top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5404 sonuç bulundu

  • Yaratıcılık Ritüelleri 57 Müge İplikçi: "En büyük kucaklayıcının doğa olduğuna inanmışımdır hep."

    "Yazı siz ve iç sesinizdir. İç sesiniz size 'hadi' demeden hiçbir yere gidemezsiniz." Edebiyatçıların yazma deneyimlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri'nde Semrin Şahin'in bu haftaki konuğu Müge İplikçi. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an”a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Akışta ve anda kalmak dediğiniz kavram, yaşamda ve nefeste kalmak olarak algıladığım bir ritüel. Sizi ve kafanızı başka yerlere sürükleyebilecek bir sürü nokta varken, evet, anda kalmak, yapılacak işte kalmak, bu noktada akışta kalmak, nefeste, yazıda, yazında kalmak, kısaca zihninizle “kalmak” çok önemli ve kıymetli. Giderek bunu daha çok fark ediyorum. Bu açıdan günlük tutmama gerek yok ama bir nevi günlük tutma sayılabilecek ve sözünü ettiğim akışta kalabileceğim ritüellerim var. Bunların başında da bir çöp kutusu haline gelmiş düşünce yumaklarını kendimden uzaklaştırabilmek geliyor! Yani kafam karışıkken, ruhum üzgünken, oynak dalgalar arasında kendime bir yol çizmeye çalışırken ne yaşayabiliyorum ne nefes alabiliyorum ne de yazı yazabiliyorum. Bunlardan arınabilmek için uzun yürüyüşlere çıkarım ve o yürüyüşlerde hiçbir şey düşünmem. Mümkünse bu yürüyüşleri sabahın çok erken saatlerinde, şehirde bile çok az insanın olduğu zamanlarda yaparım. Gidip ağaç gövdelerine yaslanırım, onlarla birlikte nefes alıp vermeye çalışırım. Denize anlatırım içimdeki dertleri ve kederi. En büyük kucaklayıcının doğa olduğuna inanmışımdır hep. Bu yaşımda da doğa her zaman beni o tuhaf şefkatiyle kucaklar. Özellikle o insansız sabah saatlerinde bana “merak etme” der. İşte bu “merak etme” kavşağı, beni bilgisayarın başına ya da defterimin başına oturtabilecek bir tetikleyicidir. Kafam rahat ve dinginken “artık” başlayabileceğimi bilirim. Belki de çoktan başlamışımdır! Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Ben de hemen her yazar gibi yaratım noktasında tıkanıklıklar yaşadım, yaşamaktayım. Bunun son nefesimi verinceye kadar peşimi bırakmayacağını biliyorum. Çünkü bir yazarın beyninin üç aşağı beş yukarı nasıl işleyebileceğini, nerelere takılabileceğini artık deneyimlemiş bulunuyorum. En ummadık anda o uçurumun içine yuvarlanabilirsiniz. Üstelik yuvarlanırken de bunun öyle bir yuvarlanış olmadığını düşünebilirsiniz. Ama boştur ve siz bir süre sonra felçli bir beyne, felçli bir ele dönüşürsünüz. Ama şunu da bilmek önemlidir: Madem bu yola çıktınız, bunlara da katlanacaksınız. Çünkü bu da geçecektir. “Bu da geçer” lafı hakikaten burada da kendini gösterir. Yazar bloğu denilen o bloğu en fazla yurtdışındayken, Kaf Dağı yazma sürecinde yaşadım. Sonra farklı kitapların öncesinde de bunu yaşadım. Yeni çıkacak kitabımın öncesinde de buna benzer bir bloğu hissettim. Dokunaklı bir bloktu, dokunaklı bir tıkanıklıktı ama söz konusu tıkanıklığın hafiflediğini düşünüyorum artık. Bu tıkanmayı aşmak için yapılabilecek en iyi şey, kanımca kendinizi akışa bırakmanız ve bunun geçici olduğuna inanmanız. Kaf Dağı’nı yazamama sürecinde kendimle çok inatlaştım ama hiçbir şey değişmedi. O tıkanıklık kendi ritmi içinde hafifleyinceye kadar yakamı bırakmadı ve sonra buharlaştı. Ne zamana kadar? Yeni tıkanıklıklara kadar. