Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- 2021’de Nilüfer Altunkaya'nın en sevdiği kitaplar
Nilüfer Altunkaya, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı: Artık eskisi kadar planlı okumalar yapamıyorum, öncelikle bunu belirteyim. Yıl biterken sizin vesilenizle ben de neler okumuşum diye dönüp bakınca genelde kurgu okumuş olduğumu fark ettim. Elbette yeni çıkan kitapları takip etmeye çalışırken okumam gerektiğini düşündüğüm kült yazarları da okumaya çalışıyorum. Roman olarak baktığımda daha önce okumadığım ve çok etkilendiğim için burada anmam gereken ilk yazar Julian Barnes. Flaubert’in Papağanı, Zamanın Gürültüsü, Bir Son Duygusu ve Nabız adlı romanlarını ve Penceremden adlı denemelerini okumak büyük keyifti. Şu anda Korkulacak Bir Şey Yok adlı romanını okumaya devam ediyorum. Eduard Louıs’den Eddy’nin Sonu ve Babamı Kim Öldürdü, Annie Ernaux’un Seneler adlı kitaplarını çok etkilenerek okudum. Yine öykülerini çok sevdiğim Samanta Schweblin’in Kurtarma Mesafesi çeviri olarak okuduğum kitaplar içinde farklı kurgusu ve çarpıcı anlatımıyla söz edilmesi gereken kitaplardandı. Valeria Luıselli yeni tanıştığım ve Dişlerimin Hikayesi, Kalabalıkta Yüzler adlı kitaplarını severek okuduğum ve novella türünde bana ilham veren bir yazar oldu. Yine anmadan geçemeyeceğim Enrique Vila Matas, Can Yayınları’ndan çıkan yeni çeviriler vesilesiyle keşfettiğim, aklımı başımdan alan bir yazar oldu. Ayrıca Can Yayınları’nın Kısa Modern serisinden çıkan daha önce çevrilmemiş Cesare Pavese’nin Hapishane ve Kumsal adlı kitapları Pavese hayranı olarak anmak istediğim çeviri kitaplardan. Pavese’den sonra Thomas Bernhard’ın Neden ve Bitik Adam adlı kitaplarını İzmir’de yazın okuma fırsatı buldum. Bernhard okumak her zaman bambaşka bir yolculuk gerçekten… Usta kalemlerimizi fırsat buldukça yeniden okumak yazarlığımı çok besliyor. Sevgi Soysal, Onat Kutlar, Vüsat O. Bener, Yusuf Atılgan’ı çeşitli vesilelerle yeniden okuma fırsatı bulduğum için mutluyum. Çağdaş edebiyatımızı öykü şiir ve roman dallarında takip etmeye çalıştığımı söyleyebilirim. İthaki Yayınları’nın Poetika dizisinden çıkan şiir kitaplarını severek okuyorum. Devrim Horlu, Gökhan Arslan, Tuba Bozkurt, Kaan Koç, Naile Dire ve Zeynep Tuğçe Karadağ’ın kitaplarını etkileyici buldum. Şiirin yanı sıra öyküde de yeni çıkan kitapları elimden geldiğince takip etmeye çalışıyorum. Murat Gülsoy’un Belirsiz Bir Ânın Kıyısında, Onur Akyıl’ın Açık Dövüş, Murat Çelik’in Eve Dönmeyen Hayvan, Fatma Nur Kaptanoğlu’nun Ateşten Atlamak, Hasibe Özdemir’in Bu Kardan Adam Olmaz, Recep Kayalı’nın Kamburuma Üç Sebep, Şebnem Balevi’nin Olmaz Diye Düşündüğümüz Şeyler adlı öykü kitaplarını ve Özgür Çırak’ın Ormandan Gece Gelen adlı novella tadındaki kitabını severek okudum. Ayrıca roman olarak Ayfer Tunç’un Osman, Ayhan Koç’un Cümle Göğün Mavisi ve Kemal Varol’un Kara Sis ve Faruk Duman’ın üçüncü cildiyle tamamlanan Sus Barbatus adlı romanlarını anmak isterim. Mircea Eliade’nin Okültizm, Büyücülük ve Kültürel Modalar adlı kitabını mitlere ve arketiplere bakış açınızı değiştirebilecek nitelikte bir kitap olduğu için anmak isterim. Ve J. Cortazar’ın Edebiyat Dersleri gerçekten çok besleyici oldu benim için. Mason Currey’in Günlük Ritüeller adlı kitabı da yazarların günlük ritüellerini merak edenler için iyi bir derleme. Okuyup burada anamadığım veya okumaya fırsat bulamadığım aynı dilde hikâyeler anlattığım dostlarım affetsin. Nice kitaplarda buluşmak dileğimle herkese iyi yıllar…
- Öykü: Mutfakta
“Ölülere her zaman güvenebiliriz ama yaşayanlara asla. Hep gölgeleriyle gezer yaşayanlar; karanlık, her şeyi içine çeken gölgeleri vardır. Ölülerin gölgesi yoktur, kendileriyle birlikte gölgeleri de yok olmuştur.” Gülhan Davarcı Bu yıl sığırcıkların gelişine yetişemedin baba… İki ya da üç yaşlarındaymışım. Bir gün beni hava almam için dışarıya çıkarmışsın. Biz parkta gezinirken gökyüzünde bir sığırcık sürüsü ortaya çıkmış. Sevinçten çığlık atmışım onları görünce. Ben onları izlemişim, sen beni... Ben onlara hayran kalmışım, sen bana… O günden sonra sık sık dışarı çıkıp sığırcıkları beklemeye başlamışız. Biraz büyüdüğümde bahçeye defne ağaçları dikmişiz dallarına konsunlar diye. Seslerini duyunca yataktan kalkmaya çalıştım. Biraz zor oldu, başım döndü. Ayaklarımı sürüye sürüye pencereye yaklaştım. Ellerim öyle çok titriyordu ki zor araladım perdeyi. Gözlerimi yakan gün ışığında daldan dala zıplayışlarını izledim. Dışarının soğuğunu umursamadan pencereyi açıp yüzüme çarpan ayaza rağmen ötüşlerini dinledim. Diktiğimiz defne ağaçları yerinde, her yıl beklediğimiz sığırcıklar bu sene de geldi; ayılar çoktan kış uykusuna yattı, kar ve yağmur dolu bulutlar gökyüzünü terk etmiyor. Ya sen, sen neredesin? Yine de yalnız kaldım diye üzülme. Senden sonra bir ev arkadaşı aldım. Yabancıları sevmezdin biliyorum ama o yabancı değil baba. Sylvia ile yaşıyorum, hani şu şair olan kadın, Sylvia Plath. Bir gün geceyi dışarıda geçirmek zorunda kalırsam, mezarlığa sığınmamı söylerdin. “Çünkü,” derdin üzerine basa basa, “Ölülere her zaman güvenebiliriz ama yaşayanlara asla. Hep gölgeleriyle gezer yaşayanlar; karanlık, her şeyi içine çeken gölgeleri vardır. Ölülerin gölgesi yoktur, kendileriyle birlikte gölgeleri de yok olmuştur.” Sana bunları söyleten olaylara dair en ufak bir fikrim yoktu ama insan nihayetinde birilerine güvenmek ister, ölü ya da diri. Sen da çareyi yaşayanlara değil ölülere güvenmekte bulmuştun. Birkaç ay önceydi galiba, hatırlamıyorum. Senin gidişinle birlikte zaman denen mefhumla aram iyice bozuldu. Şiddetli bir lodos vardı İstanbul’da. Lodos öyle esmeseydi sen de ölmezdin baba. Teknelerin denizin üzerinde bir o yana bir bu yana döndüğü, vapurların hareket etmeye cesaret edemediği, pencerelerin birden açılarak küllüklerdeki sigara izmaritlerinin havada uçuştuğu, çatıları uçuran, elektrik tellerini koparan, ağaçları deviren, insana garezi varmış gibi her şeyi döven, kıran, vuran lodos… Halsiz ve keyifsizdin o gün, ağzını bıçak açmıyordu. Tek kelime etmeden, hiçbir şey yapmadan bütün gün pencerenin önündeki tekli koltukta öylece oturdun. Alışık değildim bu haline. Keyfin yerine gelsin diye ıhlamur kaynattım, mahlepli kurabiye yaptım. Ne çok severdin mahlebin kokusunu! Akşama doğru konuşmaya başladın. Sesini duyduğumda kalbim çiçeklendi. “Senelerdir böyle şiddetli lodos olmamıştı İstanbul’da,” dedin. Halbuki bu şehrin şiddetli lodosu eksik olmazdı. Sustum. Sen konuşmuştun ya, varsın her şey senin hatırladığın gibi olsundu. Bilmediğim bir dünyada geziyor gibiydin o akşam. İlk defa bir anını paylaştın. “Sen doğmadan kısa bir süre önceydi, bir hafta sonu Burgazada’daki evimize gitmiştik ailecek. Misafirlerimiz de vardı. O hafta sonu lodos çıktı. Dünya yıkılacak sanmıştım. Eskiler lodosun gözü yaşlı olur derdi İnci,” dedin. Sonra tekrar daldın. Ailecek dediğin insanlar kimdi, annem de var mıydı aralarında? Lodos sana neden gözyaşı döktürmüştü baba? Bu soruların hiçbirini sormadım, çok merak ettim de soramadım. Kaya kovuğundan çıkmıştım ben. Leylekler getirip senin kucağına bırakmıştı beni, bunu çoktan kabullenmiştim. Kabullenmiştim kabullenmesine ama karşımda yabancı biri gibi duruşun kalbimi kırıyordu işte. Yabancı olmaya hakkın yoktu beni baş başa bıraktığın bunca bilinmezlik içinde. “Hadi film izleyelim,” dedim, Kızıl Damga filmini istedin. Sevincimi gizlemeye çalıştım, dönmüştün bize ait olan o dünyaya. Bu filmi kaçıncı kez izleyişimizdi kim bilir. “Demi Moore ne güzel kadınmış,” derdim, sense neden bilmem, hüzünlenirdin sanki böyle bir güzellik karşısında. En heyecanlı yerinde, çiftin yaşadığı yasak aşkın tam zirvesinde internet bağlantısı koptu. “Film izleyemeyeceğimize göre ne yapalım şimdi baba,” diye seslendim. Ses gelmedi. Baba? Yine ses gelmedi. Gömüldüğüm koltuktan doğrulup oturduğun tarafa baktım. Başın yana düşmüş, kımıldamadan duruyordun. Önce uyuduğunu sandım, “Hadi yatağına git,” dedim. Cevap vermedin. Neden sonra sanki anlamışım gibi başımı kalbine yasladım, kalbin atmıyordu. Panikle ambulansı aradım. Ambulansı beklerken koltukta baba ölüsüne baktım, bu dünyada tek başıma kalmışlığıma baktım. Bugüne kadar hiçbir sorumun cevabını alamayışımın, daha da acısı, alma olasılığımın tamamen kaybolmuş olmasının kederiyle kaldım. O karanlık kederde bir kadının hıçkırarak ağladığını duydum. Kalp krizinden öldün baba. Lodosun devirdiği ağaç yüzünden ambulans evimizin bulunduğu sokağa girememiş, yön değiştirip sokağın diğer tarafından gelmeye çalışırken geç kalmıştı. Cenazende sadece ben, bina görevlisi ve yönetici vardı. Başka kim olabilirdi ki? Helallik isteyecek kimsen yoktu ki bu hayatta bizden başka! Hatta sadece ben… Hakkım sana helal olsun baba, helal olsun, helal olsun! Kim ne derse desin senin için, benim için, bizim için, benim hakkım sana defalarca helal olsun. Beni, hayatım boyunca delirmemek için çırpındığım o koca bilinmezlikte bir başıma bırakıp gitmiş olsan da hakkım sana helal olsun… Hoca duasını bitirdikten sonra mezarının başında biraz yalnız kalmak istedim. Eğildim, toprağını öptüm. Altında yattığın toprağa, üzerinde duran ağaca emanet ettim seni, etrafında uzanan mezarlık komşularına… “Tanımasanız da onu, sadece ölmüş olduğunuz için sizi çok severdi,” dedim onlara. Bu hayatta ne büyük iş başarmışlardı sana göre; tek bir eylemle, sadece ölerek… Ne kadar rezil bir hayat geçirmiş olursanız olsun, sadece ölerek bütün hatalarınızı affettirdiniz, aferin size. Sığırcıkların ötüşünü sen de duyuyor musun baba? Defne ağaçlarımızı hiç boş bırakmıyorlar. Gün geçtikçe azalmak yerine artıyor kederim. Yataktan çıkmayı hiç istemiyor, yemek yemeyi unutuyorum çoğu zaman. Yemek yemeyi unuttuğum için ilaçlarımı almayı da unutuyorum. Sen olsaydın sürekli kontrol ederdin, “İnci bugün ilacını aldın