top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5404 sonuç bulundu

  • Öykü: Kıpır, Bir Sessizliğin Hikayesi

    "Mahalleli her şeyi duyar, bilir ama kimse bir şey demezdi. “Aile meselesi,” der geçerlerdi." İpek Taşdöğen Kadifekale’den gelen ışıklar, akşamları mahallemizi loş bir örtüyle sarardı. Dut ağacının altında oynayan çocuklar, annelerinin sesiyle dağılır; sokak birkaç kedi, bir iki köpek ve evinin önünde kıpırtısız duran Muço’ya kalırdı. Ben, küçük kardeşim Sinan’la cam kenarında oturur, köşeden koltuğunun altında karpuzla çıkıp gelecek babamızı beklerdim. İçeriden annemin “Allah ne verdiyse” yemeğinin kokusu yayılırken, dışarıda mahalle kendi telaşını yaşardı. Herkes için sıradan bir günün sonuydu belki ama benim için bir arada olmanın en kıymetli anıydı. Babamın yüzünde günün yorgunluğunu silen o gülümsemeyi görmek içimi ısıtırdı. Ama her evde aynı sıcaklık yaşanmazdı. Muço’nun evi sessizdi. Bu sessizlik, içten içe çatırdayan bir şeydi belli ki. Babası Hikmet, akşamları karpuz sergisinde yatardı. Eve geldiğinde öfkesini de yanında getirirdi. Mahalleli her şeyi duyar, bilir ama kimse bir şey demezdi. “Aile meselesi,” der geçerlerdi. Muço’nun sesi çıkmazdı. Ama bakışlarındaki o ürkeklik tarifsizdi. Kavga kıyametin koptuğu bir gecenin sabahı, annesini hastaneye kaldırdıklarında gözlerinde korku ve çaresizlikle evin önünde yine kıpırtısız duruyordu. Yanına sokuldum. “Ne oldu annene?” Dudakları titredi. “Karnındaki bebeği… Ama ya onu kurtaramazlarsa?” Ne diyeceğimi bilemedim. Elimi omzuna koydum. Bu, kelimelerden daha çok işe yaradı. Muço, evin büyük çocuğuydu. Menderes ve Adnan’ın ablası. Okula gitmek için birlikte hayaller kurardık. Ama annesi hastaneye yatınca, memleketten gelen Nine bu hayalleri yerle bir etti. “Oku da ne olacak?” dediğinde, Muço’nun gözleri yere kaydı. Evlerinin kapısı çoğu zaman açıktı. Bahçeye bakan pencereden sardunyaların arasında çamaşır yıkarken görürdüm onu. Radyoda hep aynı şarkı çalardı: Zeytin Gözlüm. “Bu şarkı sana yazılmış herhal,” dedim bir gün. Gülümsedi. “Ya tabi tabi, ne demezsin!” Bir gün Nine beni bahçeye çağırdı. “Şist, kız, gel de tut bi işin ucundan.” İçeri girer girmez, Muço’yu domates kasasının başında, elinde kör bıçakla uğraşırken gördüm. “Eh, bundan sonra senin adın zeytin değil, domat güzeli olsun bari,” dedim. Karnımızı tuta tuta güldük. Nine kafasını sallayıp söylendi: “Hele gülün, aha az kaldı, görecesiniz gününüzü!” O gün işimiz bitmeden, domates suyundan mı bilinmez, ellerimiz şişti. Eczaneye yollandık. “Çok güldük ya ondan,” dedi Muço. “Bak başımıza ne geldi!” Gerçekten öyle miydi? Annesi hastaneden çıktı. Okullar açıldı. Muço her sabah kitaplarını alıp okula geldi ama kaydı yoktu. Derslere giremedi. Camdan baktığımda onu taş merdivende, umutlarını taşlara bırakarak otururken görürdüm. O merdiven, onun sessiz direnişiydi. Bir gün cesaretimi toplayıp öğretmene sordum: “Muço neden giremiyor derslere?”Gözlerini kaçırdı. “Aile kararı,” dedi. “Bizim elimizden bir şey gelmez.” O gün sessizliğin sadece evlerde değil, okullarda da hüküm sürdüğünü anladım. Orta üçe gittiğim sene, Muço yine evlerinin önünde, bu kez kıpır kıpırdı. Bir delikanlının elinden kaptığı pusulayla telaşla eve girdi. Sonra bir daha görünmedi. Mahallelinin diline düştü: “A, a kaçmış ayol!” Yıllar geçti. Muço’nun adı unutuldu. Ama ben taş merdivenlerdeki o bakışı hiç unutmadım. Bir akşam Sinan, çalıştığı marketten dönerken uğradı yanıma. Elinde buruşturulmuş bir gazete parçası vardı. “Abla,” dedi, “Adnan’ı gördüm. Seni sordu. Sonra bu haberi gösterdi.” Gazeteyi açtım. Üçüncü sayfada küçük bir haber: “Mücessem Ş., iki çocuğunu alıp eşinden ayrılmak isterken hayatını kaybetti.” Teslim olan kocası ‘Aile meselesi’ dedi. Elim titredi. Demek Mücessem… Muço’nun yeni adıydı. O artık bir haberin içinde kaybolmuş, bir satırda geçip giden bir hayat olmuştu. Şimdi geçmişle ilgili yapabileceğim tek bir şey kaldı: Muço’nun sessizliğini görünür kılmak. Belki bir gün, taş merdivenlerde oturan başka bir çocuk bu satırları okur… Ve kendi sesini bulur.

  • 2026 Booker Ödülü jürisi açıklandı

    2026 Booker Ödülü için edebiyat dünyasının önde gelen isimlerinden oluşan jüri duyuruldu; İngilizce yazılmış kurgu eserler için başvurular başladı. The Booker Prizes, 2026 Booker Ödülü jüri üyelerini resmî olarak açıkladı ve 2026 yılı ödülü için başvuruların başladığını duyurdu. 1969’dan bu yana İngilizce edebiyatın en prestijli ödüllerinden biri olarak kabul edilen Booker Ödülü, 1 Ekim 2025 ile 30 Eylül 2026 tarihleri arasında Birleşik Krallık ve/veya İrlanda’da yayımlanan uzun kurgu eserler arasından en başarılıyı seçecek. 2026 jürisinin başkanlığını tarihçi, yazar ve klasik bilimler uzmanı Mary Beard üstleniyor. Panelde ayrıca ödüllü şair ve yazar Raymond Antrobus, müzisyen-yazar Jarvis Cocker, gazeteci ve eleştirmen Rebecca Liu ile roman, şiir ve deneme alanında tanınan Patricia Lockwood yer alacak. Jüri başkanı Mary Beard, atandığı bu görevle ilgili yaptığı açıklamada, “Booker, kurmaca ve kurmaca yazarlarını ve onların dünyayı algılayış biçimlerini kutluyor” diyerek panelin farklı okuma zevklerinin yılın en ilginç eserlerini ortaya çıkaracağına vurgu yaptı. 2026 etkinliği kapsamında yayınevleri için gönderim süreci 11 Aralık 2025’te başladı ve yayıncılardan eserlerini zamanında göndermeleri isteniyor. Uzun liste, 28 Temmuz 2026’da 12 veya 13 kitapla duyurulacak; kısa liste ise Eylül ayında açıklanacak ve nihai kazanan Kasım 2026’da ilan edilecek. Ödül, kazanana 50.000 sterlin para ödülüyle takdim edilirken, kısa listeye kalan altı yazara da 2.500’er sterlin verilecek. Ayrıca, Booker Prize Foundation’ın yeni duyurduğu Children’s Booker Prize kapsamında gelecek yıl çocuk edebiyatı için ayrı bir ödül kategorisi başlayacak; 8–12 yaş arası kurgu eserler 2027’den itibaren bu ayrı incelenerek ödüllendirilecek.

  • Önce öfkelenmek kaydıyla özgürleşmeye doğru!