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Yaratıcı çalışmalar yaparken tabii ki engellerle karşılaştım ama sözünü ettiğiniz zamansal sorunları geçmişte çözdüğüme inanıyorum. Bu, oğlumun doğumuyla beni buluşturan bir şeydi. Çok az zamanım vardı. Üniversitede çok yoğun çalışıyordum, uykusuz geceler geçiriyordum. Ama baktığınızda o dönem en fazla öykü yazdığım dönem… Öykünün “kısa” olması anlamında bunu söylüyorum, oturup kalkmaca şeklinde. Bu, kendime verdiğim bir soluklanmaydı, öyle düşünmüştüm: “Şimdi rahatlayacaksın ve yazacaksın.” Ve gerçekten de işe yaradı. Zamanı kullanmayı o dönemde öğrenmeye başladım ve sonraki yıllarda çok işime yaradı. Yazar bloğu gibi büyük tıkanıklıklarda, yukarda sözünü ettiğim gibi onu akışa bırakmak en elzem olanıdır. Dışarıdan sizi destekleyenler olabilir tabii; bu anlamda onlara da minnettarım. Ama yazı siz ve iç sesinizdir. İç sesiniz size “hadi” demeden hiçbir yere gidemezsiniz. Dolayısıyla dış etkenler bir uyarıcıdır, bir tetikleyicidir. Ama iç sesiniz yoksa, iç sesiniz sizi o noktada bırakmışsa, yapacağınız tek şey onu beklemektir. Küçük ritüeller tabii ki bende de mevcut. Mesela bilgisayarımla değil de el yazısıyla çok sevdiğim defterlerime, not defterlerime karalamalar yapar, sonra onları bilgisayara geçerim. O notları alırken de metroda, yolda, bankta, her yerde kendimi ofisimdeymişim gibi hissederim. Yani sanki çalışmıyormuş gibi yapıp aslında beyni uyarmaktır bu. Dediğim gibi, küçük yazılarda, öykülerde, makalelerde çok işe yarayan bir yöntemdir önceden not alarak çalışmak.  Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız?  Yazmaya başladığım dönemdeki duygularımda elbette bugüne kıyasla değişiklik var. Çok daha naiftim. Yazmak benim için çok daha büyüleyici bir şeydi. Şimdi ise birazcık zanaatkâr olduğumu düşünüyorum. Bu hem sevindirici hem de değil. Çünkü o ilk başlardaki deli heyecan artık kalbimi titretmiyor. Ama her biten yazıda çok benzer bir duygu yaşadığımı söyleyebilirim: “Yaşamın kaosundan bir küçük zerre daha kopardın kızım.” Bu cümle ya da buna benzer cümleler beni hiç bırakmadı. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Ben sabahçı bir yazarım. Sabah beş ila sekiz arası benim en yaratıcı olduğum zaman dilimidir. Bütün kitaplarımı üç aşağı beş yukarı bu saatlerde yazmışımdır. Ama bir de büyüleyici çay saatleri vardır; yani ikindi saatleri. O saatlerde de çok keyifli yazılar kaleme aldığımı, yeni düşüncelerle harmanlandığımı bilirim. Yazma rutinim… Yazma rutinim, yazamasam da masa başında oturmaktır. Yazmaya dair yegâne rutinim budur. Yazarken elimin altında tuttuğum kitaplar tabii var ama onlar kendilerini, daha çok, bir deneme ya da bir makale yazarken hatırlatır! Onlardan fazlasıyla yararlanırım. Akademisyenlik ruhu diyebiliriz buna. Öte yandan yaratıcı yazarlık noktasında zaten o kitaplar okunmuştur, cümlelerin altı çizilmiştir, paragraflar bende mevcuttur. O dönemde kitaplarla değil, o paragraflarla ve hayali hedefleriyle haşır neşir olurum. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…)  var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Ben yazmış olsaydım dediğim birçok yapıt var. Bunların başında Yüzyıllık Yalnızlık geliyor. Mrs. Dalloway’i de çok seviyorum. Orhan Pamuk’un Beyaz Kale’sini ilk okuduğumda bunu kendisine de söylemiştim: “Bu kitabı yazmayı çok isterdim.” Bir Düğün Gecesi’ni okuduğumda (o zaman on dört-on beş yaşındaydım) aynı duyguları yaşadım. Pınar Kür’ün Yarın Yarın’ını bitirdikten sonra da benzeri duygulara kapıldığımı söyleyebilirim. Tabii çok var; bunlar şu an aklıma gelenler.

