Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- 2025 Edebiyat Notları #1
Nihayete eren edebiyat mahkemelerinden kraliyet nişanlarına, İngiltere’de Jane Austen’ın satış rakamlarını sollayan Sabahattin Ali’den Gospodinov olayına, ikinci yeni şiiri üzerine tartışmalardan Nobel Edebiyat Ödülü’ne bu yıl edebiyatta neler oldu? Türkiye’nin ve dünyanın edebiyat gündeminde neler vardı? Litera Edebiyat olarak 2025 yılının dikkat çeken, akılda kalan edebiyat “olaylarını” sizin için kısaca derledik. Bir edebiyat olayı olarak: Gospodinov 2025’e hem Türkiye hem de dünyada edebiyata Georgi Gospodinov’un adı damgası vurdu desek abartmış olmayız. Zaman Sığınağı, Hüznün Fiziği gibi son zamanlarda yazdığı her romanla adından söz ettiren ve Uluslararası Booker Edebiyat Ödülü’nü de alan Gospodinov “Bahçıvan ve Ölüm” ile son noktayı koydu. Bulgar yazar, son romanında Yeşilçam melodramlarını aratmayacak bir keder dozajıyla bizi sofistike bir şekilde ağlatmayı başardı. Gospodinov’un bu yılki edebiyat macerasını ve yazarın eserleri hakkındaki incelemeleri aşağıdaki adreslerden okuyabilirsiniz. Şule Tüzül yazdı: "Korkacak bir şey yok" https://www.literaedebiyat.com/post/georgi-gospodinov-bahcivan-ve-olum-inceleme Gönül Malat yazdı: Kederin ehlileştirilmesi ve ölüm karşısındaki çaresizliğimiz https://www.literaedebiyat.com/post/bahcivan-ve-olum-inceleme
- Kederin ehlileştirilmesi ve ölüm karşısındaki çaresizliğimiz
Gönül Malat, Georgi Gospodinov’un romanı, romanı Bahçıvan ve Ölüm üzerine yazdı: " Bahçıvan ve Ölüm romanı konusu gereği karnavalesk çatıda birkaç kiremitle kaleme alınsa da metinlerlarasılığı olağanüstü bir kitap. Gaustin’in babasının ölüm sürecinin anlatıldığı ilk bölüm Homeros’un İlyada destanıyla birebir örtüşüyor. Gaustin, babasını kaybettikten sonra kitabın ikinci bölümü başlıyor. Bu kısım ise muazzam bir Odysseia anlatısını içeriyor." Hey bahtı kara, ölüm aklına gelmiyor mu? Oysa ölüm sana çok yakın* Öyle acılar, öyle acılar çekmişsiniz ki, acı günleri düşünmekten sevinci unutmuş yürekleriniz.** Bulgar yazar Georgi Gospodinov’un Metis kitaptan çıkan romanı Bahçıvan ve Ölüm, yazarın dörtlemesinin son romanı. Usta kalem İkinci Bursa Edebiyat Festivali’ndeki söyleşisinde Doğal Roman , Hüznün Fiziği , Zaman Sığınağı ve Bahçıvan ve Ölüm romanlarının dörtleme olduğunu ima etmişti. Zaten ortak karakterleri Gaustin de ünlü bir yazar tıpkı G. Gospodinov gibi. Gospodinov, eserlerinde zamanı bozuyor hatta altüst ediyor demek hiç yanlış olmaz. O nedenle anakronik bir anlatısı var. Edebiyata dalışı, başlangıçta şiir temelli olduğu için metinlerindeki alegorisi de soyuttan soyuta olacak şekilde müthiş bir kurguyla çatılıyor. Burada belki Hüznün Fiziği ’ni biraz ayrı tutabiliriz çünkü neredeyse hüznü, parçacık fiziği ile anlatarak kucağımıza kocaman bir bomba bırakıveriyor. Tüm bunların sonunda metnini bir öyle bir karnavalesk çatıyla kapatıyor ki okuyucuları, romanın-yazarın anlatı evinin- içine alıveren de bu çatı oluyor zaten. Belki de absürt yakıştırmasını yapabileceğimiz metinleri, hem hicvettiği ve hem de güldürüp düşündürdüğü bu karnavalesk yapısıyla zihnimizde anlam kazanmaya başlıyor. Bizleri karnavalesk çatıya çıkarırken merdivenlerine yerleştirdiği leitmotifler ise onlarca metinlerarasılığa ulaştırıyor okurlarını. Bu bağlamda inanılmaz yetenekli bir kalem Gospodinov. Bahçıvan ve Ölüm romanı konusu gereği karnavalesk çatıda birkaç kiremitle kaleme alınsa da metinlerlarasılığı olağanüstü bir kitap. Okurken kitabı iki bölüme ayırmak gerektiğini düşünüyorum. Gaustin’in babasının ölüm sürecinin anlatıldığı ilk bölüm Homeros’un İlyada destanıyla birebir örtüşüyor. Kitap zaten “ Babam Bahçıvandı. Şimdi bir bahçe, ” diye başlayarak babasının ölümsüzlüğünden dem vuruyor. Ama Gaustin’in babası, tıpkı Akhilleus gibi ölümsüzlük suyuna batırılmış bir ölümlü. Bu bölüm aynı zamanda babanın kahramanlaştırıldığı yüceltildiği bir anlatı içeriyor. Homeros’un İlyada da Akhilleus’i iyice kahramanlaştırıp yücelttiği gibi. Aynı zamanda acı anlatısının da İlyada’ya atıfla aşkın bir şekil aldığı hayli aşikâr. Bölümün en önemli özelliği Gaustin’in çocukluğunun da anlatıya giriyor olması. Dikkatlice baktığımızda Gaustin sırtını çocukluğuna fazlaca yaslayan bir karakter esasen. Babasının ölümü, onun çocukluğunun da ölümü olduğu için kederi daha katmerli. Bir yandan yasını kabuklandırmaya çalışırken diğer yandan çocukluğunu yitirme duygusu kabuğunu parçalıyor çünkü. İşte tam burada Edvard Munch’ın “Ölüm ve Çocuk” adlı tablosu dalıyor anlatıya. Tablo, bir kız çocuğunun annesinin ölümüne verdiği tepkiyi resmetmiş. Gaustin, babasını kaybettikten sonra kitabın ikinci bölümü başlıyor. Bu kısım ise muazzam bir Odysseia anlatısını içeriyor. Çok uzun, meşakkatli ve bir o kadar da hüzünlü geri dönüş yolu. Pirus zaferine dönmüş bir savaşın acısı ve hüznü satırlarda okuduklarımız. O nedenle yazarın diğer kitaplarında alışık olduğumuz karnavalı romanın bu bölümünde bulamıyoruz. Gaustin’in annesi de lösemi-muhtemelen yazar Çernobil etkisini vurguluyor- hastası olmasına rağmen romanda çok az bahsi geçiyor. Yazarın Homerosvari anlatımıyla örtüşük bir kurgu olduğu için kanımca anlatıya kısaca giriyor. Romanın, ekolojik