    Aynur Kulak, Düşbaz Yayınları’nın Gloria Steinem’in özgürlük, feminizm, öfke üzerine güçlü, akılda kalıcı aforizmalar üzerine kaleme alınmış kitabı Gerçekler Sizi Özgürleştirir Ama Önce Öfkelendirir! odağında kapsamlı bir inceleme yazdı. Gloria Steinem’in Gerçekler Sizi Özgürleştirir Ama Önce Öfkelendirir ( The Truth Will Set You Free, But First It Will Piss You Off! ) adlı kitabı, sadece kitabın ismiyle değil henüz kitabın giriş kısmında yazılan her detayla merak uyandırıcı.  “Şiirle gazeteciliğin arasında bir yerde, özlü sözlerin* büyülü dünyası yer alır. Bu sözler gerçek de olabilir, hayal ürünü de. Kişisel de olabilir, politik de. Akademide de doğmuş olabilir, sokakta filizlenmiş de. Hepsinin ortak yanı, akılda kalacak kadar çarpıcı ve kolayca hatırlanabilecek kadar kısa olmalarıdır. Özlü sözlere bir bakıma, 'gündelik hayatın şiiri' de diyebiliriz.” Konuya ilişkin –Gerçeklere ve Özgürleşmeye- dikkat çekici bir bakış açısı ve yaklaşımla selamlıyor bizi Gloria Steinem. Bunun üzerine Steinem’ın, yarım yüzyılı aşkın süredir feminist hareketin en belirleyici, en direngen ve en üretken isimlerinden biri olarak kabul edildiğini öğreniyorum. “gündelik hayatın şiiri” dendiğinde bir hayalin peşine düşüldüğü, hakikatlerle karşılaşıp bunları kolayca atlattığı düşünülebilir fakat Steinem’ın kadına şiddetten, çocuk istismarına, ırkçılıktan özgürleşmeye kadar uzanan geniş yelpazede çalışmaları var. Gerçeklere ve özgürleşmeye tutkusu onu etkili bir aktiviste dönüştürmüş ve girişimde bulunduğu her alandan etkili aforizma hikayeleri doğmuş. “Aforizmalar, hikâyelerin özüdür. Fikirleri, adaleti, öfkeyi, insanlığı, umudu, kahkahayı, öğrenmeyi, bizi anlayan ya da kendimizi anlaşılmış hissettiren her şeyi aktarabilmek için hikâyelere ihtiyacımız var. Kendi hikâyemizi anlatacak kelimelere hepimizin ihtiyacı var. Umarım onlardan bir kısmını bu sayfalarda bulursunuz.” Gerçekler Sizi Özgürleştirir Ama Önce Öfkelendirir , Steinem’in uzun yıllara yayılan konuşmalarından, makalelerinden, denemelerinden ve özellikle de ünlü “aforizmalarından” oluşuyor. Kitabın bütünü için bir tür yaşam rehberi, ilhamını mücadelelerden alan bir direniş manifestosu diyebiliriz. Aynı zamanda kitap, Steinem’in karakteristik mizahını, öfkesini, sabrını ve mücadeleden hiç eksilmeyen umudunu bir araya getiriyor. Kısa cümleler hâlinde parlayan düşünceler hem bireysel hem de kolektif olarak güçlü bir toplumsal bilinç yaratma amacı güdüyor. Steinem klasik anlamda bir deneme ya da hatırat yazmamış; daha çok düşünce parçalarının, yıllar içinde kristalleşmiş feminist ilkelerin ve kişisel deneyimlerin harmanlanmış kronolojisi. Bununla beraber bölümler, belirgin bir kronoloji yerine tematik kümelenmelerle ilerliyor: kadın dayanışması, beden politikaları, erkek egemen dil, yaş alma, direniş, mizah, adalet mücadelesi…Bu yapının önemli bir etkisi Steinem’in sözlerinin bir ritim gibi akıyor olması. Bizler –okurlar- her cümlenin kısa ve çarpıcı formu sayesinde, neredeyse bir şiir kitabı okur gibi ilerliyoruz. Bu, feminist edebiyatta sık görülmeyen ancak oldukça etkili bir yaklaşım. Steinem, “başka türlü uzun metinlerde kaybolabilecek düşünceleri” aforizmalar halinde keskinleştirerek feminist politikanın hafızaya kazınabilir bir hâle gelmesini de sağlıyor. “Bir kadın için en devrimci eylem, kendi isteğiyle bir yolculuğa çıkması, en büyük ödül ise döndüğünde “hoş geldin”le karşılanmasıdır” “Birbirini destekleyen, birbiriyle düzenli aralıklarla sohbet eden, kendi deneyimlerini ve gerçeklerini paylaşan, yalnız olmadığını gören kadınlardan oluşan seçilmiş aileler kurmalıyız. İşte bu, her şeyi kökten değiştirir.”  Kitabın başlığında yer alan meşhur söz; “Gerçekler sizi özgürleştirir   ama önce öfkelendirir!” içeriğin tematik omurgasını oluşturuyor. Gerçekler, özgürleşmeye açılan kapıdır ama o kapıdan geçmeden önce yüzleşme, öğrenme ve kabullenme sancısı kaçınılmazdır. Öfke ve özgürleşme arasında oluşan girift bağın ne kadar kuvvetli olduğunu, bu kuvvetin oluşabilmesi adına özgürleşmeye doğru giden yolda hiçbir adımın kolay olmayacağını anlayabilmek önem kazanıyor. Steinem’e göre öfke, özellikle feminist mücadelenin olumsuz bir duygusu değil, aksine bir uyanış işareti. Kadınların kendilerine dayatılan rolleri, cinsiyet normlarını, ayrımcılığı ve sessizleştirme mekanizmalarını fark etmeleri, doğal olarak öfkeyi doğuruyor; bu öfke de harekete geçmenin motor gücünü oluşturuyor. Kitap, bu duygunun bir utanç kaynağı değil; politik bir enerji olduğunu, değişim için dönüştürücü bir itki yarattığını gösteriyor bizlere. “Kadınlar sadece rahimleri olduğu için değer gördükleri sürece, aklımız ve yüreğimiz hak ettiği değeri bulamayacak.” “Doğum yapmak, zafer kazanmaktan daha hayranlık uyandıran, kendini savunmaktan daha etkileyici ve her ikisi kadar cesur bir eylemdir.” Steinem özellikle şu fikri vurguluyor: “Öfke bireyseldir ama değişim kolektif bir eylemdir.” Dolayısıyla kitap, kişisel uyanışla toplumsal mücadele arasındaki bağı sürekli görünür kılıyor; özellikle feminizm üzerinden yapıyor bunu. “Topluluklara duyduğum bağlılık, bir feminist hareketle başladı.”  diyor mesela. Toplumsal mücadele veya kolektif eylem siyasetle de ilgili elbet, hatta kaçınılmaz olarak siyasetle ilgili. Nasıl yönetileceğimizi seçmek ve dolayısıyla yönetilme biçimlerimiz insana dair oln her şeyin politik olana dair olduğunu gösteriyor bizlere. Demokrasiden yola çıkarak şunları söylüyor Steinem: “Demokrasi ailede başlar.”  “Aslında bu cümledeki “demokrasi” kelimesinin yerine “şiddet”i, “empati”yi veya başka herhangi bir kavramı koyabiliriz. Ailede yaşanan hiçbir şey sadece ailede kalmaz. Burada sadece biyolojik aileyi kastetmiyorum; birlikte yaşadığımız ve güvendiğimiz herkes buna dahildir. Şiddet veya istismar yüzünden güven kırılırsa iyileşmesi nesiller sürebilir”   Bu noktada  Steinem’in kişiliğini tanımlayan en önemli öğelerden biri olan mizahın kitapta merkezi bir yer tuttuğuna geçebiliriz. Çünkü Steinem için mizah yalnızca bir süs ya da hafifletici unsur değil; patriyarkanın ciddiyet söylemini kıran, hiyerarşiyi bozan, otoriteyi sarsan politik bir araç. Steinem’in keskin esprilerle örülü üslubu, feminist politikanın genellikle “ağır” ve “sıkıcı” gösterilmesine meydan okur nitelikte. Mizahın işlevi feminizm için bir nevi direniş psikolojisi. Dünyayı değiştirmek uzun soluklu bir mücadeledir, gülmek ise bu yolda dayanıklılığı artıran en insani yöntemlerden en önemlisidir. Kitapta dikkat çeken bölümlerden biri Steinem’in yaş alma üzerine düşünceleri. Toplumun kadın bedenine yüklediği beklentiler, yaşla birlikte yoğunlaşan görünmezlik, güzellik mitleri ve bakım emeği gibi konular, Steinem’in sade ama etkili cümleleriyle yeniden şekilleniyor. Zaman zaman kendi hayatından örnekler veriyor; bu kişisel deneyimler evrensel feminist sorunların anlaşılmasını kolaylaştırıyor. Yaş almanın kadınlar için bir kayıp değil, deneyimin ve güçlenmenin bir devamı olduğunu savunuyor Steinem. Sık vurguladığı şu fikir ise, kitabın temel taşlarından biri: “Erkekler yaşlandıkça saygınlaşır; kadınlarsa yaşlandıkça görünmezleşir. Bu döngü kırılmalıdır.” Steinem’in feminist düşünceye en büyük katkılarından biri “sisterhood” yani kız kardeşlik ilkesid. Kitap boyunca bu dayanışmanın farklı yönleri -kadınların birbirine güvenmesi, destek vermesi, hiyerarşiden uzak ilişkiler geliştirmesi ve toplumsal değişimde yan yana durması- belirgin şekilde işleniyor Steinem’e göre kız kardeşlik, yalnızca duygusal bir bağ değil, politik bir yapı. Kadınların birbirini yargılamak yerine dinlemeyi öğrenmesi, patriyarkanın ürettiği rekabet modelini aşmanın ilk adımıdır. Bu dayanışma fikri, kitabın neredeyse her bölümünde farklı alt başlıklar eşliğinde yankısını buluyor. Steinem, devrimci dönüşümün her zaman büyük hareketlerden doğmadığını, bazen çok küçük bir davranışın, bir sözün, bir reddedişin bile büyük etkiler yaratabileceğini göstermek niyetini açıkça ortaya koyuyor. Kitap boyunca yer yer aktivizmin pratik tarafı madde madde açıklanıyor: Bir konuşmada doğru bir soruyu sormak, Kendine güvenmeyen bir kadına destek vermek, Bir yanlış söylemi nazik ama ısrarlı biçimde düzeltmek, Sessiz kalmamak, Kendi hayatının iplerini geri almak… Anlıyoruz ki, Steinem’in aktivizm anlayışı, her okurun gündelik yaşamına kolaylıkla adapte edebileceği bir pratikler bütünü. Bu yönüyle kitap, yalnızca teorik bir feminist metin değil, aynı zamanda bir yaşam kılavuzu. Kitapta yer alan illüstrasyonlar ve tipografik düzenlemeler, metnin enerjisini yansıtma adına önemli bir unsur. Okur, sayfalar arasında ilerlerken hem politik hem estetik bir deneyim yaşıyoruz böylece. Bu biçimsel tercih, Steinem’in feminist iletişim anlayışıyla uyumludur ve cümlelerinin aforizma niteliği, kitabı görsel açıdan da akılda kalıcı hâle getiriyor. Gloria Steinem’in Gerçekler Sizi Özgürleştirir Ama Önce Öfkelendirir kitabı Steinem’in ömrü boyunca inşa ettiği düşünsel birikimin kısa, yoğun ve damıtılmış bir özeti olmasının yanı sıra feminizmi hem duygusal hem politik hem de estetik bir düzlemde anlatan gözden kaçmaması gereken bir metin. GERÇEKLER SİZİ ÖZGÜRLEŞTİRİR AMA ÖNCE ÖFKELENDİRİR Gloria Steinem Düşbaz Kitap, 2025 Çeviri: Elif Doğan 176 s.

