Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Adeta bir fenomen haline gelen "her yaşın ve her çağın kitabı"
Charlie Mackesy'nin kaleme aldığı Çocuk, Köstebek, Tilki ve At adlı kitabında, bir oğlan çocuğu, bir köstebekle, sonra da bir tilki ve bir atla tanışıp arkadaş oluyor. Konuşa konuşa yürürlerken birbirlerine sordukları sorular üstünden kitap da bizi dostluk, hayat, sevgi ve ihtiyaçlar üzerine düşündürüyor. Çocuk, Köstebek, Tilki ve At yalnızca nefis bir kitap değil, aynı zamanda derinlikli bir sanat yapıtı. Bazılarına göre bir felsefe kitabı, bazılarına göre bir ahlak manifestosu, bazılarına göreyse bir mutluluk rehberi. Sevgi, dostluk, iyi kalplilik üzerine düşündüren, yürek ısıtan çizimlerle bezenmiş evrensel bir kitap. İlk olarak Ekim 2019'da yayımlanan Çocuk, Köstebek, Tilki ve At yüz haftadan uzun bir süre boyunca Sunday Times Çoksatar Listesi'nde ilk onda kaldı; ayrıca aynı yıl içinde hem Barnes and Noble Yılın Kitabı Ödülü'nü hem de Waterstones Yılın Kitabı Ödülü'nü kazanan ilk kitap oldu. British Book Awards'ta 2020 için kısa listeye kalan Çocuk, Köstebek, Tilki ve At, Nielsen Çoksatar Ödülleri 2020'de de Platin Ödül kazanan sekiz kitap arasında yer aldı. Charlie Mackesy, Britanyalı sanatçı, illüstratör ve yazar Charles Mackesy, 11 Aralık 1962'de, soğuk ve karlı bir günde doğdu. Radley College ve Hexham, Queen Elizabeth Lisesi'ne devam etti ama yüzmek ve çizmek ilgisini okuldan daha çok çekiyordu. İki kez üniversite okumaya teşebbüs ettiyse de haftası dolmadan vazgeçti. Hiç sanat eğitimi almadı fakat Amerika'da bir portre ressamıyla üç ay geçirmek ona insan anatomisi ve tahtakurularıyla baş etme konusunda çok şey öğretti. Çizerlik kariyerine The Spectator'da başladı, daha sonra Oxford University Press için kitap illüstrasyonları çizdi. Londra'daki ilk sergisinden sonra New York ve Edinburgh'taki birçok galeride de çizimleri sergilendi. Ekim 2019'da yayımlanan Çocuk, Köstebek, Tilki ve At yüz haftadan uzun bir süre boyunca Sunday Times Çoksatar Listesi'nde ilk onda kaldı; ayrıca aynı yıl içinde hem Barnes and Noble Yılın Kitabı Ödülü'nü hem de Waterstones Yılın Kitabı Ödülü'nü kazanan ilk kitap oldu. British Book Awards'ta 2020 için kısa listeye kalan Çocuk, Köstebek, Tilki ve At, Nielsen Çoksatar Ödülleri 2020'de de Platin Ödül kazanan sekiz kitap arasında yer aldı. Mackesy ayrıca 2020 yılında Maddox Gallery Yılın Sanatçısı Ödülü'nü ve British Book Awards'ta Yılın İllüstratörü Ödülü'nü kazandı. Güney Afrika ve New York'ta yaşamış olan Mackesy'nin çizimleri bugün hapishanelerden sınıflara, kadın sığınma evlerinden hastane odalarına birçok kamusal alanda ve kitaplarda, dergilerde, özel koleksiyonlarda yer alıyor. ÇOCUK, KÖSTEBEK, TİLKİ VE AT Charlie Mackesy Mundi Kitap, 2021 Çeviri: Tankut Baler Tür: Çizgi-Yaşam 128 s.
- 2021'de Müge İplikçi'nin en sevdiği kitaplar
Müge İplikçi, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı: "Bu sene okuduğum kitaplar arasında özgünlüğü ile ilgimi çeken sayısız kitap vardı. Çoğunluğunun genç kalemler olması ise heyecan vericiydi. Hakkında güzel yorumlar duyup henüz okuyamadığım kitaplar da var. Onların yazarları beni affetsin lütfen." Okuduklarıma gelince: Aslı Fransızca olup dilimize Ebru Erbaş tarafından çevrilmiş olan Mahir Güven’in çok ödüllü Ağabey kitabı, tartıştığı farklı ortamlar ve etnisite üzerine söyledikleriyle ilgimi en çok çeken kitapların başında geldi. Türkiye’de pek fazla ilgi görmedi. Bunu, anlattığı konuların Türkiye’nin dışında konularmış biçiminde algılanışına bağlıyorum. Aslında tersten okunsa hemen hepimizi ilgilendiren hususların merkezinde hareket eden bir roman olduğu net bir biçimde görülecektir. Fatma Nur Kaptanoğlu’nun Ateşten Atlamak kitabı da beni etkileyen kitaplardan biriydi. Kurgu ve dilin keyifli buluşmasıydı kitap. Ateş üzerine tekrar tekrar düşünmeme yol açtı. Senem Timuroğlu’nun Kanatlanmış Kadınlar kitabı Osmanlı ve Avrupalı kadın yazarların birbirlerine benzeyen kaderlerini ve bu kaderlerin neyle dokunduğunu anlatması bakımından ilgimi çeken bir diğer çalışmaydı. Kadın tarihi araştırmacılarının başvuru kitaplarından biri olacağı aşikâr. Perde Kapanmasa Görecektiniz: Deniz Yüce Başarır’ın Kent Oyuncuları tarihini, içerden bir gözle anlattığı, titizlikle kotarılmış sıcacık ve devasa bir çalışma. 1959-1986 yılları arasında ülkemizdeki tiyatro tarihini bambaşka bir gözle incelemek için ideal. Güney Afrika: Gökkuşağı Ülkesi sadece bir gezi kitabı değil. Klinik psikolog Prof. Güliz Elal insanın coğrafyası ile Afrika’yı birleştirmeyi başarmış.
- Kırmızı Pazartesi’de ölüm temposu
Barış Özdemir, Gabriel Garcia Marquez'in Kırmızı Pazartesi adlı romanı üzerine yazdı: "Kırmızı Pazartesi’de polisiye roman kimliğine sosyolojik, psikolojik katmanları, özellikle de motiflerle bezeli ironiyi ekleyen yazar, bir de bunu kısa, yalın, sınırlı dilin zorluğunu zengin ve çok katmanlı bir yapıya evirebilmekteki ustalığıyla karşımıza unutulmaz, eskimeyecek bir başucu romanı bırakıyor." Ülkemizde özellikle Yüzyıllık Yalnızlık ve Kolera Günlerinde Aşk’la tanınan Gabriel Garcia Marquez, bu romanlarında büyülü gerçekçiliğin izini sürmesinin yanı sıra roman sanatının tahkiye geleneğinden de alabildiğine yararlanarak dilini, anlatıcı bakışını, kahramanlarını sınırlamadan anlatır ve aktarır. Kırmızı Pazartesi ise dili ve biçemiyle, aktarımındaki yalınlıkla dikkatleri ayrıca çekiyor. Kırmızı Pazartesi’de polisiye roman kimliğine sosyolojik, psikolojik katmanları, özellikle de motiflerle bezeli ironiyi ekleyen yazar, bir de bunu kısa, yalın, sınırlı dilin zorluğunu zengin ve çok katmanlı bir yapıya evirebilmekteki ustalığıyla karşımıza unutulmaz, eskimeyecek bir başucu romanı bırakıyor. Yılları bulan ertelememin, birkaç kez okumaya başlayıp üç dört sayfa sonra bırakmamın ardından, kim bilir ne zaman, nerede, nasıl bir ruh halimde/dönemimde, zihnim, benliğim neyi ne kadar dönüştürmüş ve ben artık/o zaman ne halde olduğumda okuyacağımı bilemeden –ve Marquez’in rastlantı kavramından hareketle, “(…) hayatın edebiyatta bile görülmeyen onca rastlantıdan yararlanmış olması (…)”– bekliyordum okuyacağım o ânı, evet, bir gün mutlaka(!) okuyacaktım. 2021’in Kasım ayında okudum. Sarsılarak. Daha ilk sayfalarında, edebiyat açısından, roman sanatı açısından bir ekol, bir öğreti ile karşı karşıya olduğumu bilerek, duyarak, yaşayarak. Bu yazıyı kaleme almaya başladığım şu anda sanırım en önemli problemim, romanın akışına, içerik bilgisine dair değinmemem gereken ayrıntılar olmadan yazıyı nasıl örebileceğim konusu. Ama Marquez’in, romanının en önemli bilgisini daha ilk cümlesiyle vermesi/açık etmesi beni de rahatlatmalı mı, en azından bir nebze, değerli okur? Romanda İlk Cümle Meselesi Romanlarda çoğunlukla meselenin düğümü, düğümün/çatışmanın çözümü/bozumu akışa uygun olarak, olay örgüsünün gelişimine/olgunlaşmasına uygun biçimde, romanda izlek belli bir seviyeye eriştikten, okur hazır hale getirildikten, gerekli kişi/karakter, mekân, mekân ile karakter arasındaki ilişki, zamanın işlenmesi gibi unsurlar sırası geldiğinde/geldikçe aktarılır; böyle yapar anlatıcı, ki eşyanın tabiatına da uygun düşen budur, böylesidir. Gelin görün ki, “Santiago Nasar, onu öldürecekleri gün, psikoposun geleceği gemiyi karşılamak için sabah saat 05.30’da kalkmıştı” (s. 11) cümlesiyle başlıyor Kırmızı Pazartesi romanı. Anlatıcı diyor ki, bir cinayet anlatacağım sizlere, ve evet, öldürülen/öldürteceğim/öldürttüğüm karakterim Santiago Nasar, ve olay da o ilk cümlede geçen, Santiago Nasar’ın psikoposu karşılamak üzere evden çıktığı gün gerçekleşecek. Ve bu ilk