s.

  • PEN’den sansür yasası açıklaması: "Düşünce ve ifade özgürlüğüne bir darbe daha"

    PEN Türkiye Yazarlar Derneği tarafından “Sansür yasası” ile ilgili yapılan açıklamada yasanın sadece yazarları, gazetecileri, sosyal medya kullanıcılarını değil tüm toplumu etkilediği belirtilerek yasanın düşünce ve ifade özgürlüğüne bir darbe olduğu ifade edildi. Açıklamada: Toplumda “Sansür Yasası” diye bilinen, iktidarın ise “Dezenformasyon Yasası” diye adlandırdığı yasanın sadece yazarları, gazetecileri , sosyal medya kullanıcılarını değil tüm toplumu etkilediği belirtilen açıklamada; “Türk Ceza Kanunu’na ‘halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma’ başlığıyla yeni bir suç ekleniyor. Yasanın amacı ‘yalan haber’ ve ‘dezenformasyonla mücadele’ diye vurgulansa da, hukuka ve adalete hiçbir güvenin kalmadığı toplumun ‘Ya bizdensin ya da vatan hainisin’ diye bölündüğü ortamda, ayırımcılığın doruğa çıktığı ülkemizde, bir haberin yalan olup olmadığına; hangi haberin hakikati yansıtıp yansıtmadığına kim nasıl karar verebilir ki. Hangi bilginin gerçek, hangi söylentinin gerçek dışı olduğuna, hangisinin yayılabileceği, hangisinin asla tekrarlanmaması gerektiğine kim nasıl karar verecek. Enflasyon oranlarını Bakanlıklar ayrı, TÜİK ayrı, araştırma kurumları ayrı veriyor. Hadi bakalım hepsini atın cezaevine! ‘Türkiye’de yoksulluk var’ demek suç olacak mı olmayacak mı! Böyle muallak yasa olur mu!” denildi. PEN Türkiye Yazarlar Derneği olarak, ilk günden beri bu yasanın düşünce ve ifade özgürlüğünü hedef aldığının bilincinde olunduğu vurgulanan açıklamada şu ifadelere yer verildi; “Bugüne dek çeşitli yazar ve yayın kurumlarıyla bir araya gelip bu yasanın çıkmaması için sesimizi yükselttik. Bu yasa ile insanın anayasal hakkı olan temel hak ve özgürlüklerine düpedüz el konulmak istendiğini; İnsanlar arasında serbestçe iletişim kurma ve konuşma özgürlüklerinin engellendiğinin, hakikatin gizlenmesi için bir kılıf icat edildiğinin farkındayız. PEN’in amacı edebiyatı yüceltmek kadar düşünce ve ifade özgürlüğünü de korumaktır. Çünkü hem edebiyat hem de toplum, ancak ve ancak düşüncesi özgür, sözü özgür ortamlarda gelişebilir.”

  • İstanbul Boğazı’na dair en değerli birincil kaynaklardan

    Floransalı nümizmat ve botanikçi Domenico Sestini bu eserinde eşine az rastlanır bir Boğaziçi anlatısı sunuyor. Bir sandal gezisiyle bütün Boğaziçi yerleşimlerini ziyaret ederek başlayan eser ilk bölümde yazarın Ortaköy, Tarabya, Büyükdere ve Üsküdar’da gözlemlediği Boğaziçi bağlarına uzanıyor. Yeni kurulan bir bağda beş yıllık bir süreç içindeki tüm bağcılık uygulamalarının detaylıca anlatılırken üzüm türleri ve şarap yapım tekniklerine dair ender bulunur bilgiler veriliyor. Şöyle yazıyor Sestini: “... sizlere on dönüm arazi alıp bağa çevirmenin maliyetini nakledeceğim. İşe en başından başlayıp bağ kâra geçene kadar yapılan masrafları göreceğiz. Tabii bağa yıl yıl nasıl bakmak gerektiğini de… Bağ bakımının iyi idrak edilmesi, bağcılığın ihtimam ve sebatla yapılması gerekiyor.” Kuruş, para ve akçe cinsinden tüm masraf ve getirilerin sunulduğu tablolar ise bu ilk bölümü daha da değerli kılıyor. İkinci bölüm, Boğaziçi bostan ve tarlalarındaki zirai üretimi inceliyor. Yazar hububattan baklagillere, meyve sebzeden yabani türlere geniş bir yelpazedeki mahsul çeşitliliğini Türkçe adlarıyla sunuyor. Bu sıra dışı eser, üçüncü bölümde Boğaziçi bahçelerine uzanıyor. Sestini’nin detaylı Osmanlı bahçeleri tasvirini, modern botanik biliminin kurucusu kabul edilen Linneaus’un sistemiyle yaptığı çiçek sınıflandırması izliyor. Yazar tıpkı zirai mahsuller gibi ağaç ve çiçekleri de Türkçe adarıyla veriyor. Son bölüm ise Osmanlı av teşkilatı ve Boğaz’daki av hayvanları üzerine. Avcı sultanlara dair bir anlatı da sunan bu bölüm, Boğaz’daki ormanları incelerken hayvan varlığını da yine Linneaus sistemiyle ve Türkçe adlarıyla aktarıyor. İstanbul Boğazı’na dair en değerli birincil kaynaklardan Boğaziçi 1779, Mary Işın’ın önsözüyle Türkçede. BOĞAZİÇİ 1779 Domenico Sestini Kitap Yayınevi, 2022 Çeviri: Mert Pekdoğru 124 s.