  • Suare Milenyum Serisi’nin ilk kitabı: Eşik

    Milenyum Çağı’nın ilk 25 yılına edebi bir tanıklık sunmayı amaçlayan Eşik, okurla buluştu. Suare Edebiyat Topluluğu’nun Milenyum Serisi’nin ilk kitabı olan Eşik; 31 Aralık 1999 tarihine odaklanıyor. İstanbul - İstiklal Caddesi - Çiçek Pasajı ekseninde, ortak bir zaman ve mekân kronotopuna sadık kalarak kaleme alınan öykülerle; farklı hayatlar, farklı bakış açıları ve farklı tanıklıklar bir araya geliyor. Suare Milenyum Serisi’nin ilk öykü kitabı “Eşik” yayımlandı. Milenyum Çağı’nın ilk 25 yılına edebi bir tanıklık sunmayı hedefleyen Eşik, Suare Edebiyat Topluluğu’nun ortak çalışması olarak okurla buluştu. Seri kapsamında yayımlanan bu ilk kitap, 31 Aralık 1999 gecesini merkezine alarak, milenyuma girilen o tarihsel eşik anını edebiyatın olanaklarıyla yeniden düşünmeye davet ediyor. Kitabın arka yapak yazısında yazar Hakan Akdoğan’ın dediği gibi Eşik; yirmi beş yıldır cebimizde taşıdığımız o gece, şimdi çok sesli bir deftere dönüyor; her öykü kişisel bir sızıyla ortak belleğin çatlağını birbirine dikiyor. 2025 yılı itibarıyla Milenyum’un ilk çeyreğinin tamamlandığı fikrinden yola çıkan seri, son 25 yılın toplumsal ve bireysel dönüşüm izlerini edebiyat aracılığıyla kayıt altına almayı hedefliyor. Seri kapsamında, 25 yılın izleri 25 yazarın kaleminden 25 öykü ile anlatılıyor. Banliyö Kitap etiketiyle okura sunulan Eşik’te Milenyum’a girilen o tarihsel eşik anına odaklanan öyküler, İstanbul - İstiklal Caddesi - Çiçek Pasajı ekseninde, ortak bir zaman ve mekân kronotopuna sadık kalınarak kaleme alındı. Aynı gece ve aynı mekân içinde geçen bu anlatılar; farklı hayatları, bakış açılarını ve tanıklıkları bir araya getirerek, bireysel hikâyeler üzerinden kolektif bir hafıza oluşturmayı amaçlıyor. Çiçek Pasajı’nın kozmopolit yapısı; farklı sınıfsal, kültürel, toplumsal ve kimliksel deneyimlerin kesiştiği bir mikrokosmos olarak, kitabın temel anlatı zeminini oluşturuyor. Eşik, büyük tarihsel dönüşümlerin bireysel hayatlarda nasıl karşılık bulduğunu hikâyeler aracılığıyla görünür kılıyor.  “Yazmak aynı zamanda çağına tanıklık etmektir” diyen yazar ve seri editörü Nilgün Karataş, kitapla ilgili şunları söylüyor: “Milenyumun ilk gecesine geri dönerek, aslında bugünü ve geleceği anlamaya çalışıyoruz. Amacımız bu izleri edebiyat aracılığıyla kayıt altına almak ve gelecek kuşaklara aktarılacak bir hafıza oluşturmak. Eşik, Suare Milenyum Serisi’nin ilk kitabı olarak, zamanın kırıldığı, belirsizliğin ve beklentinin iç içe geçtiği bir geceye edebi bir kayıt düştü. Seri tamamlandığında, ilk 25 yılın önemli kırılma anlarına ilişkin farklı ve edebi bir not düşmüş olacağız.” EŞİK’TE ÖYKÜLERİ İLE YER ALAN YAZARLAR Emel Altuntaş, Gaye Aybar, Sevin Bayrı, Yusuf Ziya Beyzadeoğlu, Başak Bıyıklı, Benan Bilek, Eda Büyükçapar, Gökbanu Sezi Çoşkuner, Mahinur Çenetoğlu, Saliha Demir, Elçin Çakmak Eraslan, Duygu Görücü, Mualla Çelik Hıdıroğlu, Kadir Horzum, Buğra Kaleli, Elif Özge Karakaya, H. Nilgün Karataş, Fatma Maksude Kılınç, Arzu Kurt, Gönül Yasemin Ölmez, Şebnem Özbay, Tuba Ayşe Özgür, Zeynep Pınarbaşı, Zeynep Tezel, İsmet Ümit Tığlı, Melek Toksoy. ARKA KAPAK YAZISI O gece -ışıklar kısık, müzik kubbede, hava kestane kokulu. Çiçek Pasajı’nda biri birine eğilip “Şimdi mi?” diye fısıldıyor. Cevabı bu kitap: Bir geceden çoğalan çok sesli öyküler. Her metin, kişisel sızıyla ortak belleğin çatlağını birbirine dikiyor; diyalog parıltı değil omurga, sahne süs değil hakikat. Şehrin uğultusu fonda, masadaki sessizlik esas oyuncu. “Son beş dakika,” dediler; kavun tabağı tazelendi, kahkaha ve müzik kubbeye çarptı, omzumuza bir el koyuldu; içimizden şu geçti: “Bu anı elimden alma.”  İstiklal’in uğultusu, bayat şarabın kokusu, kızarmış ciğerin buharı, depremin şehre sinmiş tozu… Sızı tam burada: kapı eşiğinde duran bir yara. Pasajın kalbinde, zaman bir anlığına durur, karanlık cam tavanda çoğalır, bir bıçak hem mekânın göğsüne hem birlikte yaşama umudumuza saplanır; sonra saat tam 12’yi vurur.  Bu kitap, o gecenin yankısıyla yazıldı. Işıklar geri geldiğinde, içimizde neyin eksildiğini anlamaya çalıştık. Yirmi beş yıldır cebimizde taşıdığımız o gece, şimdi çok sesli bir deftere dönüyor; her öykü kişisel bir sızıyla ortak belleğin çatlağını birbirine dikiyor. Burada bitmiyor; birlikte atlanacak daha çok eşik var. Biz, o gecenin üzerinden yirmi beş yıl geçse de aynı eşiğin önünde bekleyenleriz. Geri sayım bitti; söz şimdi sende. Hakan Akdoğan EŞİK Kolektif Banliyö Kitap, 2025 Tür: Öykü 252 s.

  • Öykü: Ci(e)nnetten Sonra Yirmili Seneler

    "Ne vadedeceğini kestiremediğim cümleye yakınlaşırken sokaktan şaşalı bir yankıyla virgülde sendeleyip durdu gözbebeğim." Canan Özdek Ne vadedeceğini kestiremediğim cümleye yakınlaşırken sokaktan şaşalı bir yankıyla virgülde sendeleyip durdu gözbebeğim. Böyle başladı cümlelerin altını çizme huyum zira bu sendeleyişle başladı cümlelerin zeminsizliği. Böyle başladı o dükkânın mevzusu. Atıllığın görünmez kıldığı bir gözecikti hepi topu o ana kadar o dükkân ve yine hepi topu buyruktan uzlaşıya varılmış hukuk kitabıydı bellemeye çalıştığım. Kepengin geceyi yırta yırta açılmasıyla kimdir bu uğursuz diye masamdan kalkıp pencereye uzanışım arasında çoktan yere düşmüştü konser afişi, konferans daveti. O afişin önünden geçerken  ben resminize aşığım hanımefendi size değil diyordum , Metin Erksan Lacan’cı mıydı dersiniz hanımefendi. Bence de… Konferans çağrısının da "biz bize benzemeliyiz" mottosu vardı, o çağrının hemen altında konuşmacının dudakları üstünde ince bir topuğun açtığı pabuç deliği, pabuç yarası, dil yarası değil.   O delikten o ağzın anatomisini yapmak işten bile değildi, nanesi türbe yeşili bol sarımsaklı bir terbiyesi var o ağzın, ham bir dili, başka türlü sataşacak sevimli bir alegori bulamamıştım ona. Sarı ışığın altında gölgesi kendisinden heybetli ve başındaki kasketinden başka betimlemeye nazarı olmayan adamın teki aylardır kapalı olan dükkânın kepengini açıp elden geçirmeye başlayacak bir niyetle dükkâna girmişti. Birkaç bir şeyi dışarıya çıkarmaya başlayınca bende yerime oturup kitabımı okumaya devam ettim. Tek farkla altını çize çize, tek bir satırı bile atlamadan, tek bir noktayı dahi kalınlaştırmayı ihmal etmeden, tek bir virgülde ayağı takılıp sendelemeden… İçimdense  bir kahveci daha diye yandım tabi ben , hep kahva, hep kahva, ama bu kahvaler hep acı, gecenin kör saati gibi acı . Ben altı çizili cümlelerle birbirine teyellerken gece ile yıldızları o kandile yakaran pagan misali mırıltılı bir gürültü ile teker teker söndürene kadar tüm manaları çalışıp durduk. Ben kara kalemimle geçtikçe altından cümlelerin o elindeki ıslak bezle üzerinden geçip kömürünü çözüp tüm manasını bakanın görüsüne çevirip durdu, ben bütünleyip birleştirirken o tahrip edip durdu manayı. Onun bir yapı sökümcü gibi başka türlü oku diye fısıldayan hatta yanlış oku diyen buyruğuna uyan algımda git gide bir masal gibi tınılamaya, eylemeye başlayan kitaptan sanırsın birazdan cinler, periler yargı dağıtacak, acuzeler kem sözlerle yasaları çiğneyecek, kahramanlarına ilgisini yitirmemiş tanrılar bu çağda yani ci(e)nnetten sonra yirmili senelerde baht dönüşü için olmadık büyüler, hileler yapacak hale geldi. Çekiciliği de buradan olsa gerek okudukça okudum, ilgim ve merakım arttığı gibi ihtimamım da arttı, düşmesinler diye kelimeler, havada kalmasınlar diye cümleler bir zemine oturturcasına tüm sözcüklerin hatta boşlukların ki bazı boşluklar öylesine derindi ki, gayya kuyusu gibi, kalemin ucu kayıp dengesini yitirip düşmesinler diye altını çize çize okudum, ta ki ferasetimi, asabiyetimi, illiyetimi kaybetmeye ramak kalmada yani sabaha az kala kepengin kapanma sesi duyulana kadar. Ve ben kalemimi bıraktım, sandalyemden kalkıp perdemi örttüm ve de uyudum, masalsız, rüyasız, bekçisiz uykularımla… Kaç saat uyudum bilmiyorum ama aynı günün gecesinde büyük bir şevkle tekrar oturduğumda sandalyeme tek satır bile okuyamadım. Harfler oynaşıp durdu, dili kekeç hatta ahraz olup, kelimelerin tüm art ardalığı bir yarık mesafesinden birbirine sadece çığıran seslenişler olarak ünleyip durdular. Sanırsın o ünleyişler, tüm o ulumalar iki kelime arasındaki boşluğa düşüp yok oluyorlardı. Akıl bulanıklığıma iyi gelir diye dolaşmaya çıktığımda kendimi dükkânın içini gözetleyecek bir açıklık, gözümün sığabileceği bir oylum bir yuva ararken buldum. Ne alakası var deyip geri dönecekken yerde duran afiş ve davete ilişti gözlerim. Bir zamanların yasağını deliyormuşçasına korkulu bir heyecanla yerden alıp sağımı solumu iyice kontrol ederek kepengin duldasına sığındım. Davetin deliğinden tuhaf bir koku ilişti o sıra burnuma, tiksinmeye engel olamadan kendimden uzak tutarak hemencecik iliştiriverdim kepenge onu , ağız kokusu gibi kesif, sası, uzun süren bir açlığın nefesi gibi… afişteki kadın ise gecesinden kovulmuş bir yıldız gibi hüzünlü görünse  de bu nezaketli davranmama yetmedi , tabi ki ben size değil resminize aşığım hanımefendi, derken zihnim anonimleşmiş filmlerdeki bir düdük sesi, erketeye yatmış bir yoldaş arzulamak yerine o adamı yerleştirdi sokağın başına. Aksayan bir adam ki adamın aksak olması gibi marazlı bir düşünce ilk o gece düştü aklıma sanırım  ve o, o haliyle ne kadar hızlı olabiliyorsa işte o kadar hızlı adımlarla bana doğru geliyordu. Kaçınılmaz bir arzuydu.  Tabi kasketli adam o gece gelmedi dükkâna. Ve bir gece ve bir gün ci(e)nnetten sonradaki zamanlarda eksik yaşandı gibi. Milattan sonraki zamanlar diye tanımlamak artık eksik, yetmez bir tanım gibi, böyle hisseden bir tek de ben olamam bu yüzden yazıtlarda artık böyle geçebilmeli zaman , ci(e)nnetten sonra yirmili seneler,  tarih yazarları şiar edebilmeli, kanon haline getirebilmeli belki bu adlandırılmayı …  Ertesi gece sandalyeme oturup kalemimin ucuna kömürü sürdüğümde tekrar duyuldu o ses. Kalkıp perdemi açtım. Kasketli adam konferans davetini eline almış bakıyordu, buruşturup atar diye düşünürken diğerinin yanına yere bırakıp içeriye girdi. Bir aksayış yoktu yürüyüşünde . O geceki gibi çalışmaya koyulunca ben de kalemimi elime aldım, önceki gece kaldığım yerden çizmeye devam ettim. Hışştt, hışştt! Bu   senkron kasketli adamın ıslak bezine mi aitti yoksa benim kalemime mi ait bilmiyorum. Anlayayım diye durup kalemimi kitaptan ayırdığımda önüme beliren cümlenin altını çizemedim.  Atladım o cümleyi. (Bir köleye ait olduğu düşünülen mezarda ölünün avucuna konulan şeyin buğday olduğu tahmin ediliyor.) Sonrasında bahsi geçen köle misali hamallığım devam etti. O gece kapanan kepenk sesine kadar ben de kasketli adam gibi çalışıp durdum, biri fikri diğeri bedeni çabalayışla sabahı ettik. Kepenk indi, ben de perdemi çekip dükkâna koştum. Afişi ve daveti tekrar kepenge yapıştırıp uyudum. Tabi ben size değil, resminize aşığım hanımefendi. Ve o delikten taşan acılaşmış koku, bozulmuş bir şeyler var o ağızda, çürüyen…  Birkaç gece daha böyle geçti. Allahtan adam sektirmeden geldi de ki bu şekilde gelişi   lafzen olmalıydı,  aksayarak gelmesi gerekiyor bu adamın, diye bir yandan büyük bir zihin bulanıklığına gark etse de beni bir yandan da Hukuk, Adalet ve Yargı Etiği dersinin tuğla gibi kitabının sonunu görebilme umudunu yeşertti bende. Yoksa bir büyü kitabı gibi efsunlu hale gelen bu kitabı hatmedecek maya yoktu bende. Belki de sırf bu yüzden bu büyülenmişliğe protesto olarak geliştirdim o afişleri asma oyununu bilmiyorum. Ama onun her gece kepengin önüne sağlam adımlarla, ki bu benim için tam bir zihin krizi, katiyen yersiz bir diretme, ısrar değil belki de yalan olan bir gerçek,  ama   aksaması gerekiyor, zira zihnimde hep aksıyor, başka türlüsünün mümkünü yokken    onun yeri çatırdata çatırdata gelip tekrar asılmış afişlerde ne bir tehlike ne de yersiz bir inat sezmeyişi, onları yırtıp bir kenara atmayışı ve üzerinde yazılanları sanki ilk kez okuyormuşçasına hatta heceleyiş gibi uzun sayılabilecek bir sürede  duraksayışı ile benim onun sabrını sınayışım, ne istediğimi bilmeyişim gibi okunacak çocuksuluğum, konferans davet afişini elime alırken artık ağzımı burnumu tıkayışım, onda tahammül edilemez bir kokuşmuşluk sezinleyişim, ve tabi o kokudan zorlansam da aşk ilamım, ben sizin resminize aşığım hanımefendi, size değil, diye babıldayışım tüm bu zihin bulanıklığım gecelerce deveran edip durdu. Ne afiş ne davet buruşturulup atıldı ne de adamın aksaması başladı. Kitabın altı çizile çizile darası arttı da anlamı kalınlaştı ve bir cümle daha kayboldu (Pirelerin yargılandığı mahkemenin tutanakları pireler tarafından yenmiştir ). Öğrendiklerim ise tıpkı aksayan adam imgesi gibi hem fazla şahsi hem de fazlasıyla ortak bir hal alınca benim de dersi vereceğime dair inancım sönüp gitti. Öyle ki son sayfasında kitabın üzerinde uyuyakalmışım. Beni durduracak kepenk sesini duymadığım gecenin sabahında hem kitabın son sayfasına gelmiş hem de dükkân açılmışa benziyordu. Kepengin bu saatte açık olduğunu fark ettiğim anda salyamın ıslattığı son cümleyi okumaya aynı adetle altını doldurmaya yeltenmeden öylece koşuverdim dükkâna. Sevimli, davetkar bir cezbi yoktu dükkânın, ne açılışa ait bir balon ne de maskot … Kimsecikler de yoktu henüz sadece yüzünü gölgeleyen kasketiyle yine o adam yaptığı şeyi kontrol eden bir duruşla karşısındaki duvara baktıktan sonra oldu der gibi masadaki diğer çerçeveyi aldı. Hâlâ aksamıyordu . O anda gördüm afişi. Siyah bir çerçevenin içinde . O duvarda sanki bu sefer de o bana, ben de size aşık değilim beyefendi, sizin bana olan aşkınıza aşığım, der gibi bakıyordu. Tabi konferans daveti de tam karşısına asıldı. O arada adam bir an  sendeledi gibi. Mi ?  Yo, bu bir  sendeleyiş değildi .  Çerçeve ile mumyalanmış ağız sonsuzluk kadar bilinmez bir vakte kadar hep öyle kokacak, ama kokusunu kimse duyumsamayacak bir tek mumyayı fi tarihinde açacak olan arkeologlar, bir de o dudaklardan Godot Gelmeyecek  diye dudak okuyarak kehanette bulunacak bir kahin… Onun bu sahiplenişiyle tanışma vaktimizin geldiğini düşündüm. Hayırlı olsun, ya da afişler güzel olmuş, ya da niye?  Bunlar olmaz, olur mu? Bence de... Bu düşüncelerle elim kapıya gittiğinde fark ettim tabelayı. Bir mana veremedim yazılana yine de çiğneyip de geçemedim yasayı, kitaptakiler gibi, sessizce boyun eğip odama döndüm. Niye böyle yazmış diye düşünürken kitabın son cümlesine gitti aklım. Kitabı açıp kalemi elime aldım, aldığım gibi bırakmam bir oldu. Salyalı ağzımla öptüğüm cümle ile tabeladaki cümle aynıydı. (Sarı çorap giyinmemiş olanlar giremez.)