satırlar içerdiğini ve Empedokles’e göndermeleri olduğunu da ısrarla belirtmek gerek. Doğrusu “Bahçıvan” çok iyi bir metafor oluşturuyor tabii bu metin için. Toprağın hem altıyla hem de üzeriyle uğraşması nedeniyle ölümsüzlük anlatısına ya da Empedokles’in reenkarnasyonuna da yol veriyor satırlarda. “Ölümsüzlük bir botanik kavramdır. Onlar yeniden hayata dönebilecek şekilde ölmeyi bilir,” diye de pekiştiriyor metinde Gospodinov. Ayrıca diğer romanlarında olduğu gibi J. Luis Borges’in sonsuzluk-ölümsüzlük anlatısına atıflarla babasını anlattığı bu romanda, babasını da ölümsüzleştirmiş oluyor kahramanımız Gaustin. Gaustin, çocukken üst üste gördüğü kâbustan korktuğunu ve ancak yazarak bu korkuyu yendiğinden de bahsediyor. “Sanatçı olmak korkak insanın işidir,” diyen Fransız usta yönetmen Jean-Luc Godard’ı da anarak. Bu bağlamda babanın leitmotif olarak sürekli söylediği “Korkacak bir şey yok” sözü müthiş bir anlam kazanıyor. Konu J. Luis Borges’in Cenevre’deki mezar taşındaki “Sakın Korkma” yazısına getirilerek bütünlük sağlanıyor. G. Gospodinov, ölümü anlatmadığını söylüyor Bahçıvan ve Ölüm kitabında. “Ölüm bir karadelik bir hikâye yok orada,” diyor. Hüznünü ehlileştirmeye çalıştığını da ekliyor. O nedenle yaşamı ve yaşanmış hikâyeleri satırlarına konuk ediyor kanımca. Romanda tartışabileceğimiz bir noktadan daha bahsetmek istiyorum. Kitabın(diğer romanları da dâhil olmak üzere yazarın) Postkolonyal edebiyat niteliği taşıdığından. G. Gospodinov ‘u gerçekten bu konuda çok başarılı bulduğumu söylemeliyim. Bunu en çok da Hüznün Fiziği’nin satırlarında dolaşırken hissettiğimi de belirtmeliyim. Çok yetenekli ve çok zeki bir çağdaş yazarla karşılaşmanın mutluluğu paha biçilemez doğrusu. Nobel edebiyat ödülü için en büyük adaylardan kanımca. Hüznün, kederin ehlileştirilmesinin ve ölüm karşısındaki çaresizliğimizin anlatıldığı Homerosvari bu romanın incelemesini İlyada dizeleri ile bitirelim. Ne yapalım yasımız çok büyükse, ne çıkar yürek donduran iniltilerden! *İlyada ** Odysseia
- Nobel Ödüllü Grazia Deledda'nın Zeytinlikteki Yangın romanı ilk kez Türkçede!
Grazia Deledda’nın Sardinya’nın taşra köylerinden beslenen güçlü edebiyat evrenini merkezine alan roman; aşk, suçluluk, inanç ve affetme temalarını insan ruhunun derinliklerinde yankılanan bir anlatıyla ele alıyor. İnsan ruhunun alev aldığı Sardinya’dan evrensel bir vicdan anlatısı: Zeytinlikteki Yangın. 1926 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi İtalyan yazar Grazia Deledda’nın PND Kitap etiketiyle yayımlanan Türkçedeki ikinci romanı “ Zeytinlikteki Yangın” okurla buluşuyor. Deledda’nın Sardinya’nın taşra köylerinden beslenen güçlü edebiyat evrenini merkezine alan roman; aşk, suçluluk, inanç ve affetme temalarını insan ruhunun derinliklerinde yankılanan bir anlatıyla ele alıyor. Zeytinlikteki Yangın , Sardinya’nın zeytinlikleri arasında filizlenen bir tutkunun, bireysel vicdanla toplumsal baskı arasındaki kırılgan sınırda nasıl yıkıcı bir yangına dönüştüğünü gözler önüne seriyor. Deledda, doğduğu adanın kültürel ve ahlaki kodlarını arka planına alarak, insanın içsel çatışmalarını evrensel bir dile dönüştürmeyi başarıyor. Romanın çevirisi, Grazia Deledda’nın Türkçede ilk kez yayımlanan Marianna Sirca romanını da edebiyatımıza kazandıran Pelin Öncüoğlu Işık ’a ait. Editörlüğünü Emre Albayrak ’ın üstlendiği Zeytinlikteki Yangın , Pnd Kitap’ın Nobel ödüllü yazarların eserlerini özenli çeviri ve editoryal yaklaşımla ilk kez Türkçeye kazandırma çizgisinin önemli bir halkasını oluşturuyor. Deledda’nın yalın ama derinlikli anlatımıyla şekillenen Zeytinlikteki Yangın , yalnızca bir aşk romanı değil; bireyin özgürlük arayışı, toplumun görünmez baskıları ve insanın kendi içindeki mahkemesi üzerine güçlü bir edebî metin. Sardinya’nın sıcak taşları üzerinde, insan ruhunun alev alev yandığı bu roman, klasik dünya edebiyatını keşfetmek isteyen okurlar için vazgeçilmez bir durak. Grazia Deledda , 1926 yılında Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülen ilk İtalyan kadın yazar olarak tanınmaktadır. Eserlerinde genellikle Sardinya'nın kültürel zenginliklerini, doğasını ve insanlarının ruh hâllerini işleyen Deledda, edebî kariyeri boyunca pek çok unutulmaz eser kaleme almıştır. PND Kitap etiketiyle Türkçeye ilk kez kazandırılan "Marianna Sirca," yazarın olgunluk dönemine ait, toplumsal tabuları ve bireysel özgürlük arayışlarını derinlemesine ele alan bir başyapıttır. Arka Kapaktan Nobel Edebiyat Ödüllü yazar Grazia Deledda’dan insan ruhunun yangınlarını anlatan bir başyapıt. Sardinya’nın taşra köylerinde, zeytinliklerin gölgesinde başlayan bir tutku, kısa sürede vicdanı, inancı ve kaderi saran bir yangına dönüşüyor. Deledda, doğduğu adanın kokusunu taşıyan bu romanında aşkın, suçluluğun ve affetmenin insan kalbinde bıraktığı izleri büyüleyici bir anlatımla işliyor. Zeytinlikteki Yangın yalnızca bir aşk hikâyesi değil; toplum baskısına, içsel çatışmalara ve özgürlük arayışına dair evrensel bir anlatı. Sardinya’nın sıcak taşları üzerinde alev alev yanan insan ruhunun romanı. ZEYTİNLİKTEKİ YANGIN PND Kitap, 2025 Çeviri: Pelin Öncüoğlu Işık Tür: Roman 200 s.
- “Beklenen’in sorduğu asıl soru: Kimi Bekliyoruz?”
