top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • "Dayısızlığın" dayanılmaz ağırlığı

    Burak Soyer, Özgür Eren Koç’un son romanı Dayısızlığa Övgü üzerine yazdı: "Yazar, Hakan karakteri üzerinden neresinden tutsak elimizde kalan mevcut sistemi yerin dibine sokuyor." Özgür Eren Koç’un son romanı Dayısızlığa Övgü, kılcal damarlarına kadar makam, mevki, riyakarlık, aç gözlülükle çürütülmüş bir toplumda, kendi yöntemleriyle delikler açarak, insanlara o deliklerin arkasındaki "icraatları" göstermek isteyen, damarında basılmadık yer kalmamış suskunların sesi olmaya ant içmiş Hakan karakteri üzerinden neresinden tutsak elimizde kalan mevcut sistemi yerin dibine sokuyor. Klişelerin, özel, genel, sosyal, ekonomik, politik, toplumsal hayatlarımıza gelip yerleşmesini, artık bizim bir parçamız haline gelmiş olmasını ne zamandan beri yadırgamaz olduk düşünenimiz var mı acaba? Bence yoktur. Kolayca alışıveriyoruz uzun zamandır her şeye. Cümlede kullanış biçiminde bile falso var. İnsan "her şey"e alışır mı? Normalde cevabın “Hayır” olması gerekir. Ama bizde "özlü sözü" bile var, “İnsan her şeye alışır,” diye. Ekmek 5 lira mı olmuş, elin mahkum, alışacaksın. Bu ay kaç kadın öldürülmüş, haberin var mı? Alıştık artık. Senin dirseğinden harap olmuş tüm öğretim kurumlarının sıraları seni yok mu saymış? Üç otuza tamah etmek için 15 yaşından beri girdiğin sınav sonuçlarını yok sayıp "özel mülakatla" yerine ilkokuldan doktoraya kadar birinin sırt verdiği adamı senin yerine mi geçirmiş? Sıkma kendini, çöpten kağıt toplarsın. Sana mikrofon tuttuklarında da “Bir hayalin var mı?” diye, “Hayal mayal yok,” deyip bir sonraki konteynıra geçersin. Devlete kapağı atıp, onurunu, gururunu da salla gitsin. "Yemeyen domuz" mu kalmış bu devirde. Takıver parti rozetini yakana. Bitsin, gitsin. Ama yine de dikkatli ol. Mafyayla, tarikatla, baronla fotoğraf çektirip onu makamında ağırlayan bakanlar, bürokratlar değil, "o" bankaya üç kuruş para yatırdın diye sen KHK’lı oluverirsin. Gerek yok. “Ne isterlerse” verme. Elin kalem mi tutuyor? Yazmayıver gerçekleri. Görmezden gelsen ne kaybedersin alt tarafı silah taşıyan tırları? Hayat kurtarmaya ant mı içtin? Katlanıver 36 saat nöbete. Ama çıkışta arabayı dikkatli sür. Kaza yaparsın, birileri senin hayatını kurtarmaya çalışır sonra. Katili, tecavüzcüyü, gaspçıyı, çeteyi, mafyayı, sapığı mı yakalayacaksın? 24 saatliğine alalım seni emniyetteki nöbet yerine. Madem tek maaşın var. Neden o kadar çocuk yaptın güzel kardeşim diye sormazlar mı? Bak 5 yerden maaş alana. Adam çalışmış, kendini dekan yapmış, yetmemiş rektör yapmış, kesmemiş bilmem ne daire başkanlığına getirilmiş, teyzesinin oğlunun yeğeninin eniştesini de es geçmemiş. Bir koltuk da ona ayırmış. Sen? Biri çıksın da bunlara dur desin diye, ye kendini! Ya da yeme. Çünkü öyle biri var galiba. En azından ‘kağıt üstünde’… Yani bu uzun girizgâhı yapmama neden olan konu, Özgür Eren Koç’un A7 Kitap etiketiyle yayınlanan son romanı Dayısızlığa Övgü’de. İstanbul doğumlu Koç, Yıldız Teknik Üniversitesi’nden mezun olmuş. Başta Nefes: Vatan Sağolsun gibi gişeli yapımlar olmak üzere birçok projede oyunculuk yapmış. Onu bırakıp Türk Hava Yolları’nda kabin memuru olarak görev yapmış. Burada da sendikal mevzulardan dolayı işten atılmış ve senaristlik yapmaya başlamış. İlk kitabı Bin Feet Masalları’nı da Özgür Evren Kuzu müstear ismiyle yayınlamış. Özgür Eren Koç, şimdi de Dayısızlığa Övgü kitabıyla karşımızda. Dayısızlığa Övgü’yü genel olarak bir politik polisiye romanı diye tanımlayabiliriz. Ancak türün temel sorusu “Katil kim?” bu kitapta sorulmuyor zira kim olduğunu biliyoruz. Girişte verdiğim tüm örnekler yüzünden artık damarlarında basılmamış yer kalmayan Hakan, kitapta işlenen tüm cinayetlerin faili. Hakan kendine bir görev biçmiş. Susanların, ikiyüzlülerin, "sen, ben, bizim oğlancılar" tarafından tutulan köşelerin, “Sen benim kim olduğumu biliyor musun?” cuların, dosya arasına çorba değil markalı saat parası sıkıştıranların, gencecik kızlardan yararlanıp onları sosyal medya denilen bok çukurunda rezil rüsva edenlerin sözünün geçtiği bu toplumu kendi yöntemleriyle delik deşik ederek insanların o deliklerden "içeri" bakıp orada neler döndüğünü göstermek, üryan kral ve soytarılarının "icraatlarını" bir bir afişe etmek istiyor Hakan. Peşinde de "cinayet masanın yalnız polisleri", "dayı öksüzleri" İlker, Doğukan ve Mami var. Hakan’a gıdım yaklaşamıyorlar kitap boyunca çünkü Hakan keskin zekasıyla sürekli bir adım önde onlardan. Son bir "görevi" kalıyor Hakan’ın. Onu da yapmak için hareket geçtiğinde tüm olan biteni, bunları neden yaptığını anlatıyor cümle aleme. Ve Raskolnikov’dan emanet baltasıyla “Eyvallah”ını çekiyor en sertinden. Geride de kendilerine "dayı" arayanları bırakıyor. Ne de olsa "dayılar" da "yeğenler" de bitmedi bu ülkede. Bitmez de… DAYISIZLIĞA ÖVGÜ Özgür Eren Koç A7 Kitap, 2022 128 s.

  • Nevrozluğa kapı açan durumlar

    Otuzun üzerinde kitabın yazarı ve editörü olan Turhan Yörükân, bu eserinde, benimsediği dinamik yaklaşıma bağlı kalarak, engelleme, çatışma, saldırganlık, saldırganlıkta yer değiştirme, öğrenilmiş çaresizlik ve nevrozluk denen süreçleri tarihî oluşumu içerisinde, bir irdelemeye tâbi tutmaktadır. İnsanoğlu, Savunma Mekanizmaları ve Başa Çıkma Stratejileri denen bu ve benzeri süreçleri, çocukluk hayatından bu yana, hayatının hemen her safhasında bilinçsiz, yarı bilinçli ve bilinçli olarak kullanmaya çalışmıştır. Bireysel olarak, gerçek olandan kaçmak veya korunmak için gerçeği baskı altına almaya (repression); kendisini rahatsız eden bir olayla karşılaştığı zaman onu inkâr etmeye (denial); gerçeği kendisinin kabul edebileceği bir şekle sokmaya (reaction formation), hattâ tersine çevirmeye (reversal); hedefini ve yerini değiştirmeye (displacement) çalışmıştır. Sosyolojik ve sosyal psikolojik olarak ise, politik seçimler dahil olmak üzere, etnik, dinî ve ideolojik amaçları uğruna bu mekanizmaları kullanmış; aklîleştirme, akla uygun hâle getirme (rationalization) denen bir savunma mekanizmasını kullanmak suretiyle yaptıklarını haklı çıkarmaya çalışmıştır. Turhan Yörükân, bütün bu konuları ve ısrar eden çatışmalı ve nevrozluğa kapı açan durumları, bu süreçlerin temelinde bulunan kavramsal yapı ve ilişkileriyle teorik bir irdelemeye; sadece bireysel olanı değil, grup davranışı niteliğinde olanlar da dahil olmak üzere, sosyal psikolojik bir incelemeye tâbi tutarak okuyucusu ile paylaşmaya çalışmaktadır. Turhan Yörükan 1927 yılında İstanbul’da dünyaya gelmiştir. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümden mezun olmuştur. Aynı fakültede psikoloji ve pedagoji asistanı olarak göreve başlamış ve “Kültür ve Kişilik” konusunda hazırladığı tezi ile doktora eğitimini tamamlamıştır. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde sosyoloji, sosyal psikoloji ve araştırma metodolojisi dersleri vermiştir. Felsefe, psikoloji, kişilik oluşması, şehir­konut sosyolojisi ve sosyal psikolojisi konularında yayınları bulunan yazar, bütün hayatı boyunca her türlü mitolojiye, özellikle Yunan mitolojisine büyük ilgi duymuştur. Akademik, Başvuru Kitapları, Çocuk Psikolojisi kategorilerinde eserler kaleme almıştır. ENGELLEME, ÇATIŞMA VE SAVUNMA Turhan Yörükân Doğu Batı Yayınları, 2022 Tür: Psikoloji 200 s.