  • İlahi dünya, sen adamı öldürtürsün!

    Aslı Tohumcu, yeni romanı, öylesine bir sevgili 'de erkek şiddetinin kutsallaştırıldığı, suskunluğun erdem sayıldığı, kadın bedeninin pazarlık konusu edildiği dünyaya karşı yeni bir dünya yaratıyor. Adaletin mahkemelerde aranmadığı, yasaların erkekten yana çalışmadığı... Öyle bir dünya ki, ne diyelim, ilahi dünya, sen adamı öldürtürsün! öylesine bir sevgili , gerçekle mitin, bedenle öfkenin, aşkla yok edişin iç içe geçtiği bir eşik, gotik ve radikal bir roman. Aslı Tohumcu Aralık 1974’te Leverkusen’de doğdu, Bursa’da büyüdü. İngiliz Dili ve Edebiyatı öğrenimi gördü; çeşitli yayınevlerinde editörlük, TRT 2’de sunuculuk ve danışmanlık yaptı; kitap ekleri çıkardı. 2003’te Abis, 2006’da Yok Bana Sensiz Hayat, 2010’da Şeytan Geçti ve Taş Uykusu, 2014’te Ölü Reşat, 2017’de Sevil de Sevme (Seyhan Argun’un çizgileriyle), 2018’de Durmadan Leyla, 2020’de Kötü Kalp, 2022’de Cevizin Şarkısı, 2023’te Aç Koynunu Ben Geldim ve 2025’te Öylesine Bir Sevgili adlı kitapları yayımlandı. Kutlukhan Kutlu ile 2015’te Güçoburlar adlı derlemeyi ve 2018’de İstanbul: 2099 adlı antolojiyi hazırladı. Kitapları çeşitli dillere çevrilen Tohumcu, Kadın Öykülerinde İstanbul, İstanbul Sokakları (101 Yazardan 100 Sokak) ve Merhaba Asker adlı derlemelere öyküleriyle katkıda bulundu. Çocuklar için Bolbadim Günlükleri, Eksimus Serüvenleri, Karadankaçanlar, Dünyayı Döndüren Kız, Üç, İkiii, Birr, Ateş!, Hışır Hışır Kırt Kırt, Herkesin Evine Döndüğü Gün, Benim Babam İyi Örnek ve Öyle Değil, Böyle!, Oyuncaklı Alfabe ve Hortlakları Durdurun adlı kitapları yazdı. 2007 yılında Hollanda’da bir yıllık misafir sanatçı programını tamamladı. Birleşmiş Milletler Kadın Birimi’nin (UN Women) “Uyandıran Masallar: Yeni Bir Nesil İçin Masalları Yeniden Tahayyül Etmek” (Awake Not Sleeping: Reimagining Fairy Tales for a New Generation) girişimi kapsamında, “Hikayeci” (The Storyteller) adlı öyküsü yüz eser arasından, BM Kadın Birimi’nin antolojisi için seçildi. Antoloji 2021 yılında İngilizce olarak yayımlandı. Kızı Tomris’le İstanbul’da yaşıyor. ÖYLESİNE BİR SEVGİLİ Aslı Tohumcu İletişim Yayınları, 2025 Tür: Roman 72 s.