mı?” diye sorardın. Sesindeki şefkat benim ilacımdı, söylemiş miydim? Çok kızgındım sana, bunu da hiç söylemedim, değil mi? Psikiyatristim hastalığımın ailede başka birinde olup olmadığını sormuştu. Sense başka kimsede olmadığını söylemiştin. Aileden kastın kimlerdi baba? Konuşmalarınızı duyduğumu bilmiyordun, sen doktorun odasındayken ben asistanı ile bekleme odasında oturuyordum. Asistan odadan çıktı bir an, kapıya kulağımı dayadım konuştuklarınızı duymak için. Ketumluğunu doktor karşısında da bırakmadın. Yine hiçbir şey öğrenememiştim. Ama için rahat olsun, Sylvia geldiğinden beri diğer arkadaşlarım gelmiyor. Pijamalarım bol geliyor artık biliyor musun, belimden düşüyor. Lastiklerini sıktım hepsinin. Yenilerini almak için dışarı çıkmam gerekecekti yoksa. Çıkamam. Bazen perdeyi aralıyorum, hemen geri kapatıyorum. Gün ışığına dayanamıyorum. O gün mezarlıkta da kör edici bir ışık vardı; bir müddet oturdum, sonra eve geldim, ne yapacağımı bilmeden koltukta oturdum. Bi ara odana gittim, bütün çekmecelerini karıştırdım, sana ait ne varsa tek tek baktım. Eve dair tutulmuş gelir gider hesaplarının olduğu birkaç not defteri, içinde antika sayılabilecek bir kol saati ve kol düğmeleri olan bir kutu, birlikte çekilmiş fotoğraflarımız… İşime yarayacak hiçbir şey bulamadım, ne bir telefon numarası, ne bizden başkalarının olduğu bir fotoğraf… Sanki sadece ben değil, sen de kaya kovuğundan çıkmıştın. Yoktu baba, bizim bir geçmişiz yoktu. O gece sabaha kadar uyumadım. Çok sevdiğin o şarkıyı mırıldandım durdum. İki küçük kol düğmesi… Bütün bir aşk hikayesi… Ve o boşlukta günler, haftalar akıp gitmeye başladı. İki düğme iki ayrı kolda… Bizim gibi ayrı yolda… Ayakta durmakta zorlanıyorum, yatağa oturuyorum. Kol düğmelerin başucumda duran komodinin üzerinde. Sen gittiğinden beri ara sıra aynı şarkıyı söylüyorum, söylerken bir yandan da düğmelere bakıyorum. Annem olduğunu düşündüğüm bir kadınla seni hüzünlü bir aşk hikâyesinde hayal ediyorum. Birbirinizi çok sevmişsiniz, dedem evliliğinize karşı çıkmış. Hamile kalan annem beni sana bırakmak zorunda kalmış. Sen de ondan sonra kimseyi sevememişsin. Bu hikâyeyi bazen çok sıradan buluyorum. O zaman başka bir hikâye uyduruyorum. Annem senin sevgine layık bir kadın değilmiş. Seni başka bir adam için terk etmiş. Sen de intikam olarak beni bir daha ona göstermemişsin. Sonra bu hikâyeyi de fazla klişe buluyorum. Belki ben senin öz kızın değilim. Evlatlık aldın beni. Mezarını açtırıp dna testi mi yaptırmalıyım? Hayır, asla. Senin babam olmadığın bir dünyayı hayal edemiyorum. Umutsuz bir aşk hikâyesinin çocuğu olduğum düşüncesi bir nebze iyi geliyor. Kol düğmelerinin yanında duruyor en sevdiğin kitaplar. Sen öldükten sonra kitaplıktan alıp buraya koydum onları, mesai yapar gibi erkenden uyanıp okumaya başladım. Ne yaparsam yapayım hiçbir şey seni özlememi engellemiyordu. Sylvia ile konuşmaya başlamam, seninle artık konuşamadığım o günlere denk geldi. Kafamın içinde sürekli anlatıyordum, çocukluğumu, seni, senin gidişini, bitmeyen sorularımı, sığırcıkları, defne ağaçlarını… Sonra ona sorular soruyordum, büyüdüğü dünyaya, Londra’daki yaşamına, babasının ölümüne, kocasının onu terk etmesine, intiharlarına, çocuklarına dair… Bütün bunları kendi kendime değil de onunla yüz yüze konuşmanın daha iyi olacağını düşündüğümde, ona bir mektup yazmaya karar verdim. O mektubu sana da okuyacağım, bekle. Sivvy, Sen gazdan zehirlenmiş uzanırken mutfağında, sürekli senin hakkında konuşuyorlar. Kocanın sadakatsizliği, babanın ölümü, önceki intihar girişimlerin, çocukların, şiirlerin, romanın… Vakit geçirecek bir şeyler hep buluyorlar. Neden anlamıyorlar sence mutluluğun üzerimizde eğreti bir elbise gibi durduğunu? Kahkalarımızın ardındaki o zifiri karanlığı neden fark etmiyorlar? Cehennemiyle doğanlar için başka bir dünyanın mümkün olmadığını nasıl anlatabilirim onlara? Anlamazlar. Her ömrün bir bahanesi vardır, her ölümün de. Her şeyi mantıklı bir çerçeveye sığdırmaya çalışan sağlamlara bırakılmış parçalar senin, bizim hayatımızdan geriye kalanlar. Yalnızca mutfakta uzanan bedenine bakanlar görebilecek ellerinde taşıdığın o acıyı. Son günlerde seninle, bizimle ilgili çok düşünüyor ve okuyorum Slyvia. Yalnız yaşıyorum ve yalnız yaşamakla birlikte kendimi yalnız da hissediyorum. Bu genel bir kural değilmiş. Bazıları yalnız yaşar ama yalnız hissetmezmiş. Babam bir gün sığınacak bir yer bulamazsam mezarlığa sığınmamı çünkü ölülerden bize asla zarar gelmeyeceğini söylemişti. Şu an mezarlığa da gidemiyorum çünkü evden mezarlığa giden yolda karşılaşacağım yaşayanlardan korkuyorum. Bu mektubu sana kendi mutfağından kalkıp benim mutfağımda uzanır mısın diye yazıyorum. Zehirlenmen için ocak gazım ve zehirlenirken gaz dışarı çıkmasın diye kapının altına koyman için havlularım var. Rahatça ölmen için her şeyi hazırladım, lütfen gel ve benim evimde öl. Mektubu yazdıktan bir süre sonra Syvlia geldi baba, ricamı geri çevirmedi. Mektubumu aldığında mutlu olmuş. Londra’daki evde değil de başka bir mutfakta ölmeye yatma fikri onu heyecanlandırmış. Geldiği gün uyumadan sabaha kadar sohbet ettik. 1963 yılının 11 Şubat günü yaşadıklarını anlattı. Nasıl da hüzünlendim o anlattıkça. Sen olsan “Çok fazla empati kuruyorsun İnci,” diye uyarırdın beni. Nasıl kurmayacaktım ki baba? Frieda ve Nick’i yatırınca, gazdan zehirlenmesinler diye odalarının penceresini açık bırakmış, biliyor musun? Uyandıklarında kimse gelmemiş olabilir diye yataklarının yanına ekmek ve süt bırakmış. O bunları anlatırken annelik böyle bir şey mi acaba diye düşündüm. Keşke… Ted’in onlara bakacağından emin olduğunu söyledi. Başka bir kadın için kendisini terk etmiş olan kocasına güveniyor olması tuhaf değil mi? Çocukları için son hazırlıkları yaptıktan sonra mutfağa geçip kapının altını havlu ile kapatmış ve gazı açmış. Kimse gelmemiş onu kurtarmaya, kimsesiz ve mutsuz, başarısız onca denemeden sonra ölmeyi başarmış. Buz gibiymiş hava, bütün hayatı donduran bir soğuk varmış. İngiltere en soğuk kışlarından birini yaşıyormuş o yıl, tıpkı şu an burada olduğu gibi. “Hiçbir ceset çürümezdi o soğukta,” dedi. “Yaşam o gün dondu, ruhum çıkıp gidemedi bedenimden, buz gibi soğuk o Şubat gününde Londra’daki evin mutfağında asılı kaldı. Yıllardır tek başıma uzanıyordum o mutfakta,” diye anlattı o günleri. Sarı saçları, keskin bakışlı ama bazen insana donuk da gelen iri gözleri, hüzünlü ve çocuksu, belki bazılarınca muzip denebilecek yüz ifadesiyle çok güzel bir kadın Sylvia, Demi Moore kadar olmasa da güzel. Yazdıklarından çok hayat hikâyesiyle, hatta bazen sadece intiharıyla akıllarda yer tutmuş, ne acı değil mi baba? Gerçekten onu tanıdığını söyleyebilecek kaç kişi var acaba bu dünyada… Bazen bir kişiyi gerçekten anlamış olmak, bu dünyada onunla birlikte milyonlarca kişiyi anlamak anlamına gelebiliyor, ya da tam tersi, bir kişiyi hakikatiyle, bütün gerçekliği ile göremediğimizde, onun gibi olan başkalarının da hakikatini ıskalıyoruz. Sivvy’i gerçekten tanısalar beni de tanırlar. Böylece belki ben de çıkabilirim bu evden. Komodinin üzerindeki kitaplara dokunuyorum tek tek. Kokluyorum ellerinin kokusu sinmiş midir kağıda diye. Ben de Sylvia’ya seni anlattım biliyor musun? Tıpkı Oğuz Atay gibi, Dostoyevski gibi, Orhan Pamuk gibi mühendis olduğunu… Hayır hayır, Orhan Pamuk olmaz, yaşayanlar bizim konumuzun dışında. Yazarlar en yakın akrabalarımızdı, değil mi? Sivvy’e, mesain bitince oyalanmadan eve geldiğinden, akşam saatlerini roman okuyarak geçirdiğinden bahsettim. Ah o romanlar… Okumak için seçtiğin yazarların ölmüş olmasına özellikle dikkat ederdin. “Tıpkı diğerlerine olduğu gibi, yaşayan yazarlara da güvenemeyiz,” derdin, “Her an ortaya çıkıp kendileri ve yazdıklarıyla çelişecek, saçma sapan hareketlerde bulunarak bizi hayal kırıklığına uğratacak şeyler yapabilirler. En iyi yazar, ölü yazardır. Söyleyecekleri ve yapacakları her şeyin bitmiş olmasına dikkat etmeli.” Kitaplığımız ölü yazarlar koleksiyonuydu, hatta en sevdiklerinin portreleri bile vardı. Miguel De Unamuno’yu büyükbabam olarak hayal ederdim, Dino Buzzati amcamdı, Dostoyevski büyükbabamın babasıydı… ama kendime hiç anne seçemezdim çünkü sen kadın yazarların resimlerini koymamıştın. Sevdiğin hiç kadın yazar yok muydu sahiden? Kitaplardan birini açıyorum. Altını çizdiğin satırlara göz gezdiriyorum, senden bir şeyler yakalama çabam, benim hep söylenmemişleri yakalama çabam… Korkardım bazı soruları sana sormaktan. Kaç kere denedim de sessizliğine çarparak daha çok yara almadım mı? “Bu dünyada sadece sen ve ben varız,” derdin. Seninle başlayan benimle biten bir soy zinciriydi bizimkisi. İş çıkışı kimseyle bir yerlerde oturup çay kahve içtiğini hatırlamıyorum, benden de aynı şekilde davranmamı beklerdin. Erken yaştan itibaren aramızda kuralları hiç konuşulmamış bu düzene uydum. İsteseydi eğer, diğer insanlar gibi gezer, tozar, arkadaş edinir, belki evlenirdi diye düşündüm. O beni seçmişti, diye avuttum kendimi. Sen beni seçtiğin için ben de seni seçtim, ne okulda ne mahallede yakın arkadaş edindim. “Biz birbirimizin en iyi arkadaşıyız,” derdin, “Biz iki kişilik bir takımız.” İlkokula gidiyordum. Öğretmenim bir gün evimize ve sana dair sorular sormuştu. Evde neler yaptığımızı, kimlerle görüştüğümüzü, annemi görüp görmediğimi… Ben de eve gelince sana anlattım. Ertesi gün müdürün odasını basıp hayatımıza burnunu sokmaya kimsenin hakkı olmadığını, bir daha böyle bir şey yaşanırsa bakanlığa şikayette bulunacağını söylemiştin. “Kimsenin sorularla kafanı karıştırmasına izin verme İnci, onlar bizi anlayamaz,” dedin. Onlar bizi neden anlayamazdı? Biz kimdik? Sığırcıklar uçtu baba, sesleri gelmiyor. Defne ağaçları bomboş kaldı, yine gelirler mi acaba? Yatmak istemiyorum. Ağır ağır, duvarlara tutuna tutuna mutfağa doğru yürüyorum. Odamdan