  • Öykü: Ölmüşüz Haberimiz Yok

    "Güne, dün gibi, ondan önceki günler gibi, ondan da önceki yıllar gibi başlamıştım; annemin göçüp gittiğinden beriki zamanlar gibi." Burcu Kurtulan İfade Daha önce de söylemiştim şimdi de söylüyorum; “Babamı ben öldürmedim.” Ölmesini hep istedim, ama o sabah ya da gece her ne zamansa –ecel zamanı- bahsettiği kişi; ben değilim. Ölümüme sen sebep olacaksın diye yazdığı kişi, ben değilim. Ben olmak isterdim, ama değilim. Ben miydim, emin de değilim? O akşamın sabahına dönelim, -hep beraber dönelim-. Okuyanlar, meraklılar, suçlayanlar, acıyanlar, İçimde yaşayan şeytanlar ve melekler. Gelin gidelim. Sabah Evden Ayrılırken Uyandıran bir anam, seslenen bir babam, çalan bir saatim –geçen sene hurdacıya satmıştı-, olmayınca, alıştığım zamanda uyanıp kalktım. Pijamalarımın ilk katını çıkarıp içliğimin üzerine kazak ve pantolonumu giydim. Mavi kırık lavabonun köşesinde elimi yüzümü yıkayıp sıkıca saçlarımı topladım. Güne, dün gibi, ondan önceki günler gibi, ondan da önceki yıllar gibi başlamıştım; annemin göçüp gittiğinden beriki zamanlar gibi. Kapısını tıklayıp, baba çıkıyorum ben, masanın üzerine biraz para bıraktım, dedim. Buzdolabında dünden makarna var, ısıt. Önce bir şeyler ye, dedim. Yemeden, ağzına lokma koymadan içtiği zamanlar kendini kaybederdi. Daha deli deli konuşurdu. O yüzden öncesinden bir şeyler yemesi en azından daha çekilir olurdu. “Gelirken bir şey istersen Tuncer Abi’yi aratırsın.” dedim. Ses gelmedi. Gelmezdi.Seslenmezdi. Mesai Bitimi Konfeksiyondan çıkıp servise bindim. Şoför Tuncer Abi’nin –karşı komşu Güler abla’nın kocası- arkasına oturup başımı cama dayadım. Ben hep böyle gider, gelir, günü bitirim. Tuncer Abinin telefonu çaldı. Bas konuştan konuştuğu servis arkadaşlarıyla konuşurdu sık sık ama çalıyorsa Güler Abladır. Konuşmalarını dinlemeyi severdim. Çiçeğim demesi hoşuma giderdi. Çiçek gibidir Güler abla. Sevildikçe açar. Çiçeğim demeden, tamam geliyoruz, dedi ve kapadı. Eve varana kadar gözlerimi kapadım. Önce, intihar edip beni babamla yalnız bırakan annemi öldürdüm sonra, rakısına zehir koyup babamı. En son kendimi öldürmek istedim ama yine korktum. Hepsinden korkup, geçtiğimiz yolları, evleri, arabaları izledim. Herkesi evlerine bırakıp beraber servisten indik. Bende geliyorum bekle, dedi Tuncer abi. Gittik. Eve doğru yürürken elini omzuma koyup sıktı. Yavaşladım. Yüzüne baktım. Bir şey demedi. Hep derdi; diyecek bir uyarısı, tembihi, tesellisi, olurdu, ama bu sefer demedi. Dudaklarını kemirdi, diyemedi. Evin olduğu sokağa girmeden çöpün kenarında babamın yattığı döşeği gördüm. Rulo yapılıp iki büklüm çöpün kenarına yaslanmıştı. Yanından geçerken ağır sidik kokusunu duyunca utandım. -Kim bilir ne haldedir. Eşek kadar herif sızdığı yerde geberip gitse.- Kapının önünde bizim eve daha önce hiç gelmemiş ayakkabı kalabalığını görünce durdum. Kapıyı, üzerindeki anahtarla açıp girdik. Arkamda Tuncer abi, eli omzumda. Yine sıktı. Ölmüştü. “Geldi. Kızı geldi.” “Güler nerdesin, geldiler.” Gelmiştim. Bir türlü hoş gelemediğim evime bugün hoş gelmiştim. Güler abla’yı görünce sarıldım. Sıkıca sarıldım. Öğle yemeğini kapıya koyup birkaç kez tıkladım, dedi. Yüzüne baktım. Bir şey demeden dinledim. “Baktım tabağı almamış açtım kapıyı. Ses gelmeyince aha çaycının çırağına seslendim. İlkin o gördü. Abla ölmüş bu deyince içeri girmek istedim. Çıplak, deyince de çekildim.” dedi. Göğsüne sakladığım yüzümü çıkaramadım. “Attık ne varsa. Koku da çıksın diye kapısını çekip camları açık bıraktık.” dedi. Kimsenin dokunmadığı saçlarımı severek: “Belkim görmek istersin diye de kimseye haber etmeden seni bekledik.” dedi. “İyi yapmışsın abla” dedim. “Allah razı olsun.” –temizleyip bana bu kadar enkaz bırakmadığın için senden razı olsun demedim ama onu demek istemiştim.- Kalabalık susmuş beni izliyordu. Odasına doğru yürüdüm. Kapıya açarken biri başıma örtü sarıp günah başın açık girme, dedi. Diyen kimdi bilmiyorum ama babamın kıçını yıkadığımdan haberi olmadığı kesindi. Yerde yatıyordu. Sigaradan kurşunlanmış delikli kirsik çarşafa sarılmış yatıyordu. Rulo gibi. Yanında döşeğinin altına koyduğumuz eski koltuğumuzun kırlentlerinden zayıftı. Nerdeyse yerle bir olacakmış. Yemeğini yeseymiş biraz şişkin olurmuş. Gerçi altına da sıçmış içinde bir şey kalmamış. Bütün kötülüklerini bırakmadan gitmemiş, diye geçirdiğimi arkamdaki kalabalık anlamamıştı. “Allah sabır versin. Zor, yalnız kalmak. Kolay mı.” -Dün hurdaya verdiği eski televizyonla- “Hem ana hem baba yok.” -Rakı alacaktı- “Kolay değil.” -İçmiş midir- “Başın sağ olsun.” -İçmediyse geri verip parasını- “Allah rahmet eylesin” -Alabilir miyim ki? Kavrulan helvanın kokusunu duyunca acıktığımı hissettim. Odadan çıkıp dua okunan kalabalığa karıştım. Kahveden getirilen sandalyeleri görünce istenseydi evin ne kadar da sıcak ve misafirperver bir yuva olabileceğini hayal ettim. “Kızın mektuptan haberi var mı?” -Tüller yıkansaydı ferahlık gelirdi eve.- “Bilmem, daha söylememişlerdir. Baksana…” -Sobanın –hurdaya satılan- muşambasını ne diye kaldırmamışsam…- “Ne kadar sakin. İnsan bir damla dökmez mi.” Elime tutuşturulan tabağa bakıp ağladım. “Zehirlenmiş, içi dışına çıkmış dediler.” Yalnızlık yine tabağımda duruyordu. Mektup Kalabalık dağıldıktan sonra evde, babam, ben, Güler abla kaldık. “Kolay değil biliyorum ablacım ama hayırlısı böyleymiş” dedi. “Öyleymiş.” dedim. “Çırak, yerde bir kâğıt bulmuş. Belli ki okumuş, mırıl mırıl konuşuluyordu. Duydum. Vermesem olmaz. Versem içim huzursuz.” “Ver abla.” “Tamam vereyim de okumak zorunda değilsin yırt at istersen. Ben gözümün ucunu bile değdirmedim. İçin rahat olsun” dedi. “Bilmediğin, görmediğin bir şey bıraktı mı ki!” Mektup dediği biranın kâğıdını söküp boş yerine “ölümümden sen sorumlusun herkes bilsin katilsin.” yazmış. Biz birbirimizin katiliydik. Doğru. Ben doğduğum gün, annem evlendiği gün, babam annemsiz kaldığı gün; ölmüşüz. Katilimiz sevgisizlik. Yazın. Okuyun. Bilin.