  • Üsküdar’da kendi şahsına münhasır sıcak ve samimi  bir mekan…

    Seda Aksoy Evren, Litera Edebiyat için bağımsız kitapçılarla yaptığı söyleşilere, KendisiBir ile  devam ediyor. KendisiBir için sadece bir kitapçı dememiz doğru olmaz.  KendisiBir hem kitapçı, hem tiyatro alanı, hem bir kafe. “Kendi halinde bir habitat oluşturmuş mekân” olarak tanımlanan KendisiBir’in kapıları üreten ve kendini geliştiren misafirlere her zaman açık.  “Müdavim kültürünün insan ruhunda bıraktığı etkiyi” önemseyen sevgili Çağla Türer ile  “KendisiBir ” hakkında konuştuk.  Kuruluş hikayenizi duymayı çok isteriz. “Kendisibir mekan” fikri benim için net bir zamana bağlı olan bir hayal değil; uzun yıllar boyunca kitap kurcalamalarının, yazma deneyimlerinin ve atölye/sahne buluşmalarının etrafında gezinmenin bir sonucu aslında.  Okumak, yazmak ve paylaşmak hep vardı; ama bunları bir mekânda bir araya getirme arzusu, İstanbul’da bağımsız ve nefes aldıran alanların azaldığını hissettiğim günlerde güçlendi. 2018 yılında ilk kurulduğunda çocuk edebiyatı öncülüğünde bir yayınevi olmanın yanısıra halihazırda yaptığım felsefe ve sanat atölyelerinin, tiyatronun, kitap kulüplerinin  buluşma mekanı olmasını istemiştim. Bu yedi küsur yılda, pandemiler, gündemler, depremler ile hedeflerinden çok uzaklaşmasa da yayıncılığı askıda bekletmek zorunda kalmış bir işletme olarak hayatına devam ediyor diyebilirim. Yayın dünyasına katılmak için “o en doğru anı” hala bekliyorum. "Kendisibir mekan" adının en çok hangi özelliği ile hatırlanmasını istersiniz? “Kendisibir” kelimesi kişisel bir daveti de içinde barındırıyor: Buraya gelen herkes kendi varlığıyla mekânı tamamlıyor. “Kendisibir mekan” sadece raflardaki kitaplarla ya da menüdeki kahvelerle değil, gelenlerin sohbetiyle, dokunuşuyla, varlığıyla yaşayan bir yer. Adının, bu çoğulluğu ve kişisel deneyime açılan kapıyı hatırlatmasını isterim. Müdavim kültürünün insan ruhunda bıraktığı etkiyi de hissederek tabi.  Türkiye'de bu tarz bağımsız bir kitapçı yaratmak gibi iddialı bir işe girişmenin ne gibi zorluklarını yaşıyorsunuz? En başta sürdürülebilirlik meselesi var. Kitap, Türkiye’de lüks sayılmaya başlamışken, kitap merkezli bir mekân açmak ticaretin zorlu pek çok alanı gibi cesaret istiyor. Kira ve maliyetler sürekli artıyor, okuma alışkanlıkları değişiyor, ekonomik koşullar daralıyor. Bunun yanında bağımsız kalmak, büyük yayınevlerinin dayattığı ticari dengelerden uzak durmak da ayrı bir çaba gerektiriyor. Ama bütün bu zorlukların içinde, gelen bir okurun raftan aldığı bir kitabı sevinçle keşfetmesi ya da etkinliklerimizde yeni bir dostluk kurulması her şeye değiyor. Zaten tam da bu küçük ama yoğun anlar için yaşıyor burası. Mekanınızda bir hafta nasıl geçiyor? Bize anlatır mısınız? Bir haftamızın ritmi kitap ve kahveyle atıyor. Sabahları