  • İnsanın kendi hikâyesi, biraz da başkalarınındır çünkü

    2021 yılında Hiyerofant adlı romanı yayımlanan Hasan Hayyam Meriç’in ikinci kitabı Yeditepe İnsanları. Yeniden doğmak ve yeniden yazılmak isteyen Dua’nın, ama en çok İstanbul’un romanı. “Bir senedir uyuyamıyorum. Sadece kaçmak yetmiyor artık, diye düşünüyorum. Belki de güncemi dahi kendim gibi, kendim olarak tutmamalıyım, diye bir fikir parlıyor zihnimde. Yeni bir çare, yeni bir maske icat etmeliyim, diyorum. Kendime yeni bir Dua anlatmanın, onun ağzından yazıp konuşmanın sözünü veriyorum. 06.00’da dışarı çıkıyorum. Boğazkesen’e doğru koşuyorum.” İstanbul’da bir anlatıcı dolaşıyor sokak sokak. Adı Dua. Dostlarına, mahallesine, İstanbul’una dair hikâyeleriyle yürüyor. Anlatacak bir hikâyesi var ama onu anlatmak için önce başka hikâyeler anlatmalı. İnsanın kendi hikâyesi, biraz da başkalarınındır çünkü. Hasan Hayyam Meriç, 1980 yılı Haziran’ında Gelibolu’da doğdu. Anne memleketi Diyarbakır’da büyüdü. Liseyi Adana’da bitirdi. 2003 yılında Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü’nden mezun oldu. Altı yaşında dedesinin oynaması için verdiği sarı saman kâğıtlara karaladığı hayali mektuplarla yazma macerası başladı. O günden beri hayal kurmayı sürdürüyor. YEDİTEPE İNSANLARI Hasan Hayyam Meriç İthaki yayınları, 2022