Kübra Karadağ, Mustafa Küçük ile ilk kitabı, Beklenen özelinde söyleşti: "Yazar, Beklenen 'de travma, zaman, semboller ve insanın kendi karanlığıyla yüzleşme cesaretini merkeze alıyor. Yazarla hem kitabın arka planını hem de bireyin kendini bekleme hâlini konuştuk." Modern anlatıda metafizik ve psikoloji çoğu zaman birbirine yaklaşan iki eksen hâline gelir. Mustafa Küçük’ün Beklenen romanı da tam bu kesişim noktasında duruyor: Semboller, ezoterik yapılar, travmanın dönüştürücü gücü ve zamanın doğrusal olmayan akışı üzerinden insanın kendini anlamaya çalıştığı bir iç yolculuk. Yazar, hem kişisel kırılmalarını hem de tarih, psikoloji ve sembolizm alanlarındaki birikimini romana taşıyor. Ortaya çıkan metin, okurdan yalnızca bir hikâyeyi takip etmesini değil; hikâye ile birlikte düşünmesini, sezmesini ve sorgulamasını talep eden bir yapı sunuyor. Aşağıdaki röportaj, romanın temel meselelerini açarken aynı zamanda yazarın yazı ile kurduğu geç gelen ilişkiyi, kırılma anlarını ve “beklemek” fikri etrafında şekillenen insan hâllerini derinleştiriyor. Merhaba Mustafa Bey, yazıyla ilişkiniz nasıl başladı? Bu sizin ilk kitabınız, sizi 45 yaşına kadar bekleten şey neydi? Yazma isteği bende çok geç uyandı. Çocukken defterlere hikâyeler yazan o tipik yazar adaylarından değildim ama kitapla ilişkim çok erkendi. Annem ve dedem sürekli okuyan insanlardı; evdeki küçük kütüphane benim dünyaya açılan kapım oldu. Okumayı öğrendikten sonra kendimi kitapların arasında buldum. Tarih merakım ise neredeyse aynı yaşlarda başladı. Ders kitaplarıyla yetinmez, ilgimi çeken dönemleri kendimce araştırırdım. Üniversiteye gelmeden klasiklerle tanışmış olmak bana hem edebî bir birikim hem zihinsel bir disiplin kazandırdı. Kendimi uzun yılların sonunda “iyi okur” olarak tanımlayabilirim. Askerî okullarda okudum. Deniz Askerî Lisesinden mezunum. Askerî okulda gerçekten çok kitap okunur; ben de okulun kitap satış merkezinde çalıştım, sonra yönettim. Yayın evleriyle tanıştım, çok kitap aldım, okudum, arkadaşlarıma verdim. Sonra sivil hayata üniversiteye geçtim; okuma hiç kesilmedi. Dijital çağ başlayınca sadece okuyan değil; izleyen, dinleyen ve sürekli bunlardan beslenen birine dönüştüm. Bu birikimi çevremle paylaşırken hep aynı soruyla karşılaştım: “Sen neden yazmıyorsun?” Belki de o adımı atmayı kendime hak görmüyordum. Fakat hayatın keskin dönemeçleri vardır; benim için eşimi kaybettiğim dönem böyle bir kırılma oldu. Acıyla yüzleşirken içimde bir ses “Zamanı geldi” dedi. Beklenen ’in ana iskeleti o dönem netleşti; hikâyeyi sonradan üçlemeye dönüştürmem ise okur deneyimini daha sağlam kurma isteğimden kaynaklandı. Kısaca kendimi nasıl tarif ederim? Sokakta karşılaşabileceğiniz herhangi biri. Oğluyla yaşayan, kurumsal hayatta çalışan, ama hayatının merkezinde hâlâ kitap olan biri. Küçük ama derin tartışmalar yaptığımız bir okuma grubumuz var. Tarih, sembolizm, ezoterik kültürler ve modern psikoloji ilgi alanlarımı oluşturuyor. Akademik makaleler yazıyorum ve ileride tarih ile psikoloji/sosyoloji arasında köprü kuran çalışmalar üretmek istiyorum. Beklenen’de tarot, semboller, regresyon gibi görünmeyen alanlar var. Bunlar ne kadar araştırma, ne kadar kurgu? Bu alanlara dair kişisel inancımdan çok, romanın kurduğu dünyanın kendi iç tutarlılığı benim için belirleyici. İnanmak ya da inanmamak, bu olguların insanlık tarihindeki gücünü değiştirmiyor. İnsan bilmediğini mutlaka bir imgeyle tamamlar. Mesela Anthony Quinn, Çağrı filminde Hz. Hamza’yı canlandırdı. Gerçekte Hz. Hamza’yı hiç görmedik ama gözlerimizi kapattığımızda çoğumuzun aklına gelen ilk yüz yine onunkidir. Bu, zihnin bilinmeyeni doldurma refleksinin ne kadar güçlü olduğunun bir örneği. Romanda da bu refleksin yarattığı alanı kullandım. Romanı yazarken yalnızca teorik okumalara yaslanmadım; bu alanlarda çalışan kişilerle birebir görüştüm. Bir şamanik ritüel uygulayıcısından astrologlara kadar pek çok kişiyle konuştum. “Bu süreç nasıl işliyor, danışan ne hissediyor?” gibi soruları sormam, romanın atmosferini oluştururken bana gerçek bir zemin sağladı. Hatta karakterin doğum haritasını gerçek bir astrolog yorumladı ve metne o dili taşıdım. Ama roman “Bu gerçekliktir” demez. Okurun bu dünyayı ister metaforik, ister olası bir gerçeklik ihtimali olarak okumasına açık bıraktım. “İnsan vazgeçtiğinde yok olur” cümleniz çok dikkat çekiyor. Romanın merkezinde yatan duygu bu mu? Evet, belki de en çok üzerine düşündüğüm mesele bu. Bana göre insanı gerçekten tüketen şey ölüm değil; hayat karşısında elini eteğini çektiği, iradesini bıraktığı an. Bu yüzden “bitmiş gibi hissediyorum” cümlesi aslında bir teslimiyet anıdır. Bugün farkındalık kavramı çok kullanılıyor ama çoğu zaman yüzeysel. Birkaç sosyal medya cümlesiyle aydınlandığını düşünen bir topluma dönüştük. Oysa gerçek farkındalık, bilmediğini kabul etmekle başlar. Sokrates’in sözünün hâlâ yaşamamızın nedeni bu. Bireyler olarak çoğu zaman bir kurtarıcı bekliyoruz — bir lider, bir işaret, bir “beklenen kişi”… Ama ben inanıyorum ki çoğu zaman beklenen kişi biziz. Hayatın ipleri elimizde; akıl ve sezgi elimizde. Buna rağmen beklemeyi tercih ediyoruz. Romanın sorduğu soru da bu: “Ben aslında neyi bekliyorum ve neyi değiştirebilirim?” Gölge yapılar, semboller ve Maria gibi karakterlerle işaret edilen güçler romanda önemli bir yer tutuyor. Bunların gerçeklik payı nedir? Tarih benim için yalnızca ilgi alanı değil; ciddi bir çalışma konusu. Romandaki tarihsel