cümle, koca bir dünya edebiyatseverin dillerinde dolanacak, söyleşi ve yazı/incelemelerde anılacak cümlelerden biri oluyor (dünya edebiyatında yazılmış her romanın değil belki ama –hatta çoğu bile değil–, kimi yazarların kimi romanlarının ilk cümleleri değerlidir, özeldir; hatta ünlü-ünsüz her yazar, yazacağı romanına dair her şeyi zihninde, çalışma kâğıtlarında, taslaklarında kurmuş, örmüş olsun, muhtemeldir ki o ilk cümleye, romanına nasıl, hangi cümleyle başlayacağı sorunsalına ayrıca mesai harcıyor, kafa yoruyor olsa gerek). Aslında kaleme almaya çalıştığım bu inceleme/denemede başka, çok başka ve tamamen kendi zihnim, algımca değinmeyi düşündüğüm notlarım varken, bu ilk cümle meselesine ve Marquez’in ilk cümlesine gayriihtiyari ve bir o kadar da çok hissederek, isteyerek dokunmak istedim. Romanın bu ilk cümlesi yalın, açık, kısa, net. Ve anlatıcı açısından çok gözü kara. Baş/Gölge Karakter 107 sayfalık romanda 40’a yakın (belki daha fazla) karakter barınıyor. Bu karakterlerden on kadarı romanın vazgeçilmezleri, diğerleri de kimi bir cümlesi ya da anlatıcının ona dair gözlemi/sözüyle, kimi de birkaç yerdeki işleviyle görevini tamamlıyor. Her birinin adeta tek bir görevi var romanda: Anlatıcı, cinayete dair bir ipucu bulma arayışıyla hemen her karakterine farklı zamanlarda sorular sorup yanıt bulmaya çalışıyor. Ve bunca karakter bolluğu arasında baş köşeye anlatıcı kuruluyor, bir gölge karakter olarak. Her şeyi bilen, duyan, gören, ancak öldürülme ânının silikliğini diğer kişilerin gözlem ve tanıklıklarından devşiren tam bir sorgu yargıcı kimliğiyle. Romanın ana katmanı, Santiago Nasar’ın Pedro/Pablo Vicario kardeşler tarafından öldürülmesi, evet; ama anlatıcı bunun da üzerine, Angela Vicario’yla Bayardo San Roman’ın evlendikleri gün zifaf gecesinde Angela Vicario’nun kocasına bakir olmadığını söylemesi üzerine, Bayardo San Roman’ın karısını ailesinin evine bırakarak terk etmesi, ve ama Angela Vicario’ya ailesi hangi erkekle ilişkiye girdiğini, bunun sorumlusunun kim olduğunu sorduğunda o an hiç düşünmeden ve ilerleyen zamanlarda da ısrarla yapacağı gibi Santiago Nasar yanıtını vermesi sorunsalını koyuyor. Bu, çok şüpheli, hemen teslim olunamayacak bir yanıttır çünkü Santiago’nun böyle bir durumun müsebbibi olmaması için onlarca kanıt, gözlem vardır elde. Anlatıcı da cinayet gecesi olanları anlatır, aktarırken, asıl olarak Santiago’nun suçsuzluğunun peşine düşmüş gibidir. Romanda sıklıkla geçen “Yıllar sonra, bu olayla ilgili son tanıkları bulmak için geri döndüğümde” (s. 79), “Yıllar sonra bana söylediklerine göre” (s. 49) gibi motif değerinde ifadelerde ısrarlı, kafayı bu işi çözmeye adamış bir anlatıcı görüyoruz. Çok Hacimli Bir Romandan Bir Novella’ya Romanda yazar, cümlelerini ustalıkla damıtmış. Hemen hemen her unsurun anlatımında ayrıntıdan feragat ederek: Zamanı, mekânı, kişilere dair gözlem ve düşüncelerini, olay örgüsü arasındaki geçişleri ve daha birçok roman unsurunu birini diğerinden daha çok kayırmadan adeta cimriliğini her birine uygulamış. Tüm bunlar, eserin bir novellaya dönüşmesinin olmazsa olmazları. Kırmızı Pazartesi’nin Büyüsü Kırmızı Pazartesi romanının büyüsü, başarısı ve okurda karşılık bulan haz duygusunu sağlayan ana etmenin; Marquez’in büyülü gerçekçilik akımından beslenmesinin, bu akımın belki de en değerli yazarlarından biri olmasının çok daha üzerinde, bu romana özgü bir yazarlık başarısı, anlatı ustalığıyla, gerilimle yalınlığın müstesna uyumuyla ilişkili olduğunu düşünüyorum. Marquez’in, bu romanında da büyülü gerçekçiliğin izini sürerek bilhassa Santiago Nasar’ın bıçak darbeleri aldıktan sonra bağırsaklarını toplaya toplaya, hatta bir ara bağırsaklarına bulanan tozu toprağı parmaklarıyla temizleyerek yaşamının son saniyelerinde evin içinde yürüdüğünü anlattığı o anlar nasıl unutulabilir; ya da otopsi anında aktarılanlar… Ancak bu ve benzeri düşsel/hayal gücünü zorlayan, mest eden anlatımlarının da ötesinde bir yazarlık bilgisi, anlatıcı tavrı ve gücü hemen her sayfada, cümlelerde kendisini gösteriyor. Bir Kasaba Halkının Topyekûn Bir Karakter Olarak Sunumu Romanın başkarakteri Santiago Nasar, adeta kan ter içinde yürüyor caddelerde, psikoposu karşılamak üzere. Sabah saatlerine sarkmış içkili bir düğün gecesinin ardından sırf bu nedenle bir saat kadar uyumuş. Uyanır uyanmaz da psikoposu karşılayabilme, duasına mazhar olabilme telaşında. Kasabalı da aynı durumda. Caddeler adeta mahşer yeri. Gemiyle seyahat eden psikopos, kasaba halkını kutsadıktan sonra yoluna devam edecek. Bu –psikoposun gelecek olması– bir ihtimal, ve insanların bir çeşit umudu, kesinliği olmayan bir duruma bel bağlama inancı, ve romanın en değerli motiflerinden. Angela Vicario’nun ikiz erkek kardeşleri Pedro/Pablo Vicario, daha düğün gecesi kız kardeşleri evlerine geri getirildiğinde ve Angela da ailesine suçlunun Santiago Nasar olduğunu söylediğinde karar vermişlerdir Santiago’yu öldürmeye. İkiz kardeşlerin Santiago Nasar’ı öldürme kararları dönüşü olmayan bir eylem olacaktır, inanılmasa da yapılması gereken ya da yapılması gerekmese de inanılması gereken(!). Karar verilmiş, Pedro, Pablo kardeşler önce bıçaklarını bileğilemeye çarşıya gitmişler, oradan başlamak üzere, soran sormayan herkese Santiao Nasar’ı öldüreceklerini söylemişlerdir, ve ardından sormayı ihmal etmeyerek: Santiago Nasar’ı gördün(üz) mü? Onu öldüreceğiz de. Kalabalığın önemli bir kısmı, duydukları bu önemli cümleyi önemsemeyerek yollarına devam etmişlerdir. Bu ikiz kardeşler böyle bir şeyi isteseler de yapamazlar onlara göre. Onlar karıncayı bile incitemez. Ama Marquez’in bir karakteri vardır ki daha en baştan bu elim olayın gerçekleşeceğini anlarcasına kosasından başlayarak belediye başkanından, dükkânına gelen müşterilerden ve sokaktan geçen gördüğü herkesten ısrarla bu olaya engel olmalarını ister. Bu karakterin adı Clotilde Armenta’dır, kocasıyla beraber sütçü dükkânı işletirler, bir çeşit meyhane. Burada Clotilde Armenta’nın en önemli dayanağı, Pedro/Pablo Vicario’nun, ellerinde gazeteye sarılı bıçakları, masada oturmuş, Santiago Nasar’ı öldüreceklerini her fırsatta tekrarlamalarıdır. Ve buradan toplumsal bir ahlak problemine evrilir bir cinayet işleme planı ve sonuçları. Tüm kasabalı bu cinayetin olması için gerekli tüm özeni göstermektedir adeta: “Ortalık mahşer yeri gibi kalabalıktı; ama Escolastica Cisneros, iki arkadaşın kalabalığın tam ortasındaki boş bir halkanın içinde hiç zorluk çekmeden yürüdüklerini görür gibi olmuştu, çünkü insanlar Santiago Nasar’ın öleceğini biliyorlar, ona dokunmaya cesaret edemiyorlardı.” (s. 92) Vicario kardeşlerin çabası, Santiago’yu öldürmek mi yoksa öldürmemek mi üzerine kuruludur: “Yine de işin aslına bakılırsa, Vicario kardeşler Santiago Nasar’ı hiç kimsenin haberi olmadan, hemen öldürmek için gereken hiçbir şeyi yapmamışlardı, tam tersine biri çıkıp da onu öldürmelerini engellesin diye akla gelebilecek her çareye başvurmuşlar ama bunu sağlamayı başaramamışlardı.” (s. 49) Santiago Nasar Üzerinden Reddetme Biçimleri ve Bilinçli Kaybediş Romanın belki de farklı okuma/yorumlara en açık izleği, Santiago Nasar’ın öldürüleceğini bir süre sonra duyduğu andan itibaren ölümüne engel olmak adına bilinçli bir çaba içine girmemesi. Evet, özellikle ölümüne dakikalar kala, ikiz kardeşleri evinin önünde kendisini beklerken bulduğunda bir kaçma, ölümden kurtulma çabasına giriyor, ama bu da insanoğlunun ölümün sıcaklığını hissettiği andaki sarsıntısının içgüdüsel bir tepkisi olarak okunamaz mı? Bir de, elimizde anlatıcının cümleleri var: “Gerçekten de Santiago Nasar, öleceği sabah, kendisine