mutfağa giden koridor bu kadar uzun muydu? Duvardaki sığırcıklara dokunuyorum, hepsini sen gittikten sonra çizdim. Bütün koridor duvarları onlarla dolu. Hiçbiri tek uçmuyor. Yırtıcı hiçbir kuş yiyemeyecek onları. Ne kadar zaman sonra mutfak kapısının önüne geldim, anlayamadım. Kapıyı açıp Sivvy’nin yanına uzanıyorum, onunla uzanmak iyi geliyor baba. Bir gün Sivvy’ye kalkmasını söyledim, “Belki birileri vardır bizim haricimizde. Eğer bulabilirsek onları, toplanıp hep birlikte yürürüz yaşayanların üzerine,” dedim. “Sivvy, uyan! Sivvy? Sivvy! Sivvy… Sivvy. Sivvy, lütfen uyan!” Sivvy kalkmadı. Ben de o günden sonra ısrar etmeyi bıraktım. Sylvia yine de iyi bir ev arkadaşı, sadece hassas olduğu bazı noktalar var. Yönetici bir şey söylemek için kapıyı çaldığında çığlık atmaya başlıyor. Neden anlamadım ama bu adamı hiç sevmiyor. Halbuki Bay McCarthy çalışkan bir yöneticidir, sen çok takdir ederdin bu yönünü. On üç dairelik apartmanın bütün hesaplarını çok titiz tutar. Zaten onu kızdırmamak için her şey istediği şekilde yapılmaz mı? Bütün komşular onu ve onun nezdinde Cumhuriyetçileri çok sever. Sen de severdin. Zaten Cumhuriyetçileri sevmek bizim apartmanın genel kuralıdır, yoksa ev verilmez. Kira kontratında sadakat ilkesi maddesine çok gülerdim. Sen de kızardın, bunda gülünecek ne var diye… Hangi yöneticinin aklına gelirdi ki böyle bir madde, komikti işte. Sivvy geldiğinden beri adam zile basacak diye ölesiye korkuyorum. “Bay McCarthy,” diyorum, “Zile basmasanız keşke.” “İnci Hanım benim ismim McCarhty değil, Ahmet,” diyor. Zavallı adam adını karıştırıyor. Onu üzmemek için yanlış hatırlayan kişinin ben olduğumu söylüyorum. Yüzüme boş boş bakıyor. “Bir şeye ihtiyacınız olursa, söyleyin lütfen,” dedi son gelişinde, “Hepimiz size yardım etmek için hazırız.” Bir şeye ihtiyacım olduğunu da nereden çıkardı? Sylvia… Bir de üst komşunun elektrikli süpürgesinden hiç hoşlanmıyor. Kadın neredeyse iki günde bir ev süpürüyor ve Sylvia’nın çığlıkları böyle zamanlarda dayanılmaz oluyor. Birkaç hafta önceydi, artık dayanamadım Sivvy’nin çığlıklarına, üst komşuya çıkıp hangi elektrikli süpürgeyi kullandıklarını sordum. Hoover isimli bir Amerikan firmasına aitmiş ve piyasanın en kaliteli süpürgesiymiş. Dedi ki makinesini övmek için, “Bırak evi, bıraksan ülkeyi bile tertemiz eder. Hatta kafanda kirli düşünceler varsa onları bile çeker.” Bir şey söylemedim ama irkildim, ülkenin tertemiz olması fikri midemi kaldırdı. Hem kafam ile ne ilgisi var, bir şey mi ima etmeye çalıştı sence? “Bizim evde temizlik meselesi hallolunmuştur,” diye bitirdi konuşmasını, kibarca gülümsemeye çalıştım memnuniyetsizliğimi gizlemeye çalışarak. Başımın ağrısı artıyor, midem iyice bulanmaya başladı. Geçer ama değil mi, hep böyle kalmaz? Sylvia üzgün olmama dayanamıyormuş. “Ocağı aç, gel yanıma uzan, nasıl iyi hissettiğine kendin bile inanamayacaksın,” dedi. O benim en iyi arkadaşım, ona güveniyorum, tıpkı sana güvendiğim gibi. Mutfakta uzandık, tavanı izliyoruz şimdi birlikte. “Sığırcıkları görüyor musun?” diye soruyor. Baba inanmazsın ama gerçekten tavanda sığırcıklar uçuyor. Şekilden şekle giriyorlar, bazen ikiye bazen üçe ayrılıp kümeler halinde uçuyorlar. Seslerini de duyuyorum. Tıpkı çocukluğumdaki gibi… Sylvia bu gösterinin bana özel olduğunu söylüyor. Keşke sen de görseydin… Bir şey oluyor baba, olmaması gereken tuhaf, sıra dışı bir şey oluyor. İçlerinden biri yön değiştiriyor ve diğerleri onu takip etmiyor. Neden hedeflerini şaşırdılar? Tek başına kaldı sürüden ayrılan. Diğerleri başka yönde kümeleniyor. Kalp çarpıntım artıyor, nefes almakta zorlanıyorum… Gökyüzünde kavis çizerek bir doğan yaklaşıyor bütün yırtıcılığıyla. Yiyecek zavallı sığırcığı. Hayır diyorum bağırmak istiyorum bağıramıyorum ağzımı hareket ettiremiyorum hayır diyorum doğan çok yaklaştı baba doğan yiyecek onu şimdi geri dön geri dön geri dön dön geri doğan dön geri.
- Bu kitabı okuduktan sonra beyniniz aynı kalmayacak
Uzm. Dr. Timur Yılmaz’ın kaleme aldığı Dedikoducu Beyin beyinle ilgili merak edilen tüm sorulara yanıt arayan nitelikte. Geçmişten günümüze beynin gelişimini, çalışma mantığını anlatan Dedikoducu Beyin duygulardan, davranışlardan, beynin odacıkları ve gerçeklik algısından ve başlangıçtan günümüze beynin gelişiminden izler taşıyor. Homo sapiens’ten günümüze beynin yolculuğunda çok şey değişti. Çözülen şifreler ve açığa çıkan sırlarla beynimizi artık daha iyi tanıdığımıza inanıyoruz. Her şeye rağmen bilimsel doğrularla cevap beklediğimiz sorular var. İnsan, varoluşundan günümüze dek beynin sırlarını çözmeye çalışıyor. Bilincin ortaya çıkışından nasıl karar verdiğinize, beyninizi nasıl daha etkili kullanabileceğinizden hafızanızı nasıl geliştirebileceğinize, bilginin nasıl kodlandığından zekânın genetik olup olmadığına kadar merak ettiğiniz tüm soruların bilimsel cevabını konunun uzmanından, Dr. Timur Yılmaz’ın kaleminden okuyacaksınız. Dedikoducu Beyninizle tanışmaya, okurken hem öğreneceğiniz hem şaşıracağınız keyifli bir yolculuğa hazır olun. Uzman Doktor Timur Yılmaz, 1980 yılında Almanya’da doğdu. 1988 yılında ailesiyle birlikte Türkiye’ye kesin dönüş yaptı. Nöroloji uzmanlık eğitimini Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde tamamladı. Mecburi hizmetini nöroloji uzmanı olarak Şanlıurfa’da yaptıktan sonra Antalya’ya geri döndü. Çeşitli ulusal kanallarda ve TEDx platformunda konuşmalar yaptı. Kamu ve özel sektör çalışanı öğretmenlere beyin tabanlı eğitim perspektifinden eğitimler verirken, Udemy adlı çevrimiçi platformdaki eğitimlerine devam etti. Bir dönem senaristlik ve oyunculuk da yapan Timur Yılmaz kendisine ait YouTube kanalı için bilgilendirici içerikler hazırlamaktadır. Online sağlık danışmanlığı ve eğitmenliği yapmaya devam etmektedir. İki çocuğuyla birlikte Antalya’da yaşamaktadır. DEDİKOUDUCU BEYİN Timur Yılmaz Nemesis Kitap, 2021 Editör: Emre Kalcı 296 s.
- 2021’de Duran Emre Kanacı'nın en sevdiği kitaplar
Duran Emre Kanacı, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı: 2021 yılına girdiğimiz gece Hilde ve Ylva Øtsby kardeşlerin (biri yazar biri sinirbilimci imiş) Hafıza Hakkında Bir Kitap’ını okumuştum (Kaplumbaa, Haydar Şahin çevirmiş). Anıların oluşumu ve depolanması ile alakalı bazı temel araştırmaların iyi bir hikâyeci diliyle derlendiği ufak bir kitap bu. Belleğin nasıl çalıştığını anlamaya ve bellek üzerine düşünmeye yönelik bir ilk adım olabilir diye düşünüyorum. Günü geçirmemizi sağlayan kısa süreli belleğimizden hep beraber hayatta kalmamıza faydası büyük uzun süreli belleğe geçişler. Lafı buradan açmamın sebebi söze yeni yıl temennim ile başlamaktı, ülkece uzun süreli belleğimizdeki tıkanıklığın çözüldüğü bir yıl diliyorum hepimize. Kurgu dışı (ya da Sedat Demir’in tatlı tatlı ısrar ettiği üzere “kurmaca dışı”) ağırlıklı bir seneydi benim için 2021, o yüzden buraya dönmeden evvel bu sene okuyup çok beğendiğim kurgulardan bahsetmek istiyorum. Dune serisi (Frank Herbert, İthaki, Dost Körpe çevirmiş) ve Serçe ile devamı Tanrının Çocukları (Mary Doria Russell, Metis, sırasıyla Emil Keyder ve Başak Bekişli çevirmiş), toplum psikolojisi ve din çerçevesinde kurulmuş bilimkurgular. Bugün tahayyülü bile heyecan veren ileri teknolojiler artık hayatın bir parçası haline gelip bizim için anlamsızlaştığında maneviyata, dinlere ne olur? İkisi de bu bağlamda güzel öngörüler taşıyor (insanlık olarak tanrıyı aramaya devam ediyoruz). Ben, Claudius ile Robert Graves kitaplarına başlamıştım (İş Bankası, Dost Körpe çevirmiş), tarihi kurgu ile teknik olarak ilgilenenlerin kaçırmaması gerektiğini düşünüyorum. Joseph Kessel’den Atlılar (Can, Dursun Hatko çevirmiş), insana başını duvarlara vurduracak destansı bir anlatı ve acımasızca yok edilmiş Bamyan Buda Heykelleri’nin azametine şahit olmak için son güzel fırsat (Okurken dinlenecek şarkı önerisi-Deruba and Tabla; Ustad Gholam Nabi, Muhammad Asaf). Klara ile Güneş de (Kazuo Ishiguro, Yapı Kredi, Lâle Akalın çevirmiş) sık sık eski güzel günleri (Günden Kalanlar okuduğum günleri) arattırdığı için önemliydi. Bütün Günlerin Akşamı (Jenny Erpenbeck, Can, Regaip Minareci çevirmiş), Tipi (Vladimir Sorokin, Can, Ergin Altay çevirmiş) ve Gökyüzünün Derisi (Elena Poniatowska, Othello, Beyza Fırat Flores Gonzales çevirmiş) yine önemli kitaplardı. Sonra artık tebaanın “etinden” geçinme aşamasına gelmiş, yozlaşmış erkin öyküsü İçki Cumhuriyeti (Mo Yan, Can, Erdem Kurtuldu çevirmiş). Håkan Nesser polisiyelerinden Tom’u not almışım (Indie Kitap, Evgin Serbest çevirmiş). Nesser’i yalnızca parlak polisiye kurguları için değil, hemen hemen bütün karakterleri kuvvetli içgörülere sahip oldukları için seviyorum. Bir de Kuzey Avrupa soğuğu için. Soğuk demişken, bu sene artık tamamlanan Sus Barbatus! umuzu ve sevgili Faruk Duman’ı anmadan olmaz. Türk Edebiyatından özellikle anmak istediğim diğer isimler de Üç İstanbul ile Mithat Cemal Kuntay ve Tipi Dindi ile Mahmut Yesari (ikisi de Oğlak’tan), sonra Erkan Aslan’dan Avcısını Taşıyan Ceylan (Dedalus). Murat Gülsoy’un son kitabından sonra, önceki öykülerine de döndüğüm oldu. Kurgu dışına kısa bir geri dönüş yaparsam; rüyalara dair hemen her şeyin yine bilimsel ve başarılı bir şekilde hikâyeleştirilip anlatıldığı Düş Dokumacısı’nı (Douwe Draaisma, Metis Bilim, Türkay Yalnız çevirmiş) ve hem yazarın, hem insanoğlunun yol hikâyesi olan İnsan Türleriyle Yakın Temas’ı (Sang-Hee Lee, Metis Bilim, Gürol Koca çevirmiş) kesinlikle tavsiye ederim. İnsan Türleriyle Yakın Temas hiçbir zaman bir şeylerin merkezindeki “özel” bir tür olmadığımızı; günahıyla sevabıyla evrimini halen devam ettiren, topallayan bir tür olduğumuzu anımsattığı için çok kıymetli. Sang-Hee Lee, e-postalarını anında cevaplayan nadir profesörlerden, dolayısıyla kitap arkası sohbet bonusundan da faydalanmıştım.