  • Annelik, sessiz bir direniş

    Demet İnan, Jaqueline Rose’un Anneler romanı ile Mike Mills’in 2021 yapımı C’mon C’mon filmi üzerine yazdı: "Rose’un bu kitabının en büyüleyici taraflarından biri, mitolojik hikayelerden başlayıp İncil anlatılarına, Freud’un psikanalizine, oradan da Sheakspeare’in Hamlet’teki Gertrude’una ve Macbeth’deki Lady Macbeth’e uzanan geniş bir yelpazede annelere yaklaşıma bakışı." “Anneler dolu dolu yaşanmış bir hayatın en zor yönleriyle temas halinde olmaktan kaçamaz. Öyleyse neden her şeyi parlak, masum ve güvenli gösterme görevi onlara düşsün?” Bu cümle Jaqueline Rose’un Anneler: Sevgi ve Zülüm Üzerine Bir Deneme adlı kitabında geçiyor. Kitapla tanışmam Mike Mills’in 2021 yapımı C’mon C’mon filmi sayesinde oldu. Filmi izlediğim esnada bu cümleyi alt yazıda görür görmez sahneyi durdurup tekrar okudum. Annelik ile ilgili okuduğum en keskin ve doğru cümlelerden biri. Filmin ana karakteri Johnny, kırklı yaşlarında filmler için ses kayıtları toplayan bir ses uzmanı. Zor bir dönemden geçen kız kardeşi Viv’in dokuz yaşındaki oğluna yani yeğeni Jesse’e bir süre bakmak zorunda kalır. Bu süreçte kız kardeşinin durumu üzerinden Batı kültüründe kadın üzerine düşündürücü pek çok gelişme yaşanır. Johnny, kız kardeşinin yokluğunda onun okuduğu kitapları incelerken Jaqueline Rose’un Anneler: Sevgi ve Zülüm Üzerine Bir Deneme adlı kitabı ile karşılaşır. Tıpkı benim bu filmi izlerken kitapla karşılaşmam gibi. Filmde rastladığım satırlar en çok da anneliğin idealize edilmesine karşı çıkan güçlü bir felsefi ses olarak etkiledi beni. Viv’in altını çizdiği cümle, anneliğin yüceltilmiş değil gerçek ve kırılgan yönlerini yansıtıyor. Film boyunca kafamda insan olmak, annelik, büyümek ve büyütülmek üzerine düşünceler gezindi. Filmin sonunda ekran kararsa da içimde bir yankı devam etti ve şu soru aklımda dönüp durdu: “Neden her şeyin parlak, masum ve güvenli görünmesi hep annelerin görevi olsun?”  Bu soruyu aklıma Jacqueline Rose getirdiyse cevapları da onunla bulmalıyım diyerek kitabı hemen aldım. Rose’un toplumun anneden beklentileri, anneye yükledikleri ve sorumlu tutulduğu tüm sorunlarla anneleri çaresizce nasıl baş başa bıraktığını, annelere yüklenen bu ağır yükü taşımanın imkansızlığını anlatmasını oldukça aydınlanarak okudum. Rose’un tezleri anneliğin “kutsal” addedilen ama aslında yalnızlaştırıcı tarafını açığa çıkarıyor. Toplumun anneye yüklediği “her şeyin parlak ve güvenli görünmesini sağlama” görevinin adaletsizliğini çok derin bir dille işliyor. Hepimiz kim bilir kaç kere duyduk bir annenin “Bu çocuğun böyle olması senin suçun,” diye suçlandığını. Peki bu cümle gerçekte neyi saklıyor? Cümlenin suçlu olarak gösterdiği anne, tek başına suçlu olabilir mi? Rose’u okuduktan sonra benim cevabım çok net: Annelerin sessizce taşıdığı yük aslında tüm toplumun sustuğu yerdir! Rose; göçlerde, depremlerde, savaşlarda, askeri rejimlerde kaybolan ya da ölen çocuklardan ve annelerinden bahsederek şöyle diyor: “Kayıp askerlerin ve çocukların annelerine ne sıklıkta ses verilir? Ya da bir annenin yasının  zaruri pathosun çerçevesi dışına taşmasına? Neden bir anneyi dinlemek, anlatmaya mecbur olduğu hikayeyi anlatma onurunu vermek çok zordur?” Bir çocuğun ölümünün ya da kaybının ardındaki siyasi ve toplumsal sorunları anlatarak talihsizliğin esasen adaletsizlik olduğunu ifşa eden anneler seslerini duyurmada zorlanır, bir anne çile çeker, ağlar, herkesin samimi bir empati kuracağı bir özne olur ancak çok kurcalamamalı ve çok konuşmamalıdır. Rose’un bu kitabının en büyüleyici taraflarından biri, mitolojik hikayelerden başlayıp İncil anlatılarına, Freud’un psikanalizine, oradan da Sheakspeare’in Hamlet’teki Gertrude’una ve Macbeth’deki Lady Macbeth’e uzanan geniş bir yelpazede annelere yaklaşıma bakışı. Yaptığı şey sadece ‘’anneliği anlatmak’’ değil; anneliğe yüklenen tarihsel, kültürel ve edebi anlam katmanlarını ortaya çıkarmak. Mitolojik hikayelerde anneler ya koruyucu tanrıçalar ya da yıkıcı figürler olarak karşımıza çıkıyor. Medea, Demeter, Niobe ile anneliğe biçilen rollerin imkansızlığını anlatır Rose. Medea’nın öfkesinde, Niobe’nin taş kesilen bedeninde, Demeter’in kaybolan kızı Persophone için yeraltını sarsışında hep aynı şey vardır: Bir annenin sevgisi sınırı aştığında dünyayı yerinden oynatır. Sheakspeare’in anneleri suçun gölgesinde kalan ya da erkek kahramanın psikolojik açmazında sıkışan karakterlerdir. Gertrude, oyunun içinde sesi hep başkalarınca tanımlanan kadındır, Rose’a göre erkeklerin vicdanlarını aklayan bir sessizliktir onunki. Freud da ise anne, ya çatışmanın kaynağıdır ya da yoktur. Filmde de Viv karakteri tam da bu “idealize edilmiş anne” ile “gerçek, kırılgan, kafası karışık, yorgun kadın” arasında sıkışmış durumda. Rose’un çizdiği tarihsel ve edebi tablo, Viv’in yaşadığı güncel deneyimin aslında binlerce yıllık kültürel mirasın devamı olduğunun açık kanıtı gibi görünüyor. Rose, anneliğin yalnızca biyolojik ya da duygusal olgu olmadığını toplumun ahlaki düzenini de ayakta tutmak için yüklenen bir görev haline getirildiğini söyler. Anne dünyadaki tüm kırıkların onarıcısı gibi görünür. Savaşlar, yoksulluklar, toplumsal çöküşler bile iyi yetiştirilmemiş nesiller, doğal olarak “yeterince iyi anneler”in olmayışı ile açıklanır. Rose’un sözleriyle, “Kadınlara, toplumun bütün yaralarını iyileştirme görevi verilir; sonra bu yaralar onları hasta eder.” Filmde Viv, hem çalışan bir kadın hem bir anne hem yatalak annesine bakmamanın duygusal yükünü taşıyan bir figürdür. Film boyunca ondan hep dayanıklı olması beklenir; oğluna, hastalanan eşine, kardeşine hatta dünyanın geri kalan gürültüsüne karşı dayanıklı olması. Rose’un tespitiyle bu, çağdaş toplumun annelere biçtiği görünmez emektir: Bakım emeği, sevgiyle karışmış bir toplumsal görev. Rose anneliğin bu şekilde “politikleştirilişine” dikkat çeker. Ona göre modern toplum annelik üzerinden kadın bedenini kontrol eder; ne kadar seveceğini, nasıl doğuracağını, nasıl susacağını tarif eder. Kadının öfkesi, yorgunluğu ya da arzusu “kötü annelik” olarak damgalanır. “Annelik, bir ahlak aygıtına dönüşür; kadınların varoluşu çocuklarının huzuru üzerinden ölçülür.” Viv’in yorgun yüzü, bu ahlak aygıtına karşı sessiz bir isyandır. O, oğlunu severken kendini de korumaya çalışır; bazen uzaklaşarak, bazen yalnız kalarak. Film, Rose’un “anneliğin bir başkaldırı alanı olduğu” fikrini doğrular: Kadının kendi sınırlarını koruması, çocuğuna duyduğu sevgiyi azaltmaz; tersine, onu daha insani kılar. Bu yüzden Rose’un annelik tanımı, toplumsal beklentilere karşı bir direniş biçimidir. Annelik kutsal bir yük değil, yaşanabilir bir insanlık halidir. “Bir anne, kusurlu olma hakkını savunduğunda, dünyayı daha adil bir yer yapar.” Yaşamana Bak’ta bir çocukla bir yetişkinin birlikte yollara düşmesi, aslında “anne” kavramının nerede başlayıp nerede bittiğini sorgulayan bir yolculuk gibidir. Johnny Viv’in yokluğunda yeğenine bakar. Bu geçici bakım, toplumun anneliği nasıl ‘’sahipliğe’’ indirgediğini gösterir.: Anne yoksa, düzen de yoktur. Fakat filmed bakımın sıcaklığı, anneyle sınırlı değildir. Rose’un dediği gibi, “anneliğin sınırlarını çizmek toplumun kendi korkularını çerçevelemektir.” Bu yüzden Johnny her soruda, her cevapta, her gece hikaye anlatışında, annelik toplumun elinden kurtulur. Çünkü bir toplum, annelikle kurduğu ilişki biçiminde kendi vicdanını açığa vurur. “Kadınlardan hem dünyayı yeniden üretmeleri hem de bunu yaparken hiç hata yapmamaları.” beklenir diyor Rose. Bu beklenti anneliği sevgiyle değil suçlulukla çevreler. Annelik böylece toplumsal bir çelişkiye dönüşür: kutsanır ama yalnız bırakılır; idealize edilir ama hiçbir zaman yeterli bulunmaz.  Toplum annelikten korkar çünkü annenin sevgisi, sınır tanımaz; çünkü anne düzeni değil şefkati temsil eder. Rose tam bu noktada korkudan değil şefkatten başlamayı ima ediyor. Yaşamana Bak’ın sonundaki sessizlikte, Jesse’nin annesine döneceğine bilmenin huzurunda şu düşünce kalır: Birini büyütmek, onu dünyaya hazırlamak değil; onunla birlikte dünyayı yeniden duymayı öğrenmektir! ANNELER - SEVGİ VE ZULÜM ÜZERİNE BİR DENEME Jaqueline Rose Alfa Yayınları, 2022 Çeviri: Ilgın Yıldız Tür: Deneme 208 s.