yüklenen namussuzluğun neye mal olacağını çok iyi biliyor olmasına rağmen, bir an bile kuşkuya kapılmamıştı. İçinde yaşadığı dünyanın erdem taslama merakını biliyordu.” (s. 90) Santiago Nasar, içinde yaşadığı dünyanın erdem taslama merakını biliyordu. Bir itiraz yükselmiyor mu bu cümlenin ardından okurun zihninde, erdem taslama merakı içindeki tüm sığ beyinler, alın dünya da erdeminiz de sizin olsun, dercesine, ey okur? Ve anlatıcının diğer yorum/cümleleri: “(…) Santiago Nasar’ın bu bilinçli vurdumduymazlığı onun intiharı demek olmuştu.” (…) “Benim kişisel izlenimim, neden öldüğünü anlamadan öldüğü yolundaydı.” (s. 91) Saçma… Böylesine bir cinayete eşlik eden ironik yapı ise ölenin/ölümün açıklayıcı tek unsuru olarak sıralanıyor romanda. Belediye başkanının, ikiz kardeşleri ilkokul çocuğunu azarlarcasına uyarıp hadi evinize gidin, demesi, daha sonra bu cinayetin işleneceğini tekrar duyduğunda, bıçaklarını ellerinden aldım, nasıl öldürebilirler ki, diye eklemesi, rahibin yine nahif ve üst perdeden olacakların önünü kesmeyecek türden onlara nasihat edip yürüyüp geçmesi, gelecek olan psikoposun hiç gelmeyişi… Roman boyunca tüm şehir psikoposun gelecek olması haberiyle çalkalanıyor ve o psikopos, Godo’yu Beklerken’deki Godo’nun hiç gelmeyişi gibi sağlam, derin bir metafor olarak uzanıyor boylu boyunca, ve eşsiz bir motif. Ve son sayfasındaki o unutulmaz cümle: “ ‘Beni öldürdüler Wene Hala,’ demişti.” (s. 107) Henüz ölme edimi gerçekleşmemiş birinin, beni öldürdüler, demesi, ölmekte olan, saniyeler içinde ruhunu teslim edecek olan birinin soğukkanlılığı olarak mı okunmalı, ölümün ne menem bir şey olduğunu insanın ancak o ölüm eylemi gerçekleştiği anda anlayacak olması mı –ve artık yaşamadığı için anlayamayacak olması–, öldürülmesine –hem de hiç hak etmediği bir nedenle, haksız yere– çok içerleyen maktulün alınganlığının sonucu ölmekte olduğuna yanmayı bile bir kenara bırakıp yapılanın ne kadar yanlış ve büyük bir hata olduğunu beyan etmesi olarak mı, açıkçası zihnim bulanıyor. Zihnimi ürperten, kendine getiren, okumanın hazzına tutkumu perçinleyen de işte böylesi cümleleri bize bahşeden yazarların varlığı. “Basit saçma”nın sığlığından çok uzaklarda “ustalıklı bir saçma” duruyor iyi ki romanın, hikâyenin, şiirin orta yerinde. Zekânın işlediği, duyuların eşlik ettiği, yazarlık kabiliyetinin tılsımını üflediği bu “saçma”larla yaşıyor edebiyat, yaşayacak. Anlatıcının Hayata ve Romana Dair Kimyası Bir roman yazarını ölümsüz kılan, yazarlığını taçlandıran, onu okurunun gözünde/zihninde değerli yapan, eserinin içerisine işlediği değerli, ulaşılması/herkeslerin yapması çok zor nakışlarıdır, hayat ile roman sanatının ilişkisine/vazgeçilmez birlikteliğine dair. Marquez, işte bu kısacık romanında, roman mı okuyorsunuz hayat mı yaşıyorsunuz, hayat ne kadar roman, roman ne kadar hayat, biraz düşünün, dercesine öyle cümlelerle zirveye ulaşıyor ki, söz bitsin, Marquez konuşsun: “Özellikle de işleneceği böylesine açıkça duyurulmuş bir cinayetin hiçbir aksilikle karşılaşmadan gerçekleşmesi yolunda hayatın edebiyatta bile görülmeyen onca rastlantıdan yararlanmış olması ona büyük bir haksızlık gibi görünmüştü.” (s. 89) “Onu pencerenin o şiirsel çerçevesi içinde böyle görünce, düşündüğüm kadın olduğuna inanmak istemedim, çünkü hayatın en sonunda kötü bir romana bu kadar benzeyebileceğini kabul etmek gelmiyordu içimden.” (s. 80) KIRMIZI PAZARTESİ Gabriel Garcia Marquez Can Yayınları, 2021 Çeviri: İnci Kut 120 s.
- Birbirinden ince ve incelikli iki şair
Haydar Ergülen, iki ustayı, merhamet burcu’ndaki iki ustasını Gülten ile Behçet adlı kitabında yazıyor. Gülten Akın şiiri için pek çok akrabadan söz edilir. Akrabalar içinde birinci dereceden olanı hiç kuşkusuz Behçet Necatigil’dir. Ya da ‘İnce Kız’ın en yakını Büyük Tedirgin. Gülten Akın ile Behçet Necatigil: Birbirinden ince ve incelikli iki şair. Haydar Ergülen, iki ustayı, merhamet burcu’ndaki iki ustasını Gülten ile Behçet’te yazıyor... Haydar Ergülen 14 Ekim 1956 yılında Eskişehir'de dünyaya geldi. Ankara Aydınlıkevler lisesinde okuduktan sonra ODTÜ Sosyal Bilimler Fakültesinde Sosyoloji eğitimi aldı. Dergi ve ansiklopedilerde çeviriler ve metin yazarlığı yaptı. Daha sonra reklam şirketlerinde çalıştı. Üç Çiçek ve Şiir Atı dergilerinin yönetiminde bulundu. Radikal gazetesinde haftalık köşe yazıları yazdı. İlk şiirini Umur Erkan mahlası ile Gelişme dergisinde yayınladı. Düz yazı ve şiirleri ile kendi döneminin çok ses getiren şairlerinden biri olmayı başardı. Şiirlerinde acı, aşk, kırgınlık gibi temaları kendine özgü imgeleriyle ustaca işledi. GÜLTEN İLE BEHÇET Haydar Ergülen Kırmızı Kedi Yayınları, 2021 184 s.
- 2021'de Mehmet Fırat Pürselim'in en sevdiği kitaplar
Mehmet Fırat Pürselim, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı: Bu listeyi 2021 yılı içinde okuduğum edebiyat kitaplarından oluşturdum, okuyamadığım nice güzel kitabı gelecek yıllarda keşfetmeyi umuyorum. Yeryüzünde Bir An İçin Muhteşemiz – Ocean Vuong – Roman – Harfa: Naif ve içeriden anlatımı, yarattığı atmosferi, aslında çok büyük olan meseleleri yaşar gibi sakince, megafona gerek olmadan anlatmasından dolayı. Yakınlık Korkusu – Neslihan Önderoğlu – Öykü – Can: Ben, Neslihan’ın öykü kurgusunu ve dilini her zaman çok başarılı bulmuşumdur. Meselesi olan, cesur öyküler anlatmış gene Yakınlık Korkusu’nda. Bir Kış Gecesi Misafiri – Ayça Erkol – Öykü – Alakarga: Büyük oyunlara, dilbazlıklara, cambazlıklara sapmadan, kurduğu harika atmosfer ve anlattığı güzel öyküleri seviyorum Ayça’nın. Kamburuma Üç Sebep – Recep Kayalı – Öykü – Bilge Kültür Sanat: Recep, öykülerini yaşar gibi anlatıyor. Çok hayatın içinden, çok sahici, sayfaların içinde size bir dünya kurmayı beceren öyküler. Yok, başka bir cehennem ama cennette de. Ormandan Gece Gelen – Özgür Çırak – Novella – Nota Bene: Ormandan Gece Gelen, bize doğanın sadece sesini değil şarkısını da taşıyan, tam da ağacın, otun, kuşun, börtü böceğin, karacanın içinden yazılmış bir kitap olduğu için. Güzelliğini Gördükçe Ağlayasım Geliyor – Ethem Baran – Öykü – İletişim: Ethem Baran’ı okurken hayatın ne kadar sahi’ci’ değil sahi olduğunu görüyorsunuz. Yazı’cılardan değil gerçek yazarlardan, onun için güzelliğini gördükçe ağlayasımız geliyor. Sus Barbatus – Faruk Duman – Roman – Yapı Kredi Yayınları: Ekolojik edebiyatı çok kıymetli buluyorum ve Faruk Duman bunun en güzel örneklerini Sus Barbatus serisiyle veriyor. Yaşar Kemal’in klasik anlatıya hatta efsanelere dayanan doğa/l sesini günümüzün modern, postmodern teknikleriyle bambaşka bir şekilde anlatıyor. Kanayak – Gamze Arslan – Öykü – Can: Gamze, bir derdi olup bin dermana değişmeyen yazarlardan. İyi ki öyle, derdi aslında hepimizin derdi ve bunları edebiyatın olanaklarını kullanarak okuruna geçiriyor. Hayal Otel – B. Nihan Eren – Novella – Yapı Kredi Yayınları: Her ne kadar kapağında öykü yazsa da ben novella olarak okumayı yeğliyorum Nihan’ın yazdıklarını. Kadın, erkek, insan ilişkilerini çok içeriden ve başarıyla anlatıyor. Hayata yazıyla ayna tutan yazarlardan. Ausgang – Serkan Türk – Roman – Yitik Ülke: Kendi kendini didikleyen, bizi kendimizle, hayatla, sınırlarla baş başa bırakan bir roman. İçsesi öylesine başarıyla roman boyunca kullanıyor ki, bir süre sonra okur da romandan çıkamıyor. Dört Mevsim Gazozu – Segah Gümüş – Öykü – Hece Öykü: Yılın son günlerinin sürprizi, hiçbir acemilik taşımayan bir ilk kitap. Konuları, anlatım tekniği, farklı biçimleri denemesi, kurguları oldukça başarılı. Kahramanları ağırlıklı olarak kadın ama kadın öyküleri olarak değil insan öyküleri olarak okuyorsunuz.