- Öykü: Dedikodu
Ne garip varlıklarız be Neriman! Kadınlar olarak değil, insanlar olarak yani. İşte istemeyince bir otun varlığı bile batıyorsa insana, bizi istemezlerse eğer her şekilde dert olur varlığımız diye düşündüm. Ama herkes aynı değil ha! Fatma Yavuz İnsan mutlu olmak istiyorsa eğer yaptığı şeyle barış içinde olmalı Neriman. Öylesine söylemiyorum bak bunu! Gerçekten! Bu sabah ıspanak ayıklıyorum mesela, görsen beni! Bildiğin, kavga ettim Allah'ın otuyla. Öyle böyle de değil hani. Bağırdım çağırdım ya zavallıya. Dedim istemiyorum ayıklamak seni. İstemiyorum yani! Neden kırk beş dakika buna uğraşmak zorundayım ben. Nimetin varlığı suç oldu iyi mi? Sonra ardı ardına geldi düşünceler. İçimdeki ses de nankör dedi bana. Yokluğuyla imtihan ol da bi, gelsin dedi aklın başına. Ne garip varlıklarız be Neriman! Kadınlar olarak değil, insanlar olarak yani. İşte istemeyince bir otun varlığı bile batıyorsa insana, bizi istemezlerse eğer her şekilde dert olur varlığımız diye düşündüm. Ama herkes aynı değil ha! Ayşe yıllarca baktı da kaynanasına, gıkı bile çıkmadı kız. Valla! Şöyle böyle derdik ama bazen tırnağı bile olamazmışız gibi geliyor! Kadın yıllarca yatalak kaldı. Bir gün bile şikâyet ettiğini duymadım Ayşe’nin. Sessiz sedasız gelirdi. Usulca, başı önünde girerdi içeri. Bilirsin işte, köyde gündüzleri kilitlenmezdi bizim kapılar. Ben hemen anlardım ama onu öyle görünce. Belli ki çok bunalmış, belli ki hava almaya gelmiş. Önce oturur öylece seyrederdi bizi. Senin gelinlerin de çok iyi çıktı Emine abla derdi. Hiç kendi gençliğinden bahsetmez, ben sorunca da geçmiş zaman der kapatırdı konuyu. Kız o kaynana neler yapmış ona gençken neler! Kocası ölünce oğluna sarmış iyice. Kaç kere ayrılmış Ayşe, kocasıyla, bu kaynanası yüzünden. Zavallı, az gidip gelmemiş babasının evine. Gözünde yaşı, elinde bohçasıyla… Sonra dayanamamış, kovsalar gitmiyorum demiş ama bu defa da adam çekmiş gitmiş aylarca. İki kadın kalakalmışlar öylece. “Aklımız çıktı Emine abla!” dediydi. Kaynanası sabah akşam dualar etmiş oğlunu kaçırtınca, dönsün diye adaklar adamış. “O zaman aklı başına geldi kaynanamın!” dedi Ayşe. İlk kez baş başa kalınca iki kadın, o zaman “Kızım!” demeye başlamış buna da kaynanası! Çaresizlik de iyi bir öğretmen demek ki Neriman, görüyon mu? Yine de Allah yaşatmasın, valla zor! Ha ne diyordum? Kocası aylar sonra dönmüş ama ne dönüş! Bayram mı etseler, yas mı tutsalar bilememiş garipler! Adam gelmiş lakin yanında başka bir karıyla. Üstelik de gebe! “Evlendim ben!” demiş. “Bundan sonra iyi geçineceksiniz!” deyip, kesip atmış. Bizim bu fukara da atmış içine, susmuş oturmuş ne yapsın? “Emine abla!” dediydi. “Allah günah yazmasın! Onu yanında başka biriyle görünce, keşke öleydi diye düşündüydüm. Nasıl ağır geldi anlatamam sana! Beni günlerce aç bıraksa, tekme tokat dövse, canım o kadar yanmazdı inan bana!” Acıdım zavallıya kız Neriman! Ne zor ya bu hayat denilen şey! Ne oldu ama sonra? Birinin ahı olunca, öbürünün yüzü gülüyor mu? Gülmüyor! Kuma gelince üstüne, dayanamamış bozmuş yeminini Ayşe. Baba evine gitmeye yeltenmiş yeniden. Tabi araba falan ne gezer o zamanlar. Almış bohçasını, çıkmış sabah ezanı yola. Akşam ezanına kendi köyünde olacak güya. Bi de bakmış kocası, elinde sopa… Allah muhanete düşürmesin gardaş! Demiş “Gidersen namussuzdu derim herkese. Babanın evine de sığamazsın!”. “O kocam olacak adam nasıl eridi gözümde, bilsen Emine abla! Ben, ne gereksiz değer vermişim meğer!” dedi. Çaresiz dönmüş gariban n’apsın? Sonra n’oldu peki? Sefasını sürebildi mi yeni karının? Allah var yukarda Allah! Bu kocası olacak akıllı, çok biliyo ya! Doğumu gelince yeni karıyı da götürmemiş doktora. “Doğursun evde!” demiş. Karı üç gün ağrı çekmiş de geri adım atmamış ya kız inadından! Namusuna çok düşkün, güya! Öldü kadın! O günü hatırlıyorum ben! Ne anası üzüldü adamın ne Ayşe! Usulca götürüp gömdü mahalleli. Aldılar çocuğu, sardılar sarmadılar. Çocuk da büyüdükçe anası belledi Ayşe'yi! Onca yıl çoluğu çocuğu olmadı Ayşe’nin, sonra da! İşte, akıl sır ermiyor Allah'ın işine Neriman! Ayşe’yi görsen şimdi! Nasıl da seviyor çocuğu! Kendi çocuğu olsa o kadar sever, o kadar bakar insan, inan! Bu kocası olacak hayta yine kayboldu sonra. Ama Ayşe dedi ki “Hiç dönsün diye dua etmedik!” Dönmedi de zaten! Cenazesi geldi yıllar sonra köye. Trafik kazasında ölmüş dediler ama bilemezsin tabi! Oğlan da kocaman olmuş. Üniversiteyi kazanmış bu yıl, çekip gidecek diye iki gözü iki çeşme anasının. “Kız!” dedim “Ne büyük mutluluk! Niye ağlıyorsun, mutlu olsana!” Doktor olacakmış. Ya işte Neriman, üzülüyor insan dinleyince. Ondan sonra kaynanasıyla ana kız gibi oldu bunlar. Kaynanası yatalak olana kadar bağdı, bahçeydi hep beraber çalışırlardı. - Alo, Neriman! - Babaanne! - Neriman gitmiş herhalde. - Neriman öldü babaanne! - Öldü mü? Ne demek öldü? Konuşuyorum ya ben onunla! - Yine almışsın eline telefonu, anlatıyorsun kendi kendine. Hadi yatırayım ben seni. - Sen kimsin hem? Turan nerde? - Babamın başı ağrıyormuş yattı o. Ben torunun Selin! Hadi benim pamuk ninem, bak ben de yorgunum hem. Yatalım mı artık? - Yatalım o zaman! Ispanak güzel olmuştu değil mi? - Evet harikaydı. Aynı dünkü gibi...
- Umudun büsbütün solmadığı bir sorgulama
2020 Booker başta olmak üzere birçok ödül kazanan Douglas Stuart'ın Shuggie Bain adlı romanı, yoksulluk, aile bağları ve yıkıcı tutkuları konu alıyor. 1980'ler. Glasgow şehrinin adeta öleyazdığı, ailelerin güçbela ayakta kalabildiği bir dönem. Ne var ki orta yaşlarındaki alımlı Agnes Bain daha fazlasını hak ettiğine inanır; müstakil bir ev sahibi olmak, istediğini satın almak gibi... Gelgelelim taksi şoförü kocası tarafından sürekli aldatılan Agnes, üç çocuğuyla birlikte harap olmuş bir madenci kasabasında yaşamaya mahkûm olur. Çocukları, yavaş yavaş alkol batağına saplanan Agnes'i kurtarmak için ellerinden geleni yapsalar da, bir süre sonra kendilerini kurtarmak için bir bir onu terk ederler. Yalnızca en küçükleri Shuggie, bir gün düzeleceği ümidiyle annesinin yanında kalır. Farklı bir çocuk olan Shuggie, annesinin iddialı tavırlarını benimser. Ancak davranışları yüzünden madenci çocukları onu hırpalarken yetişkinler tarafından da acımasızca yargılanır. Diğer oğlanlara benzemeye çabalayan Shuggie, bir yandan da annesini kurtarmak, bu yoz ortamdan çıkarmak derdindedir. Douglas Stuart'ın romanı Shuggie Bain yoksulluğu, sevginin sınırlarını ve kibrin beyhudeliğini ortaya seren, sakınmasız tavrına karşın olağanüstü çarpıcılıkta ve güzellikte bir eser. "Bağımlılık, cesaret ve sevgi üzerine bu şaşırtıcı şekilde içten, duyarlı ve sürükleyici ilk roman bizi şaşkınlığa uğrattı… Yıkıcı tutkulara ve aile kurumuna dair alabildiğine hüzünlü, bununla birlikte umudun büsbütün solmadığı bir sorgulama." 2020 Booker Ödülü 2020 Amerikan Ulusal Kitap Ödülü finalisti 2021 İngiliz Kitap Ödülleri, "Yılın Kitabı Ödülü" 2021 İngiliz Kitap Ödülleri, "En İyi İlk Roman Ödülü" Douglas Stuart, İskoçya, Glasgow'da doğdu. Londra'da Kraliyet Sanat Koleji'nde yüksek lisansını yaptı. On sene üstünde çalıştığı romanı Shuggie Bain, yayımlandığı 2020 senesinde büyük başarı elde ederek başta Booker olmak üzere başka birçok ödül kazandı ve "yılın kitabı" listelerinde yer aldı. "Found Wanting" ve "The Englishman" gibi kısa öyküleri The New Yorker dergisinde yayımlanan Stuart, 2000'den bu yana New York'ta yaşıyor. SHUGGIE BAIN Douglas Stuart Çeviri: Duygu Akın Can Yayınları, 2022 Tür: Roman 536 s.