  • Derinlere gömülü define, elbette insanın ta kendisi

    Umut Kaygısız, İlay Bilgili'nin 2025 Sait Faik Abasıyanık Hikâye Ödülü kısa listede yer alan Onca Günah Varken adlı kitabı üzerine yazdı: "Yazar, yeryüzünün sayısız imtihanıyla mücadele eden insanı, birbirinden sert ve sade hikâyeleriyle doğadan ve toplumdan soyutlamaksızın günahlarıyla yüzleştiriyor." 2025 Sait Faik Abasıyanık Hikâye Ödülü kısa listede yer alan Onca Günah Varken , dünyanın ortasında bir başına bırakıldığı hissini iliklerine kadar yaşayan insanın çırpınışlarını boyayla tuvale değil, kelimelerle öyküye resmeden bir kitap olarak hafızalarda uzun süre yerini koruyacağa benziyor. Abartıdan uzak durarak, insanların en yalın haline ulaşmayı hedefleyen İlay Bilgili, kimi zaman korku kimi zamansa suçluluk duygusuyla bizleri baş başa bırakmakta kararlı. Yeryüzünün sayısız imtihanıyla mücadele eden insanı, birbirinden sert ve sade hikâyeleriyle doğadan ve toplumdan soyutlamaksızın günahlarıyla yüzleştiriyor. Ve sımsıkı tutunduğumuz inançlarımızın bizi uzak tutmaya uğraştığı onca günahın temelini öykülerle kazıyor. Derinlere gömülü defineyse, elbette insanın ta kendisi. Yani   Onca Günah Varken , onca, onlarca günaha devam. Metinlerinde minimal yapıya ehemmiyet veren yazar, genellikle kuvvetli bir ana fikri öykünün çekirdeğine yerleştirdikten sonra bizlerle tanıştırdığı karakterleri tüm fazlalıklarından arındırarak, en korumasız ve çıplak halleriyle kısa soluklu fakat çok etkili hikâyelere demir atıyor. Ana duygudan uzaklaşmadan karakterleri olabildiğince sıkıştırıp kaçmaları mümkün olmayan durumlara sokması ise öykünün vurucu etkisine yoldaşlık eden değerli bir detay. Bu sayede okurun öykü kişileriyle kuracağı empati dozu yükseldiği gibi olay örgüsüne taht kurmuş merak unsuru da varlığını sürekli koruyor. Diğer taraftan ağırlıklı olarak durum hikâyesi tercih ettiği göze çarpan İlay Bilgili, insana dair karanlık noktaları erişilmez olmaktan çıkarırken, ağır akan ve duyguları el üstünde tutan bir hikayecilikten de uzak. Boğmayan, sadece psikolojik detaylarla yetinmeyen, kısa mesafeli olay akışlarında sık sık vites yükseltip tempoyu ayarlayabilen bir eserle selamlıyor bizleri. İnce yazar işçilikleriyle bezeli kitabın içinde hapsolmaya gönüllü okurlara özel olarak, bazı öyküleri mercek altına almakta fayda var. “Herkesin Her Şeyi” ile   ergenliğe göz kırpan bir çocuğun gözünde depremi anlatıyor kıymetli yazar. Yıkıntı ve sarsıntı olgularının, kulağa çarpınca oluşturdukları ilk anlamın çok ötesine çıkışına şahitlik ediyoruz. Özünde geniş bir evren barındıran öyküde asıl yıkılan çocuğun evi değil. Ailesi, hane halkı, değerleri, hatta bütün yaşantısı. Derin anlatım sayesinde tüm aile fertlerinin gözüyle deprem öncesi ile sonrası arasındaki psikolojik köprü kurmakta zorlanmıyoruz. Hatta komşularının dünyasını bile yıkılan evlerinin içine almayı başarıyor hikâye. “Doyma Noktası”,  geçmişe dönüşlerle kurulan bağlantının bir hayli güçlü ve sarsıcı olduğu öykülerden biri olarak sırıtıyor. Dramatik yapının çok doğru biçimde kuruluşu hemen göz kırpıyor okuruna. Çok güçlü geçişlerle zamanın neşter görevi gördüğü tüm hislerse, satır satır okurun kalp atışlarına tutunuyor. Durumsallıktan öte, insanı düşünmeye, es geçtiği hayatsal öğeleri sorgulamaya sevk etmesi takdir edilesi. Kitaba ismini veren  “Onca Günah Varken” ise son yıllarda okuduğum en etkileyici öyküler arasında. Gücünü anlatımındaki derinlikten ziyade, okuru yüzleştirdiği gerçeklerin açtığı tartışma boyutlarından alıyor. Bir hikâye bittikten sonra hâlâ kafanızda gezinmeyi sürdürüyorsa, yazarın yaptığı finale rağmen sizin için sonlanmamış şeyler öylece duruyorsa, okuduğunuz metnin büyüklüğü kolay kolay ölçülemez demektir. Besbelli ki, sadece altı buçuk sayfada onlarca soruyu evlerimize getirmeye niyetli İlay Bilgili. Altı buçuk çarpı on. Eder altı yüz elli. Kalın bir roman derinliği ile kimin günahkâr olduğunu sorgulatıyor bizlere. Tavşanı yemeye niyetlenen mi yoksa onunla fotoğraf çektiren mi? Eşini aldatıp gizlice sevişen mi? Yoksa öldüren mi? Ya da ölülere şöyle bir bakıp ah vah ettikten sonra kumandayla kanalı değiştiren mi? Bizim zararımız da kötülüğümüz de sadece kendimize… Onca günah varken… Onca, onlarca günaha devam. Susmaya, görmemeye, duymamaya, bilmemeye… Devam.  Kötülüğün nefesini bir masumun dudaklarından dışarı akıtarak anlatan “Cinayet Mahalli” de günah sahibiyle günahtan korkan arasındaki mesafesi kısaltan bir öykü. Belki de yazar haklıdır. Acı bitmiyordur ölünce. İnsan mekânı kaybetse bile zamanın içinde sürdürüyor varlığını. O halde pekâlâ yetişebilir sesi. Uzaklardan… Mesela toprağın altından… Annesi dinliyorsa, şayet kalbinin penceresi ardına kadar açıksa… Anlatabilir küçük küçük. Gitse de dönebilir, pişman olsa da ardında bıraktıklarını birkaç cümleyle sonsuzluğa sürükleyebilir. Sonra sıra “Akşama Ne Pişirsek?”’  e geliyor ve tekrar bastırıyoruz içimizden fışkıran o kuvvetli, kesici ve de delici sesi. Güçlü imgelerin meydan muharebesi olarak kocaman bir yer kaplıyor kitabın iç tarihinde. Paldır küldür dökülen duyguların yollarını kaybetmeden tek bir doğruya koşarak ilerlemesine tanıklık ediyor okur. İçinde yağmur var, güneş var, bulutlar ve hatta yemyeşil çimenler, mis kokulu çiçekler de. Mevsim değişikliklerinin ruh halimizi alt üst edişinin bir benzerini yaşatıyor bu öyküsüyle kıymetli yazar. Ve sonra yine eksikliklerimizle barışmak istemeyen ruhumuza son bir şans daha veriyor. Sıkı durun. Şimdi nefessiz kalana dek bağırabilirsiniz. Soluk soluğa güneşi selamlayıp samimiyetsiz bir merhaba cümlesiyle geçiştirebilirsiniz gökyüzünü. Sonra toprağa el basıp atmaya devam ettiğini ispat eden kalbinize zamanı sorabilirsiniz. Her şey o kadar çıplak bir çirkinlikle yakıyor ki canınızı, pişman olacak ya da özür dileyecek bir şey bulmanıza gerek kalmıyor. Yaşıyor olmanız kâfi. Bir küfür daha. Ölümle erken tanışan sevdikleriniz bir daha. Ol-mak istemediğiniz her şey, var ol-mak istemediğiniz her yer için… “Kün”.  Acı verici ve de dikenli… Uzun lafın kısası, öykünün en sert şamarlısı makbul. Çıplak ayakla toprağa basmadan önce havanın sıcak ya da soğuk olma derecesi karşılaşacağınız şeye ne kadar hazırlıyorsa sizi, zemine temas eden deriniz de bir o kadar dürüsttür vereceği tepkiyle. Çıplak kaldıkça daha dürüsttür insan. Kaçacak yeri kalmadıkça döner kendine. Korktukça, endişelendikçe daha fazla özünü bulur. Konforlu hayatlarımızdaki düşüncelerimizin de kötülükten uzak olduğundan eminken, etrafına iyilik dağıtan kalplerimiz de bilmez yere ayakkabısız ya da terliksiz basmasını. İçine düştüğümüz istenmeyen durumlar anlatır kim olduğumuzu. Eğri ya da doğru. Sevgi ya da nefret. İyilik ve en az onun kadar da kötülük. Herkesin âşık olduğu sevap, korktuğu günah. Düz bir terazidir hayat. Bir kefesinde boşluk, diğerinde varlığımız dışındaki her şey. Ayakları yerden kesilen pişmanlıklara, havada asılı durunca korkmayı da günahı da terk edenlere… Özetle yaşamak, başlı başına bir savaş. Cesaret istemez ki… Korkaklar da yürür aynı yolda. Düşer, kalkar. Er ya da geç yüzleşir içinde var olanla, diyenlere usulca ve nazikçe dokunmasını bilen bir kitap Onca Günah Varken . Keyifli okumalar. ONCA GÜNAH VARKEN İlay Bilgili Metinlerarası Kitap, 2024 Tür: Öykü 92 s.

  • "Her biri, yürünecek bir yol, değiştirilecek bir kader arıyordu."

    Mehmet Tolga Görgülü’nün yeni romanı Nar Ağacının Altında, Doğu ile Batı arasında sıkışmış hayali Abeen şehrinde geçen sarsıcı bir içsel yolculuğu merkezine alıyor. Mehmet Tolga Görgülü’nün yeni romanı Nar Ağacının Altında, Vis Kitap etiketiyle raflardaki yerini aldı. Psikolojik derinliği ve güçlü atmosferiyle dikkat çeken roman, Doğu ile Batı arasında sıkışmış hayali Abeen şehrinde geçen sarsıcı bir içsel yolculuğu merkezine alıyor. Roman, geçmişinin ağırlığıyla geleceğinin belirsizliği arasında sıkışmış genç bir adam olan Mustafa’nın hikâyesini anlatırken; inanç, kimlik, aidiyet, aşk ve kayıp temalarını cesur bir dille ele alıyor. Nar Ağacının Altında, inançla inkârın, aşkla ihanetin ve umutla yıkımın iç içe geçtiği karanlık bir ruh hâlini ustalıkla işliyor. Derinlikli anlatımı ve güçlü kurgusuyla Doğu ile Batı’nın, sessizlik ile çığlığın arasındaki o ince çizgide dolaşan roman, okuru kendi içindeki karanlıkla yüzleşmeye davet ediyor. Görgülü bu romanında yalnızca bir hikâye anlatmıyor; okuru insan ruhunun karanlık labirentlerinde unutulmaz bir yolculuğa çıkarıyor. Nar Ağacının Altında, Modern Türk edebiyatının unutulmaz eserleri arasında yerini almaya aday. Romanın unutulmaz diyaloglarından birinde ise şu sözler yankılanıyor: “Adalet, bir şeyi yerli yerine koymaktır; zulümse onu layık olmadığı yere koymaktır.” Mehmet Tolga Görgülü , Bilkent Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü mezunudur. İnsan davranışları, karar mekanizmaları ve bireysel dönüşüm üzerine yaptığı çalışmalar, yazınsal üretiminin temelini oluşturmaktadır. Daha önce iş dünyasına yönelik VAB Metodu ile Spektral Liderlik, Kurumsal Yönetim Üzerine Düşünceler ve İçten Dışa Satış kitaplarını kaleme alan Görgülü, 2023’te yayımlanan İçimdeki Deliler adlı öykü kitabıyla edebiyat okurlarının beğenisini kazanmıştır. NAR AĞACININ ALTINDA Mehmet Tolga Görgülü Vis Kitap, 2025 Tür: Roman 180 s.