- Öykü: Arayış
Adı konulmamış kıskançlıklar, yokmuş gibi davranılan bağımlılıklar, grubumuzun asıl dinamiğini oluşturuyordu bana kalırsa. Ali Nurdoğan Odam yorgun gözlerimi zorlayacak kadar aydınlıktı. Keşke perdeleri geceden çekmiş olsaydım. Basit unutkanlıklarıma son zamanlarda daha fazla öfkeleniyordum. Kapıdan gelen sesi duymamla uyanmamın nedeninin gün ışığı olmadığını anladım. Geleni defetmek üzere sinirle ayağa kalktım. Eski alışkanlığımdan olacak açmadan önce kapı deliğinden baktım; oysa kapıdakine dair ihtimallerin sayısı bir elin parmaklarını geçmezdi. Ellerini yelpaze gibi kullanarak serinlemeye çalışan, alnından ter damlaları süzülen Özge, bir bacağı sabit diğer bacağını sallayarak kapıyı açmamı bekliyordu. Üzerindeki ince yazlık elbiseye rağmen sıcakladığına göre koşturmuş olmalıydı. Kapıyı açar açmaz, “Neredesin sen, kaç kez aradım neden duymuyorsun?” dedi. Bana ulaşamayınca, beni azarlayabileceği bir hukukumuz yoktu; hiç olmadı. Evime ikinci gelişiydi. Genellikle ben onun evine giderdim ancak tümü önceden planlanmış ziyaretlerdi. “Uyuyordum.” dedim. İçeride kimsenin olmayacağından emin, peşimden girdi. “Bu kadar içersen uyanamazsın tabii!” dedi. İçki konusunda onun da benden aşağı kalır yanı yoktu; ancak çenemi kapatıp dilinin altındaki baklayı çıkarmasını beklemeye karar verdim. İçeri geçti ve salonda üzerinde kıyafet olmayan tek koltuğa oturdu. Dağınıklığım için özür dilemeye gerek duymadım. Çoğu kişi gibi ben de dağınıklığın kendi içinde bir düzeni olduğuna inandığımdan, onun yadırgayan bakışlarını anlamsız buluyordum. Bakışları bir yandan başka bir kadına dair ipucu ararken aklı buraya gelmesine neden olan sorundaydı. “Haydi hazırlan, bir an önce çıkmamız lazım.” dedi. Daha sonra da bakışlarını televizyonda geceden açık kalan filme, Bande à Part’a sabitledi. Açıklama yapmasına dair beklentimi önemsemiyor gibi görünüyordu. Bir süre sessiz kaldım. Azarlar gibi konuştuğuna göre beni başka bir sebepten suçluyor olmalıydı. “Sinemaya mı?” diye sordum çekinerek. Evet anlamında başını salladı. Karşısındaki sehpaya baktı. Buraya gelmeden önce buna karar vermiş gibi sehpanın üzerindeki geceden kalan bardağa uzandı ve yere attı. Bu salonda her şey akşamdan kalmaydı ve bugüne ait değildi. Belli ki Oya yine kayıptı. Bir müddet cam kırıklarına baktık. ****** O, elini temizlemeye tuvalete gitti; ben ise giyinmek için yatak odama yöneldim. Bir yandan ne giymem gerektiğini bir yandan da Oya’nın nereye gitmiş olabileceğini düşünüyordum. Salondaki kıyafetlerimi almaktan nedense çekindim. Alışılmış olan iyidir dedim kendi kendime. Sıklıkla giydiğim şort ve tişörtüm yatak odamdaydı ve onları üzerime geçirirken aramaya da her zamanki gibi Kadıköy sinemalarından başlarız diye düşündüm. Bunu sesli söylemiş olmalıyım ki Özge arkamdan, “Ne dedin?” dedi Oda kapısını kapatmamıştım; fakat yine de arkamda durup beni izlemesi garip gelmişti. İlişkimizin biçimine henüz karar vermemiştik. Daha önce birkaç iyi gece geçirmiş, birbirini epey zamandır tanıyan dostlardık. Yavaş yavaş birbirimiz için tehlikeli saplantılar haline geldiğimizin farkında olsak da bu konuda bir önlem alma gereği duymuyorduk. Özge’nin bana kıyasla daha fazla kayıtsızlıkla yaklaşabildiği, diğer insanlara benzeyen rutin bir yaşamı vardı. Oya, şu anda bizim için her şeyden daha öncelikli bir konuydu. Herkesin hayattan sıkıldığında kaçtığı, düşleri sayesinde kendisini daha iyi hissettiği yerler vardır. Bunaldığımda beni ya evde kitaplarımın arasında ya da başka bir şehirde tenha bir kütüphanenin okuma salonunda bulurlardı. Çoğunlukla birincisi olsa da ikincisini gerçekleştirdiğimde de Özge ve Oya’nın beni farklı şehirlerde bulup eve geri getirmişliği vardı. Dönmek istemediğimde beni ikna edene kadar orada benimle birlikte kalırlardı. Arkadaşlığımızın başlangıcı üniversite yılları sayılabilirdi; ancak birbirimizden ibaret kalmamız çok daha sonra oldu. Hayat istediklerimizi vermedikçe birbirimize yaklaştık. Özge için kaçış yönü müzikti. Onu, Harbiye Açıkhava’da ya da Glastonbury Festivalinde bulabilirdiniz. O kaybolduğunda, havayolu firmalarının dünya genelindeki festivallere, konserlere yer verdiği dergilerinden bir sayıyı derhal edinmek gerekiyordu. Bir keresinde kaçabilmek için yeterli parayı temin edemediğinde baterisini satmıştı. Evinde bilgisayarı hariç satabileceği değerli bir eşyası kalmamıştı. O da zaten iş yerine aitti. Oya ise hayatını filmlere doğru kaçırırdı. Herhangi bir sinemada, açılıştan kapanışa kadar oturur; kimi zaman karşısına ilginç birisi çıkarsa onunla filmlerdeki gibi bir aşk yaşamayı hayal eder kimi zaman ise ilginç hiçbir şey olmaz ve sinema değiştirirdi. İstanbul’da sayıları giderek azalan sinema işletmecilerinin tümü onu tanırdı. Oya, filmlerden ziyade sinemanın atmosferiyle ilgili gibiydi, filmler onun için detaydı. Birbirimizin gündelik hayatlarımızı terk ederek farklı yönlere kaçma arzusunu dizginlediğimiz ölçüde besliyorduk da. Kaçma arzusunu basit şeyler tetikleyebildiği gibi bazen son derece karmaşık kişisel sorunlar da söz konusu olabiliyordu. Oya, eğer geçen akşam pek iyi tanımadığımız insanlardan müteşekkil bir grubun içinde, restoranda onu alaya aldığımı hissettiği için kaçmışsa; yani tek nedeni bu ise, bu kez işimiz çok zor değildi. Acele etmemizin ve telaşımızın bir nedeni ise şuydu. Kaçışlar sembolik değildi. Sözde zararsız, hatta faydalı denebilecek kültür sanat etkinliklerine yöneliyor olsak da aslında o sırada bilinen kişiliğimizin oldukça dışında, normal şartlar altında asla yapmayacağımız işleri yapıyorduk. Şunu idrak etmiştik ki beden iştirak etmediğinde ruh zavallı ve acizdir. Elbette son yıllarda bu oyunu daha sık oynadığımızdan düzenli işlerimizle de bir noktada vedalaşmak durumunda kalmıştık. Özge’nin işi görece serbest olduğundan o işini bırakmak zorunda kalmamış, maaş kesintileriyle hayatına devam ediyordu. Kaçılan yerde, kurulan yeni hayatta, günübirlik ne iş bulunursa o iş yapılıyordu. İş bulunamazsa, bundan açıkça söz etmekten hoşlanmasak da hırsızlık dahi yapıldığı oluyordu. Yaşamak için gerekli olan, akla gelen her şeyi yapabilirdik. Yola çıkmadan önceki durumdan daha fazla parayla eski hayatımıza döndüğümüz oluyordu. Sosyal çevremiz birbirimizden ibaret olmuştu. Hayatlarımızdan esaslı dedikodu malzemeleri çıkıyordu. Kişiliğimizle beraber ahlaki yargılarımız da kaçışlarda uykuya dalıyordu. Uyurgezer birinin ne yaptığını bilmediği geceler gibi bahsediyorduk bu zamanlardan; fakat içimizde bir şeyler hasar görüyordu. Ben’in içinden kaç adet ben çıkarabileceğimizin peşinde arayışlardı bunlar. Yarışır gibiydik. Özge, evden çıkmak üzereyken portmantonun köşesinde duran valizimi gördü. O kadar sık kaçma ihtiyacı hissediyorduk ki artık kaçışlarımız birbirleriyle zamansal olarak çakışabiliyordu. Yolculuğa çıkamadan beni yakaladığı için kızgındım Özge’ye. “Yok bir şey, bir arkadaşın yazlık evine gideceğiz.” dedim. Yorum yapmadan dışarı çıktı ve kapı önünde beni beklemeye başladı. Birlikte kaybolmak diye bir şey olsaydı belki de Oya ile birlikte kaybolacağımızı kuracaktı. Adı konulmamış kıskançlıklar, yokmuş gibi davranılan bağımlılıklar, grubumuzun asıl dinamiğini oluşturuyordu bana kalırsa. Oya, bize göre daha gözü karaydı. Binlerce sayfalık bir Dickens romanı beni, saatler süren bir müzikal Özge’yi sakinleştirebilirken, Oya seyrettiği filmlerle yetinmiyor; filmi yaşamaya çalışıyordu. Bir keresinde Beyoğlu’nda Rüya sinemasında onu bulduğumuzda etrafı sürüsüne bereket tekinsiz adamla çevriliydi, elbiseleri ve saçları berbat haldeydi ve onu oradan çıkarmamız epey zor olmuştu. O, sürekli kıyıya geri getirilemeyecek kadar uzağa açılıyordu ve aramızdaki mesafeyi birkaç hayat boyuna çıkarıyordu. Ona deli demeye çekiniyor olsam da kuşkusuz aramızdaki en deli oydu. Delilik tehlikeli bir oyundur, tabii oynayanlar için. Geçen gece, onu herkesin içinde alaya almam da biraz bu durumdan kaynaklanıyordu. Özge ile benim aksime, onun ailesi oldukça zengindi. İçine girdiği durumlardaki cesaretinin, sınıfsal konumuyla ilgisi olduğunu düşünüyordum