- Bitkilerin ve ağaçların söylediklerini dinlemek
Bilimde kendisine bir sığınak bulan Hope Jahren, yaşam öyküsünü bilimsel çalışmanın kaçınılmaz hayal kırıklıkları, zaferleri ve canlandırıcı keşifleriyle harmanlayarak içten bir anlatımla aktarıyor. Tanınmış biliminsanı Hope Jahren’ın Bir Bilim İnsanının Tutkulu Hikâyesi - Bitkilerin Büyülü Dünyası adlı otobiyografik kitabı Can Evren Topaktaş’ın çevirisiyle okurlarla buluştu. ABD Kitap Eleştirmenleri Birliği En İyi Otobiyografi Ödülü’nün yanı sıra ABD Bilimsel Gelişme Birliği Bilimsel Kitaplarda Mükemmeliyet Ödülü’nü kazanan kitap, aynı zamanda PEN/ E.O. Wilson Edebi Bilim Yazını Ödülü’nün de finalistleri arasında yer aldı. “İnsanlar bitkilere benzer: Işığa doğru büyürler. Bilimi seçmemin nedeni, bana ihtiyaç duyduğum şeyi sunmasıydı,” diyen Hope Jahren, bilimin kendisine gerçek anlamıyla bir yuva sunduğunu ifade ediyor. Bir Bilim İnsanının Tutkulu Hikâyesi, Jahren’ın hayatını adadığı çalışmalarını ve tüm çabasını anlamlı kılan sevgiye dair düşüncelerini içtenlikle paylaştığı, etkileyici bir otobiyografi. Yaşamını ağaçları, çiçekleri, tohumları ve toprağı inceleyerek geçiren bitkibilimci, tabiatın sunduğu büyüleyici güzellikleri keşfe çıkarken yüz yüze geldiği amansız hayatta kalma mücadelesini ve bu keşiflerden edindiği deneyimleri hikâyeleştirerek anlatıyor. İnsanın doğayla olan bitmek bilmez mücadelesinde sıra, bitkilerin dilini öğrenmeye ve yeşil yaprakların, yüzyıllık ağaç gövdelerinin, toprağı kucaklayan köklerin anlatacaklarını dinlemeye geldi… Anne Hope Florine Jahren, California Üniversitesi’nin Berkeley Yerleşkesi’nde doktora eğitimini 1996 yılında tamamladıktan sonra jeobiyoloji alanında bağımsız araştırmalar yürütmüş ve ilk olarak Georgia Teknoloji Enstitüsü’nde, daha sonra Johns Hopkins Üniversitesi bünyesinde ders vermeye ve araştırma yapmaya başlamıştır. Jahren, Fulbright Ödülü’ne üç defa layık görülmüştür. İkisi de Amerika Jeoloji Derneği tarafından genç araştırmacılara verilen Donath Madalyası’nı 2001 yılında, Macelwane Madalyası’nı ise 2005’te almaya hak kazanarak bu iki madalyayı kazanan ilk kadın ve dördüncü bilim insanı oldu. Ulusal Bilim Vakfı, Enerji Bakanlığı ve Ulusal Sağlık Enstitüleri’nin desteğiyle 2008 yılında Kararlı İzotop Jeobiyoloji Laboratuvarı’nı kurduğu Hawai’i Üniversitesi’nin Honolulu’da yer alan Mānoa Yerleşkesi’nde kadrolu profesör olarak 2016 yılına kadar çalışmıştır. Günümüzde J. Tuzo Wilson Profesörü olarak Oslo Üniversitesi’nde, yaşayan ve fosilleşmiş organizmaların çevre ile kimyasal bağları üzerine araştırmalarını sürdürmektedir. BİR BİLİM İNSANININ TUTKULU HİKÂYESİ Hope Jahren Epsilon Yayınevi, 2021 Çeviri: Can Evren Topaktaş Editör: Ahmet Özgün Tatar 360 s.
- 2021’de Funda Menekşe'nin en sevdiği kitaplar
Funda Menekşe, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı: 2021 yılına girerken kırk kitap okumayı hedeflemiştim. Hedefimi aşabildim. İşte bu seneye ait önerileri listem: BİR ÖLÜM KALIM MESELESİ Yazar: Gencoy Sümer Sayfa Sayısı: 225 Yayınevi: Herdem Polisiye İlk Baskı: 2020 Beş öyküden oluşan kitapta, Agatha Christie’nin ünlü kahramanı Hercule Poirot’ya bizden bir saygı duruşu gibi olan Percule Hoirot adında bir kahraman başrolde. Londra’nın Maida Vale semtindeki apartmanında sadık yardımcısı Arwyn’le birlikte yaşayan kahramanın, karşısına çıkan birbirinden ilginç cinayetleri nasıl çözdüğüne şahit oluyoruz. Gencoy Sümer’in akıcı ve kusursuz kaleminden çıkan öyküler su gibi akıp gidiyor. Daha önce Aile Sırrı adlı kitapta karşımıza çıkan, zekâsına oldukça güvenen Percule Hoirot’u bu öykülerde daha çok sevdim. CİNAİ TUHAFLIKLAR Yazar: Armağan Tunaboylu Sayfa Sayısı: 123 Yayınevi: Oğlak Yayınları İlk Baskı: 2020 On bir kısa suç öyküsünden oluşan, cep boydan bir beden büyük, öykü kitabı için ideal ağırlıkta olan kitap bizi kimi zaman bir pavyona, kimi zaman yalıya götürüyor. Kimi zaman da alıp varoş bir mahallenin orta yerine bırakıyor. Okuru yormayan, yer yer gülümsemeye sebep olan üslubuyla Armağan Tunaboylu’yu öykülerde okumak da bir keyifti. MEZUN CİNAYETLERİ Yazar: Tuna Kiremitçi Sayfa Sayısı: 253 Yayınevi: Doğan Kitap İlk Baskı: 2021 Sıkı bir polisiye okuru olduğunu kendisinden dinlediğimiz Tuna Kiremitçi, ilk polisiye romanı Mezun Cinayetleri’nde türe ne kadar aşina olduğunu net bir biçimde ortaya koymuş. İstanbul’un köklü bir lisesinin aşure gününde yaşanan şüpheli bir ölümle başlayan olaylar silsilesi heyecanı sürekli aktif tutuyor. Perihan Uygur gibi aklıselim bir kadın kahramanı, yardımcısı Ayla’yı, yani bacılar bölüğünü polisiye edebiyata kazandırmış olan Kiremitçi’nin kurgusu müziğinden, şehrinden ve okuduklarından bolca beslenmiş. Perihan Uygur maceralarının devamı gelecek biliyorum ve sabırsızlıkla bekliyorum. KELİMELERİN EFENDİSİ Yazar: Yeşim Yörük Sayfa Sayısı: 355 Yayınevi: Herdem Polisiye İlk Baskı: 2021 Uzun zamandır Dedektif Dergi ’de öykülerini takip ettiğim enfes bir kalem sonunda ilk kitabını çıkardı. Sekiz ayrı öyküden oluşan kitap, böyle denildiğinde bir öykü kitabı olarak görülüyor; ancak öykülerde yer alan suçla mücadele ekibinin aynı insanlardan oluşması, onların özel hayatlarındaki gelişmelere de yer verilmesi kitabı biraz roman havasına sokuyor açıkçası. Sayfa sayısı da romana yakışır türden. Kurguların ardına gizlenen zekâ pırıltılarını görmek çok hoşuma gidiyor. Yeşim Yörük kalemi de buram buram zekâ kokuyor. Kelimelerin Efendisi öyküsünün yeri benim için çok özel ancak en beğendiğim öykü Melek ve Şeytan oldu. KIZIL ŞEBEKE Yazar: Ayfer Kafkas Sayfa Sayısı: 432 Yayınevi: Portakal Kitap İlk Baskı: 2016 1800’lü yıllarda Osmanlı sancağında aynı usulle işlenmiş iki cinayetin peşinde bir hafiye: Eşrefzade İdris Bey. Dönem polisiyesi olması sebebiyle bana altın çağ polisiyelerinden aldığım hazzı yaşatan Kızıl Şebeke, okuru gereksiz ayrıntılara boğmadan, en ufak bir boşluk bırakmadan ilerleyen harika bir kurguydu. Hem de arka planında ciddi bir araştırma sürecinin, hazırlığın olduğunu hissettiren çok sağlam bir kurgu… Ayfer Kafkas’ın kalemini çok beğendim; hatta bu zeki hafiyemizin her macerasına balıklama atlarım diyebilecek kadar beğendim.
- Varoluşçu bir sorgulama
Hakan Tarman, Prof. Dr. Seda Ünsar'ın kaleme aldığı Düşüş adlı romanı üzerine yazdı: “Roman 'gerçeğin peşine düşme' eylemini bilinçsizce yapan, çocukluk arkadaşı iki ana karakterin (S ve Ali), İstanbul’dan San Fransisko’ya ve Los Angeles’a uzanan hayatlarında, hayatın anlamı ya da anlamsızlığını keşfetmelerini anlatıyor.” Hakan Tarman Düşüş: siyaset ve felsefe odasında aşk hikayeleri İnkılap Kitabevi tarafından 2021’in sonlarında çıkarılan “Düşüş” adlı roman, Prof. Dr. Seda Ünsar imzası taşıyor. Düşüş ya da uzun adıyla Düşüş: siyaset ve felsefe odasında aşk hikayeleri'nin ana teması “gerçeğin peşine düşme” ve “kayıp zaman”. Roman “gerçeğin peşine düşme” eylemini bilinçsizce yapan, çocukluk arkadaşı iki ana karakterin (S ve Ali), İstanbul’dan San Fransisko’ya ve Los Angeles’a uzanan hayatlarında, hayatın anlamı ya da anlamsızlığını keşfetmelerini anlatıyor. “Yolculuğumuz tamamen düşsel, onu güçlü kılan tek şey bu” (s. 460) diyor Ali. Romanın genel hikayesine özgürlük, erdem, bilgi gibi birbiriyle bağlantılı ana temalarla ölümsüzlük, onurlu bir yaşam için ödenecek bedel, sıradanlık, hayal ve gerçek, hayal kırıklığı, aşk, “mutlu olma baskısı”, yalnızlık gibi içe içe geçmiş yan temalar hakim. Bu temalar, roman boyunca süregelen karakterler arası diyaloglara eşlik eden felsefi ve politik düşünceler, Ali’nin rüyaları, geçmişi hatırlayışı, sinema tutkusu ve karakterlerin psikolojik çözümlemeleriyle beliriyor. Bu anlamda, roman Thomas Mann’ın Dr. Faustus’u tadında yoğun bir düşünce ağına sahip. Romanla ilgili göze çarpan şeylerin başında, karakterlerin derinliği ve ağır, edebi üslubun zaman zaman bir dil sürçmesi ya da belli belirsiz bir bilinçaltı yayılımı gibi sürreal bir anlatıma kayması geliyor. Bu üsluba örnek vermek gerekirse, aklıma gelen iki bölüm şöyle: “Bu düşüncenin bir de hissiyatı vardı. (Bazı düşüncelerin hissiyatı vardır.) Ali bu hissiyatı, çocukluğunun komik karikatürlü küçük çiklet kâğıtlarına sarar gibi imgelere sararak cebinde sakladı” (s.49). “Kimsenin Ali’yle onu tanımadığı yerlere gitmek ve sadece resim yapmak, çocukluğundan beri, odasında, yatağının içinde, gizli gizli bir çiçek büyütür gibi büyüttüğü bir hayaldi (bazen hayal kurarken yakalandığında, hemen eğilip hayalini yatağının altına saklardı) fakat mutluluk, büyüyen bir çiçek gibi boyu ölçülebilecek, gözle görülebilecek bir şey değildi. Belki gözüyle görebileceği bir şey olmadığı için bir türlü mutlu olamıyordu Afife veya bu yüzden, gözüyle göremediği için yani, mutlu olduğunu anlayamıyordu” (s.211). Romanın ağırlıklı karakteri Ali olduğu halde, beş bölümden oluşan ilk kısım, Los Angeles’ta S karakteriyle açılıyor. Hayatın anlamını, katıksız bir sıradanlık dışına çıkma çabası olarak gören S, Platonik bir İdea olarak algıladığı aşkın, hayattaki tek gerçek şey olduğunu düşünen ve aşkın peşinden giden bir karakter. Toplumun “mutlu olma baskısı” dışındaki başka bir boyutta, kendiliğinden ve sadece kendisi için olan Aşk. Yoğun felsefi ve politik düşüncelere daha ilk bölümle açılan romanın bu ilk kısmında, Al Pacino ile Börklüce Mustafa, Liberace ve “sanat için sanat”, Los Angeles’ın parlak güneşi ve palmiyeleri altında insan ruhunu rahatsız eden karanlığı, Osmanlı’nın