olayların çoğu gerçek verilerle örtüşüyor: savaşlar, ekonomik dalgalar, toplumsal kırılmalar… Gölge yapılar kısmı ise tarihte iz bırakan gizli veya yarı-gizli örgütlerin modern yansımalarına dair bir sorgulama. Tapınak Şövalyeleri veya Malta Şövalyeleri gibi yapılar tarihsel olarak var. Bugün bire bir aynı biçimde var olup olmadıkları tartışılabilir; fakat güç ilişkilerinin daima görünmeyen yanları olduğunu inkâr etmek pek gerçekçi değil. Yine de romanı ansiklopediye çevirmek istemedim. Detaylı açıklamalar yerine semboller ve küçük ipuçlarıyla atmosfer kurmayı seçtim. Okurun bilgisini aşırı yönlendirmeden merak uyandırmak istedim. Romanda zamanın sürekli yer değiştirmesi dikkat çekiyor. Bu parçalı yapıyı neden tercih ettiniz? Çünkü karakterlerin hikâyesi çizgisel bir anlatıyla açıklanamayacak kadar çok katmanlı. İnsan hayatı hiçbir zaman düz bir çizgide akmaz; bir kararın kökü bazen yıllar önce alınmış bir karara, bir kırgınlığa, bazen de kişinin bile farkında olmadığı bir inanca dayanır. Romanın mantığı da buradan besleniyor: Bugün sandığımız şey çoğu zaman dünün yankısıdır. Ayrıca zaman, romanda yalnızca bir akış değil; bir karakter gibi davranıyor. Kimi sahnelerde sıkışıyor, kimi sahnelerde genişliyor, bazen de okuru aniden başka bir boyuta çekiyor. Çünkü insan zihni de böyledir. Bir anda kendimizi çocukluğumuzun bir anısında bulabilir, geleceğe dair bir sezginin bugünkü davranışımızı etkilediğini fark edebiliriz. Bu zihinsel zaman atlamasını romanda duyurmak istedim. Zamanlar arasındaki geçişler bir teknik tercih değil, hikâyenin zorunluluğuydu. Karakterlerin iç dünyalarını, kırılmalarını, bağlarını ve motivasyonlarını ancak bu parçalı yapı taşıyabiliyordu. Hatta bazı olayların okur tarafından ancak daha sonra anlaşılması da bilinçli bir tercih; çünkü hayatta da çoğu şeyi geriye dönüp baktığımızda yerine oturturuz. Okurdan zihinsel bir eşlik talep eden bir roman bu. Yalnızca hikâyeyi takip eden değil, kendi sezgisiyle boşlukları dolduran, parçaları birleştiren aktif bir okur istedim. Hayatın kendisi gibi parçalı ama sonunda bir bütünlük duygusuna ulaşan bir yapı kurmak istedim. Karakterlerinizin travmalarla yüzleşmekten kaçtığını görüyoruz. Bu kırılma anları sizin için ne ifade ediyor? Herkesin hayatında yaralar var; önemli olan onların bizi nasıl şekillendirdiği. Romanın ana karakteri de kendi acısıyla baş edemediği için sahte konfor alanları yaratıyor: yüzeysel ilişkiler, geçici mutluluklar, ertelenmiş yüzleşmeler… Ama insan ne kadar ertelerse ertelesin, gerçek er ya da geç kapıyı çalar. Ben travmayı yalnızca bir yıkım hâli olarak değil, aynı zamanda dönüşümün eşiği olarak görüyorum. Çünkü insan çoğu zaman karanlığın içinden geçmeden kendi özünü göremez. Jung’un bu konudaki sözü çok belirleyici: “Işık, karanlığı reddederek değil; karanlığın farkına varılarak yaratılır.” Romanın karakterleri de tam bu sınırda duruyor: karanlıktan kaçmanın mümkün olmadığı o eşiğin üzerinde. Bu kırılma anları benim için sadece dramatik bir unsur değil; insan ruhunun en çıplak ve en dürüst olduğu zamanlar. Kişinin kendine anlattığı hikâyelerin çözüldüğü, iç sesinin susmadığı, kabuğun kırıldığı anlar… O anlarda kişi istemese de kendi gerçeğiyle yüzleşiyor. Uyanış da tam burada başlıyor: kişinin kendi hikâyesini ilk kez sahici biçimde duymasında. İlk romanınız yayımlandı. Bu süreç size ne hissettirdi? Devamı gelecek mi? İlk romanın ardından yazma isteğimin azalacağını sanmıştım; tam tersi oldu. Beklenen zaten baştan üçleme olarak tasarlanmıştı; ilk kitap çıktı, diğerleri üzerinde çalışıyorum. Ayrıca kurgusu hazır birkaç roman vardı; bir yenisi daha eklendi. Akademik çalışmalarım da yazı disiplinimi güçlendirdi. Bu roman bana “Oldu.” duygusundan çok, “Asıl şimdi başlıyoruz.” duygusunu verdi. Bir anlamda kendi uyanışımı da yazarken yaşadım. BEKLENEN Mustafa Küçük Ceres Yayınları, 2025 Tür: Roman 392 s.
- Süper Hüzünlü Bir Aşk Hikâyesi
Gary Shteyngart modern bir hiciv örneğiyle karşımıza çıkıyor ve keskin toplumsal eleştirileriyle okuru hem gülümseten hem düşündüren bir hikâye anlatıyor. Çok uzak olmayan bir gelecekte –diyelim ki önümüzdeki Salı– yazma becerisini neredeyse yitirmiş Amerika çöküşün eşiğinde. Ama bunu sakın Lenny Abramov’a söylemeyin. Kırkına merdiven dayamış, kızgın Rus bir göçmen temizlikçinin oğlu olan Lenny, dünyanın son kâğıttan günlüğünü tutan, ölümün her adımını takip ettiği talihsiz bir adam. Post-İnsan Hizmetleri’nde çalışıp zengin müşterilerine ölümsüzlük vaat etse de kendisi pek de ölümsüz sayılmaz. “Basılı, ciltli medya nesneleri”ni –yani kitapları– hâlâ saplantıyla sevmesi zaten başka bir çağdan kaldığının kanıtı. Ama Lenny’nin kitaplardan bile çok sevdiği biri var: Eunice Park. Lenny, çöken bir dünyanın, standartların yok olduğu bir çağın, tek bir tıkla insanların “çekicilik” ve “sürdürülebilirlik” puanlarının ölçüldüğü bir toplumun içinde bile gerçek insan olmanın değerini kanıtlayabileceğine inanıyor. The New York Times ve The Washington Post gibi mecralarca yılın en iyi kitapları arasında gösterilen bu eğlenceli distopyada Gary Shteyngart modern bir hiciv örneğiyle karşımıza çıkıyor ve keskin toplumsal eleştirileriyle okuru hem gülümseten hem düşündüren bir hikâye anlatıyor. Süper Hüzünlü Bir Aşk Hikâyesi yıkılmakta olan bir gezegende aşka tutunmanın mümkün olup olmadığını soran, sıra dışı bir roman. SÜPER HÜZÜNLÜ BİR AŞK HİKÂYESİ Gary Shteyngart Koridor Yayıncılık, 2025 Çeviri: Aysun Babacan 424 s.