ve bunu açıkça söylemekten de çekinmiyordum. Aslında Özge de söylediklerime hak veriyor olsa da şu an her şeyin sebebi benim söylediklerimmiş gibi davranıyor. Sözlerime içerleyip kendisini babasının onu kurtaramayacağı durumlara sokmuş olmalı diye düşünüyorum. Eve döndüğümüzde İstanbul’da gezmediğimiz sinema kalmadığını anlıyoruz. Farklı şehirlere gidilecek demek ki. Özge’ye, “Bana gel bu gece, sabah yola erken çıkarız.” diyorum. Duymamış gibi “Ben artık eve gideyim” diyor. “Aramayacak mıyız kızı?” “Yoruldum ben, ailesi bulur nasılsa. Boş ver sen de.” diyor. Bu da bir kıskançlık oyunu mu? Karşımdakinin Özge olup olmadığına emin olamıyorum. Başka bir şey söyleme gereği duymadan çantasını alıp gidiyor. ****** Bana bile uzun gelen bir süre, Oya’yı arayıp durdum. Ülke içinde bakmadığım sinema kaldıysa da sürekli dolaşmak için artık bütçem yetmiyordu. Yurt dışı ise şu an için zaten söz konusu değildi. Sinemaları telefonla arayıp öğrenmeyi denediysem de sorduğum sorularla, konuyu onlara anlatmayı başarmam mümkün değildi. Genellikle, “Ne kızı kardeşim? Burada kız mız yok.” deyip kapatıyorlardı. Daha kaba olanlar, “Biz pezevenk miyiz, ne kızı?” diye soruyordu. Ayda bir haftayı bu işe ayırıyordum. Özge ile görüştüğümüzde bu konuyu açmamaya özen gösteriyor, açıldığında ise bana Oya’nın peşini bırakmamı tavsiye ediyordu. Hatta bir gün, bence bir tatile çık sen dedikten sonra onunla da görüşmeyi kestim. Evden çıkma isteğimin olmadığı bir sabah, kendimi epey zorlayarak sahilde yürüyüşe çıktım. Gölge bir bank bulduğumda buna gerekenden daha fazla sevinen yaşlı biri gibi koşarak banka oturdum. Keyiflendiğim şey bir yandan acınası geliyor, bir yandan ise oldukça gerçek hissettiriyordu. Yıllarca çalıştığım reklam sektöründe kazandığım tüm başarılardan daha önemli gözüküyordu. Bunu reklam sektörünün sahteliği nedeniyle söylemiyorum ki muhtemelen tüm sektörler benzerdir, başarının mutlulukla dolaysız ilişkisi bu banktı. İş yaşamında başarı parayı, para alışverişi, satın alınan mallar ise mutluluğu getiriyor ya da mutsuzluğu engelliyordu. Üçüncü dereceden türev almalı böylesine mutluluklardan sıdkım sıyrılmıştı. Bank iyiydi, gölge ve serin. Bir gazete alıp almamayı, hâlâ gazete almanın yaşlılara mahsus olup olmadığını uzun uzun düşünüyordum ki yağmur başladı. Islanmamak için mecburen kalktım. Caddeden gri bir Range Rover geçti. Şoför koltuğunda Oya vardı. Bir an ne yapacağımı bilemeden öylece durdum. Aradığım çözüm aklımdan önce gözümün önüne geldi, genellikle böyle olmaz. Boş bir taksi hızla geliyordu, el edince durdu. “Öndeki arabayı takip et!” diyerek şoförün tepkisini görmek istiyordum; ancak önde araba filan yoktu. Neyse ki Moda sokakları dardı ve araçlar hızla gidemezdi. Onun aracına kısa sürede yetiştik ve cümlemi kurdum. Taksici anlık bir duraklamanın ardından, “Bütün rahatsızlar da bizi buluyor hasbinallah!” dedi. Böyle dese de Allah’ın yetip yetmeyeceği konusunda şüpheleri olacak ki “Başımıza bir iş gelirse ben karışmam bak!” diye tehdit tonlu konuştu. “Yok abi, ne ilgisi var. Sür sen.” dedim. Dur kalk trafikle Kalamış’a geldik. Marina’dan sonra lüks villa sıralarından birinin garajına girmek için arabasının sinyal lambası yandı. Taksiciden sağa çekmesini istedim. Ne yapacağımı tam bilemeyerek evine doğru yürüdüm ve biraz bekledikten sonra zili çaldım. Evin içinde, kapıda kılığı bozuk bir adam seni soruyor, diye konuşulduğunu işittim. Berbat günlerimde bile kıyafetlerime dikkat ettiğimden bu tanımlamaya gücenmiştim. Bozuntuya vermemeye çalıştım. Birkaç dakika sonra Oya kapıdaydı. Hiçbir şey olmamış gibi bana sarıldı. Bir yandan orada bulunuşuma anlam vermeye çalışıyordu. “İçeri gelsene, nasılsın? Nasıl sevindim seni gördüğüme!” dedi. “Öyle mi?” “Tabii.” “Neler yaptın, Özge nasıl?” “İyi sanırım, bilmiyorum. Onun adına konuşamam.” “Ah sen yok musun? Hep aynı!” Genç bir kız, önümüzdeki masaya su ve kahve bıraktı. Dışarıdaki bahçe göz alabildiğine yeşildi. Yeşilden gözlerim kamaştı. İstanbul’da böyle bir yer bulunmasına hayret ettim. Aylardır seni arıyorum desem, düşeceğim aptal konumun derinliğinden sarsıldım. Bu kadarı benim için bile fazlaydı. Onun yerine; “Gidiyor musun hâlâ sinemaya?” diye sordum. “Epeydir gitmedim, neler var bu aralar? Sen de sıkı takip ediyordun festivalleri.” Delirmemek için deli taklidi yapmak gereken anlar vardır, bu da o anlardan biriydi. “Kırılmadın değil mi bana o gece?” “Hangi gece? Son görüştüğümüz geceye mi takıldın sen?” Bir şey söylememe fırsat vermeden devam etti. “Neden kırılayım? Doğruydu söylediklerin. Beni kendime getirdi.” “Öyle mi?” “Öyle tabii. Boş verdim ondan sonra her şeyi. Hayatın tadını çıkarmaya başladım.” “Benim demek istediğim bu değildi tam olarak.” “Kim kimi tam anlıyor ki canım benim? Boş ver. Özünde babama güvendiğimi söyledin, bense bunu gizlemeye çalışıyordum. Hakkın vardı. Ben de neden alternatif bir hayat arıyorum ki dedim. Teşekkür ederim sana.” Birlikte bir şeyler yaptığım insanların beni yarı yolda bırakması benim için yeni bir şey değildi. Vaktin geldiğini anladım. Kahvemi bitirip müsaade istedim. Ayrılırken, “Mutlaka görüşelim. Özge’ye de selam söyle. Haftaya nişanlanıyorum, ikinizi de beklerim.” dedi. Oya artık aynı Oya değildi. Taksi çağırma teklifini reddettim. Yoğurtçu Parkına kadar boş taksi bulamadan yürüdüm. Hangi nokta olduğuna emin olamadığım bir noktada, bu kadar yürümüşken Kadıköy’e kadar da yürürüm dedim ve eve kadar yürüdüm. Soyunmadan kendimi yatağa bıraktım. En son, Oya’nın müstakbel nişanlısını tanıyor muyum acaba diye düşündüğümü hatırlıyorum. ****** Odam yorgun gözlerimi zorlayacak kadar aydınlıktı. Keşke perdeleri geceden çekmiş olsaydım. Basit unutkanlıklarıma son zamanlarda daha fazla öfkeleniyordum. Paslı bir makineyi harekete geçirmeye çalışır gibi bedenimi güçlükle harekete geçirmeye çalışarak başlıyorum her güne. Keşke Özge yine kapıyı çalsa diye kuruyorum. Yaşam, şikayetçi olduğu münasebetsizleri aratır insana. Onu aramam gerektiğini hissediyorum. Oya’yı içten içe merak ediyordur. Görüşmek istediğimi söylediğimde bunu hiç beklemiyor gibi şaşırıyor, ardından evine çağırmak yerine Erenköy’de bir kafenin adını söylüyor. Şaşkınlığımı belli etmemeye çalışıyorum. Her zamanki gibi gerekenden daha önce varıyorum kafeye. Garsonların ve müşterilerin buluşmasına ne kadar da erken gelmiş demeyeceği bir süre kadar dışarıda oyalanıyorum. Artık sigara içmiyorum, mağaza vitrinleri zor da olsa beni oyalamayı beceriyor. Özge’nin geç kalacağı süreyi ve benim erken gelmiş olduğum süreyi hesaplayıp makul bir bekleme süresi yarattığıma inandığımda içeri giriyorum. Garson hemen geliyor, menüyü istiyorum. Özge şık, günlük bir elbiseyle geliyor. Hava epey sıcak. Bir süredir içeride onu beklediğim halde benim alnımda ter damlaları var, onda ise hiçbir şey yok. Kilo vermiş, saçlarını kısaltmış ve daha dik duruyor. Sabah makyajına epey vakit harcamış bir iş kadını görüntüsünde. Kötü şeyler yaşamış olmalı. Hemen üzmemek için söylemiyorum, onun yerine; “Nasılsın?” diyorum. “İyiyim, çok sevindim seni gördüğüme. Ne var ne yok bakalım?” derken gözü aynı anda garsonu arıyor. Elindeki araba anahtarını ve telefonunu masaya koyuyor. Ben de üzerimdeki en değerli şey olan kol saatimi çıkarıp masanın üzerine koyuyorum. Nihayetinde zaman herkes için en değerli şey değil midir? Anlamıyormuş gibi suratıma bakıyor. Anlatmaya başlayacakken lafımı kesiyor; aç olduğunu, buradan işe geçeceği için kahvaltı etmesi gerektiğini söylüyor. Ardından işini değiştirdiğini, yeni iş yerinin biraz uzakta olduğunu ama iyi kazandığını, taşıt kredisi kullandığını anlatıyor. Özge hep hızlı ve çok konuşurdu; fakat artık bir şeyleri, mutsuzluğunu, umutsuzluğunu ya da her neyse onu örtbas etmek ister gibi konuşuyor. Konuyu değiştireceğinden emin olduğum bir çıkış yapıyorum. “Oya’yı gördüm.” “Öyle mi? Neredeymiş?” “Evinde. Haftaya da nişanlanıyormuş.” Garson önümüzdeki masayı üzerinde boşluk kalmayacak şekilde doldururken, “Harika!” diyor Böyle masalar boşluk tanımaz. Bacak bacak üstüne atıyor ve ne demesi gerektiğini bilemeden