yeniden dağıtımcı kurumsal yapısının verimli kurumsal yapıya dönüştürülmesi olarak değerlendirilen cumhuriyet devrimi, makro-tarihi düzlemde, sınıf yapılarından Müslüman ve Hristiyan toplulukların farklı evrimine ve Osmanlı kurumsal evrim tarihinin ve cumhuriyet devriminin, Marksist ve liberal tarih ve ekonomi teorilerinin harmanlamasında bir yeniden değerlendirilmesine kadar her biri bir akademik tez konusu olabilecek büyük argümanların karakterler arası diyaloglara yedirildiğini görüyoruz. Romanın ilk kısmı, okuyucuyu Los Angeles’ın kendine özgü yapısında postmodern bir dünyaya götürdüğü gibi, Amerika ve Avrupa’da farklı çelişkiler ve zayıflıklıklarla örülü akademik dünyaya da sokuyor. Birinci kısmın en dikkat çekici yönlerinden biri, tutkulu ve derin bir aşkın karakterleri Stefano ve S üzerinden yansıtılan Batı-Doğu karşılaşması. Bir diğeri ise, S’nin yarı-fantastik ve yarı-sürreal bir dille bir yazmakta olduğu kapitalizm ve emperyalizm kritiği. Romanın ilk kısmı “bu dayanılmaz derecede sıra dışı, lütufkar ve görkemli hikayede, bütün düş gücünü, henüz hayal kırıklığı bilmeyen kalbini ve tek bir ülkede, tek bir şehirde, tek bir evde geçmeyen hayatının törensel iniş çıkışlarını gören, olayların kendiliğindenliğinin gücüne inanan” (s.132) S’nin düşünsel ve düşsel zenginliğiyle örülü. On beş bölümden oluşan ikinci kısım ise, Hölderlin’in “Bizler hiçbir şeyiz; aradığımız ise her şey” uyarısına karşılık Puşkin’in verdiği “Zamanın her şeyi halledeceği aşikardır” yanıtıyla, okuyucuyu, daha başında gizli olan bir ipucuyla başka bir hikayeye sürüklüyor ve sanki bu hikaye, asıl romanın başladığı yer. Çarpık Zaman adlı bölümlerden ilkinde (toplamda üç Çarpık Zaman’dan geçerek sonunda Kayıp Zaman’a varıyoruz), ruhu yaratma arzusuyla dolu olsa da, bunu bir türlü dışa vuramayışının gerilimiyle sarsılan Ali karakterinin San Fransisko’daki hayatına giriyoruz. Çocukluğunun beraber geçtiği teyzesinin üvey kızı Afife tarafından terk edildiğinde, “Afife hayata karşı tek avuntusundan vazgeçtiğinde; Ali, bir fırtınanın ortasında zorla açılan bir kapıdan geçerek, taştan ve sakin bir eve girer gibi, yazmanın dingin ama tekinsiz dünyasına sığınmıştı” (s. 395). İşte, romanın belki de en ilgi çekici yanlarından biri alışılmışın dışında, “roman içinde roman” ifadesiyle arka kapakta sözü edilen, Ali’nin böylece yazmaya başlayabildiği bir 19. yüzyıl Rus hikayesi. Hikaye, yine romanın geneline yayılmış bulunan politik ve makro-teorik birçok düşünceyi içermeye devam ettiği gibi, uzun doğa tasvirleri, bu tasvirlerle karakterlerin psikolojik çözümlemelerinin bağlantısı, karakterlerin geçirdiği psikolojik değişimlerin yaşantılarına yansıması gibi hususlarda dikkat çekici. Hikayenin uslubu Rus edebiyatı tadında. Ali Afife’nin yarım bir mektupla ortadan kaybolmasının ardındaki gizemi, San Fransisko’ya Afife ile yerleşmeden önce İstanbul’da geçen hayatını bölük pörçük hatırlayışları ve rüyalarında ararken, biz Ali’nin hayatına dahil olan karakterler ve kendisi arasında, Murakami’nin sıradışılık ve yalnızlıkla örülmüş karakterlerinin arasında hissettiğimiz, sözle çok da ifade edilemeyen bağa benzer bir bağ olduğunu fark ediyoruz. “Şimdi Anastasia’yla bu odada havada asılı kalmış bir su zerreciği gibi dururlarken, Behman, Afife, Anastasia ve Ali arasında dördünün de ruh yapılarında mevcut olan ortak noktalar birleşerek sanki görünmez bir bağ oluşturmuş gibiydi” (s. 395). Öte yandan, Ali yarattığı Sergey Andreyev Kuruzkov adlı 19. yüzyıl karakterinin “boşluğu kapatmak” için “anlam arayışı”nda veya ait olduğu sınıfı aşamayan kırılganlığının devrim için hayal kırıklığına dönüşmesinde, kendi ruh buhranlarını yansıtıyor diyebiliriz. Hatta, Ali’nin yan karakterlerden biri olan Talat dayısıyla henüz İstanbul’dayken yaptığı ateşli politik tartışmalardan birinde, Talat’ın öne sürdüğü, bireyin hayatının anlamı noktasında sınıf kimliğinin aslolan kimliği olduğu iddiasını farkında olmadan kabul ederek, Sergey karakteriyle hayata, yani yazıya, geçirdiğini görüyoruz. Bir Pazar Günü Buhranı başlıklı bölümde, Ali karakterinin gördüğü bir rüya içinde Aydınlanma Çağı filozofları tartıştırılıyor. Kayıp Zaman bölümündeyse, bir başka rüya içinde, bu sefer, İslam dünyasında Aydınlanma filozofları olarak düşünebileceğimiz Farabi, İbni Sina, İbni Rüşd, Ömer Hayyam ile karşı statükoyu temsil eden Gazali arasındaki felsefe-din tartışmasına yer veriliyor. Her ne kadar felsefi, politik tartışmalar, karakterlerin hayata karşı duruşları ve düşünce yoğunluklarıyla hemen her bölümde karşımıza çıksa da, bu iki bölüm özellikle okuyucuyu direkt olarak 18. yüzyıla ve 12. yüzyıla götürdüğünden oldukça baş döndürücü. Başka bölümlerde, Ali ile yan karakterler arasındaki diyaloglarda ve Ali’nin yazmakta olduğu Rus hikayesinde, Oryantalizm, Batılılaşma, modernleşme, Marksizm, anarşizm, post-Marksizm, postmodernizm ve bunların Doğu’daki farklı ontolojileri ve izdüşümleri anlatılıyor. Özellikle Oryantalizm, Batılılaşma ve modernleşme mevzuları alışılagelmiş akademik veya entellektüel tüm tartışmalardan çok farklı. Hatta, bu anlamda birtakım yeni okuyuşlar ve tezler vadetmekte. Bulantı adlı bölümdeyse, Mevlana’dan Derrida’ya, Fanon’dan Arendt’e insanlık tarihini birbirine bağlayan düşüncelerle karşılaşıyoruz. Devrim, devlet, Tanrı gibi kavramlar, Ali’nin hayatına düstur edindiği Platonik erdem, insan doğası üzerine karşıt felsefi bakış açılarını somutlaştıran Rus karakterler arası diyaloglar, Doğu toplumlarında “özgür insan” olma hali, “Amerikan rüyası veya kabusu” gibi düşünceler okuyucuyu her adımda ayrı bir düşünce deryasına sürüklüyor. “Haliç’ten Eminönü’ne, Cihangir’den Tarlabaşı’na, insanların yüzlerinde öfke, yılgınlık, mutsuzluk, delilik gibi işaretleri izleyerek, bir kentin, bir devletin, bir ulusun, bir uygarlığın çöküşünün haritasını çıkaran” (s. 179), romanın açılışında T. S. Eliot’ın bahsettiği o gölgede (Düşünceyle gerçek arasına, devinimle eylem arasına düşer gölge), çocukluğu ansiklopediler ve filmler arasında geçmiş, düş ile gerçek arasında bir gölge karakter olan Ali, küçük Japon balığım dediği Ai karakterine “İstanbul’da yürüyecek sokak, görecek yüz kalmamıştı. İnsanın ruhu uzak diyarlardaki sokaklara ve yüzlere aittir” (s. 348) dediğinde olduğu gibi, ruhunun ait olduğu mekan veya zamanı arıyor. Bu arayış ruhen yalnız bir entellektüelin bulunduğu toplum ve çöküşten kaçışından ziyade, ancak yabancı yerlerde mümkün olabilecek köksüz bir özgürlük arayışı. Fakat yazar romanda bu arayışı bir sonla taçlandırmıyor. Tıpkı Behman, Afife gibi karakterlere ne olduğunu bilmediğimiz gibi, Ali’nin vardığı noktayı, her ne kadar o aslında söylüyor olsa da, biz hala bilmiyoruz. DÜŞÜŞ Prof. Dr. Seda Ünsar İnkilap Yayınevi, 2021 464 s.
- Öykü: Yabancılar
Bir süre aynada kendini izleyince, kendinden uzaklaşıyor insan. Karşında biri var, görünüşü aynı sen ama yansımanın içinde başka birileri daha varmış gibi gelmeye başlıyor. Tanımadığın birileri. Ulaş Ay Güvercin gibi şaşkınca etrafa bakıyor. Eksik bir parçasını arıyor sanki. Tuzlu fıstıkları masanın üzerine döküp saçmış. Garsondan bir bira daha istedi. Sesi, karın boşluğuna yeni tekme yemiş gibi çıkıyor. Kesik kesik ve rüzgâra kapılmış mum gibi titrek. Kızıl saçlı, sakalları çok seyrek ve dik, sanki yüzüstü bir kirpinin üzerine düşmüş de dikenler sakal şeklinde saplanmış, sakalların arasına kandan arta kalan kızıllık serpiştirilmiş. Arada 37 ekran tüplü televizyondan at yarışı izliyor. Masalara gelişigüzel atılmış yarış bültenlerinden birine tükenmez kalemle bir şeyler karalıyor. At yarışından anladığını sanmam, biranın ucuzluğunu sokağa bakan tabeladan okumuş ve bu nedenle gelmiş olmalı. Kapatıyoruz kadar ilgi çekici bir yazı “Sizinle kafa bulmuyoruz, bira 10 lira.” Bir de at çizmeye çalışmışlar sözcüklerin altına, daha çok karmaşık bir kimya formülüne benzemiş. Telefonu çaldı, lacivert bir 3310. Arayan komik bir şeyler söylüyor olacak ki gülümsedi. Dişlek bir adam bu, dişlekliğini tanımadığı insanlara dahi göstermek istemiyor, çocukken çok dalga geçmiş olmalılar. Oturduğumuz bu dar uzun birahanenin tüm duvarları aynalarla kaplı. Tek tek aynaların içinden geçerek kuruldum bu masaya. Aynalar kartonpiyerlerden başlıyor, bel hizasına gelince son buluyor. Aynaların arasında birer parmak boşluk var. Kolonlar bile aynalarla çevrili. Her yer ayna olunca, insan ister istemez kendine bakıyor. Bir süre aynada kendini izleyince, kendinden uzaklaşıyor insan. Karşında biri var, görünüşü aynı sen ama yansımanın içinde başka birileri daha varmış gibi gelmeye başlıyor. Tanımadığın birileri. Terminale gitmişsin, otobüsün koltuğuna oturmuşsun, sana perondan el sallayan biri var ve o kişi de senmişsin gibi geliyor. Yani giden sensin, kalan da sensin gibi oluyor uzun süre kendine bakınca, üstüne üstlük kendinden korkmaya başlıyorsun, yabancılaşıyorsun kendine. Burada, aynaların arasında akıllarının kuytusunda, geçmişlerinde demleniyor insancıklar işte. Arada garson şimdiki zamanda geliyor, masaya birayı bırakıp gidiyor ve o da geçmiş oluyor. Geçmiş şimdiki zamanda dönüyor. Hemen yan masada oturan bir adam var. Takım elbiseli. Göbeğini masaya dayamış kel bir adam bu. Nefes alıp verdikçe masa sallanıyor, adamın göbeği kocaman fakat kolları kısacık. Masanın ucuna bıraktığı sigarasına uzanırken masayı devirecekti az daha. Kendini kesiyor aynalarda. Kaşlarını hafif