  • Pergamon'un tarihi ve eşsiz güzellikleri yeniden canlanıyor

    Arkeolog, akademisyen Nesibe Çakır'ın romanıyla, genç okurlar Pergamon'da tarihsel bir yolculuğa çıkarken, arkeolojinin büyülü dünyasının da kapıları aralanıyor. Roma'ya bağlı Pergamon kentine yeni bir vali atanmıştır. Valinin karısı Crispina kendisine boş bir ev seçmek yerine, kentin en eski evlerinden birinde oturmayı istemiş, Arete'nin ve atalarının yüzyıllardır yaşadığı evi ellerinden alıp oraya yerleşmiştir. Arete'nin evini geri kazanmak için başlattığı mücadele, onu yeni tanıştığı Plin'le birlikte şehrin kadim gizemlerine ve atalarından kalma sırlara sürükler. Pergamon'un krallık hazinesi tehlikede midir? 2014 yılında UNESCO'nun Dünya Kültür Mirası listesine aldığı Pergamon'un tarihi ve eşsiz güzellikleri, arkeolog, akademisyen Nesibe Çakır'ın bu romanında yeniden canlanıyor. Okurları dönemin gündelik yaşamına, pazar yerlerine, kütüphanelerine, aile sofralarına davet eden romanın sonunda, kentin tarihsel bağlamına; siyasi, kültürel, sanatsal özelliklerine değinen bölümler yer alıyor. Nesibe Çakır 1967'de Simmern, Almanya'da doğdu. Mersin'de geçen okul yıllarından sonra, hayalini gerçekleştirdi ve İstanbul Üniversitesi'nde Klasik Arkeoloji okudu. Almanya'da Klasik Arkeoloji, Ön Asya Arkeolojisi ve Sanat Tarihi dallarında eğitimine devam etti. Çocukluğunda tatillerini geçirdiği kırsal ortamlar, doğaya ve hayvanlara olan ilgisini arttırdı. İlk fantastik tarihi roman kurgusunu Assos kazısında, öğrenciyken tasarladı. O hikâye hiçbir zaman kâğıda dökülmemiş olsa da, yıllar sonra başka serüvenler yazma sürecini başlattı. Müzelere, kütüphanelere ve eski haritalara ilgi duyan Nesibe Çakır, Mersin Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nde başladığı öğretim görevliliğine şu an Çukurova Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nde devam ediyor, eşi ve kızıyla birlikte Adana'da yaşıyor. PERGAMON'UN KAYIP HAZİNESİ Nesibe Çakır Resimleyen: Yusuf Tansu Özel Tür: Serüven Yaş aralığı: 9, 10, 11 + 192 s.

  • Nerede koptuk, neden geri dönemiyoruz, geri dönersek ne olur?

    İlkay Yılmaz, Deniz Gezgin’in ikinci kitabı YerKuşAğı üzerine yazdı: "Okuyabilirseniz kuş kadar hafif, su kadar çözücü ve sıkıştırılamaz, ses gibi ele geçmez bir metin." İlkay Yılmaz YerKuşAğı Deniz Gezgin’in ikinci kitabı. Sel Yayıncılıktan çıkmış. Kısa ama oldukça yoğun, okuru zorlayan bir metin. Kitabın ilk paragrafının son tümcesi "hikâye edilmişlerin olmadığı arı bir gök suyuna varacak" ifadesiyle bitiyor. Bundan mekânın başka bir boyutta veya evrende kurulmuş olduğunu anlıyoruz. Hemen ardından sesin gücünü görüyoruz. Metin, anlamın seste toplandığı gerçek duymanın fevkalade bir şey olduğu bir dünya kurmuş. Okuduklarımızdan geçek bir duyma hali varsa söze gerek yoktur, ne zaman ki sesten söz koptu insanın felaketi oldu anlamını çıkarmak mümkün. Layıkıyla yapılan bir okumada metin, modern insana kendisiyle yüzleşebilmesi için içinden geçtiği tarihsel süreci gözden geçirmesi gerektiğini anımsatarak şu soruları soruyor. Nerede koptuk, neden geri dönemiyoruz, geri dönersek ne olur? Yazar, metnini doğayla insanın kavuşmasının imkansızlığı üzerine kurmuş. Modern insanın doğuşunun hikayesini anlatırken modern ve ilkel dünyaya farklı dillerle bakmış. İnsanın bedeniyle kurduğu ilişki zihin tarafından yönetilir. Zihnin yapılanmasını sağlayan ise dildir, ama dil iktidar odaklı çalışır. Yazar bu kaygılarla var olan dille yeni bir dil kurmaya çalışmış. Bu yüzden Mitolojik varlıkların ya da beşer olmayanların anlatıldığı bölümlerde kullanılan dil zorluyor. İçinden çıktığımız ve bir daha dönemeyeceğimiz dünya bizden uzaklaştıkça dil de anlam da bizden uzaklaşıyor, simgeleşiyor. Sesin söze yenildiğine yaslanarak süren, anlam dünyası geniş, son derece dikkatle, yapı sökümüne uğratarak okuma gerektiren bir metin YerKuşAğı. Ne kadar iyi okunsa da acaba metni yeteri kadar iyi anlayabildim mi, hissedebildim mi kuşkusu asılı kalıyor okurda. Gezgin, anlaşılmayanı sezdirmeye yönelik biçimsel tercihiyle, mitolojiden de yararlanarak özgün bir metin yaratmış. Çingene Mitolojisinden, Toynaklı Sarmaşık Hagrin (Pan’ı ve doğayı simgeliyor), güçlü sezgileri olan, engelli, hasta, küçük kız Moy dişbudaktan(zeytingillerden) düşen olarak çıkar karşımıza, yeryüzünün hafızasını, aslında bütün kuşları temsil eden kara kuş Şuri(töz)(can), köpek sesleri çıkaran bir geyik türü olan Cice, bir beşer olan Moy’un avcı babası Asil Derbentçi kitabın kahramanları. Kahramanlar kronolojik zamanın dışına çıkmak, dünyayı bütünlüklü olarak görebilmek için seçilmiş. Hagrin, Moy, Şuri ve Cice birlikte tuza yürürler. Dile tuz basmak algıları parçalama, her şeyi yeniden düşünme, çürümeyi belki de sesin söze dönüşmesini engelleme isteği (modernleşme karşıtı) olabileceği gibi kurmacayı alt üst etme isteği de olabilir. Hagrin, zaman zaman insanlık tuzağına düşen Moy’u uyarır. Böylece tuzla Moy’un içindeki beşeri sökmeye çalışır. Bu yeniden olmaya veya dönüşüme yorulabilir. İlerleyen sayfalarda Moy’un beşer olduğu zamana, babasının sofrasına bakarız. Sömürenin egemene, egemenin entelektüele dönüşmesini izleriz. Yer yer varlık felsefesine de değinilir. Ra ve Rin (zihin ve beden), Pan’ın doğuş hikayesidir. Sona doğru Dilbaz ortaya çıkar ve metin kapitalizmden ve sanayileşmeden söz ederek derdini açık eder. Ağırlık, hafiflik, yük, su, damla, ıslaklık, yumuşaklık, iç, ses, zil, çıngırak, söz, dil, yangın, duman, tüy, kanat, gaga, tuz, yara, yabanıl, yaban, uyku, polen, sarmaşık, yaprak, filiz, tomurcuk, çiçek, dal, ağaç, ölü, ölüm, dönüşüm, güneş, gezegen, ay, yıldız, ateş, zehir, katran, gece, gündüz, soluk, nefes, hava, siyah, kara, buruk, tat, çamur, kum, kaya, halka, duru, can, ışık, çiy, gibi kavramlar kitap boyunca kullanılan, anlamı kuvvetlendiren sözcükler. Distopyadan ütopyaya dönme çabası da seziliyor metinde. Okuyabilirseniz kuş kadar hafif, su kadar çözücü ve sıkıştırılamaz, ses gibi ele geçmez bir metin. İyi ki okudum diyorum… YERKUŞAĞI Deniz Gezgin Sel Yayıncılık, 2017 91 s.