yüzüme bakıyor. Elindeki çatalın ucundaki peynir kadar anlamsız geliyor yüzü birden. “Gidecek miyiz?” “Bilmem ki canım, ne zamanmış? Gelmen, damadın hoşuna gitmez ama seni anlattıysa.” “Ne ilgisi var?” diyorum. Yanıtlamıyor. Hâlen Oya ile aramda önemli bir şeylerin yaşanmış olduğu konusundaki fikirleri sabit. Önündeki portakal suyuna uzanıyor, aynı anda çay da geliyor. “Kahve eksik kalmış.” diyorum. “Bitireyim söyleyeceğim.” diyor. “İkimiz kaldık.” Neden bahsettiğimi anlamıyor olsa değişmiş diyeceğim, ilgilenmiyor gibi duruyor. Peçeteyle ağzını silerken etrafı kesiyor. Renkli lensleri bakışlarındaki kıvılcımı silmiş. “Sen neler yaptın? Sadece Oya’yı aramadın herhalde bunca zaman?” “Sadece Oya’yı aradım.” diyerek tedirgin bir sessizliğin girizgahını yapıyorum. Bu durum hoşuma gidiyor. Garson, henüz önündekileri toplamadan kahvesini getiriyor. Orta şekerli içerdi, sadeye geçmiş. “Damak tadın mı değişti?” diyorum. Sorumu, etrafı keserken duyduğu için bunu cinsel bir bağlamda yorumluyor. “Ne ilgisi var ya? Ne diyorsun?” “Kahveyi diyorum, orta şekerli içmiyor muydun?” “Hayır, ben hep sade içerdim. Oya’dır o.” İki kişiden birisinin diğerinin de bildiği ve yaşadığı ortak bir geçmişi değiştirme çabası, karşısındakini deli yerine koymayı gerektiriyor. Herkesin, her gün başka biri gibi davranabilme lüksü var. Öyle olsun. Zaten bütün dünya insana bunu yapmaya çalışıyor; her gün, her an, geçmişi ve bugünü siliyor ve yeniden biçimlendiriyor. Karakter bırakmıyor kimsede. Geçmiş bu kadar amorf bir maddeden oluşmuyor bana kalırsa. Ayağa kalkıyorum. Tuvalete gideceğimi düşünen Özge umursamıyor. Ardından onun portakal suyu bardağını elime alıyorum. Yüzüme buna cesaret etme der gibi bakıyor, bardağı yere bırakıyorum. Telaşla ayaklarını çekiyor. Daha gerçek bir tepkiye ihtiyacım var. Eskiden kalabalık ve şık restoranlarda dahi kimsenin bakışlarını umursamadan, kendini kötü hissettiğinde eline gelen her şeyi kırardı. Bu davranışı, aramızda çocukça bir yakınlık oluşturacağını düşündüğüm için mi yoksa bir şekilde ruhsal durumunu bana aktardığı için mi yaptığımı bilmiyordum. Etraftaki insanların yüzü bize dönerken çay bardağını elime alıyorum. Onu da sakince yere bırakırken garsonun bana doğru geldiğini görüyorum. “Napıyorsunuz beyefendi?” diyor. Bir esnaf lokantasında olsaydım, “Napıyorsun lan sen?” diyerek çoktan saldırmışlardı. Özge bir an önce kalkmak için çantasını alıp cüzdanındaki paralardan bir demet atıyor ortaya. Oldukça tedirgin, boynunda ter damlaları görüyorum. Yetip yetmeyeceği konusunda garsonla bir bakışla mutabık kalıyorlar. Para konusundaki soğukkanlılıklarını takdir ediyorum. O giderken tam anlamıyla yalnız kaldığımı ve artık özgür olduğumu düşünüyorum. Masada hiçbir bardak kalmadığını görünce kalan her şeyi kırmak için masanın üstündekileri deviriyorum. Bu sırada izbandut gibi birkaç kişi koluma giriyor. Sakinleşmem için biri kafama vuruyor. Polis arabasına bindirilirken, karakola mı yoksa akıl hastanesine mi götürüleceğimi ve hangisinin benim için daha işlevsel olacağını düşünüyorum. İnsanın ne kadar çok seçeneği olduğuna hayret ediyorum.
- İnsanlık tarihinin zifiri karanlığı
Edgar Allan Poe, H.P. Lovecraft ve Henry James’in karanlık seslerinin günümüz edebiyatında tekrar yankılanmasını sağlayan McGrath, Tımarhane adlı kitabıyla ikinci kez Türkçede! Ülkemizde Hayalet Şehir yapıtıyla bilinen Patrick McGrath, bu kitaptaki öyküleriyle gotik atmosferi pencerelerimize kadar sürüklemişti. McGrath, bu defa insanlık tarihinin zifiri karanlığını tımarhane içerisinden yeniden resmederken okuru yüksek güvenlikli bir akıl hastanesinin duvarları içine sıkıştırıyor. Birçok yan hikâyeyi besleyen Tımarhane’nin ana izleğinde, saplantılı bir cinsellikten kurtulamayan bir kadın, onun yüksek kariyer hedefleri olan doktor eşi ve eski eşinin kafasını kestiği için tımarhaneye yollanan heykeltıraş bir katil arasındaki karmaşık ilişki var. 1996 senesinde Guardian Kurgu Ödülü'ne aday gösterilen Tımarhane, 2005 senesinde de Ian Mc Kellen’ın başrolünde oynadığı bir filme uyarlandı. Romanın kapağını açıp hastanenin koridorlarında dolaşırken en başa dönmek isteyeceksiniz ancak hikâye sizi çoktan ardında bırakmış olacak. Patrick McGrath, 1950 yılında Londra’da doğdu. Çalışma tarzı eleştirmenler tarafından “Gotik kurmaca” olarak tanımlanan yazarın Kan ve Su ve Diğer Öyküler adında bir kısa öyküler koleksiyonu, Martha Peake (İtalyan Premio Flaiano Ödülü), Port Mungo, Sığınak, Travma ve David Cronenberg tarafından beyazperdeye de aktarılan Örümcek adlı romanları vardır. McGrath’ın birinci şahıs ağzından aktarılan yapıtları, ruh hastalıkları, bastırılmış eşcinsellik, ihanet gibi konuları işler. TIMARHANE Patrick McGrath Othello Yayıncılık, 2021 Çeviri: Onur Işık Editör: Sedat Demir Tür: Roman 471 s.
- Amerikan rüyasından uyanmak
Doğuş Sarpkaya, Colson Whitehead edebiyatı üzerine yazdı: "Colson Whitehead, insanların benliğinin kurumsallaşmış, kültürel kodlarını oluşturmuş, toplumsal olarak onaylanmış egemenlik biçimleri tarafından belirlendiği ve sakatlandığını; eğer bir gelecekten bahsedilecekse bu kurumların, kodların ve egemenlik biçimlerinin parçalanması gerektiğini anlatıyor romanlarında." Yayın dünyasının çeviri eserlerle ilgili ilginç bir işleyişi var. Bazı yazarları ilk kitaplarıyla birlikte takip etmek, külliyatlarının tamamına hâkim olmak çoğu zaman imkânsız. Çünkü bir yazarın önce popüler olan kitabı çevrilir ve sonrasında sanki yazarın kariyeri orada başlamış gibi yeni kitapları çevrilmeye devam eder. Bazı yazarlarınsa ilk kitapları yayımlanmış olsa da arada eksik halkaların bulunduğunu bilirsiniz. Çağdaş edebiyatın pek çok önemli yazarı için de geçerlidir bu durum. Mesela Daniel Kehlmann’ın esasında yayımlanmış on üç kitabı varken Türkçede bunlardan altısına ulaşabiliyoruz. Benzer şekilde Nobel tahminlerinde hep üst sıraları işgal eden Ngũgĩ wa Thiong'o’nun yedisi roman yirmiye yakın eseri varken Türkçede üç kitabının yayımlanmış olmasını da örnek verebiliriz. Çağdaş edebiyatın son yıllarda parlayan yıldızı Colson Whitehead’de benzer bir kadere sahip. 1999 yılında yazdığı ilk romanı Asansör, 2007 yılında Doğan Kitap tarafından yayımlanmış ama sonrasında bizim topraklarda unutulmuştu, Whitehead. Ta ki Siren Yayınları 2014’te dikkat çekici kıyamet sonrası romanı Bölge Bir’i yayımlayana kadar. Sonrasında yazarın uluslararası ününü perçinleyen Yeraltı Demiryolu ve Nickel Çocukları yayımlandı. Şu an Whitehead’in edebi yolculuğunun tamamına hâkim olmasak da edebi anlamda ustalık dönemi eserlerine dair bir fikre sahip olduğumuzu söyleyebiliriz. Bu arada Whitehead hayranlarına da şu müjdeyi verelim: Yazarın geçtiğimiz eylül ayında çıkan son romanı Harlem Shuffle Begüm Kovulmaz’ın çevirisi ile önümüzdeki aylarda yayımlanacak. Konforlu Alanı Olmayan Bir Yazar Whitehead, belirli bir üsluba ya da türe bağlanıp kendine konfor alanı yaratan yazarlardan değil. Her kitabında farklı bir türe ve farklı biçimsel tercihlere göz kırpmayı seviyor. İlk kitabından itibaren polisiye, casusluk, korku ve fantastik gibi türlerde eserler vermesi de bundan. Mesela, Bölge Bir’de, zombi anlatılarına yeni bir yorum getiriyor, Whitehead. Yazar, bir söyleşisinde, Bölge Bir’de daha çok insanların içindeki kötülüğü betimlemeye çalıştığını söylese de herkesin zombileşme potansiyelini, bu potansiyelin dönüştürücü etkisini gözler önüne seriyor. Bunu da zombi anlatılarındaki farklı politik düzeyleri ve klişeleri dengeli bir mizahi üslupla harmanlayarak başarıyor. Whitehead, zombi anlatılarındaki muhafazakâr korkuyu (ötekinin dokunuşu, alt sınıfların istilası vesaire) beslemek, yani aynayı dışarıya tutup eleştiri oklarını başkasına yöneltmek yerine kişinin kendi içine dönüp kendi karanlığıyla yüzleşmesi gerektiğini vurguluyor, Bölge Bir’de. Salgın öncesi yaşamla kurulan bağ, aslında hastalığın dışarıdan gelmediğini anlamamızı sağlıyor. Bölge Bir, görmezden geldiğimiz, bastırarak yok saydığımız, sorgusuz sualsiz kabullendiğimiz binlerce şeyin bizi leşlere dönüştürdüğünü anlatan ve türsel sınırları