  • Konya’nın ilk ve tek çocuk kitapçısı ile tanışın: Mırmır Çocuk

    Seda Aksoy Evren, Litera Edebiyat için bağımsız kitapçılarla yaptığı söyleşilere, Mırmır Çocuk ile devam ediyor. Mırmır Çocuk, düşünüp gözlemleyen ve çocukluğundan beri kitaplarla iç içe olmayı seven Dilek Hanım’ın ikinci yuvası. Eğer siz de listelerden bağımsız o “özel kitapların” peşindeyseniz, o zaman doğru adrestesiniz. "Mırmır” fikri nasıl ilk ne zaman oluştu? Kuruluş hikayenizi duymayı çok isteriz. Açıkçası bu soruya ”Çocukluk hayalimdi” diyerek cevap veremiyorum. Çocuklarım olmasaydı böyle bir ișe kalkışır mıydım ondan da emin değilim:) Yanlış anlaşılmasın pișman değilim:) Çocukluğumdan beri kitaplarla iç içe olmayı hep sevdim. Düşünmek, not almak, sorgulamak ve gözlemlemek…Beni regüle eden kıymetli şeyler oldu hep.  Mırmır’ı açmadan önce aile danışmanlığı yapıyordum.  Ebeveynlere yönelik eğitimler, farkındalık buluşmaları, online akademik tabanlı kitap tahlilleri kitaplarla bağımı çok daha derinleştirdi ve yönelimim çocuk kitaplarına doğru oldu. Mırmır'ı açmadan önce şu anda 7 yaşında olan ikizlerim için zincir kitapçılardan ve e-ticaret sitelerinden çok kitap alıyordum. Ebeveyn eşlikli okunacaklara, farklı kategorilere göre olanlara ve adeta reçete edileceklere hakimdim. Fakat merak edip incelemeden aldığım kitaplar içinden geri dönüşüme gönderdiğim çok kitap oldu. Çocuklarıma inceleyerek dokunarak koklayarak kitapları almak daha çok tercih ettiğim bir yöntemdi. Hala seyyar seven esnaf seven bir yapım var çünkü :)  Güvenilir ve güncel yayınevleriyle dolu kitabevlerini bulmak da hem bulunduğum şehirde hem de ülkenin birçok yerinde oldukça sınırlı olan bir durumdu. Sosyal medyadan takip ettiğim bağımsız çocuk kitapçıları vardı. Yaptıkları çok hoşuma gidiyor, o kitap sıcaklığına erişme hissi beni heyecanlandırıyordu. Danışmanlık için yeni bir ofis arayışında olduğum o günlerde ani bir kararla çocuk kitapçısı olmak istediğimi dile getirdim. Referans aldığım o arkadaşlara mesaj attım merak ettiğim şeyleri sordum. Eksisi artısı günlerce süren bir karar verme aşamasından sonra Mırmır'ı açtım. En başta kendi çocuklarımı bazı kitaplardan korumak zorundaydım. Her güzel kitap her popüler olan kitap her çocuk için uygun olmak zorunda değil. Bir fark yaratmalıydım. Bu sayede hem ebeveynler hem eğitimciler ve en önemlisi de çocuklar Mırmır’da buldukları kitapları iç rahatlığıyla okusunlar.  Her zaman söylediğim bir şey var. Çocuk kitapçısı açmak romantik bir hayal ilk başta. Biliyorsunuz ki sadece hayal ederek ilerlemek imkânsız. Arkada bunu maddi ve manevi destekleyici gerçekçi unsurların olması gerekiyor. Benim en büyük motivasyonum çocuklarım ve eşim oldu çünkü çocuklarımla kitapların dünyasına girmek müthiş keyifliydi. Eşim ve ailem de büyük destek oldu. Eşim, Mırmır'ın her aşamasında yanımdaydı. Ailemin diğer üyeleri olmadan iki tane küçük çocukla bulunduğum şehirde hiç yapılmayan bir şeyi yapamazdım. Onların desteği sayesinde bu yolda ilerleyebildim. Bu arada “Mırmır” ismini de çocuklarım koydu. “ Mırmır Çocuk" dendiğinde en çok hangi özelliğin akıllara gelmesini istersiniz? “Mırmır Çocuk” dendiğinde iki şeyin akıllara gelmesini isterim.  Biri canım çocuklarım…Ailesi tarafından desteklenen, nitelikli kitapları seçmek üzere gönüllü, kitapçı kültürü oluşmuş, eleştirel becerisi yüksek, dingin, özgüvenli, sınırlarını bilen, kitaplara dokunan, bana sonsuz güvenen ve kitapların yoldaş olduğunu kavramış Mırmır çocuklarım.  Diğeri ise yarattığım bu yerin, kültürel değeri kitaplar üzerinden yaymaya çalışan, entelektüel birikime sahip çocuklar yetiştirmek için organizasyonlara ev sahipliği yapan, şehrin kültür merkezlerinden sayılan, eğitim yuvası olan, insanın insana yurt olduğunu hissettirecek bir mekan olarak hatırlanmasını… Türkiye'de bağımsız bir kitapçı açmak gibi iddialı bir işe girişmenin ne gibi zorluklarını yaşıyorsunuz?  Kalbimi çok kıran bir soru. Ne kadar nitelikli kitap okuyalım seçelim ulaştıralım desek de maddi meseleler her daim önümüzü tıkıyor. Yayınevleri bize bir liste veriyor ve o liste üzerinden kitapları satıyoruz. İnternetle yarışmamızı isteyen salt çoğunluk var. Ama buradaki dükkân masrafları çoğunlukla görülmüyor. Bağımsız çocuk kitapçısı olmanın en baştan beri beni zorlayan en büyük tarafı sadece kitapların niteliğine bakarak bu işi götürmek. Güncelde “Çok Satan” “Çok Meşhur” diye adlandırılan kitaplardan öte “Çocuğa Görelik” ilkesini sürdürebilmek zorluyor. Çünkü çoğunluk sadece meşhur olanı, çok bilineni kitaplıklarına koymak istiyor. Hiç bilinmemişi, görülmemişi anlatmak manevi anlamda çok keyifli lakin maddi olarak bazen de kayıp oluyor. Tüketim kültürü kitapları da etkilediği için çok satan kitapları barındırmamak zararımıza olabiliyor. Bir de ideolojik durumlar var. Mutlaka bir yerde olmalısınız. Mutlaka bir tarafa yatkınlığınız olmalı gibi bir algı var. Hayır asla…Bağımsız bir kitapçıda kimliklerden önce raflardaki kitaplar; kitaptaki cümleler konuşulmalı. Bu da zorlayıcı durumlardan ama sanırım inatçı ve sert duruşum bu bakış açısını yavaş yavaş yıkıyor:) Buradan tekrar altını çizerek belirtmek isterim ki Mırmır’ın kapısı herkese açık:) Açılalı 5 yıl olmasına rağmen hala bir çocuk kitapçısı varlığını anlamlandıramayan yetişkinler var. Dükkana girip kitap almak isteyen fakat almak istediği kitabın sadece sınava hazırlık kitabı olduğunu ileten ciddi bir kesim mevcut. Kitapları seven, çocukları varsa onlara kitap okuma alışkanlığı kazandırmak isteyen, öğrencilerine güvenilir listeler sunmak isteyen eğitimciler Mırmır’ı zaten sıklıkla ziyaret ediyor.  Kısacası kitaba dokunmak isteyen ve taze kağıt kokusunu içine çekmeyi tercih edenlerin iç rahatlığıyla kitap aldıkları bir yer Mırmır… Mekanınızda bir hafta nasıl geçiyor? Bize anlatır mısınız? 11:00-18:00 aralığında çalışıyorum.  Her gün kitapların yerleri düzeltilir ve mutlaka okunmamış birkaç kitap incelenir. Hafta içi akşamlarımız bazen yoğun geçiyor. Yetişkin kitap tahlillerimiz ve psikoloji okumalarımız için buluşuyoruz. Kadınların dolar/altın günü gibi “Kitap Günü” yapıyoruz. 70 çocuğumla birlikte kitap tahlilleri yapıyoruz. Cumartesi ve pazar onlarla geçiyor. Sıklıkla yazar buluşmaları, edebiyat söyleşileri ve kitaba dair her şey için Mırmır’dayız. Orası benim ikinci yuvam.  Çocuklara okuma alışkanlığı öğretmek isteyenlere tavsiyelerinizi alabilir miyiz? Çocuklara okuma alışkanlığı kazandırmak için öncelikle bebeklikten itibaren gözlerinin önünde her zaman kitapların olmasına dikkat edeceğiz. Oyuncaklar gibi, hatta oyuncakların içinde veya evin her köşesinde…Çocuğa görelik ilkesi mühim. Aylarına yaşlarına göre seçkiler oluşturmak kıymetli. Çocuklar yaparak, yaşayarak öğrenir.  Çocukların kitaplarla dokunmasına, kitapları karıştırmasına izin vermeliyiz. En önemlisi de tekrar…Çocuklar deneyimledikleri ve gördükleri şeyin tekrar edildiğini fark ettiklerinde onu içselleştirirler. Ailede kitaba saygı çok önemli. Bakın sadece anne babasının elinde kitap görsün demiyorum. Çünkü bunu çoğunlukla aileler yapmıyor.  Hala az bir yetişkin kesim gerçekten kitap okuyor. Okumasalar da kitaplara saygı duyacaklar. Çocuklar incelerken okurken eşlikçi olacaklar. Kitapçı ve kütüphanelerde büyüyen çocuklar gerçekten iyi okurlar oluyor bir zaman sonra. Çocukların hazır bulunuşluklarına göre kitap seçkileri oluşturmak önemli. Hele bu seçkileri çocuklarla yapmak…onlar için büyük bir fayda.  Kitap inceleme gruplarının çok faydası görüyor velilerim. Çocuklar bu sayede bazen istemedikleri kitapları da okuyorlar ve neden sevmediklerine dair fikirlerini iletiyor. Bu eleştirel beceri açısından kıymetli bir öğreti.

  • Yaratıcılık Ritüelleri 66 / Mehmet Bilal Dede: “Fikir geldikten sonra ‘tatlı bir huzursuzluk’ başlıyor.”