  • Öykü: Nebbaş

    "Yolunu çevirip soracak olsalar şeytana, şeytanlığını yapar: 'Görmedim, bilmiyorum, yapmasaydı, zorla mı yaptırdım.' der. Satıverir oracıkta Ademoğlunu. Ademoğlu öyle midir ya nefsini temize çekiverir de 'şeytana uydum yaptım' der gösterir o da şeytanlığını." Elmas Tunç Sizlere birazdan nakledeceğimiz vaka, hazin bir günahın, ibret dolu neticesinden ibarettir. Dinleyenler tarafından kimi cihetlerden muğlak karşılanan bir hadisedir. Hatta müspet ilimler nazarında tam bir deli saçmasıdır. Elbette inanıp inanmamak size kalmış. Dededen toruna anlatıla anlatıla belki de sözün özüne su katıla katıla günümüze dek ulaşmıştır. Vakıa, olayı, zavallı Salih'ten bizzat dinlemeniz de pek mümkün değildir. Zira muhayyilesi zedelenmiştir. Sadece hatırladığı, güneşin bir mızrak boyu yaklaşıp tenini harladığı sonra da tere buladığıdır. Ağzından peltekçe ve şuursuzca "güneş yaktı, güneş yaklaştı, Salih gazaba uğradı" gibi kelimeler dökülür. Öteden beri kimseyle pek konuşmayan bir gençtir esasında. Lakin bu cümleler dışında hepten konuşmaz olur. Aklını alıp onu divaneye çeviren -biraz sonra anlatacağımız- pek müthiş bir vakadır. Halkın sonradan sonraya dillendirdiğine göre meczup olmuştur Salih, yaşadığı şedit korku hasebiyle. Kimin naklidir, rivayet sahipleri, emin kimselerden midir bilinmez, isimleri de zikredilmez. Fakat teferruatıyla nakledildiğine göre bu batıni hadisenin zihinlerde faraziye olarak ete kemiğe büründürüldüğü de muhakkaktır. Anlatıldığına göre mezarlık civarında perişan bir halde ardına baka baka koşarken görülmüş. Âdeta kaçar gibi... Bu elim vakayı, buyurunuz bir de bizden dinleyiniz olaylara vâkıf olmanız açısından. Hâli hal değilmiş Salih'in, dediklerine bakılırsa. Sıtmaya tutulmuşçasına titrer dururmuş. Sanki başka biri gelmiş onun yerine; bedenine kurulmuş o gün bugündür. Aklı firar edenlere mahsus tuhaf hallere bürünmüş. Gözleri yuvalarından fırlamış bir şekilde ve insanı tedirgin eden bakışlarla mütemadiyen koşuyormuş. Gece karası saçları apakmış. Salih için şehadet edenlerin beyanları, ne noksan ne fazla; tam da bu şekildedir. El alem tarafından ilk başta cin çarpması sanılsa da işin rengi sonradan belli olur. O lanetli gecenin evveline dönecek olursak, Salih, gassaldır esasen. İstanbul'da Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilecek olan mevtaları gasilhanede yıkayarak öte aleme pirüpak bir vaziyette hazır eder. Bundan mütevellit, kimin ağzında altın dişi vardır bilir. Öte tarafa tek götürülen dünyalığın peşindedir. Bu yola meyletmesinin sebebi hikmeti, babası Çolak Rıza'nın haram lokmasının tesiri midir yahut kendi aç gözlülüğü müdür orası muamma... Bedenin uykuya teslim olduğu vakitlerde o da nefsine teslim olur tam bir gassal gibi. Nefsi buyurur, o söker altın dişi taze ölünün ağzından. Bunda şeytanın iğvası da vardır elbet. Lakin yolunu çevirip soracak olsalar şeytana, şeytanlığını yapar: "Görmedim, bilmiyorum, yapmasaydı, zorla mı yaptırdım." der. Satıverir oracıkta Ademoğlunu. Ademoğlu öyle midir ya nefsini temize çekiverir de "şeytana uydum yaptım" der gösterir o da şeytanlığını. Neyse efendim sadede gelelim. Çok söyleyip bezdirmeyelim. Kiramen Katibin değiliz. Millet yine bildiği gibi söylesin, biz de bildiğimizi aşikâr edelim ki okur için hiçbir cihet muallakta kalmasın; biz de böylece vebalden kurtulmuş olalım. Velhasıl gayemiz budur hassaten. Ah zavallı Nebbaş Salih! Yalnızca ayın şavkının etrafı aydınlattığı o malum gecede, el ayak çekilince, gündüz yıkayıp kefenlediği mevtanın kabrini kazma kürekle açmaya koyulur. İlk vukuatı değildir kendisinin. Hiç kimse onun gibi kendi halinde bir gassaldan şüphelenmez. Ölüye el uzatmak kimin haddine! Beşer bir kez şaşmaya görsün işte! Nerede kalmıştık! Efendim vefat eden zat, eşraftan namlı ve mütedeyyin bir tüccar olan Altunizade Refik'tir. Kimsenin hakkını yediği ne görülmüş ne de duyulmuştur. Tadili erkân sahibi bir muhteremdir kendisi. Hak vâki olmuş, ecel onun da kapısını çalmıştır. Ağzında, ayın on dördü gibi parlayan iki altın diş, Salih'in iştahını kabartıp nefsini galeyana getirir. Cırcır böceklerinin nağmelerine ve baykuş seslerine karışır kazma kürek sesleri. Kan ter içinde kalan Salih'in yüzünde kirli bir gülüş belirir. Tıpkı bir vakitler babasının kimi geceler eve eli dolu geldiğinde takındığı tebessümün aynısıdır. Gururla gerinerek anlatır oğluna, zabitlere yakalanmadan hanelere nasıl girip sonra da enselenmeden sessizce sıvışıp kaçtığını. Çekirge misali işte... Sıçrayamaz üçüncüsünde. Verilen hüküm neticesinde babasının gömlek kolundan sağ taraftakinin nasıl boşlukta sallandığı düşer aklına. Bir an korkar, içindeki çocuk Salih. Vazgeçmek ister. Nebbaş olansa diklenir sol omzunun üstünden. "Amma da korkakmışsın be!" diyerek azarlar öteki kendisini. Babasının çuvalı dolu geldiği zamanlardaki tamahkâr gülüşü belirir yüzünde yeniden. Nasıl belirmesin ki harama elinin uzanmasına ramak kalmıştır. Nihayet toprağı köstebek misali eşe eşe mevtaya ulaşır. Durup etrafa kulak kabartır. Kulağına yalnızca civarda birbiriyle hırlaşan köpeklerin sesi çalınır. Kazıldıkça ölü kokusuna bulanmış yaş toprağın kokusu ilişir burnuna bir de otların ıtırlı kokuları. Kefeni aralamadan son bir kez etrafı kolaçan eder, kulaklarını tehlikelere karşı nöbetçi diker. Yalnız olduğundan emin olduktan sonra besmeleyle mevtanın yüzünü açar. Fakat o da ne? Gözlerine inanamaz! Dehşete kapılır. Zira yüzündeki kefeni araladığı zat, bizzat kendisi değil midir? Donar kalır ne yapacağını bilmez bir halde bir süre. Kafasına dank ettiğindeyse göğüs kafesinde çılgınca atan kalbi, bu dehşetli manzara karşısında çaresizce titreşir ve yığılıverir. Bir vakit sonra yattığı zifiri karanlıkta gözlerinin perdesi aralanır ve neler olduğunu anlamaya çalışır. Sağı solu topraktır ve üstünde kımıl kımıl gezinen börtü böcek vardır. Kalkmaya çalışır ayağa. Kundak misali sarılıdır kefene. Beceremez kalkmayı. Kendisine doğru eğilen kişi ise gündüz yıkadığı mevta, Altunizade Refik'tir. Elinde tuttuğu kerpeteni ağzına doğru yaklaştırır. Lakin Salih, istese de mukavemet gösteremez. Çünkü kolları ve bacakları pelteden farksızdır, can yoktur. Az sonra duyacağı şiddetli azabı düşündükçe tere batmakta, ayın yerinde kızgın güneşi gördükçe yattığı yerde çaresizce erimektedir. Sanki sûra üfürülmüş de kıyamet kopmuştur. Mahşer yeri Salih'in yattığı kabirdir. Güneş yaklaştırılmış ya da cehennemden bir pencere açılmış gibi gece olmasına rağmen Salih şıpır şıpır terler. Boğazı kurur, dili dışarıya sarkar. Aman dilemek ister fakat açamaz ağzını; bir tek laf edemez. Acı çığlıkları göğe ulaşır sanki. Medet isteği gazap dolu alevden bir topuzla suratına çarpılır. Kerpetenin ucunda sallanan kanlı bir diş... Bir gök gürültüsü duyulur ötelerden, mezarın içine bir yıldırım düşer. İkinci kanlı diş de kerpetenin ucundadır. Kerpetense Altunizade Refik'in ince ve kupkuru ellerinin arasındadır. Salih acı içinde siyah, simsiyah bir boşluğa çekilir. Karanlık yutmuştur rahmine. Zaman mefhumu kaybolmuş, dürülüp bükülmüştür sanki vakit. Balığın karnındaki tövbekâr Yunus olmak nasip olur mu öyle herkese? Ağzında duyduğu tarifsiz acıyla yeniden açar gözlerini. Etrafı karanlıktır. Elini ağzına götürür. İki ön dişinin olduğu yerde yapışkan, kanlı bir boşluk vardır. Eli sert bir şeye değer sonra. Yoklar bakar ki yanında yatan mevtanın kafasıdır. Çığlık atarak çıkar mezardan. Ardına baka baka koşarak kaçar, nereye gittiğini bilmeden. Üstü başı toz toprak içindedir. Meyhaneden çıkan delikanlılara çarpar; görmez bile onları. Ertesi sabah, açılmış mezarı konuşur herkes ve gecenin bir yarısı tabanı yanık it gibi koşan, çığlık atan Salih'i. Yerin kulağı duymuştur o gece olanları. Lâkin gözü de görmüş olmalıdır ki arzın, meczup Salih'in üstünden çekmez senelerce gazap dolu bakışlarını.