ihlal eden güçlü bir roman olarak dikkat çekiyor. Arkasından gelen Yeraltı Demiryolu ise insanlık tarihinin en aşağılık, vahşi ve dolayımsız ilkel birikim ve iktidar uygulamalarından biri olan köleciliği fantastik bir kurguyla anlatan bir roman. Gerçi fantastiğin sadece küçük bir enstrüman olarak kullanıldığını belirtmeliyiz. Kitap adını kölelerin ABD’nin güney eyaletlerinden kuzeye kaçış hattından alıyor. Whitehead’in yegâne fantastik enstrümanı bu demiryolunun gerçekten var olduğunu varsayması. Bunun dışında gerçekçi bir şekilde köleliğin sorgulandığı bir eserle karşılaşıyor okuyucu. Köleciliğe dair hikâyelerde Batı uygarlığı, ilkel birikim ile köle emeğinin ilişkisini gizlemek için özel bir çaba sarf etti. Köleliği anlatan kurmaca eserlerin çoğunluğu içeriği vahşileştirerek gaddarlığı sömürmeyi, gerçek toplumsal ilişkileri açığa çıkarmaya tercih ettiler. Çok az sayıda edebi ve edebiyat dışı eser köleciliği bir bütün olarak ele almayı başarabildi. Yeraltı Demiryolu da Güney’deki plantasyonlarda yaşayan Cora’nın kaçış macerasını anlatırken köleliğin farklı etki alanlarını masaya yatıran önemli bir eser olarak dikkat çekiyor. İnsan Acımasızlığının Sınırsızlığı Whitehead, gerçekçi bir plantasyon betimlemesi yaratmak için kölelerin kendi aralarındaki ilişkilere odaklanarak başlıyor işe. İkinci, hatta üçüncü köle kuşağının doğuştan köle oluşunun üzerinde duruyor. Doğuştan köle olma durumu, onların yaşadığı dünyayı kabullenmeleri ve uygun telafi mekanizmaları yaratmaları konularında eğitici bir süreçten geçmelerini sağlıyor. Kaçmayı, isyan etmeyi ya da başka bir yaşamın hayalini kurmayı engelleyen tahakküm yöntemleri bir bir anlatılıyor romanda. Aynı zamanda insanlar arası ilişkilerde hiyerarşinin oluşumundan da bahsediyor, Whitehead. Bu ilişkilerin romantize edilmeden anlatılması, iyi ve kötü mefhumları arasındaki ayrımın tümüyle kaybolduğu bir dünyanın betimlenmesini kolaylaştırıyor. Plantasyon yaşamı da Cora’nın gittiği yerlerde gördükleri de daha sonra tüm dünyayı savaşla egemenliği altına alacak bir ülkenin nasıl bir ölüm politikasıyla ayakları üzerine doğrulduğunu gösteriyor. Kölecilikle ilgili bu bakış açısı aynı zamanda modern felaketleri anlamamızı da sağlıyor. Achille Mbembe, “Modern terörün yükselişine ilişkin her türlü tarihsel muhasebe, biyopolitik tecrübenin ilk örneklerinden biri olarak kabul edilmesi mümkün olan köleliği de hesaba katmak zorundadır”, derken tam bu duruma dikkat çeker. Nazizm ile en yüksek noktasına ulaştığı düşünülen modern savaş ve devlet terörünün ilk örnekleri, Nazi Almanya’sını aratmayacak ölçülerde deneyimlenmişti sömürgelerde. ABD için bu durum hem yerli halkların imhası hem de köle emeğinin insafsızca kullanımıyla karakterize oluyordu. Whitehead, köleciliğe dair farklı yaklaşımları ele alırken beyaz adamın dünyanın geri kalanını nasıl tahakkümü altına aldığını, egemenliğin farklı biçimlerini nasıl hayata geçirdiğini anlatıyor Yeraltı Demiryolu’nda. İster medenileştirme görüntüsü altına girsin ister ücretli bir hâl alsın, ABD’de emekçilere yönelik düşmanlığın nasıl derinlemesine yerleştiğini okuyoruz roman boyunca. Whitehead, ilkel birikim sürecinde ABD’nin üst sınıflarının halkları nasıl bir boyunduruğa mahkûm ettiğini anlatmayı da başarıyor. Yeraltı Demiryolu’nu iyi bir roman yapan şey, konuya sadece geniş bir açıdan değil derinlemesine de bakılması. Whitehead, karakterlerinin bireyselliklerinin toplumsal anlamda nasıl belirlendiğini, iktidar tarafından sakatlanmış benliğin kendini inatla nasıl yeniden inşa ettiğini anlatmayı tasarlamış ve bunu da büyük oranda başarmış. Dünya tarihinin en büyük vahşetini, duygu sömürüsünden uzak bir dille anlatması da kölelerin birbirleri arasındaki ilişkilerin egemen olan tarafından nasıl belirlendiğini göstermesi de bu yüzden. Whitehead, Yeraltı Demiryolu’nda, insan acımasızlığının pervasızlığını ve sınırsızlığını gözler önüne seriyor. Gerçekçiliğe Zorunlu Dönüş Whaitehead, Nickel Çocukları’nda Yeraltı Demiryolu’nun ana temasını takip ediyor. Ama bu sefer ne korku ne de fantastik ögeler yardıma çağırılmış. Whitehead, konunun yeterince güçlü olduğunu düşünerek gerçekçi bir anlatı kurmayı tercih etmiş. ABD’de yerleşik hale gelmiş ırkçılığın vahşetini günümüze kadar nasıl sürdürdüğünü anlatan kitap Florida’da 2011’e kadar varlığını sürdürmüş Florida Erkek Islahevi’nin kurmaca versiyonunda geçiyor. 1900’lerden başlayıp 2011’e kadar açık kalmış bu kurum taciz, dayak, tecavüz ve cinayetin hüküm sürdüğü bir cehennem olarak görülüyordu. Son on yılda yapılan araştırmalarda okul içinde toplu mezarlara ulaşıldığı ve yüzden fazla çocuğun öldürüldüğü rapor edilmişti. Siyah ve beyaz çocukların ayrı kampüslerde tutulduğu kurumda, ırkçılık sistematik bir şekilde devam ettirilmiş, siyahi çocuklara ve gençlere topluma kazandırma bahanesiyle açıkça zulmedilmişti. Islahevi, neredeyse yüz yıl boyunca köle plantasyonlarının devamı gibi işletilmeye devam etmişti. Nickel Çocukları, 1960’larda bu ıslahevinde kalmış iki çocuğun hayatına odaklanıyor. Çalışkanlığı, olgunluğu ve idealistliğiyle göze çarpan Elwood Curtis, işlemediği bir suç yüzünden Nickel Islahevi’ne atılır. Elwood, doğrucu Davutluğu, kararlılığı ile ayakta kalmaya çalışırken en yakın yardımcısı ıslahevinin gediklisi Turner olacaktır. Whitehead, kurum içinde yapılan ayrımcılığı da genel anlamda ıslahevlerinde yaşanan zulümlere de dikkat çekiyor kitap boyunca. Bu açıdan bakıldığında romanın belgesel niteliğinin ağır bastığı söylenebilir. Fakat, Whitehead’in önceki kitaplarından aşina olduğumuz, perspektif çoğullaşması Nickel Çocukları’nda da gerçekleşiyor. Islahevinin müdüründen gardiyanlarına, doktorundan sıradan çalışanlarına kadar herkesin dahil olduğu kurumsal şiddetin betimlemesiyle yetinmiyor, Whitehead. Islahevi içerisinde ezilenlerin kendi aralarında oluşan hiyerarşi ve baskı mekanizmalarını da ıslahevi dışında yerleşikleşmiş tahakküm ilişkilerini de açığa çıkarıyor. Nickel Çocukları, her ne kadar ırkçı vahşeti anlatsa da günümüzün liberal toplumlarının iki yüzlülüğünü göstermekten çekinmeyen bir roman. Dahası, Nickel Çocukları’nı okurken ırkçı ve muhafazakâr olanla demokrat kılığına girmiş liberal olan arasında bir farkın olmadığını hissediyorsunuz. Whitehead’in derdi sadece ayrımcılığı şiddetle birleştirenlerle değil. Demokrat rolü yapan, etno santrikliğini hoşgörü balonuyla gizleyenlerle de. Turner’a söyletilen şu cümleler de kapitalizmin iki yüzünün sanıldığının aksine birbirine uzak olmadığını göstermesi açısından önemli: “İnsanların neyi neden yaptığını bilemezsin. Eskiden dışarının dışarısı olduğunu, buradayken de burada olduğumu sanıyordum. Nickel’de herkesin farklı olduğunu ve buradayken bu hale geldiklerini sanıyordum. Spencer ve diğerleri… belki dışarıda, özgür dünyada iyi insanlardı. Gülümsüyorlardı. Çocuklarına iyi davranıyorlardı… Ama dışarı çıkıp döndükten sonra anladım. Burada insanları değiştiren bir şey yok. Burası ve dışarısı aynı, sadece burada kimse rol yapmak zorunda değil.” Aslında Whitehead, farklı türleri, biçimleri göreve çağırsa da aynı insanlık durumunu takip etmeyi ısrarla sürdüren bir yazar. Tüm kitaplarında insanın içindeki kötülükle yüzleşmesi gerektiğini inatla vurguluyor. Fakat bu kötülüğü sadece bireyin suçu olarak görmüyor. İnsanların benliğinin kurumsallaşmış, kültürel kodlarını oluşturmuş, toplumsal olarak onaylanmış egemenlik biçimleri tarafından belirlendiği ve sakatlandığını; eğer bir gelecekten bahsedilecekse bu kurumların, kodların ve egemenlik biçimlerinin parçalanması gerektiğini anlatıyor romanlarında. Son dönemin en dikkat çekici yazarlarından birisi olması da bundan. BÖLGE BİR Colson Whitehead Siren Yayınları, 2014 Çevirmen: Algan Sezgintüredi 280 s. YERALTI DEMİRYOLU Colson Whitehead Siren Yayınları, 2017 Çevirmen: Begüm Kovulmaz 334 s. NICKEL ÇOCUKLARI Colson Whitehead Siren Yayınları, 2019 Çevirmen: Begüm Kovulmaz 216 s. Not: Okuduğunuz bu değerlendirme Kitap Eki dergisinin Ocak 2020 tarihli 1. sayısında daha önce yayımlanmış yazının gözden geçirilmiş halidir.