düşürüp bakıyor kendine, ideal pozu bu olmalı. Adam devlet memuruna benziyor, yan sandalyesinde bir evrak çantası duruyor çünkü. İzin alıp buraya gelmiş olabilir. Rakı içiyor, yanında birinin avuç içi şeklinde çiğ köfteler dizili küçük bir sini var. Tek kişilik bir toplantı yapıyor, söğüş salatası da yanında. Öfke var gözlerinde, gözleri aynada. İç dünyasında birine verip veriştiriyor belli ki, belki de kızdığı kişi ta kendisi. Aynaların arasında bir de bıçkın bir delikanlı var, neşeli ve heyecanlı. Yerinde duramıyor, elinin dışını durmadan at yarışı kuponuna vuruyor. Garsona laf atıyor, “Bugün olacak,” diyor. “Bugün güzel para gelecek.” Arada sigarasını çekerken gerilip sarı sarı dumanlar savuruyor etrafa. Uzun samsun içiyor. Parmakları da en az dişleri kadar sarı, saçları da Clint Eastwood gibi seyrek sarı. Bir de geldiğimden beri yüzünü göremediğim biri var. Mırıldanıp duruyor. Metal kül tablasında sönmüş sigarası duruyor. Külü upuzun. Adamın yaşlı olduğunu tahmin ediyorum, saçları bembeyaz. Alnı mavi pötikare masa örtüsünde, ayakkabılarıyla konuşuyor. Beni ona mı götürün diyor, buraya mı gelin diyor. Tam anlaşılmıyor. Celil ve Cemal diyor. Bunlar ikiz çocukları mı yoksa ayakkabılarının ismi mi? Bilmek mümkün değil. Ben sağa sola bakınırken, bir öğürme sesi geliyor. Sonra ekşi bozuk bir koku. Garson elinde paspas, ana bacı dümdüz giderek geliyor. “Kaç kere dedik,” diyor dayıya. “Bu kadar içme.” Adam kusarken işaret ve başparmağına tutuşturduğu hesabı iki parmağının arasında yükseltiyor. Sırtına kurşun yemiş gibi titreyip savruluyor kolu. Önce parayı alıyorlar elinden, kusmuk bulanmasın diye, sonra aşçı ve garson kollarına giriyorlar zayıfça adamın. Dayının yüzünü göremiyorum yine. Kapıdan halay çeker gibi çıkıyorlar üç kişi. Dayıyı biraz taşıyıp, sokağın başlamasına iki adım kala bırakıyorlar. Dayının iki eli yanda açık, dengesini sağlamaya çalışıyor. Rüzgâra direnen bir ot gibi başını sağa sola sallayıp duruyor. Aşçı ve garson içeriye dönüyorlar. Aşçı içeri girip, kollarını arkasında kavuşturmuş olarak, kapalı kapının ardından adamı seyrediyor. Adamcağız başı kesik tavuk gibi gidiyor. Tutunacak bir yer arıyor. Garson paspaslıyor yerleri ekşi kusmuk kokusu iyice yayılıyor etrafa. Adamın meyhane sınırlarının dışına bir adım daha attığını gören aşçı üzerindeki yağ ve patates kokusuyla mutfağa dönüyor. “Amına kodumun ibnesi,” diyor yeni aynalarda belirip kaybolurken, “Bir gün de ağzına iç.” Kuşların yanına kadar salla pati yürüyüp, iki seksen uzanıyor dayı. Köşeden topu çıkaran kalecinin eli gibi uzuyor sağ eli sokağa. Elindeki fıstıkları ufalamış. Kuşlar avuç içine konuyor adamın. Yemleniyorlar. Canım sıkılmıyor değil dayıya, sokağa çıkıp adamı kaldırasım var ama vicdanım biranın köpüğü gibi duruluyor biraz sonra. Yerde yatan dayıyı, güvercinleri ve sokağı izliyorum. Esnaftan gören olsa kaldırırdı belki, akan kalabalıkta yerde kimse dikkat çekmiyor. En az yarım bira kimse ilgilenmiyor dayıyla. Sonra neşeli gençler omuz altına alıp götürüyorlar. Yüzü yok adamın, yüzü yerde, kaldırım suratlı adamın. Kafası serbest çalkalanıyor, tanımadığı gençlerin omzuna vura vura gidiyor başı. Güvercinler havalandı, kanat sesleri doldu içeriye. Bir kovalamaca var sokakta, nedensiz havalanmamış garipler. Sokaktan geçen insanlar şöyle bir dalgalanıyor. Kovalamaca uzaklaşırken güvercinler yine kondular. Bir şeyler arayıp sağa sola seğirtip duruyorlar. Onlara basmamak için zig zag çizenler de var, umursamadan ortalarına bodoslama dalanlar da var. Güvercinler bu yüzden huzursuz. Huzursuzlar fakat karınlarını en iyi doyurdukları yer bu huzursuzluğun ortası, belki de bu huzursuzluk buraya çekiyor onları. Kovalamaca sesleri alıp başını gidince, hiçbir şey olmamış gibi sokak, yine aynı dinginliğiyle akıyor. Sonra herkes gibi ben de aklımdan geçenlere dalıyorum. Havuç kafa, ya da kirpi surat bir mektup çıkarıyor arka cebinden, buruş buruş altıya katlanmış bir kağıt parçası. Bir sigara daha yakıyor. Birahanenin içinde sigara dumanından bulut tabakaları oluştu, gözlerimiz iyice yanıyor artık. Geldiğinden beri belki bir paket sigara içti. Mektubu masaya koyup iki eliyle sevdi, yoksa düzeltti mi desek? Açtı okuyor, içinden okuyor, dudakları kıpırdanıyor. Mimikleri sürekli değişiyor, her satır, her paragrafta, sanki engebeli bir mektup, inişli çıkışlı. Okurken tedirginlikle etrafı tarıyor gözleri, bazen de aynadan kendine bakıyor. Mektupta şunlar yazıyor, “Allah belanı versin, insan bir arar sorar be, sana güvenmemekte haklıymışım. Ben belki güzel değilim, ama çirkinleşen sensin. Ne istedinse verdim. Paramı aldın, namusumu aldın. Döner dedim hep içimden, sana inandım. Ben artık kime varabilirim, söylesene. Bunu bana neden yaptın. Zaten dünyaya gelişim yalan, bir sen güzel baktın bana. O da yalanmış. Dönmezsen en kısa zamanda, ben de hayata dönemem. Haftaya beklerim, ya bana gel, ya cenazeme, yüzün varsa.” Havuç kafa profilden üzgün sanki hatta ağlamaklı. Bir sigara daha yaktı. Yeni bir ayak başladı bu esnada, son ayakmış. “Hadi oğlum, hadi,” diye bağırıyor heyecanlı genç. Şimdiki zamana dönüyoruz hep beraber. Artık birahanedeki tüm gözler gencin üzerinde. Bir avuç insanız burada, köpüklü biralarla, sigara dumanı sinen paltolarla, meraklı gözlerle, iskarpin ayakkabılarla. Yarış bitiyor, çocuk sevinç çığlığı atıyor. “Tüm biralar benden,” diye bağırıyor. Gidip garsona sarılıyor. Kazanmış. Garson da içeri bağırıyor “Üç bira çek.” Şaşırıyorum bir an, nasıl üç bira olur diyorum içimden. Sayıyorum biri kazanan bıçkın delikanlı, biri şişman ve kel memur, biri ben, dördüncü yok. Onu sokak alıp götürmüştü, kaldırım suratlı dayıyı yani. Şeytan dürtüyor aniden şöyle bir titriyorum olduğum yerde. Beleş biramı masaya koyuyorlar. Kazanan çocuğa bakıp bir kafa selamı çakıyorum, teşekkürler mahiyetinde. Hızlıca vuruyorum birayı. Aynaya bakıp kendime bir eyvallah çekiyorum, seyrek sakallarımı okşuyor ve kızıl saçlarımı boyatmaya gidiyorum.
- 2022 Kemal Özer Şiir Ödülü
Şair Kemal Özer’e ve şiirine saygı adına Klaros Yayınları tarafından düzenlenen 2022 Kemal Özer Şiir Ödülü için başvurular başladı. Dosya ve kitap dalında ödül verilecek yarışmanın seçici kurulunda Veysel Çolak, Arife Kalender, Asım Gönen, Lokman Kurucu, Halil İbrahim Özbay, Volkan Hacıoğlu ve şairin ailesi adına Simge Özer yer alıyor. Kitap dalında birinci olacak şaire para ödülü verilecek olan yarışmada, dosya dalında birinci ve ikinci ve üçüncü olan şairlerin dosyaları da Klaros Yayınları tarafından kitaplaştırılacak. Yarışmada ayrıca “Şiir Emek Ödülü” sahibine plaket verilecek. Son katılım tarihi 30 Haziran 2022 olan yarışmanın şartnamesi; Modern Türk şiirinin ustalarından Kemal Özer ve şiirlerine saygı adına, KLAROS YAYINLARI tarafından düzenlenen 2022 Kemal Özer Şiir Ödülü başvurulara açıldı. Başvuru koşulları aşağıda belirtilmiştir. ŞARTNAME: 1-Ödüle aday olan yapıtlarda çağdaş bir dünya görüşü, şiirin gerektirdiği estetik ve dil bilinci temel ölçüt olacaktır. 2-Ödül “yayımlanmış kitap” ve “yayımlanmamış dosya” kategorilerinde verilecektir. 3-Ödüle kitap kategorisinde, 2021 yılı içerisinde (1 Ocak 2021 – 30 Ocak 2022 ) yayımlanan kitaplar ve dosya dalında (kitap oylumundaki) dosyalar katılabilir. 4- Ödüle başvuru; 30 HAZİRAN 2022’de bitecektir. 5-Ödüle 2021 yılı içerisinde yayımlanmış ‘toplu şiirler’ katılabilir ancak ‘seçme şiirler’ katılamaz. 6-Ödül; kitap ve dosya verilecektir. Gerekirse “jüri özel ödülü” de verilebilir. 7- Seçici kurul ödüle katılmamış bir kitaba da (seçici kurul üyelerinin önerisiyle) ödül verebilir. 8-Seçici kurul üyeleri eşit oy hakkına sahiptir. 9-Ödüle katılacak olanlar, gerçek ad ve soyadlarını kullanacaklardır. 10- Kemal Özer’in şiir emeği göz önüne alınarak bir şairimize de “şiir emek ödülü” verilecektir. 11-Yarışma jürisi EYLÜL ayında toplanacak, sonuçlar aynı ay açıklanacaktır. 12-Ödül töreni günü ve yeri EYLÜL ayında açıklanacaktır. 13-Kitap dalında birinci olana 3000 tl verilecektir. -Dosya dalında birinci olan şairin dosyası KLAROS YAYINLARI tarafından kitaplaştırılacak ve kendisine 100 kitap telif verilecektir. -Dosya dalında ikinci olanın dosyası KLAROS YAYINLARI tarafından kitaplaştırılacak ve kendisine 50 kitap telif verilecektir. - Dosya dalında üçüncü olanın dosyası KLAROS YAYINLARI tarafından kitaplaştırılarak kendisine 25 adet kitap verilecektir. - “Şiir Emek Ödülü” sahibine plaket verilecektir. 14-Ödüle katılacak kitaplar ve dosyalar, 7 adet olarak, katılımcının kısa özgeçmiş, adres ve iletişim bilgilerinin bulunduğu bir dilekçe ile en geç 30 HAZİRAN’a kadar; LOKMAN KURUCU adına ; Kazımdirik Mahallesi, 170.sokak, 34. Olgunlar Apartman, No; 1, Kat 1, Daire 1, Bornova - İzmir (0552 522 92 15 ) adresine fiziki olarak kargo yolu ile ulaştıracaktır. Posta ve kargo gecikmelerin sorumluluğu sekretaryaya ait değildir. 15-Ödülün seçici kurulu şu isimlerden oluşmaktadır: ARİFE KALENDER VEYSEL ÇOLAK ASIM GÖNEN LOKMAN KURUCU HALİL İBRAHİM ÖZBAY VOLKAN HACIOĞLU SİMGE ÖZER (Kemal Özer ailesi adına )
- Öykü: Mavi Otobüs