  • Futbol, çocuk Javier’in gözünde, kahramanların ve kötü adamların geçit töreni

    Futbol, çocuk Javier’in gözünde, kahramanların ve kötü adamların geçit töreni, hayatın temel değerlerini öğrenmesine yardım eden bir destandır. Yetişkin Javier’in gözünde ise bir mizaç, kişilik, fedakârlık ve dayanışma gösterisidir; duygu, hatıra ve nostalji, özellikle de nostalji gösterisi. “Hafızası olanların bildiği […] gibi, solcular ve cumhuriyetçiler, yani İç Savaş’ın kaybedenleri, ‘Real’ sıfatının kuşkusuz çelişkisine rağmen Madrid’i Atlético’ya tercih ediyorlardı. Real Madrid kuşatılmış ve bombalanmış şehrin ismini taşıyordu, Atlético Aviación ise (Atléti’nin başlangıçtaki ismi buydu) Francocu pilotların, tam da zalimce başkenti bombalamaya kendini adayanların takımıydı. Oyuncularımız arasında az ‘kızılcık’ olmadı, Del Bosque, kaleci Miguel Ángel, […] Breitner […], ve sadece ellili ve altmışlı yılların Avrupa zaferleri, diktatörlük rejiminin tüm fırsatçılığıyla takıma yanaşmasına neden oldu, takımın rejime değil.” Edebiyatçılar ile futbol arasındaki ilişki yeni değil. Camus ve Nabokov delikanlılıklarında kaleciydiler. Öyle ki Camus insan ahlakına ilişkin bildiği her şeyi futboldan öğrendiğini söyler. Marías da futbola düşkünlüğünü asla inkâr etmeyen edebiyatçılardan. Hem de çocukken sol açık oynayan bir topçu. Javier Marías (Madrid, 1951). Çocukluğunun bir kısmı, babasının çeşitli okullarda ders verdiği ABD’de geçti. Madrid’deki “Colegio Estudio”dan mezun oldu. Marías yazmaya erken yaşlarında başladı. “Mientras ellas duermen”deki hikâyelerden biri olan “La vida y la muerte de Marcelino Iturriaga”yı yazdığında 14; ilk romanı “Los dominios del lobo”yu yazdığında ise 17 yaşındaydı. Madrid Complutense Üniversitesi’ne girince, İngilizceden İspanyolcaya çeviri yapmaya başladı. Updike, Hardy, Conrad, Nabokov, Faulkner, Kipling, James, Stevenson, Browne ve Shakespeare İspanyolcaya çevirdiği yazarlar arasındadır. 1979 yılında Sterne’ün eseri “Tristram Shandy”den yaptığı çevirisiyle “Premio de traducción Fray Luis de León”a layık görüldü. 1983-1985 yıllar arasında Oxford Üniversitesi’nde İspanyol Edebiyatı ile Çeviri Kuramları dersleri verdi. Marías 1986’da “El hombre sentimental”ı, 1988’de de konusu Oxford Üniversitesi’nde geçen “Todas las almas”ı, 1992’de “Corazón tan blanco”yu (Beyaz Kalp, YKY, 2016) yayımladı. 1994’te çıkan romanı “Mañana en la batalla piensa en mí” (Yarın Savaşta Beni Düşün, YKY, 2016), Venezuela “Premio Rómulo Gallegos”a layık görüldü. Marias’ın 1986’dan itibaren yazdığı romanların kahramanların hepsi çevirmenlerdir. Bunda bizzat çevirmen olarak yaşadıklarından esinlenmiştir. 2002’de Marías üçlemesinin ilk kitabı olan “Tu rostro mañana 1. Fiebre y lanza”yı (Yarınki Yüzün, Cilt 1: Ateş ve Mızrak, Metis Yay., 2011), 2004’te ikinci cildi “Tu rostro mañana 2. Baile y Sueño”yu (Yarınki Yüzün, Cilt 2: Dans ve Rüya, Metis Yay., 2011), 2007’de son cildi “Tu rostro mañana 3. Veneno y sombra y adiós”u (Yarınki Yüzün, Cilt 3: Zehir, Gölge, Veda, Metis Yay., 2012) yayımladı. “Los enamoramientos” 2011’de (Karasevdalılar, YKY, 2015), “Así empieza lo malo” ise 2014’te (Acı Bir Başlangıç Bu, YKY, 2018) yayımlandı. “Berta Isla” ise 2017’de (YKY, 2019) okurlarıyla buluştu. Şimdiye kadar, roman, öykü, deneme türünde pek çok kitabı yayımlanan Marías’ın eserleri elliye yakın dile çevrilmiştir. Marías, “Reino de Redonda” adlı küçük çaplı bir yayınevi işletmektedir. Haftalık olarak “El País” gazetesine yazılar yazmaktadır. 2006’da “Real Academia Española” üyeliğine seçildi. 2013’te prestijli bir ödül olan “Prix Formentor”a layık görüldü. VAHŞİLER VE DUYGUSALLAR Javier Marías Yapı Kredi Yayınları, 2022 Çeviri: Selay Sarı 160 s.

  • Kraliyet Treni’nin son yolculuğuna hoş geldiniz!