- 2021'de Mevsim Yenice'nin en sevdiği kitaplar
Mevsim Yenice, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı. Bahar Karları, Yukio Mişima: Japonya’nın yirminci yüzyılını, batılılaşmayı bir aşk hikayesi üzerinden anlatan harika bir roman Bahar Karları. Mişima’nın kendi için “varoluş meselesi” olan bir konuyu, bu kadar dışına çıkarak, öfkeli olmasına rağmen incelikle, tüm kırılganlığıyla anlatması hayranlık uyandırıcı. Kendime Notlar, Emilie Pine : Çok çarpıcı, okurken insanı parçalara bölen, sarsan bir kitaptı Kendime Notlar. Yazarın kendi gençliğine söylemek istediklerini bizimle paylaştığı şu bölüm için bile okunmaya değeceğini düşünüyorum: "Son olarak zamanda yolculuk edemediğim için yazıyorum. Uzun zaman boyunca 1990'lara dönmek, itirazlarına ve "iyi" olduğunu söylemesine aldırış etmeden kendi gençliğime, ihtiyaç duyduğu gibi sıkı sıkı sarılmak istiyordum. Çünkü ona ne diyeceğimi biliyorum. Onu kucaklar ve yalnız olduğunu, kendisini kaybolmuş hissettiğini, değersiz hissettiğini bildiğimi söylerdim. Sonra, ona ben olmadığı için ve ben olduğu için bazı özellikleri olduğunu, olağanüstü bir yanı, sevilmeye değer bir yanı, özel bir yanı, güzel bir yanı, hassas bir yanı, güçlü bir yanı, mücadele etmeye değer bir yanı olduğunu söyleyip güven verirdim." Julia ve Bazuka, Anna Kavan: Okurken hemen her öyküde kendimden izler bulmanın şaşkınlığıyla gülümsedim, kızdım bazen de incindim. Bazı öykülerden sonra kitabı kapatıp kendimi evden dışarı atmam gerekti. Bazılarının sayfa kenarlarına öyküde çarpıldığım cümleleri istemsizce el yazımla yazdım. 'Bir Ziyaret' isimli öyküyü defalarca okuyup bir kısmını ezberlemek durumunda kaldım. Eve gelen arkadaşlara kitabı gösterip durdum hatta bazılarına zorla öyküleri okuttum. Son 3 öyküyü uzun süre bu kadar seveceğim bir kitap bulamazsam diye korkup sonraya bıraktım. Muhteşem öyküler okumak isteyenler kaçırmasın. Miras, Vigdis Hjorth: Aile bir bataklıktır, diye tekrarlayıp durdum okurken. Anormal olanı normalmiş gibi benimsediğin, kendin olarak asla var olamadığın ama onlarsız da bir bütün olarak hissedemediğin, o bataklığı özlediğin, değer görmeye, görülmeye umutsuzca muhtaç olduğun yer: aile. Ve Vigdis Hjorth öyle net, öyle vurucu anlatmış ki aile olmayı, okurken sarsılmaktan, kızmaktan, incinmekten koruyamadım kendimi.
- Kappaların ülkesine masalsı bir yolculuk
Ryūnosuke Akutagava, intiharından kısa süre önce kaleme aldığı Kappa adlı kitabında, kendisine musallat olan halüsinasyonları, sanrıları ve bu dünyaya artık ne denli güçlükle tahammül ettiğini de gözler önüne seriyor. Japonya'da bir akıl hastanesinde yaşayan 23 numaralı hasta, pullu, kaygan derili, çocuk boyutlarında, sivri gagalı ve kaplan benzeri suratlı Kappaların ülkesine yaptığı masalsı yolculuğu ziyaretçileriyle paylaşıyor. Kaza sonucu düştüğü tuhaf ülkede sıkışıp kalan hasta, yaşadığı gerçeküstü deneyimleri, iki dünya arasındaki herhangi bir noktaya bir türlü yerleştiremediği zihninin süzgecinden geçirip anlatıyor. Japonya'nın en önemli yazarlarından Ryūnosuke Akutagawa'nın edebi sınıflandırmalara meydan okuyan, hayal ve gerçeğin iç içe geçtiği öyküsü Kappa, Japon toplumuna getirdiği akıl dolu eleştirilerle göz kamaştırıcı bir hiciv klasiğine dönüşüyor. Yazar, intiharından kısa süre önce kaleme aldığı bu öyküde kendisine musallat olan halüsinasyonları, sanrıları ve bu dünyaya artık ne denli güçlükle tahammül ettiğini de gözler önüne seriyor. Ryūnosuke Akutagava, Japonya'nın Taişo Döneminde aktif olan Japon bir yazar. "Japon kısa hikâyeciliğinin babası" olarak kabul edilir ki Japon edebiyatının kayda değer ödüllerinden olan Akutagava Ödülü onun adını taşımaktadır. KAPPA Ryunosuke Akutagava Alfa Yayınları, 2021 Çeviri: Oğuz Baykara 96 s.
- 2021'de Seda Akipek'in en sevdiği kitaplar
Seda Akipek, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı. Öykü 2021 yılında okuduğuma memnun olduğum öykü kitapları şöyleydi: Muhtelif Evhamlar Kitabı // Ömür İklim Demir // YKY Rıfat Bey Neden Kaşınıyor // Aziz Nesin // Nesin Belki Bir Gün Uçarız // Aylin Balboa // İletişim Deli Bal – Kanatları Ölü Açıklığında // Pelin Buzluk // İletişim Karahindiba // Sinan Sülün // Sel Sabitâlem Mahallesi // Eyüp Aygün Tayşir // İletişim İçeri Girmez miydiniz? // Neslihan Önderoğlu // Alakarga Bitirgen // Figen Şakacı // Everest Kadın Düşmanlığı Üstüne Küçük Öyküler // Patricia Highsmith (çev. Nihal Yeğinobalı) // Can Piyango ve Diğer Öyküler // Shirley Jackson (çev. Berrak Göçer) // Siren Okuduklarım arasında en sevdiğim öykü kitabı Shirley Jackson’ın Piyango ve Diğer Öyküler’i. Her öykünün kendine özgü karanlığı okuru âdeta bir sonraki öyküye hazırlıyor, çabasız yalınlıktaki anlatım ortak ritmi belirliyor. Yine de son öyküyü, o meşhur öyküyü okurken başıma gelecekleri tahayyül edemedim! Kitaplığımın “yine okurum” rafında duruyor. Roman 2021 yılında okuduğuma memnun olduğum romanlarsa: Kapak Kızı // Ayfer Tunç // Can Bütün Bir Ömür // Robert Seethaler (çev. Feza Şişman) // Timaş Günden Kalanlar // Kazuo İshiguro (çev. Şebnem Susam-Saraeva) // YKY Kılavuz // Bilge Karasu // Metis Miras // Vigdis Hjorth (çev. Dilek Başak) // Siren Diğerleri // Mahir Ünsal Eriş //Karakarga Sür Pulluğunu Ölülerin Kemikleri Üzerinde // Olga Tokarczuk (çev. Neşe Taluy Yüce) // Timaş Olive Kitteridge // Elizabeth Strout // Scribner (Türkçesi: Kül Mevsimi // Pegasus) Olive, Again // Elizabeth Strout // Scribner Ve en sevdiklerim Elizabeth Strout’un tek başına ayakta durabilen öykülerden mütevellit romanları Olive Kitteridge ile Olive, Again. Bu romanlarda Maine’in Crosby kasabasında yaşayan insanların hikâyelerini okuyoruz, kasaba sakinlerinin sıradan hayatlarına kaçınılmaz biçimde dahil olan Olive’e her hikâyede mutlaka rastlıyoruz. Olive, artık sona yaklaşan yaşamının yarıda kalmış iç çekişlerine rağmen “daha ölmedim” dercesine karşılıyor önüne her çıkanı, okuru da peşinden sürüklüyor ve okur kitapları bitirdiğinde “hangi kurmaca karakterle yemeğe çıkardınız” benzeri farazi sorulara verdiği yanıtı güncellerken buluyor kendini. Sade anlatımı, incelikli tasviri, tanıdık kıyametleri, derin karakterleriyle zihnime kazınan Strout’un diğer kitapları 2022 okuma listemde...
- "Wittgenstein'ı, Sartre'ı boş verin; 20. yüzyılın büyük düşünürü Snoopy'dir."
Dünya çapında 75 ülkede, 21 dilde yayımlanmış Peanuts serisi, şimdi "Hayat", "Aşk" ve "Arkadaşlık" temalarıyla Türkçede; "Başarı", "Okul" ve "Aile" ise yolda! Charlie Brown, Snoopy, Patty, Lucy, Marcie ve diğerleri, en dikenli konuları küçük, komik ve bazen huysuz birer bilge gibi ele alıyor; kimi zaman gözümüzün önünde duran ama fark etmediğimiz gerçekleri bize hatırlatıyorlar. Dünya çapında 75 ülkede, 21 dilde yayımlanmış Peanuts serisi, şimdi "Hayat", "Aşk" ve "Arkadaşlık" temalarıyla Türkçede; "Başarı", "Okul" ve "Aile" ise yolda! Charles M. Schulz, 26 Kasım 1922'de Minneapolis'te doğdu. İkinci Dünya Savaşı esnasında Amerikan ordusunda görev yaptı. 1945 yılında Minneapolis'e döndü ve 1947'den itibaren düzenli olarak karikatür çizmeye başladı. Bu yıllarda çizdiği Li'l Folks kareleri, Peanuts'ın ilk taslakları olarak görülebilir. Schulz'un 1950 yılında çizmeye başladığı Peanuts, 50 yılda 17.897 bantlık bir seriye dönüştü; dünya çapında 75 ülkede, 21 dilde, 2.600'den fazla gazetede yayımlandı ve daha sonra kitaplaştırıldı. Çizgileriyle Charlie Brown ve Snoopy başta olmak üzere unutulmaz karakterlere hayat veren Schulz, 12 Şubat 2000'de öldü. Hayat Dediğin Nedir, Charlie Brown? Çizer: Charles M. Schulz Mundi Kitap Çeviri: Berna Sirmen Tür: Çizgi 128 s. Aşk Dediğin Nedir, Charlie Brown? Çizer: Charles M. Schulz Mundi Kitap Çeviri: Cem Akaş Tür: Çizgi 128 s. Arkadaşlık Dediğin Nedir, Charlie Brown? Çizer: Charles M. Schulz Mundi Kitap Çeviri: Selim Bektaş Tür: Çizgi 128 s.