  • Ayrıntı’da Ekim ayı kitapları  

    Ayrıntı'da bu ay, Tenin İtirafları, Büyük Geri Tepme, Dünyanın Bütün İşçileri, Elizabeth Finch, Alevileştirilmiş Ermeniler, Kant ve Ornitorenk, Politik İktisadın Klasik Teorileri; Düşbaz Kitaplar’dan Bir Porsiyon Sanat ve Sen Çok Seversin Bu Yemeği; Dinozor Genç’ten 41 Filozof ve 41 Yaşam, Dinozor Çocuk’tan Kuyruklu Yıldız’ın Evi ve Hayalci Deniz’in Maceraları okurlarıyla buluşuyor. 20.yüzyılın en tartışmalı isimlerinden biri olan Michel Foucault’un Cinselliğin Tarihi eserinin dördüncü kitabı Tenin İtirafları, yayınevinin merakla beklenen eserleri arasında. Fransız filozofun “Cinselliğin Tarihi”nin ikinci cildi olarak tasarladığı Tenin İtirafları’nı, felsefeci çevirmen Murat Erşen Türkçeye kazandırdı. H.Ünal Nalbantoğlu’nun 1990 yılında Berkeley Üniversitesi’nde verdiği ders notlarından oluşan Politik İktisadın Klasik Teorileri, adını alan disiplinin kökenlerini antikçağdan yirminci yüzyılın sonlarında noktalıyor. Sunuş yazısında Korkut Boratav’ın imzası olduğunu belirterek akademi içi ve dışı ekonomi politik tartışmalarına katkı sunacağını tahmin ediyoruz. Paolo Gerbaudo’nun yazdığı Kıvanç Tanrıyar’ın çevirdiği Büyük Geri Tepme, neoliberal politikaların pandemi sonrasında nasıl işlediğine ve buna karşılık dünyada sağ cenah ve sosyalist solun nasıl tepki verdiğine odaklanıyor. En güncel örnek olarak İtalya’da Mussolini’den sonra seçimleri kazanan sağ partiyi ve lideri Meloni'yi göz önünde tutarak bu kitabı rahatlıkla okuyabilirsiniz. Kant ve Ornitorenk. Bu ikisi arasında nasıl bir bağ olabilirin cevaplarını aramaya koyulan bir Umberto Eco var karşımızda! Onu daha çok romanlarıyla bildiğimiz hâlde, Eco bu kitapla felsefî, edebî ve tarihsel bilgi birikimini Kant, Heidegger, Peirce gibi düşünürlerin ekseninde altı deneme yazarak ortaya koyuyor. Kitap, Esra Kübra Erol’un çevirisiyle Ekim ayında Ayrıntı Yayınları’ndan çıkıyor. Alevileştirilmiş Ermeniler, Kazım Gündoğan’ın Dersim Ermenilerinin hikayelerinin izini sürdüğü bir çalışma. Yerlerinden edilenlerin günümüzdeki temsilcileri konumundaki kişilerle yapılmış özenli röportajlardan oluşan kitap aynı zamanda bir hafıza çalışması örneği olarak kitaplığınızda bulunmalı. Dünyanın Bütün İşçileri, Ayrıntı’nın Ağır Kitaplar dizisinden çıkacak kitap Marcel van der Linden tarafından yazıldı, Semih Gözen Esmer İngilizceden Türkçeye çevirdi. Küresel emek tarihi üzerine yazılan makalelerden oluşan kitap, bugünkü politik atmosferde mücadelenin bir tarafına bakmaya çağırıyor. Çinli genç yazar An Yu’nun kaleme aldığı, Gökçe Çalışkan’ın çevirdiği Sen Çok Seversin Bu Yemeği Pekin’in yüksek binaları arasında yaşayan orta sınıf ailelerdeki kadın kimliğine de bakmamızı sağlıyor. Kitapta sofralar ve su önemli bir yerde duruyor. Fatma Berber ve Sümeyra Gümrah Teltik’in beraber kaleme aldıkları Bir Porsiyon Sanat’ta çok farklı alanlardan başarılı isimlerle yapılan röportajlar ve yemekler yer alıyor. Sanat tarihinde yemeğin gösterim şekillerini ve hikayelerini Sevin Okyay, Zeynep Oral, Günseli Kato, Cem Mansur, Hakan Bıçakcı, Ümit Ünal, Ahmet Ümit, Zafer Yenal gibi isimlerden okuyabileceğimiz kitap ekimde okurlarını bekliyor. 41 Filozof ve 41 Kavram, Murat Erşen’in kendi kaleminden Dinozor Genç etiketiyle felsefe amatörü okurlarının karşısına çıkmaya hazırlanıyor. Kavramlarla filozofların genel düşüncelerine daha kolay giriş yapmasını sağlayan Erşen, her bölümün başında ve sonunda sorduğu sorularla tartışma alanı açmayı sağlıyor. sonunda sorduğu sorularla tartışma alanı açmayı sağlıyor. Dinozor Çocuk’tan bu ay çocukların keyifle okumak isteyecekleri iki kitap çıkıyor: Yaşar Miraç’ın çocukların merak ettiği kuyruklu yıldıza sorularını mektupla yolladığı ve Burcu Yılmaz’ın resimlediği Kuyruklu Yıldız’ın Evi ile Gülen Güler’in Deniz ve arkadaşlarının bir anda bambaşka ülkelerde katıldıkları festivalleri ve neşelerini anlattığı Hayalci Deniz’in Maceraları.

bottom of page