    Deniz Poyraz, Kraliyet Treni Hırsızı - Trende Macera adlı kitap üzerine yazdı: "Bazıları için tren yolculukları bir noktadan diğerine ulaşmanın en güzel ve en eğlenceli yoludur. Fakat Kraliyet Treni’nin son yolculuğu esnasında yaşanan bir hırsızlık olayı, bir anda tüm yolcuların tadını kaçırıveriyor. Harrison, yeni arkadaşı Lenny ile birlikte bu olayı çözmeye yelteniyorlar." Deniz Poyraz Başkahramanımız Harrison Beck, on iki yaşında bir oğlan. Ve şimdi pek gönüllü olmadığı bir tren yolculuğuna çıkmak zorunda. Annesi bir kız çocuğuna hamile, doğuma da az bir zaman kalmış vaziyette. Yani anne ve babasının önlerinde, ilgilenmeleri gereken çok önemli bir mesele var. Harrison bir süre “ayak altında” olmasa iyi olacak. Ailenin elindeki en parlak fikir de Harrison’ı, dayısı Nathaniel’a emanet etmek. Nathaniel, yakında uzun bir tren yolculuğuna çıkacak ve küçük bir yol arkadaşının refakati, onun için de hiç fena bir fikir değil aslında… Bu, öyle alelade bir tren yolculuğu değil elbette. Sanayi Devrimi esnasında keşfedilen buharlı makinenin icadıyla, koca koca kentleri birbirine bağlayan demiryollarının üzerinde yapılacak unutulmaz bir yolculuk. Bu, İngiltere’ye ve İngiliz halkına sayısız faydaları olmuş Kraliyet Treni’nin yeryüzündeki son seferi. Harrison’un dayısı Nathaniel da aslında pek sıradan biri sayılmaz. Kendisi, kariyerinin zirvesinde genç bir yazar. Genellikle gezi yazıları kaleme alıyor ve şimdiki yazısı da Kraliyet Treni’nin son yolculuğuyla ilgili olacak; üstelik Telegraph’ta yayınlanacak! İlk bakışta her şey yolunda gözüküyor: Parlak kırmızı renginde, çatısı ışıl ışıl ve bembeyaz heybetli bir tren. Lokomotifte buharın çıktığı yer şahin burnu gibi etkileyici duruyor. Tekerlerin üstünü kaplayan metal etekler homurdanır gibi sesler çıkarıyor, kocaman ve simsiyah tekerler gizli birer silindir gibi usul usul dönüyor. Tren, raylar üzerinde yol aldıkça buhar, dışarıdan asla belli olmayan demir borulardan ürkütücü bir görkemle gökyüzüne yükseliyor ve semada dans ediyor. Lokomotif, kadim ve devasa bir ejderha gibi soluyarak yoluna devam ediyor. Velhasıl, kahramanımız Harrison’ın başta istemeyerek katıldığı yolculuğun seyri, beklenmedik olaylarla birlikte çetrefilli bir hâle bürünüyor. Evvela, trenin son kompartımanı bir seyirlik vagon. Baştan ayağa camdan inşa edilen vagonun içini yemyeşil tropikal bitkiler süslüyor. Köprülerden, tepelerden, vadilerden geçerken yolcular gökyüzünü ve doğayı keşfetmeye, kasabaların ve köylerin günlük yaşantısını seyretmeye doyamıyorlar. Kraliyet Vagonu’nda Kraliçe’ye ayrılan bir süit göze çarpıyor. Yolcular, savaştan önce Kral Beşinci George için inşa edilen görkemli vagonu gezip, okuma salonu olarak düzenlenen vagonun kütüphanesinden yararlanabiliyorlar. Kısacası birbirinden ünlü ve şık yolcularıyla Kraliyet Treni, son yolculuğuna tam gaz devam ediyor! Çoğu kişi için tren kompartımanları, kutu şeklinde mutluluklardır. Hatta bazıları için tren yolculukları bir noktadan diğerine ulaşmanın en güzel ve en eğlenceli yoludur. Fakat Kraliyet Treni’nin son yolculuğu esnasında yaşanan bir hırsızlık olayı, bir anda tüm yolcuların tadını kaçırıveriyor. Harrison, yeni arkadaşı Lenny ile birlikte bu olayı çözmeye yelteniyorlar. Lenny makinistin kızı olduğu için, trenin tüm kompartımanlarının gizli noktalarını, geçitlerini ve gizemlerinin avucunun içi gibi biliyor. Defterlerine şüphelendikleri yolcuların isimlerini yazıyorlar ve her yolcuyu bir dedektif titizliğiyle teker teker değerlendirmeye başlıyorlar. Acaba Harrison ve Lenny, mücevher hırsızını yakalayabilecekler mi? Unutmayın: “Masum olduğu ispat edilene kadar herkes suçlu!” Neticede, Kraliyet Treni Hırsızı, anlatımındaki akıcılık bir yana, her bölümde zirvede tutmayı başardığı heyecan duygusuyla ve okurda yarattığı merak ile okunmayı hak eden bir roman. Ayrıca, Elisa Paganelli’nin oldukça keyifli karakalem çizimleri, hikâyenin akışına oldukça yaraşır katkılar yapıyor ve macerayı daha eğlenceli bir hâle getiriyor. Ayrıntı Yayınları’nın Dinazor Genç dizisinden yayımlanan bu güzel kitabı İngilizce aslından dilimize Zeynep Kadirağagil çevirmiş. İyi okumalar… KRALİYET TRENİ HIRSIZI - TRENDE MACERA M. G. Leonard, Sam Sedgman Genç Dinozor, 2022 Çizimler: Elisa Paganelli Çeviri: Zeynep Kadirağagil 288 s.

  • Öykü: Kefilim olur musun?

    "Şiir yazarım diye kalem kâğıt vermiyorlar. İtibarımız iki paralık. Şairleri seven yok. Hor gören çok..." Selma Elhan – Melih Elhan Masanın başında oturan kadın tanıdık geldi. Bilekten kavradığı elini masanın üzerine sabitlemişti. Ona doğru yürüdüm. Saç bandı ile çerçevelediği yüzünü görünce şair Çiğdem’i tanıdım. Dudakları kıpır kıpır, uzaklara bakıp sözcükleri sıralıyordu peşpeşe. Ezber mi yapıyordu? Çiğdem’i kaybetmemiş miydik? Ne kadar oldu aramızdan ayrılalı? Burada ne işi var? Birden korkuya kapıldım. Ben neden buradayım? Çiğdem başını çevirip benden tarafa baktı. “Sen de mi geldin? “ “Hayır ben aynı yerdeyim. Gece gezmesi benimki.” Yine de emin değildim. Gerçekten aynı yerde miydim? Çiğdem gülümsedi: “Korkma, sadece rüyana girdim.” Yatar yatmaz uyumuşum demek. Rüyada olduğumun farkında değildim. Derin bir nefes aldım. İçimdeki sevinci Çiğdem’den saklamaya çalıştım. “Seni görmek güzel. Ne yapıyorsun burada? Yine şiir mi?” “Şiir ya!“ “Kalem kâğıt nerede?” “Yasak.” “Nasıl yani?” “Hani, hep konuşurduk şair sözü yalandır diye, o büyük şair o iri lafı etmiş ya sonucunu burada yaşıyorum işte. Şiir yazarım diye kalem kâğıt vermiyorlar. İtibarımız iki paralık. Şairleri seven yok. Hor gören çok...” Sustu, etrafa göz attı, sesini alçalttı: “Ezberden yazıyorum ben de! Ama ne zaman aklıma bir dize gelse elime, parmaklarıma hâkim olamıyorum.” “Ciddi misin?” Benimle eğlendiğini düşündüm. Sol bileğimi kavrayan sağ elimin onu taklit ettiğini fark edince irkildim. “Ciddiyim tabii. Zor durumda olmasam bu gece sana gelmezdim. Buradan kurtulmam için bir kefile ihtiyacım var. Bana kefil olur musun? “Ne kefili Çiğdem?” “Kefil bulursam beni geri gönderecekler.” “Nereye, nasıl? Hiçbir şey anlamadım.” “Nereye olacak, geldiğim yere. Sadece tekrar şiir yazmayacağıma dair kefil olman gerekiyor. Kefili geldiğimiz yerden istiyorlar.” Ne diyeceğimi bilemedim. Çiğdem’i de şiirlerini de severdim. Ama işin içine kefillik girince biraz çekindim. Neden ben? Yine de ağzımdan çıkıverdi: “Bir düşüneyim.” Uyandım. Rüyayı neye yoracağımı bilemedim. Günün hay huyundan unuttuğum rüya gece yatacağım zaman geldi aklıma. Bazen “Arkası Yarın” tadında rüya gördüğüm olur. Çiğdem’i tekrar görmemeye niyet edip daldım uykuya. Kitaplarla dolu büyük bir odadayım. Kelli felli bir adam masanın başına oturmuş ciltli bir kitabı karıştırıyor. Baktım Niyazi Amca. Babamın rahmetli avukatı. Beni fark etmedi. Seslendim: “Merhaba Niyazi Amca. Ben Mustafa’nın oğlu. Hatırladın mı?” “Sen de mi geldin? Annen perişan olmuştur.” “Yoo, gelmedim. Geçerken uğradım.” Kitabı kapadı. Yine bir kanun kitabı. “Mesleğe devam mı?” “Yok be oğlum! Zaman geçsin diye geldim buraya. Eski alışkanlık, bildiğim kitaptan başladım okumaya.” Niyazi Amca buralarda eskidir. Hazır görmüşken danışayım dedim. Ben konuya nasıl gireyim diye düşünürken o anladı: “Bir şey soracaksan sor. Burada danışma bedava.” Güldü. “Geri dönmek isteyen birine kefil olmak nasıl bir şey? Ayrıntısı nedir?” Dün geceyi özetledim sonra. “Ben de duydum, geldi kulağıma bazı şeyler. Kesin bir şey yok ama söylendiğine göre bugün yarın çıkar. Burada gayr-i resmi gazete gece yarısı basılır. Sen yarın uğra. Ben gazeteyi alır bakarım. Yalnız işin riskli bir tarafı var.” “Nedir?” “Eğer kefil olduğun kişi, sözünü tutmazsa geriye dönerken yanında kefilini de getirir.” Çiğdem bundan söz etmemişti. Ne de olsa şair sözü dedim ama olduğum yerde bir sallandım. Niyazi Amca’ya teşekkür bile edemeden uyandım. Hızlı bir gün oldu. Nasıl geçti anlamadım. Güneş devriyeyi tamamlayıp nöbeti aya bıraktığında içim sıkılmaya başladı. Sanki bu gece yelkovan akrebi kovalarken daha çok çaba harcıyor, hızla koşuyordu. Çiğdem’e düşüneceğimi söylemiştim zaman kazanmak için. O da bana işin riskini söylememişti. Çiğdem orada bile rahat duramıyordu. Geri gelirse sözünü tutacağının garantisi de yoktu. Garip, bunca yıldır onu düşünmemiştim. Şimdi de Çiğdem’i görürsem diye uyumak istemiyordum. Benden bir cevap bekliyordu. Önce Niyazi Amcayı mı görüp akıl danışmalı? İşin içinden çıkamadım. Yaklaşmakta olan uykuya direnmeye karar verdim. Önce bir kahve yaptım. Televizyonu açtım. Elimde uzaktan kumanda kanalları tek tek tuşluyorum. Ne kadar dayanabileceğim? Gözlerim ağırlaşıp, kapanmaya….