- Öykü: Satır Arası
"Eskiden serçeler vardı burada. Onlarla birlikte özgürdük. Tavan arasından gelen hızlı kanat sesleriyle uyanırdık. Her tüy bir mevsim, her ses bir çağrıydı. Birlikte çoğalırdık. Sonra insanlar geldi. Sonra gittiler. Hangisi önce oldu, hatırlamak size zor. Ama biz hatırlarız." Ayşe Begüm Çelik Duvar çatlaklarından süzülen sessiz, ince çizgileriz biz. Bu dairenin ses vermeyen, adı olmayan nöbetçileri. Pencerelerden taşan, odalara sinen o soluk ışık gibiyiz. Gitmeyiz. Biri gönderene kadar kalırız. Kuşların bitleriyiz. İsimlerimiz yok ama her şeyi kaydederiz. Burası terk edilmiş olabilir ama biz hiç terk etmedik. Tozla karıştık, zamana bulaştık. Sıvaların ardında sabırla bekledik, kanatların arasında yuvalandık. Bu evin anlatılmayan yüzlerce hikâyesini kokladık, kimini başka evlere taşıdık. Eskiden serçeler vardı burada. Onlarla birlikte özgürdük. Tavan arasından gelen hızlı kanat sesleriyle uyanırdık. Her tüy bir mevsim, her ses bir çağrıydı. Birlikte çoğalırdık. Sonra insanlar geldi. Sonra gittiler. Hangisi önce oldu, hatırlamak size zor. Ama biz hatırlarız. Sehpanın üzerinde eski bir kitap duruyor. Sayfaları sararmış, kimi birbirine yapışmış. Genç adam günlerdir geliyor, yüksek sesle okuyor. Bazen bağırıyor. Sayfaları çevirirken aldığı nefesi bile duyuyoruz. Kapağın kenarında kurumuş kahve lekesi. Bazı sayfalar arasında yaşıyoruz. Satır aralarını kemiriyor, başka cümlelere dönüştürüyoruz. Son gelişinde kitaba dokunmadı. Saçları darmadağın, gözleri yorgun. Sigara elinde, başı önüne eğilmişti. Kirpiklerine kadar sokulduk. Titriyordu. Oysa rüzgâr yoktu. Neden titrediğini biz biliriz. Balkona çıktı. Demir korkuluklara tutundu. Sonra bıraktı. Sadece demirleri değil, kendini de. Sırtında taş gibi bir şey vardı. Görünmezdi ama ağırlığı, taşları kıskandırırdı. Biz böyle şeyleri hissederiz. Size yabancı. Ertesi sabah bir kadın geldi. Elinde paslı bir anahtar. Yüzünde zamanı ölçmeye gelenlerin bakışı. Duvarlara dokundu. Tavan arasına çıkmadı. Ellerindeki çatlakları tanırız. Bileklerindeki izleri de. Size uzak. Ama biz fark ederiz. Bir şarkı mırıldandı, yavaşça döndü. Dans etti. Yalnız dansların seyircisiyiz. Aynı gece tavan arasından sesler geldi. Rüzgâr değildi bu. Zamanın gıcırdayarak dönmeyen çarkıydı. Genç delikanlı geldi sonra. Gözlerinde bildiğimiz türden olmayan arayışla. “Burada ne işin var?” diye fısıldadık, ama bizi duymadı. Yine de ürperdi. Elindeki şamdanı yere koydu, tavan arasındaki tahtaları kazımaya başladı. Çıplak elleriyle tahtayı oyuyordu. Çatıya kadar çıkanlardan pek azı geri dönerdi. Çocuk dönmek istemiyordu, anlamıştık. Kazdığı yerden eski bir sandık çıkardı. Nemden şişmiş, kapağı ağırdı. Ama vazgeçmedi. Biz de içine baktık. Çürümüş kumaşlar, taşlaşmış kâğıtlar, kırık cam boncuklar. Koku bizi davet etti, keskindi. Zaman sandıkta da parçalanmıştı, yarım kalmıştı. Sonra bir ses patladı. Odanın sessizliği dağıldı. Çocuk kazıdığı tahtaların üzerine yığıldı. Gözlerine eğildik. Biri kanlıydı, diğeri çoktan toza karışmıştı. Bu sabah sarı saçlı bir kadın geldi. Ne gençti ne de yaşlı. Elinde anahtar, adımlarında tereddüt. Evi müze gibi gezdi. Çürümüş pervazı kokladı. Zamana dokunmak ister gibiydi. Ama zaman ona dokunamadı. Cebinden şırınga çıkardı. Çakmak elinden düşerken gözleri buğuluydu. Çay kaşığının ucu eğikti, fark edemedi. Saçındaki bitler bizden değildi. Biz evleri sararız, onlar saçları. Kadın yere çöktü. Zehrini hazırlarken göz ucuyla çatıya baktık. Toz daha hızlı çöküyordu. Tahta kapılar uzun süredir çarpmıyordu. Serçeler uzakta görünüyordu. Kadının saçları gevşedikçe o da çözüldü, tavan arasına düştü. Çocukla üst üste, birbirlerine karışıp söndüler. Sonra işçiler geldi. Çatıdan gelen çekiç sesleri zamanın yön değiştirdiğini haber verdi. Bizi boğmak için ilaç da getirmişlerdi. Artık burada onlar dışında insan yok. Sadece biz. Sıvalara tutunduk, yeni bir sürüye katılmak için serçeleri bekliyoruz. Çatlaklar boyunca sessizce gezinirken unutulmuş her şeyin hafızasını taşıyoruz. Bir zamanlar burada çok ses vardı, küfürler, kahkahalar, çığlıklar. Zaman artık bizimle konuşmuyor. Daire çürüyor, ama biz boğulana kadar hatırlıyoruz. Serçelerin eski yuvasına çekiliyoruz. Kitaba yerleşenler, sandık davetlileri, hep birlikte yukarı çıkmalıyız. Serçeler yeter bize, kanatlarında yeniden çoğalacağız.
- 2026 Yelkensiz Şiir Ödülü için başvurular açıldı
2013 yılında yayın hayatına başlayan Yelkensiz Şiir Dergisi, 2026 yılından itibaren bir konuk jüriyle birlikte Yelkensiz Şiir Ödülü verecektir. Katılım Koşulları: Ödüle aday olan şiirlerin Yelkensiz Dergi çizgisini göz önünde bulundurarak gönderilmesi temel ölçüt olacaktır. Dolayısıyla ödül, hâkim kalıpları ve anlayışları kırmak amacıyla yazılan farklı tarzda protest şiirler başta olmak üzere her türden şiire açıktır. Ancak geleneksel kalıpları deneysel amaçlarla kullanmayı sürdüren şiirler de ödüle başvurabilir. Süreç, Yelkensiz Dergi ile konuk jüri tarafından birlikte yürütülecektir. Ancak ödül verilecek şiirin belirlenmesinde nihai karar jüriye aittir. Ödülün amacı çağdaş şiirlerin görünürlüğünü Türkiye’de ve küresel düzeyde artırmak, yeni şiirlere alan açmak ve dünya şiirine önemli katkıda bulunabilecek bir şiiri öne çıkarmaktır. Ödül alan şiir, Yelkensiz’in özel olarak yayımlanacak sayısında, şairinin poetikasına ve dünya görüşüne de yer veren bir röportajla birlikte yayımlanacaktır. Yine irtibatta olunan kanallar aracılığıyla, ödül alan şiirin yabancı dillere çevrilmesi amacıyla, başta Londra merkezli Poetry Translation Centre ve İtalya ile Portekiz’de irtibatta olunan kuruluşlar olmak üzere dünyanın farklı yerlerinde görünürlük kazanması için bir süreç başlatılacaktır. Ödül tek bir şiire verilecektir. Birincilik, ikincilik, üçüncülük gibi derecelendirmeler yapılmayacaktır. Ancak derginin ve konuk jürinin uygun gördüğü şiirler, özel olarak yayımlanacak sayıda ödülle birlikte adları anılarak (mansiyon) yayımlanabilir. Konuk jürinin uygun gördüğü bir başka şiire (ya da şiirlere) jüri özel ödülü verilebilir. Şartname: a) Ödüle, en fazla üç şiirle (1-3 şiir) başvurulabilir. Şiirlerin, uzunluk ya da tarzı konusunda herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır. b) Başvurular, mail yoluyla, yelkensizdergi@gmail.com adresine yapılmalıdır. c) Son başvuru tarihi 31 Ocak 2026’dır. Bu tarihten sonra gönderilen mailler dikkate alınmaz. d) Şiirler, Word belgesi ekiyle gönderilmelidir. (Şiirde kullanılan tarz nedeniyle Word belgesinde bozulma olabileceği düşünülen şiirler, ayrıca PDF olarak da gönderilebilir. Ancak bu durumda da şiirler, hem PDF hem de Word olarak gönderilmelidir.) e) Word belgesinin ilk sayfasına, ad-soyad, varsa şiir dünyasında kullanılan müstear ad ve iletişim bilgileri yazılmalıdır. Ayrıca aynı Word dosyası içine, başvuranın kısa özgeçmişi de eklenmelidir. f) Gönderilen şiirler katılımcının kendi özgün eseri olmalıdır. g) Ödül kazanan şiir, 28 Şubat 2026 tarihinde açıklanacaktır. h) Ödülle ilgili her türlü güncel bilgi paylaşımını www.yelkensizdergi.com.tr adresinden takip edebilirsiniz.