mekânı açtığımızda önce kahve kokusu doluyor içeriye, ardından kitap raflarının arasında dolaşan meraklı adımlar. Hafta içi daha çok müdevimlerimizin masaları doldurduğu ve  kendisibir kitap raflarında yeni gelenleri kurcaladığı saatler ile geçiyor. Akşamları da komşularımızın iş çıkışı uğradığı bir mahalle mekanı olduğumuzu söylemek daha doğru olacaktır. Bazı akşamlar  kültür buluşmaları, sanat atölyeleri ile dolu oluyor.  Hafta sonu ise semt dışından ziyarete gelen müdavimler ve bizi yeni keşfeden  ailelerle geçiyor. Çocuk kitapları seçkimizde ilk günden beri özenli, yığma bir siparişi değil, yayınevleriyle tek tek iletişimde olarak edebi niteliği güçlü kitapları arıyor, buluyor ve bulunduruyoruz. Mahalleli gençler kitap seçiyor, kimi sadece kahvesini alıp çıkıyor, kimi saatlerce oturup işini ev konforunda kendisibir müzik seçkisi eşliğinde yapıyor. Zaman zaman şiir okumaları, tek kişilik gösteriler ya da müzikli akşamlar ekleniyor bu ritme. Yani bir hafta, her seferinde farklı bir hikâye ile geçiyor.  Çocuklara okuma alışkanlığı öğretmek isteyenlere tavsiyelerinizi alabilir miyiz? Çocuklara okuma alışkanlığı kazandırmanın yolu, onlara “okuyun” demekten değil, birlikte okumaktan geçiyor. Kitapların zorunlu bir ödev değil, bir oyun, bir yolculuk olabileceğini hissettirmek çok önemli. Çocuğun ilgisini çeken konulardan başlamak, onun seçmesine izin vermek, birlikte sesli okumalar yapmak büyük fark yaratıyor. Ve en önemlisi, çocukların evde anne babasını kitap okurken görmesi. Kitap evin içinde görünür oldukça, çocuk için de hayatın doğal bir parçası oluyor.

  • Cihangir'de bir İngiliz gülü

    Nilay Kaya bu ay, Virginia Woolf ile yaşadığı ilişkinin getirdiği popülaritenin kurbanı olmuş, yazarlığı ve şairliği gölgede kalmış bir edebiyatçının, Vita Sackville-West’in izini sürüyor. Nilay Kaya’nın incelemesini Litera Edebiyat için özel olarak Türkçeleştirdiği bir şiirle birlikte yayınlıyoruz. Virginia Woolf'la birbirlerine yazdıkları mektuplarla, aralarındaki dostluk, aşk ve erotizmle; Woolf'un Orlando  adlı romanının kahramanına bir nevi rol model olmasıyla, biseksüelliği, açık evliliği gibi konularla edebiyatın magazin kulvarının her daim çekici isimlerinden biridir Vita Sackville-West. Bu yazı bu konulara dair olmayacaktır. Vita Sackville-West (1892-1962), en bilinenleri The Edwardians (1930) ve All Passion Spent (1931) olmak üzere on üç roman yazdı. Tiyatro, anı, günlük, mektup, gazete yazıları gibi farklı türlerde eserlere imza attı. 2017'de yapılan bir keşif sayesinde çocuk okuyucuları da ihmal etmediği anlaşıldı. 