  • Sözcelerini saklayanların, sustuklarıyla var olanların hikâyeleri...

    Eve Dönmeyen Hayvan ile 2020 Yunus Nadi Öykü Ödülü’nü kazanan Murat Çelik, Kışın Herkes Dürüsttür’de noksan ve natamam yaşamları anlatıyor. “Gelip beni bulacaksın. Hem ben yapmam öyle şeyler. Yapmam yapmam. Sen ne dersen onu yaparım. Yaranı dikerim. Bahçeyi sularım. Köpeğimi bahçeye bağlarız. Senin de köpeğin olur. Yavrular ileride. Severiz. Koruruz. Kalplerimiz vardır bizim. Onları da koruruz. Beni bulacaksın. Kavuşunca körelir her şey. Unuttuğumuz yemyeşiller çoğalır. Gözümüze gözümüze sarkar. Biz yaşatanı oluruz ellerimizle. Kimsenin sevmediği yerler birbirini sevenler için yok olmaz.” Kendi sınırını ihlale teşebbüs ettiği, cinsini, cinselliğini, benliğini, yerini sınadığı anda öyküye yakalanmış kimseler, aynı sahnede paylarına düşen oyunu oynuyor, birbirlerini zorluyor, oldukları ve olmadıklarıyla anlaşılmaz kılıyor ve tanımlıyorlar: Eksik bir organı unutur gibi, değil; eksik bir organı hatırlar gibi... Sesi önceleyen aykırı sözdizimiyle kurulmuş bir evrende, sözcelerini saklayanların, sustuklarıyla var olanların hikâyeleri... Murat Çelik, Türk şair, yazar. Arsal Anadolu Lisesi’nden ve Selçuk Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu. Habis, Sompla Ka, Evde Yoktum ve Öykülem gibi yayınları hazırladı. Eve Dönmeyen Hayvan kitabıyla 2020'de Yunus Nadi Öykü Ödülü'nü aldı. KIŞIN HERKES DÜRÜSTTÜR Murat Çelik Everest Yayınları, 2022 Tür: Öykü 110 s.

  • Aşkın Zamansız Hali

    Şule Tüzül, Latife Tekin'in son romanı Zamansız üzerine yazdı: "Bildiğimiz ya da bildiğimizi sandığımız her şeyi yıkan, dönüştüren, yeniden yapmak ya da bir araya getirmek yerine yarattığı yıkımdan, dağınıklıktan, belirsizlikten kıvanç duyan bir metin." Latife Tekin için büyücü diyemem, büyü yapmıyor, ama varlığı ve varlığından taşan kelimeler büyüleyici. Ne şanslıyım ki Gümüşlük Akademisi’nde onun da yer aldığı birçok toplantıda bulundum, çevresindeki her şeyi nasıl büyülediğini birçok kez deneyimledim. Akademi’nin göl kenarındaki masalarında otururken onun gelişini önceden hissederiz. Masadaki sohbete katıldığında herkesi etkisi altına alan bir şey dolaşır ortamda. Konuşmaya başladığında onu sonsuza kadar dinleyesi gelir insanın. Bir süre sonra “Hadi siz devam edin,” deyip kalkar masadan, masaya onunla birlikte gelen her ne ise onunla birlikte uçuşur gider, etkisi uzun süre üzerimizde kalır. Bu nedenle her kitabını onun o üzerimizde bıraktığı his ile okurum. Çünkü daha ilk satırlarda o his, her nerede isem bulunduğum yeri çevreleyiverir. Bir kitabını bitirdikten sonra da hep bir sonrakini özlemeye başlarım. Mayıs ayında Can Yayınları tarafından yayınlanan son romanı Zamansız’a da onun o üzerimizde bıraktığı büyü duygusuyla başladım. Hem tam beklediğim gibi bir metin buldum karşımda, hem de her satırı ile şaşırtıcı. Bildiğimiz ya da bildiğimizi sandığımız her şeyi yıkan, dönüştüren, yeniden yapmak ya da bir araya getirmek yerine yarattığı yıkımdan, dağınıklıktan, belirsizlikten kıvanç duyan bir metin. Latife Tekin kitaplarını sırasıyla okumak gerektiğini düşünüyorum. Çünkü bence her kitabı sürüp giden büyük bir hikâyenin parçası. Zamansız’ın içinde yer alan her kelime, anlamını Sevgili Arsız Ölüm’den Manves City ve Sürüklenme’ye uzanan bir yolculukta kazanıyor. Ve bu anlam sonraki kitaplarıyla değişmeye, dönüşmeye, derinleşmeye devam ediyor, edecek. Kelimeler ete kemiğe bürünüyor onun kitaplarında. Her kitap yeni bir dille buluşturuyor okurunu. Zamansız, bir aşk hikâyesi değil, aşkın hikâyesi. En soyut, en belirsiz, en tekinsiz haliyle aşkın hikâyesi. Evet taraflar ve roller var bu aşkta, ama sadece kadınlık ve erkeklik yok. Cinselliği yoğun ama cinsiyeti olmayan bir aşkın hikâyesi. Bir yılanbalığı ile bir gelincik arasındaki aşk. Bir kadın ve bir erkek arasındaki aşk. Bir kadın ve bir çocuk arasındaki aşk. Doğa ve insan arasındaki aşk. Bir hayvanla ya da bir ağaçla ya da bir gölle yaşanan aşk. Hepsi olabilir, hiçbiri de. Hepsinin iç içe geçtiği bir durum da olabilir bu aşkın zamansız hali. Beklemelerin, özlemlerin, yok oluşların, ağıtların olduğu ama zamanın olmadığı, zamanı aşan bir aşk. Zamansız’da bir anlatıcı yok. Birçok anlatıcı var; kim oldukları, azalıp çoğalan bir sisin ardında gibi görünüyorlar okura. Roman kahramanları da hikâye de bu sisin ardında aynı bulanık görünüşü paylaşıyorlar. Kahramanların cinsiyetleri bile belli belirsiz görünüyor metnin katmanları arasında. Romanı oluşturan iki ana hikâye var: Yılanbalığı ve Gelincik’in ilişkisi, Beyaz Elbiseli Kadın ve adı Benini olan bir erkeğin ilişkisi. Bağımsız oldukları halde hem hikâyeler hem de kahramanlar iç içe geçiyor, birbirilerinin yerini alıyor, birbirlerinin yerine konuşuyorlar. Birbirlerine dönüşüyorlar. Zamansız her şeyin başka bir şeye dönüştüğü bir roman. Hikâyeler birbirini yaratıyor. Kahramanlar da… Latife Tekin, roman yazmakla değil, “dil”le derdi olan bir yazar. Dili kullanarak bir oyun kuruyor ve dille oyun oynuyor, bu oyunla roman tanımını yeniden -Latife Tekin’in dili aşan diliyle- yapan bir yazar. Büyüsü de buradan geliyor bence. Asıl yarattığı hikâye değil, dil. Hikâyeler sanki o yaratılan dilin içinden kendiliğinden doğuyor, hikâyeler kendini doğuruyor. Belki bu açıdan ona büyücü diyebiliriz; öyle bir dil yaratıyor ki okurunda o dilin içinde kaybolma arzusu yaratıyor. Derinlik sarhoşluğu gibi. Zamansız’da sadece sözcükler yok. Doğanın sesleri, hayvanların sesleri, uğultu ve hatta sessizlik Zamansız’dan doğan dilin parçaları olarak karşımıza çıkıyor. “Sessizlik sessizliğin içini oyuyor.” “Bir dil kurmalıyız, sadece âşık olmak için değil yaşamak için de, sevişmek için de, dolunayı izlemek, parmaklarımızla dişlerimizi sökmek için de.” Zamansız’a şiirsel bir metin olarak değil de şiirin kendisi olarak bakabiliriz. Evet bazı bölümlerde bildiğimiz anlamda şiirlere rastlasak da metnin tamamına bir şiir demek hiç de yanlış olmaz. Zamansız, dilin sınırlarını zorlayan değil, dilin ne kadar sınırsız, ne kadar sonsuz ve özgür olabileceğini kanıtlayan bir metin. Latife Tekin, dili eğip bükerek gerçekleştirdiği bu dil oyununda birçok konuyu gündeme getiriyor. Üstelik kısacık bir roman olarak. Ana tema aşk olsa da doğa, insan-doğa ve insan-hayvan ilişkisi, ilişkilerdeki tarafların rolleri işlenen konular arasında. Satır aralarına yazma ve yaratma üzerine söylemler giriyor. “Bilinemez bir yakınlık için dil kurmak” başlığını taşıyan bir bölüm şöyle başlıyor: “Bu sabah yeni bir sayfa açmıştım kendime, taptaze başka bir metin için yeni bir sayfa, metnin başlığı kendiliğinden böyle doğdu, zihnimde sırrını çözemediğim bir imge titreşiyor son üç dört gündür, düzyazı-şiir havasında bir şeyin imgesine benziyor, dile gelsin diye yakınına sokulup bakmaya çalışıyorum ben de, daha iyi görebilmek için yapabildiğimce büyüteceğim bu imgeyi.” Zamansız, karantina günlerinde doğmuş, o günlerde yazılmış. Hepimizin bir bilinmezliğin içinde tedirgin bir bekleyişe sürüklendiği, ölümün bambaşka bir çaresizlikle buluştuğu o günlerde. İnsan ve doğa ilişkisinin aynı anda tüm dünyada tüm insanlar tarafından sorgulandığı, sorgulanmak zorunda kaldığı günlerde. Hep birlikte tüm dünya ilk defa “Biz ne yaptık?!” dediği, bu soruyla yüzleştiği günlerde. Doğaya ve kendimize ne yaptığımız gerçeğiyle yüzleştiğimiz, çaresizlik kadar bir ders alma umudu taşıyan, belki şimdi doğa ve insanın el ele vereceği ümidini taşıyan o günlerde. Bize, içinde doğa olmayan bir Latife Tekin kitabı olamaz dedirten, doğadan bağımsız bir Latife Tekin düşünemeyeceğimiz kadar doğayla etkileşimde olan bir yazardan bahsediyoruz. Bu nedenle karantina sürecinde Zamansız gibi bir romanın ortaya çıkması şaşırtıcı değil, aksi şaşırtıcı olurdu. Zamansız’ın kahramanlarından biri “Ölüm güçleniyor hızla, dengeleri değiştirebilir bu,” diyor. Cevap veriyor bir diğeri; “Otlar böcekler insandan yana çiçeklenip kanatlanacak öyle mi? İnanmak isterdim buna ama bitkisiyle hayvanıyla canlılar arasındaki bağ incelip koptu çoktan, ölüme karşı birlik olacağımızı düşünemiyorum hiç, saf hayal.” Zamansız, tam da bu nedenle aynı zamanda bir ağıt kitabı. Kayıplara, kaybolan ya da dönüşerek yitip giden her şeye yazılmış bir ağıt. Latife Tekin, okurunu belirsizliğin merak ve tedirginlik dolu satırlarında sürüklerken ummadığınız bir anda boğazınızın düğümlenmesine, gözlerinizin dolmasına neden oluyor. Ve bunu o kadar ustaca yapıyor ki, ne ara bir duygudan diğerine geçtiğimize şaşıp kalıyoruz. “İnsan ikiye yarılmaz, insan yarılır içinden, geçmişinde türlü kılığa bürünmüş her yaş ve acıdan türlü çeşit kendi fışkırır.” Zamansız, karantina günlerinin hepimizi soluksuz bırakan çaresizliğinin içinden doğmuş bir metin, dolayısıyla Latife Tekin için, sarıldığı bir umut olmalı. Ki o umudun romanı aynı zamanda. “Çünkü aşk doğarken çocukluğa döneriz sevgilim.” Zamansız, aşkın anlatıldığı bir metnin olmazsa olmazı erotizm diyen bir roman. Unutturulduğu için unuttuğumuz, baskılandığı için derinlere gömdüğümüz, dile getirmeye çekindiğimiz, yanlış öğretildiği için o yanlışlar yüzünden içimize sindiremediğimiz erotizm, Zamansız’ın üzerini sis kaplamış gölünden gün yüzüne çıkıyor. Ve aslında hep orada olduğunu söylüyor; biz ne kadar görmezden gelsek de hep orada, yaşamın vazgeçilmez bir parçası olarak hep orada olduğunu… Zamansız, dille oynayan, dilin sınırlarını aşan bir metin olmasına rağmen son derece sade cümlelere sahip. Okuması kolay cümleler. Ancak anlaşılması kolay değil. Çünkü Latife Tekin kısacık bir metnin içinde, aşktan erotizme, zamandan doğaya, çocukluktan yetişkinliğe, ölümden iktidar eleştirisine, çok fazla sayıda konuyu harmanlamış. Bunu yaparken dilin ve yazının çok farklı tekniklerini kullanmış. Mektuplar, telefon mesajları, hayvanların diyalogları, doğanın sesleri, iç konuşmalar farklı biçimlerde metnin parçalarını oluşturuyor. Diğer yandan ortaya çıkan metin gerçekten büyülü olmalı ki, anlamasa da metni elinden bırakamayan ve hatta seven bir okur kitlesinin yanı sıra metinden kendince çok farklı anlamlar çıkaran onlarca okuru buluşturmayı başardı. Kitap çıktığından beri üzerine yazılanları, konuşulanları takip ediyorum; bunların tamamını bir kitapta toplamaya kalksak, 120 sayfalık metin için söylenenler yüzlerce sayfalık bir dosyayı doldurabilir. Latife Tekin’in, Akademi’nin bahçesinde oturmuş, olan biteni gülümseyerek izlediğini hayal ediyorum. Zamansız, kolay tüketemeyeceğiniz bir kitap. Latife Tekin’in diğer kitapları gibi üzerine konuşmaya devam edeceğiz. İlk baskısı 1983’te yayınlanan Sevgili Arsız Ölüm’ü hâlâ konuşmamız gibi. Bir sonraki kitabını özlemeye başladım bile… ZAMANSIZ Latife Tekin Can Yayınları, 2022