    "Fikir geldikten sonra hemen oturup yazmaya başlamıyorum, sadece bir cümlelik ana fikri tarihiyle birlikte not alıyorum ve artık onunla yatıp onunla kalkıyorum. " Yazarların yazma deneyimlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri'nde Semrin Şahin'in bu haftaki konuğu Mehmet Bilal Dede. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Fikir oluştuktan sonra “tatlı bir huzursuzluk” başlıyor, bu hiç değişmeyen bir hâldir bende. Roman fikri nadiren ismiyle birlikte gelir (Merhum Nasıl Bilirdi), çoğunlukla da sadece içerik olarak (diğer kitaplarımda olduğu gibi) kendini gösterir. Pek ritüel insanı değilim, daha doğrusu ritüellerim benden ya da aşırı hızlanan dünyadan ötürü değişiyor. Benim bilgisayar, hatta daktilo öncesi elle yazma dönemim var. Öncelikli olarak el yazısına yatkınım -nedense daha sahici geliyor-, bilgisayarı çoğu zaman temize çekmek için kullanıyorum desem pek yanlış olmaz. Fikir geldikten sonra hemen oturup yazmaya başlamıyorum, sadece bir cümlelik ana fikri tarihiyle birlikte not alıyorum ve artık onunla yatıp onunla kalkıyorum. İster yürüyüşte ister günlük işler sırasında sürekli notlar alarak geliştiriyorum o fikri. Kalem kâğıtla, cep telefonunda yazılı ve sesli notlarla biriktiriyorum notları. Bunlarla zihnimi açıp diri tutmaya çalışıyor ve akışı böyle besliyorum. Bir tür cephane oluşturma ya da idman veya güçlenme süreci de oluyor benim için. Bu not meselesini iyice abarttığım oldu, mesela Günah – Osmanlı’da Bir Vampir  romanıma oturmadan önce (ki bir devam kitabıdır) tam tamına 250 sayfa A4 kâğıt not birikmiştim! Ritüeller, rutinler veya alışkanlıklar, dediğim gibi benden ve dünyadan kaynaklanan değişikliklerden etkileniyor. Ama hele de son birkaç yıldır her gün, her saat olağanüstü, dehşet verici, akıldışı gündemlerle uyanarak nasıl bir akışa kapılacağımızı öngörmek, uygulamak, planına sadık kalmak artık her zamankinden daha zor. Biz yere tükürmemeyi öğrenmişken şimdi el birliğiyle ülkenin içine edildiğini izleyince kime, ne ve niye yazılır sorusu daha büyük önem kazanıyor, daha doğrusu dayatıyor. Belki de bu caydırıcı sorulardan kurtulup yazmaya devam etmenin ritüellerini bulmamız gerekir.  Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Yaşamayan yoktur herhalde. Filmlerde bir yazarın yaratım tıkanmasını temsil eden sahneler vardır ya... Mum ışığında elinde kalemle ilham bekleyen, yazdıklarını beğenmeyen, üç beş kelime yazdığı kâğıtları buruşturup atan, daktilosunu pencereden dışarı fırlatan, bilgisayarını yere çalıp üstünde tepinen, eserinin altında kan revan içinde kalan yazar görüntüleri bize hiç yabancı değil. Elbette böyle şeyler yaşamadım. Bendeki gerçek bir yaratım sıkışmasından çok, çalışmak, bilgisayarın başına geçmek için kendimi ikna etme savaşı sanki. Her durumda bu tıkanıklığı, donukluğu, kilitli hâli aşmanın en iyi çaresi benim için de okumak. Özellikle benim kalem oynatmadığım türlerde (mesela polisiye) okumak beni hafifletiyor, yazmaktan gözüm korkmuşsa rahatlamamı sağlıyor. Benim yolumu tıkayan başka bir durum var aslında, bir tür trafik tıkanması. Fikir belki de baştan “bundan roman olur” dese de (tersi de mümkün) inatlaştığım ve illa öykü şeklinde yazmaya gayret ettiğim ama sağlıklı ilerlemediğini gördüğüm durumlar. Fikir zaman içinde kendi malzemesini cömertçe sundukça inat etmenin bir anlamı olmadığını görüp gecikerek de olsa çark etmişliğim vardır.  Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Başta hayatın, yani benim gerçeğimin bizzat kendisi engeldi yazmama. Çalışmam lazımdı! Ve şansıma(!) hep çok uzun mesailer gerektiren işlerde ve işyerlerinde çalıştım. Bugün kendime de beni o kadar çok çalıştıran patronlara da kızıyorum. Daha çocukken ne yazabileceğime dair hiçbir bilgim ve fikrim olmadığı halde, “Ben yazar olacağım” demişim, ilkokulda Yeşilçam taklidi bir senaryo yazmaya kalkmışım, ortaokulda telefon rehberinden Atıf Yılmaz’ın telefonunu bulup aramış ve bir senaryo yazdığımı, okumasını çok istediğimi belirtmişim (yıllar sonra tanıştığımızda anlatmıştım bunu Atıf Abi’ye), üniversite yıllarında yazdığım iki öykünün yayınlanmasının mutluluğunu ve şaşkınlığını yaşamışım… Yani niyetliymişim aslında, epey gayret de etmişim! Ama dediğim gibi para kazanma mecburiyeti ve aşırı yoğun çalışma hayatı beni yazmaktan (metin yazarlığı, ansiklopedi yazarlığı, redaksiyon, sayfa sekreterliği vs.) değil ama edebiyattan uzak tuttu, verimimi engelledi. 2001 yılında nihayet çok net bir kararla işi, iş hayatını bırakıp evimde oturmaya, romanımı yazmaya karar verdim ( Üçüncü Tekil Şahıs , 2003). İlk romanımdan itibaren (ve hâlâ) Gaye Boralıoğlu başta olmak üzere Birhan Keskin, Başak Dilek ve sonraki bazı kitaplarımda Sırma Köksal, Yıldırım Türker ve Murathan Mungan’ın da çok şık destekleri, yüreklendirmeleri olmuştur.  Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Küçük bir yaştaydım, o zamanki duygularımı şimdi hatırlamam imkânsız ama heves vardı, o kesin. Zorlarsam şöyle diyebilirim, önce “yazar olmak” fikri başlı başına cazip gelmiş olabilir ama hakikaten yazmaya başladığım andan itibaren yazmanın kendisi daha değerli oldu hep. Okuyanın beğendiği, sevdiği, ayrıca çok iyi eleştiriler alan kitaplar yazmama, dil ve üslup bakımından övülmeme rağmen herkesin kolayca benimseyebileceği, başkalarına gönül rahatlığıyla tavsiye edebileceği içerikte kitaplar yazmadığımın farkındayım, kibarca görmezden gelinmeye müsait ya da bazılarına “cıs” gelen kitaplar diyeyim… Bütün bunlar satış, tanınırlık, yaygınlık konusunda pek şanslı bir yerde tutmadı beni, öyle ki yazar olarak varlığımı, daha doğrusu niye devam ettiğimi sorgulatmıyor değil. Bu durumu, bravo yani diyerek, her şeye rağmen vazgeçmediğimi söyleyerek hatırlatanlar da oluyor, tüm iyi niyetleriyle! Pes etmem için birçok neden var, birçoklarının da vardır eminim. Bu nedenlerin sayısı günümüzde, hele de memlekette gün geçtikçe artarken üstelik. Yine de vurgulamak isterim, benim için esas olan yazmanın kendisi. Zaten yazmayıp da ne yapacağım? Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Birçok ünlü yazarın, isimleri gibi ünlü (çünkü ezelden beri merak edilir) yazma alışkanlıkları var. Çalışmak için genelde sabahı, erken saatlerdeki zihin berraklığını tercih ettiklerini, ilerleyen saatlerde hayata karıştıklarını biliyoruz. Ben çocukluğumdan beri pençeleştiğim uyku sorunlarımdan dolayı ve eski iş hayatımdan kalan bir alışkanlıkla gece yaşayan ve gece yazan biriydim. Sadece gece yazabileceğime dair tabuya yakın bir kanaatim vardı üstelik. Sonra bir gün korona geldi ve benim de birçok alışkanlığımı, günlük rutinlerimi ve trafik akışımı değiştirdi. Artık daha çok gündüz yaşıyor, gündüz yazıyorum. Ama her hal ve şartta gergin ve baskı altında hissederek yazıyorum, bu değişmiyor. Sabah yürüyüşü, market alışverişi, ufak tefek işler ve eve dönüş, günümün ilk rutinleri. Ev dağınıksa, kediler gene ortalığı savaş alanına çevirmişlerse mümkün değil oturamıyorum bilgisayarın başında. Yani yürüyüş, alışveriş ve ev işlerinden sonra kendimi dosyaya layık, arınmış ve hazır bir şekilde başlayabiliyorum çalışmaya. Veya oturmamak için işin başına bahane arıyorum. O gün bir iş veya program olmaması, yani akışımı bozacak kesintiler olmaması da çok önemli. Ama olmazsa olmazım, sessizlik!  Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo, öykü, şiir, beste vs.) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Ben hayatımda yazmaktan başka bir iş yapmadım ve yazının birçok türüne karşı da iştahım hep açık oldu. Öykü, roman, deneme dışında dizi senaryosu, şarkı sözü, hatta bir tiyatro oyunu yazdım. Ben iyi bir esere, ilham vermesi, örnek oluşturması, heveslendirmesi bakımından değer veririm, elbette başta zevk vermesi gerek. O eserlerin büyüsü (bayıldığım filmler, tapındığım şiirler, şifa gibi dinlediğim besteler, keşke ben yaratmış olsaydım dedirtmekten çok, hadi sen de iyi bir şeyler yap hissini uyandırıyor bende.

  • Coco Wyo’dan yeni yıl coşkusunu yansıtan yeni boyama kitabı: “Benim Sımsıcak Yılbaşım”

    Coco Wyo'nun kış mevsimini ısıtan, yeni yıl coşkusunu sayfalarına taşıyan yeni boyama kitabı, Benim Sımsıcak Yılbaşım , hem çocuklara hem yetişkinlere huzurlu ve yaratıcı bir kaçış alanı sunuyor. Coco Wyo’nun yeni boyama kitabı Benim Sımsıcak Yılbaşım , yılbaşı döneminin tüm sıcaklığını ve neşesini sayfalarına taşıyarak raflardaki yerini aldı. Yazarın karakteristik çizim tarzını taşıyan bu özel kitap, kış mevsimini sevenler ve yaratıcı zaman geçirmek isteyenler için keyifli bir alternatif oluşturuyor. Benim Sımsıcak Yılbaşım , adından da anlaşılacağı üzere okuru sıcak ışıklarla dolu odalara, karlar altındaki evlere, tarçınlı kurabiye kokusunu hatırlatan sahnelere ve klasik yılbaşı ritüellerine davet ediyor. Coco Wyo, detaylı çizimleri sayesinde hem dikkat isteyen bir odaklanma alanı yaratıyor hem de sakinleşmeyi kolaylaştıran bir sanat deneyimi sunuyor. Kitap, başlangıç seviyesinden ileri seviyeye kadar tüm boyama meraklılarına hitap eden farklı sahneler içeriyor. Noel ağacı süslemeleri, sıcak içecekler, battaniyelere sarılmış karakterler, şirin hayvanlar ve yılbaşı hazırlıkları gibi temalar, okura hem nostaljik hem de eğlenceli bir atmosfer sunuyor. Yavaşlamanın ve keyif almanın önem kazandığı bu dönemde Benim Sımsıcak Yılbaşım , yaratıcı bir mola vermek isteyenler için ideal bir seçenek. Boyama meraklılarının çantasında, masasında ya da yılbaşı hediye listesinde rahatlıkla kendine yer bulabilecek nitelikte. BENİM SIMSICAK YILBAŞIM Coco Wyo Destek Yayınları, 2025 Çeviri: Egemen Kırım Tür: Hobi 96 s.

bottom of page