Geçmişim geldi. Karşımda durdu. Tövbeyse tövbe. Günahsa günah. Çatal bıçak sesleri. Gülenler, ağlayanlar. Anlat beni, dedi geçmişim. Saklama. Betül Deveci 1. Öyle ya, bir gün ben de öleceğim. Belki de bu yolculukta. Anam babam zaten ölü. Ölüler tekrar ölemez. Bende de hafiften bir ölülük yok değil. Şimdi, otobüsü kullanırken bile. Bir mezara girer gibi sakin sakin ilerliyorum karanlık yolda. Emine, bana hep kızgın, senelerdir kızgın. Ben de sevilecek adam mıyım, değilim sanki. Göz kapaklarını arada bir hafifçe aralıyor, yola bakıyor, sonra tekrar uyuyor. Eşarbı saçlarından boynuna düşmüş, kısacık bembeyaz saçları ile o da sevilecek kadın değil sanki. Yine de geldi benimle, yalnız bırakmadı beni. Hem de çocukla. Küçük Fatma’nın hiçbir şeyden haberi yok. Babaannesiyle dedesini almaya geldiğimizi bilmiyor. Maceram yalnız bana ait olmalı. Kendim gidip kendim dönmeli, belki de kendim ölmeliyim sessizce. Ama olmadı. Koca otobüsle. Mavinin üstüne beyaz çizgili. Eskişehir’den Sivas’a. Sivas’tan tekrar Eskişehir’e. İki tane çuval. Çuvalların içinde kemikler. Savruluyor viraja girdikçe. Biri anam, Z. Biri babam, C. Karışmasın diye kırmızı kalemle yazdım çuvalların üzerlerine. Ölüler karışabilir. Kim derdi gideceksin, toprağı eşeceksin. Bir çiçeği bir saksıdan, başka bir saksıya almak gibi. Yanlış toprakta kalmışsa ya da sen yanlış toprakta kalmışsan. Çok özlemişsen. Anam fesleğen. Ölü ama hala mis kokulu. Babam kaktüs. Ölü ama hala dikenli. İnsan yaşlandıkça küçülür derler. Ben küçüldüm mü? Yok, hala iriyim. Ama öyle ya, ben de öleceğim bir gün. Belki de küçülmeden. Onlar küçüle küçüle, toprağın altında eriye eriye. Kim derdi başını koyup derdini döktüğün o dizler çürüyecek, ananın dizleri. Kim derdi seni okul bahçesinde öfkeyle döven eller çürüyecek, babanın elleri. Takır takır hepsi, kupkuru. Biraz sıksam elimde, kum gibi dağılıp gidecek. Yol bitene kadar, delirmem inşallah. 2. -Ehliyet, ruhsat! Plaka 26. Ne işiniz var koca otobüste üç kişi bu yollarda? Çocuklar, otobüsü arayın! -Memur bey, özel bir işim vardı Sivas’ta. Hallettik, dönüyoruz. Benim adım Ahmet. Bu karım Emine, bu da kızım Fatma. -Amirim, iki çuval bulduk. Açalım mı? -Neymiş onlar? Ahmet, ne var bu çuvallarda? -Çuvallarda bir şey yok. Sivas’tan aldık, memlekete götürüyoruz. Eski, birkaç parça eşya. -Kokuyor bu çuvallar! Ne yazıyor üstlerinde? Ahmet, aç bakalım şu çuvalları! -Yok memur bey! Yapma etme! Şimdi, küçük çocuğun önünde, olacak iş mi? -Açın bakalım çocuklar! Şu feneri ver bakayım bana! Yerinden çıkıp da camdan fırlayacaktı kalbim. Elimi koydum üstüne. Emine çok sakindi. Küçük Fatma yeni uyanmıştı. Gözlerini ovalıyordu. Kemikleri görünce: “ Anneeeeee!” diye bağırdı. Kusuverdi olduğu yere. Emine kaptığı gibi kucağına aldı Fatma’yı. Elini ağzını silerken bir yandan da anlatıyordu. -Benim kaynatamla kaynanam bunlar. Kalmışlar gurbette yazık. Bir çiçek olsun dikeriz, dualarını ederiz dedik. Sevaptır ölüyü sevindirmek. “Ölüyü sevindirmek.” Sözünü kesmesem daha da anlatacaktı. -Memur bey, açıklayayım. Valla kötü bir şey değil. Anamla babam. Öz. Kendimin. Öldülerdi. Gömmüştük Sivas topraklarına. Ben Eskişehir’e döndüm onlar ölünce. Orada yeni bir hayat kurdum. Yaşlandım artık. Ölmeden dedim, memur bey, alayım onları. Otobüs oğlumun. Onun suçu yok. Valla kötü bir şey değil. Ölü ama yabancı değil. Anamla babam. Yanımda olsunlar diye ben… 3. “Tövbe bozmanın günahı büyüktür Ahmet bey!“ dedi Emine. “Baba, emin misin?“ dedi Erol. “Yarın gece dokuzda kapısında ol.” dedim telefonu kapatırken. Adı da değişmemiş, tabelası da. Kardeşler Meyhanesi. Hey gidi Mahir usta. Eskişehir’in en güzel adamı. Gülümsedi beni görünce. Hiç sormadı. Hayırdır, bile demedi. Çizgili mendili ensesinde duruyordu. Elleri titremeye başlamış, saçları bembeyaz olmuştu. Kalktı, kaseti değiştirdi. Müzeyyen Senar, Ormancı. Günahsa günah, dedim içimden. Kapıda belirdi Erol. Geçti, karşıma oturdu. Anasından duymuş belli ki: -Baba, hayırdır? Ne işin var Sivas’ta? Cevabı düşünürken Mahir usta yetişti. Kadehi buldu masada. Rakıyı ince ince akıttı içine. Üstüne suyu, yavaşça. Beyazı çıktı ortaya. Sessizlik. Anason koktu. Özlemiş miydim rakıyı? Geçmişim geldi. Karşımda durdu. Tövbeyse tövbe. Günahsa günah. Çatal bıçak sesleri. Gülenler, ağlayanlar. Anlat beni, dedi geçmişim. Saklama. “Aman ormancı. Canım ormancı. Köyümüze getirdin yoktan bir acı.” İlk kadehten sonra başladım konuşmaya. -Bak oğlum. Babaanneni bilmezsin hiç. Dedeni de bilmezsin. -Görmek nasip olmadı. -Ben de göremedim çoktandır. Mezarlarını olsun görmek isterim. Öyle bir özlemek var içimde. Toprağına dokunsam, belki biraz dinecek. Sivas’tan getireceğim onları. Eskişehir’e. Hem ölü bile olsalar, memleket isterler. Sevaptır, ölüyü sevindirmek. Hiçbir şey söylemeden önüne baktı. Buraya kadarını biliyordu zaten. Geçmişim buldu karanlıkta beni. Susma, anlat, dedi. Oğlun o senin. Sen de bir gün öleceksin. Belki de bu sofrada. -Amaaaaan, bildiğin hikâye. Gençliğim orada geçti. Ne zaman ki anam babam öldü. Her şeyi bıraktım, döndüm Eskişehir’e. Ananla evlendim. Ablan, sen, doğdunuz, büyüdünüz. Seneler sonra bir de Fatma doğdu. Hayat unutturdu her şeyi. “Dalgalandım da duruldum, koştum ardından, yoruldum.” Beyaz peynir. Su. Sessizlik. Bir kadeh daha. Erol, uzaklardan aldı gözlerini. Tetiği çeker gibi dimdik baktı gözlerimin içine. -Her şeyi dediğin nedir baba? Anlat hele bir. Özlemek dedin demin. Sen yan yanayken özlemeyi bilir misin? Baba diye sarılamadığım her gün, sanır mısın ki sen Sivas’tan daha yakındaydın benim için? Biz aynı evin içinde, başka şehirlerde gibi değil miydik seninle? Bak, karşılıklı oturalım, sohbet edelim derken bu yaşıma geldim. Ne okuldayken notlarımı beğendin, ne çalışırken işimi. Evlendim, çocuğum oldu. Ama içim çocuk kaldı baba. Hep sormak istedim, soramadım. Söyle, ne yaşadın? Neyi bıraktın oralarda? -Ben de sevgi görmedim babamdan. Varsa yoksa öfke, dayak. Hani kafasının damarları gözükür ya bazı adamların. Öyleydi babam. Şişirirdi damarlarını. Yanına yaklaşamazdın. Durdum. Laf uzayacak belli. Daha sarhoş olmamıştım. Gel gör ki ip inceldi. Koptu kopacak. Gömleğimin düğmelerini açtım. Kasketimi çıkardım, masaya koydum. Anılarım içindeydi. Biriktirmiştim içinde. Her şeyi mi anlatacağım, dedim kendime. Babalar her şeyi anlatamaz. “Ah o Yemen’dir, gülü çemendir. Giden gelmiyor. Acep ne iştir?” -Deden Cemal, köprü ustasıydı. Babaannen de aşçı. Her düğüne çağrılırdı. Zekiye teyze, n’olur ben evlenince düğünümde sen yap yemekleri, diye köyün kızları söz alırlardı anamdan. Bir gün babamı köprü yapmaya çağırdı bir adam. Biz Eskişehir’deyiz, adam ta Sivas’a gidelim diyor. Parası iyi işin, deden geri çevirmek istemiyor. Babaannen yok dediyse de deden şişirdi damarlarını, bıraktık ne varsa, gittik Sivas’a. -Eee? -İnsan neye alışmıyor ki? Alıştık sonra. Durdum. Yıllar olmuş, ağzıma sürmemişim. Ne rakıyı, ne sigarayı. Erol’a baktım şöyle bir. “Amman amman Feraaaye…” -Bir cıgara ver bakalım. Elleri titredi. Kekeleyecek gibi oldu. “Haydi haydi! Bilmez miyim sanırsın içtiğini? Çıkar bir tane de sen yak!” Kibritin alevi kıpkırmızıydı, yüreğim içinde titredi. Bir derin nefes aldım cıgaradan. Öksürttü beni. Geçmişim sırtıma vurdu. Devam et, dedi. Anlat. Cıgaranın dumanına baktım. Hafif olayım dedim, onun gibi. -Bir kız sevdim gençken. Her gün bizim evin önünden geçerdi. O zamanlar gezmek, tozmak yok. Anam gitti, istedi. Evlendik. Gel zaman git zaman, olmadı, yürümedi işler. Anamı bir düğünde buyur etmişler, Zekiye teyze illa bir çayımızı iç, diye. Oturmuş, bakmış da ne görsün! Bizimki şarkı söylüyormuş düğünde, herkesin içinde. Hem de ne? Ormancı! Ben gelemem öyle işlere. Anam zaten başı örtülü olsun istediydi, o açıktı. Boşandık, neyse. Birkaç sene sonra da anam babam arka arkaya öldüler. Önce anam öldü. Babamla ben kaldık iki adam evde bir başımıza. Ben her gün içtim, ne iş tuttum ne eve para getirdim. Babam da ölünce, önce kaderime kahrettim. Ölmek için dua ettim her gün. Sonra neden, nasıl oldu bilmem. Kapattım evin kapısını. Kilitledim. Bir gömlek, bir ceket, Eskişehir’e geri geldim. Burada ananla evlendik. Gerisini biliyorsun işte. Söyleyiverdim. Bir çırpıda. Hem de hepsini. -Nasıl? Sen? Evlendin, boşandın? Sivas’ta. Anamdan önce. Ayağa kalktı birden. Aynadaki yansımasına baktı. Damarları şişti kafasının. Elleriyle yüzünü sıvazladı kaç kere. Ayılmak ister gibi kafasını salladı. Bana hiç bakmadı. İleri geri dolandı. Gözleri kızardı iyice. “Bir ihtimal daha var. O da ölmek mi dersin?” -Her şeyi şimdi anladım. Ah salak kafam, ah ben ne safmışım! Demek sen ondan… Ondan bizi hiç sevmedin. Aklın onda kaldı demek. -Yavaş ol bakalım Erol bey. Sen evlatsın, ben baba. Ağır ol. -Ağır. Kafam nasıl ağır oldu! Anladıkça her şeyi. Sen… Tövbeni de bu yüzden bozdun, değil mi? Hep istediğim bu rakı sofrasını bana kurdun, suçunu bastırmak için! Söylesene baba, o kadından da çocuğun var mı? Yoksa onu da başka bir sofrada mı anlatacaksın? Birden yapıştırdım tokatı. Babam gibi. Aniden. Hızlı. Sert. Kasketimi aldım. Kapıyı çarptım, çıktım. Peşimden geldi. Yere çöktü. Durdum. Geçmişim öyle dedi. Ağladık hüngür hüngür. Yağmur yağmaya başladı. Yağmur hızlandı. Eskilerin yükü gibi. Yılların öfkesi. Dinmeyecek mübarek. Sırılsıklam olduk. “Hala hayattayız.” dedim içimden. Canlıyız. İstedim ki ben kemik olmadan. Sarılsın bana. Sonra istese de. İstese de olmayacak. 4. Çuvalları sağ salim gömdüm. Aile mezarlığına. İçindekiler sağ değilse de. Öyle ya, ben de öleceğim bir gün. Aniden bir kamyon çıkacak belki önüme. Anam babam zaten ölü. Ölüler tekrar ölemez. Bende de hafiften bir ölülük yok değil. Zamanı gelince ben de uzanırım yanlarına. Anahtarını verdim Erol’a. Mezarımın. Mavinin üstüne, beyaz çizgili.