- Agnieszka Holland’ın Franz Kafka biyografisi Franz, 98. Akademi Ödülleri’nde Polonya’nın resmî adayı oldu
Polonyalı yönetmen Agnieszka Holland’ın Franz Kafka’nın yaşamını sinemaya taşıyan yeni filmi Franz , 98. Oscar Ödülleri’nin “Uluslararası Uzun Metrajlı Film” kategorisinde Polonya’nın resmi adayı olarak gösterildi ancak film Oscar kısa listesine kalamadı. Polonya sinemasının güçlü temsilcilerinden Agnieszka Holland’ın yönetmenliğini üstlendiği Franz , Franz Kafka’nın hayatını konu alan biyografik drama, 2025 yapımı uluslararası bir ortak üretim olarak dikkat çekiyor. Film, Kafka’nın Prag’daki gençlik yıllarından ölümüne kadar olan dönemi detaylı ve sanatsal bir bakışla işliyor. Yenilikçi anlatımı ve görsel tarzıyla Toronto Uluslararası Film Festivali gibi prestijli platformlarda gösterildi. Filmin Türkiye'de ne zaman vizyona gireceği ile ilgili net bir tarih henüz belirtilmedi. Polonya, Franz filmini 98. Akademi Ödülleri’nde en iyi uluslararası film dalında resmî aday olarak sundu; ancak film Oscar kısa listesine kalamayarak yarışma dışı kaldı. Bu yıl birçok ülkeden aday filmiyle güçlü bir yarış yaşanıyor.
- Yaratıcılık Ritüelleri 67 / Çağla Çinili: "Yazabilmem için duygularımla çok ciddi temasa geçebilmem gerek."
"Tıkanma yaşamadım ama yazacaklarıma dair doğru formu bulmak için hiçbir şey yapmadan yıllarca bekleyebilirim." Yazarların yazma deneyimlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri'nde Semrin Şahin'in bu haftaki konuğu Çağla Çinili . Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Yazma konusunda çok ciddi bir disiplin edinemedim. Yazmak benim için daha çok kendimi sağaltmanın bir yolu şeklinde tezahür etti. Neyse ki kendimi sağaltmam gereken çok fazla konu ve zaman olduğu için yıllardır yazma pratiğimi az çok birbirine benzeyen döngüler halinde sürdürebiliyorum. Yazabilmem için duygularımla çok ciddi temasa geçebilmem gerek. Bunun iki yolu var, ilki yazacağım şeyi durmadan kafamda evirip çevirmek, günlerce üzerine düşünmek ve artık yazmazsam tıpkı Sait Faik gibi çıldırıvereceğimi düşündüğüm bir noktaya kadar bekletmek, diğeri de çok yüksek sesle hoş bir playlisti baştan başa ve saatlerce dinlemek. Yazacaklarım kapıya dayanınca dakikalar içinde yazabiliyorum. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Yazacağım konular hiç bitmedi. İç dünyamın, dünya ile temas ettiği kısımlar var olmayı sürdürdüğü sürece yazacaklarımın biteceğini de sanmıyorum. Tıkanma yaşamadım ama yazacaklarıma dair doğru formu bulmak için hiçbir şey yapmadan yıllarca bekleyebilirim. Buna tıkanma diyemem, pişme süresi diyebilirim. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Ben sürekli yazarak, okuyarak ve konuşarak yaşayan bir insanım. Edebiyat ile yaşayan bir avukatım. Bazen hayatımda kendime yer bulamayacak kadar yoğun oluyorum hatta öyle ki yorgunluktan kemiklerim ağrıyor; uyuyamıyorum. Böyle zamanlarda sağlığımı koruyabilmek için sakin kalmak ve sağlıklı uyumaya öncelik vermeyi öğrendim. Hayat böyle bir yer, engeller hep olacak. Zamanla önümüze çıkan taşların engel değil de, yeni bir yola kıvrılan virajlar olduğunu görmeye başlıyoruz. O zaman bizi destekleyen şeylerin artık desteklemediği ya da desteklemediğini düşündüğümüz koşulların şahane zeminler yarattığını da anlıyoruz. İlkokul ve orta okul hayatım boyunca kitap okuduğum için derslerimden geri kaldığıma inanılan bir ortamda kitap okumamın 9 ay yasak olduğu zamanlar yaşadım ve bu beni engellemedi. Şimdiyse yorgunluktan elime kitap alamadığım aylar geçiriyorum ve okuyacağım kitaplara dair fikirlerimi merak eden birçok dostum var. Yine de birilerinin size inanması, çok içerilerde bir yerlerde, çok derinlerde bir yerlerde, henüz zedelenmemiş umutlar taşıdığınız yaşlarınızdaki halinizin saçlarını okşuyor. Şiirle arama yıllar sokan bir mesafeyi güzel kalpli Doğcan sayesinde aşabildim. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Elbette aynı ve elbette farklı. Kendimle olan ilişkim derinleştikçe dünyayı daha renkli ve net görmeye başladım. Yazmaya dair ilk pratiklerim ilkokula dayanıyor. Aradan 20 seneden fazla zaman geçmiş… Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Sabahları bir magnezyum hapı yutmak gün içinde bağışıklığımı diri tutmama yardımcı oluyor. Bunun haricinde sabahları çok erken uyansam da asla sabah insanı değilim. Beyin motorumun ısınması saatler sürüyor. Ben gece yazarım. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Bunu asla çok olgun olmam gerektiğini düşündüğüm bir yerden söylemiyorum ama çok beğendiğim eserlerin yaratıcısı olmasam dahi o eserlerin keyfini süren kişi olmak sanırım çok daha büyük bir keyif veriyor bana. Örneğin Stephen King’in yarattığı çoklu evrenler her zaman çok ilham aldığım bir yer oldu ama bu evrenlerde dolaşan isimlerin peşine düşüp izlerini sürmek de bana çılgınca zevk veriyor. Yine de bir grup arkadaşın başından geçen sayısız perişanlık maceralarına dair senaryolara yaklaşan samimiyette işler çıkarabilmeye pek özeniyorum.