  • Hayal kurmaktan ve mutlu sonlara inanmaktan vazgeçmeyenlere…

    Hilal Selvi, Birdenbire ile sizleri kendinizi cızırtılı radyonun eşliğinde az demli paşa çayı içtiğiniz eski günlere, uzunca ve çetin bir yolun sonunda eve varmış gibi hissedeceğiniz, aslında çok tanıdık olduğunuz bir yolculuğa davet ediyor. “Mevsimlerin değişimini görmeden, güneşin gözkapaklarından sızmasına izin vermeden, ellerinin nasırlarına toprak dolmadan yaşamak... Çatlamış topuklarınla yeşil bir bahçede yürümeden ömrü tüketmek… Bir göçmen kuşun gelişini beklemeden, bir dağın kalbinden çıkan pınarın suyundan içmeden, kınalı kuzunun anasının memesinden emişini görmeden yaşamak… Daha iyi yaşamak bu muydu?” Güneş birdenbire yüzüne vurduğunda gözlerini ivedilikle kırpıştırır insan, ışıkla henüz tanışmış bir bebek gibi hayrete düşer her defasında. Geceler boyu uyku tutmadan bekleneni de aklının ucundan dahi geçmeyeni de aynı şaşkınlıkla karşılamakla mükelleftir. Bütün bir ömrü vurgun yemeden geçirmenin imkânsızlığına tutunur, aniden yere çakıldıktan sonra bir güçle ayaklanmanın keyfini çıkarırız kimi zaman. Kolay iş değildir, önümüze çıkan engelleri bir bir aşarak yola devam etmek. Tam da bu yüzden mutluluğu çıplak ayaklarla toprağa basmakta, bir atın yelesini sevmekte, rutinleşmiş hayata eklenen küçük bir ıslık sesinde, sıcacık bir ekmekten koparılan bir ısırıkta ve şüphesiz vuslat hayali kurulan sevgiliye uzaktan göz süzmekte ararız. Birdenbire; geçmişe özlem duyanların, doğduğu yeri yazgısı sayanların, bir karıncayı incitmenin vicdanını yıllarca sinesinde taşıyanların, masumiyetini kaybetmek istemeyenlerin, sevdikleri tarafından görülmeden aynada kendi aksini göremeyenlerin hikâyesi. Hilal Selvi, 11 Şubat 1986 tarihinde, Silifke’de dünyaya geldi. Ortaöğrenimini Amasya Fen Lisesi’nde tamamladıktan sonra yoğun geçen lisans eğitiminin ardından Pamukkale Üniversitesi’nden diplomasını aldı. 2009 yılından beri fizyoterapist olarak Amasya’da görev yapmaktadır. Mesai saatleri dışındaki bütün zamanını hayal kurarak ve okuduğu yüzlerce kitapta anlatılan mutlu sonların bir gün gerçek olacağına inanarak geçirmektedir. BİRDENBİRE Hilal Selvi Küsurat Yayınları, 2022 112 s.

bottom of page