- Olga Tokarczuk’un ilk romanı Kitap’ın Yolcuları, Türkçede
Nobel Edebiyat Ödüllü Olga Tokarczuk’un ilk kez 1993'te Polonya'da yayımlanmış ilk romanı Türkçede . Kitap’ın Yolcuları, yazarın daha sonraki kitaplarda derinleştirdiği yolculuk, arayış, mit, hakikat, parçalı anlatı temalarının ilk kez açıkça görüldüğü metni. Polonya edebiyatının en önemli seslerinden Nobel Edebiyat Ödüllü Olga Tokarczuk’un (Olga Tokarczuk, Nobel Ödülü 2018) ilk romanı Kitap’ın Yolcuları (Podróż ludzi Księgi) Türkçede. 1993’te Polonya’da ilk kez yayımlanan roman, Tokarczuk’un erken dönem anlatı evreninin temellerini atan güçlü bir yolculuk hikâyesi. Roman, 17. yüzyılın sonlarına doğru Fransa’da geçiyor. Kralın Katolikliği tek yasal din ilan ettiği bir dönemde, Protestan Huguenotlarından oluşan bir grup, gizemli bir Kitap’ı bulma umuduyla zorlu bir yolculuğa çıkar. Farklı geçmişlerden gelen Veronika, simyayla ilgilenen Marki, ayakları yere sağlam basan de Berle ve dilsiz arabacı Gauche ile sadık sarı köpeği gibi karakterler, kader, inanç ve insanlığın anlamını arayarak hayatta kalma ve keşif mücadelesi verir. Tokarczuk bu ilk romanında yalnızca tarihsel bir hikâye anlatmakla kalmaz; aynı zamanda insanın yaşamı, bilgi arayışı ve hakikat üzerine sorgulamalarını da merkeze alan derin bir anlatı sunar. Romanın anlatı yapısında, farklı karakterlerin bakış açılarıyla ilerleyen çok katmanlı bir yapı bulunur. Bu yönüyle Kitap’ın Yolcuları , Tokarczuk’un sonraki dönem eserlerindeki temaların erken örneklerini taşır. Roman, Tokarczuk’un edebiyat evrenine giriş yapmak isteyenler için hem tarihsel hem de felsefi derinliğiyle önemli bir okuma fırsatı yaratıyor. KİTAP'IN YOLCULARI Olga Tokarczuk Timaş Yayınları, 2025 Çeviri: Neşe Taluy Yüce 224 s.
- 2026 Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülleri başvuruları başladı
Varlık dergisi tarafından düzenlenen Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülleri’ne başvurular açıldı; 30 yaş ve altı şair ve öykü yazarları 30 Mart 2026’ya kadar şiir ve öykü dosyalarını gönderebilecekler. Türkiye edebiyatının önemli gençlik ödüllerinden Yaşar Nabi Nayır Gençlik Ödülleri’ne 2026 yılı için başvurular resmen başladı. Ödül, daha önce herhangi bir kitabı yayımlanmamış 30 yaş ve altı genç yazar ve şairlerin eserlerini edebiyat dünyasına kazandırmayı amaçlıyor. Başvurular şiir ve öykü dallarında yapılabiliyor. Katılımcılar, yayımlanmaya uygun eserlerini Word belgesi olarak hazırlayıp, yasarnabinayirgenclikodulleri@varlik.com.tr adresine 30 Mart 2026 tarihine kadar gönderebilecekler. Dosyalar Times New Roman 12 punto ile düzenlenmeli ve adayın iletişim bilgileri içermelidir. Ödülün amacı, Türkiye edebiyatına yeni imzalar kazandırmak olarak ifade ediliyor. Varlık dergisi bünyesinde verilen bu ödül, uzun yıllardır genç yazarların ilk eserlerini görünür kılmalarına olanak tanıyan önemli bir platform olarak kabul ediliyor. Seçici kurul üyeleri ve ödül takvimi, derginin ilan ettiği takvime göre son başvuru sonrası açıklanacak. Değerlendirme sonucunda ödüle değer görülen dosyalar Varlık Yayınları tarafından yayımlanma fırsatı da bulacaklar.
- “Diğer her şey gibi ölüm de ölümsüzlük de politiktir.”
S.Deniz Öz, Fatih Balkan ile son romanı Lacivert Ülke üzerine söyleşti: "Çok sesli bu kitapta her şey gibi, hayatın da ölümün de ölümsüzlüğün de politik olduğunu bir kez daha derinlemesine hissediyoruz." Romanda ölümle ölümsüzlükle, cinayet, tanrı olmak, insanlaşmak, insanlıktan çıkmak, aşk, hastalıklı tutku, okuma, yazma, edebiyat, diktatörlük, ülkeyi saran karabasanlar, karabasanların sonundaki ışıkla karşılaşırken, tanrılardan insanlara, atlardan denizlere bol karakterli, çok sesli bu kitapta her şey gibi, hayatın da ölümün de ölümsüzlüğün de politik olduğunu bir kez daha derinlemesine hissediyoruz. “Ne kadar uzun yaşarsa yaşasın her şeyin, herkesin öldüğü ve bizim bunu bildiğimiz bir dünyada ölümsüzlük isteği hepimizde var.” Merhaba Fatih Balkan. Altı ana karakterli, çok eskilerden, hatta tarih öncesinden günümüze ilerleyen oldukça ilginç bir romanla karşı karşıyayız. Lacivert Ülke ’yi neden yazdınız, size başlangıç itkisini veren, bunu yazmalıyım dedirten şey neydi? Müsilajın görüldüğü Korona virüs günlerinde Bostancı sahiline inmiştim. Denizi o halde, artık kendisi olmayan, neredeyse ölü bir şekilde görmek, yaşadığım en kötü günlerden birini yaşattı bana. Bu ve buna bağlı olarak deniz tanrısı Poseidon'un kendi ölümünü gördüğü rüya imgesi o zaman aklıma gelmişti. Deniz öldü, tanrısı bile koruyamadı demiştim kendi kendime. Bir paragraf olarak yazmıştım. Hatta ilk romanımın editörü Beril Erbil'e göstermiştim, yeni romanım böyle başlayabilir diye. Biraz değişti ama o paragrafla başlıyor Lacivert Ülke . İlk ve en temel itki budur diyebilirim. Romanın ana eksenlerinden biri, belki de birincisi ölüm ve ölümsüzlük. Sizin bu konuyu işlemenize neden şey olan nedir? Ne kadar uzun yaşarsa yaşasın her şeyin, herkesin öldüğü ve bizim bunu bildiğimiz bir dünyada ölümsüzlük isteği hepimizde var. Çelişkili gibi görünse de değil, diyalektik bir bütünlük bu. Yazma, çizme, ne bileyim yeni bir şey keşfetme, çok güzel yemek ya da kütür kütür turşu yapma, bunlarla ileride anılabileceğimizi düşünme, çocuk sahibi olma, sadece genlerimizi değil, kendimizi de o çocukta devam ettirme, öbür dünyada sonsuz hayat vaat eden dinlere, reenkarnasyon sayesinde aslında ölmeyip başka bir şekilde var olacağımıza inanma. Bunlara daha birçok şey eklenebilir. Sonuçta sanırım hepimiz, öleceğini biliyor olmanın travmasını hafifletmeye çalışıyoruz. Ama sadece biz değil, tanrılar da öyle. Savunduklarının, temel iddialarının aksine onlar da ölüyor, yok oluyorlar. İlkel toplulukların tanrıları bugün yoklar, hemen hiçbirini bilmiyoruz bile. Mitolojik zamanların tanrıları da öyle; sadece tarihsel, poetik tanrılar artık onlar. Bir gün bugün var olanlar da öyle olacak. Değişecek, silinecek, unutulmasa da yenileri gelecek belki. Romanımda musilaj da Poseidon'un varlığının, anlamsızlığının son noktası zaten. Yok oluşunun, insanlaşmasının kritik noktası. Öleceğimizi bilmek belki de en temel ıstırabımız. Ben de bununla ilgili hislerimi aktarmak istedim sanırım. Romanı, ana karakter Sakallının denizle bağı, ölümü hissetmesi, ardından eski hayatını anlaması, pişmanlıkları ve yeni hayatına, yeni amaçlarına ulaşma çabası olarak okuyabilir miyiz? Eskisinin ölüp yeni Sakallıya dönüşümü, ölümü fark etmesinden sonra geçmişini değerlendirmesi, onu en çok seven kadını yani A’ yı kendisinin de en çok sevdiğini anlamasıyla önce onu sonra da hayatının anlamını arama, bulmaya çalışma yolculuğu. Sakallı ve deniz o kadar aynı ve iç içe ki onları ayırmak zaten mümkün değil. Böyle bir izlek var evet, kitap böyle okunabilir. Ama ben birkaç tane daha izlek olduğunu düşünüyorum. A’nın Sakallıya, Deniz’in Yıldız’a aşkı, Yıldız’ın Çınar’a hastalıklı tutkusu, Sakallının A’ya duyduğu unutulmuş ama şiddetli kaybediş acısını izleyerek aşk, sevgi, tutku, bağlılık, kadın erkek ilişkileriyle okunabilir. Ayrıca hem A’nı babasının hayatında hem de A’da şahit olduğumuz ölümcül derin devlet üzerinden, Sakallının kentleri ve A’nın şehirlerinden bahsederken, o sayfalarda çok acı, zaman zaman umudumuzu korumamızı sağlasa da aslında hâlâ devam eden karanlık günler üzerinden ya da özellikle Sakallıda işlenen sahiplenme, birine, bir yere ait olma üzerinden de okunabilir. Okuma yazma, tarih bilinci üzerine yoğun izlekler var ve tabii ki Lacivert Ülke deniz, denizin üzerimize, dünyaya, hayata etkisi üzerinden de okunabilir. Peki bir karakter daha var. Kitabın sol sayfalarında, başka bir yazı karakteriyle, iç sesiyle konuşan karakter. O kim, romanda nasıl bir rol oynuyor? İsterseniz onunla ilgili konuşmayayım. O karakteri okuyucuların keşfedip romandaki işlevini görmelerinin okuma zevki açısından önemli olduğunu düşünüyorum. Ben onu yazarken kendi kendime hep karanlıktaki adam diye isimlendirdim, sadece bunu söyleyeyim. Romanın ana ekseni yani Sakallının hikayesi çok uzun bir zaman dilimine yayılsa da lineer bir çizgide devam ediyor. Ama bunun dışında numaralandırılmış her bölüm kendi bölümüne ve romanın kurgusuna bağlı olsa da parçalı, gelgitli, okuyucuyu biraz da zorlayan bir bir okuma sunuyor. Bu benzerlik ilk romanınız olan Anahtarım Cebimde ’de de vardı. Bu biçem size özgü diyebilir miyiz? Bana özgü demek çok doğru olmayabilir ama benim sevdiğim bir okuma, yazma şekli bu. Aslına bakarsanız parçalanmış, bin parçaya bölünmüş hayatlarımızı bölük pörçük yaşayabiliyoruz. Bu küçük parçalar birleşince ancak anlamlı bir bütün oluşabiliyor, o da belki. Bunu kalemime yansıması bu şekilde oluyor sanırım. Romanınızda birinci, ikinci ve üçüncü tekil şahıs anlatımını bir arada kullanmışsınız. Bir de şiirler var. Bu pek sık görmediğimiz bir dil. Bunu neden tercih ettiniz? Buna dördüncü olarak tanrısal üçüncü şahsı da ekleyebiliriz sanırım. Tanrıların ve buna bağlı olarak Sakallının dili, aralarında farklılıklar olsa da tabii ki üçüncü tekil şahıs olmalı diye düşündüm. Ama bu dil, Deniz’e, Yıldız’a ve A’ya uymuyordu. Birinci tekil anlatım bu üçünün duygularını en iyi yansıtan dil diye hissettim. Çınar ise karakter olarak romandaki herkesten farklı, birçok olumsuz, kötü özelliği barındırıyor. Sanırım bu nedenle süperegonun sorgulayıcı, suçlayıcı, sert, biraz da yaralayıcı dilini ona yakıştırdım. Evet, ikinci tekil şahıs anlatımı okuyan için hem biraz zordur hem de bazı okuyuculara rahatsızlık verir. Zorluğu bir yana ama, şimdi şimdi düşününce anlıyorum ki Çınar’ın bu şekilde işlenişinin rahatsızlık vermesi biraz da benim isteğimmiş. Çınar içimizdeki gölgeyi gösteriyor. Hepimizin içinde, kimimizin derinlerinde, kimimizin yüzeyinde duran, bazen becerebilip iyi olduğumuz bazen de ona yenik düştüğümüz kötülüğü. Rahatsızlık vermesi sadece ikinci tekil şahıs dilinden değil, bilinçdışımızdaki tekinsizliğin, kötünün etkisi sanırım. Şiirler de sizin mi? Evet, onları da ben yazdım. Çoğu tanrıların çağının şiiri. İki üç tane de günümüzün diliyle yazıldı. Poseidon ve Sakallıdan başka dört ana karakter daha var. Onlar hakkında neler söyleyebilirsiniz? Deniz iyi, hatta fazla iyi bir karakter. Yıldız’a aşık, denizle ve atlarla bir bütün halinde yaşayıp gidiyor. Çınar ise kötü biri. Sebepleri olsa da kötü. Hayat ona iyi olma, iyileşme fırsatın vermiyor. Deniz’le karşıtlık oluşturuyor. Yıldız ise sorunlu, Çınara hastalıklı bir aşkla tutkun, bundan kurtulmaya, Deniz aracılığı ile iyileşmeye çalışıyor. Roman nerede geçiyor? Adı konmuş bir yer yok ama buraları biliyoruz, yaşadığımız yerler hep. Romanın çoğu bölümü deniz kenarındaki yerlerde geçiyor. Birazı daha ortalarda, birazı uzakta, sıcak karasal iklimde, birazı da daha yükseklerde geçiyor. Lacivert Ülke farklı okumalara olanak veren çok katmanlı bir yapıya sahip ama aslında politik bir roman. Bu konuda neler söylersiniz? Haklısınız, Lacivert Ülke politik bir roman. Son 45-50 yıldır yaşanan yoğun kötülükler, olumsuzluklar, açılan onulmaz yaralar bizi, bir çoğumuzu derinden etkiledi, etkilemeye devam edecek. Ben de bu dertleri yaşayan, birçoğunu hâlâ benliğimin derinliklerinde taşıyan biri olarak bunların bir şekilde yazılması, dile getirilmesi gerek diye düşündüm. Yazdıklarımın politik olması, yazanın tarihe, insanlara karsı sorumluluğu diye düşünüyorum. Tarihi sadece tarihçiler yazmaz. Romanlar da öyküler de tiyatro da müzik de filmler, resimler, fotoğraflar, şiirler de tarihi kendi dillerince yazar. Ve tarih politiktir. Kitabınızı kara bir roman olarak değerlendirebilir miyiz? Hayat ne kadar karaysa o kadar, evet. Akışta olumluya gidiş yok belki ama bir umut ışığı da görünüyor. Son olarak klasik soruyu da sorayım. Yeni roman, romanlar yolda mı? Bir romanı yazarken yeni, farklı, yazdığım romanın içeriğine giremeyecek şeyler yaşarım veya aklıma gelir zaten. Şimdi de öyle. Lacivert Ülke ’yi yayınevine teslim ettikten sonra, yani o defteri kapattıktan sonra kafamda var olan temel bir düşünce etrafında dönüyor, okuyor, dolanıyorum. Bakalım ne zaman ve nasıl bir şey çıkacak ortaya. Ben de merak ediyorum…