1922'de yazdığı A Note of Explanation , yakın zamanda Windsor Kalesi'ndeki Kraliçe Mary'nin oyuncak evinde keşfedildi. Oyuncak evde yaşayan ve zamanda yolculuk yapan bir perinin muzipliklerini ve tuhaflıklarını anlatan hikâye minyatür bir kitap formundadır. Ayrıca Sackville-West, Rainer Maria Rilke’nin Duino Ağıtları ’nı İngilizceye çevirdi; Aphra Behn, Jeanne D’Arc gibi isimlerin biyografilerini yazdı. Oldukça başarılı bir şairdi, The Land  (1926) ve The Garden  (1946) başta olmak üzere on tane şiir koleksiyonu vardır. Çok yetenekli bir bahçıvan ve bahçe tasarımcısıydı. 1930'da Kent'te, Elizabeth döneminden kalma bir şato olan Sissinghurst'ü yıkık dökük bir halde satın alıp kocası Harold Nicolson ile birlikte burayı yeniledi ve bugün National Trust'ın (İngiltere Ulusal Mirası) sıklıkla ziyaret edilen yerlerinden biri olan bahçesini yeniden yarattı. 1946-61 yılları arasında The Observer  için kır yaşamı ve bahçecilik hakkında yazılar kaleme aldı. Başta kendi aristokrat ailesinin atalardan kalma malikânesi olmak üzere, İngiliz kır evleri, bahçeleri ve kırsal hayat üzerine çok sayıda yazı ve rehber yazdı. Vita Sackville-West, 1913’te diplomat Harold Nicolson ile evlendikten sonra dünyaya açıldı. İran’a yaptığı iki seyahat,  Passenger to Teheran  (1926) ve Twelve Days  (1928) başlıklarıyla birer seyahatname anlatısına dönüştü. Gelelim, bu yazının asıl konusu olan, çiftin Türkiye yıllarına. Sackville-West ve Nicolson evliliklerinin ilk yılında kısa bir süre İstanbul'da yaşadılar. Nicolson İngiliz Büyükelçiliği'nde üçüncü sekreter olarak görev almıştı. Biyografi yazarı Matthew Dennison’a göre, Vita Sackville-West, “Konstantinopol’u çok sevdi. Ancak bir diplomat eşi olmanın görevleri ona çekici gelmiyordu. Kinayeli bir dille ifade ettiği gibi, ‘parlak genç diplomatın kusursuz ve kocasına tapan eşi’ rolünü ancak bu dönemde, isteksizce de olsa üstlenmeye çalıştı.” 1914 yazında hamile kalınca çift doğum için İngiltere'ye gitmeye karar verdi. Ancak aynı yılın Kasım ayında Osmanlı’nın Rusya’ya yönelik deniz saldırılarının ardından Britanya’nın Osmanlı İmparatorluğu’na savaş ilan etmesi, İstanbul’a geri dönüş ihtimalini ortadan kaldırdı. İstanbul’da geçirdiği kısa dönem, Vita Sackville-West için iki açıdan, bilhassa önemlidir. Birincisi, ilk gençlik yıllarından itibaren yazıyor olmasına rağmen yazarlık kariyerinin tam anlamıyla İstanbul ve ertesinde şekillenip ivme kazanmış olmasıdır. 1917’de yayımlanan Poems of West & East (Batı ve Doğu Şiirleri) İstanbul deneyiminin ürünüdür. İstanbul'un ona kattığı ikinci değer ise hayatı boyunca devam edecek olan bahçecilik tutkusudur. Vita Sackville-West ile Harold Nicolson'ın Cihangir'de yerleştikleri evin hayli bakımsız kalmış bir bahçesi vardır. Bu bahçe hem bahçecilik hem de şiir uğraşı açısından Sackville-West'in hayal gücünü tetikler. Bahçeye elini attığı gibi şiir de yazmaya başlar. Londra'daki Garden Museum'a (Bahçe Müzesi) Vita Sackville-West'in daha sonra yazdığı bahçe temalı şiirlerden birini hediye eden oğlu Nigel Nicolson, bugün sergilenmekte olan bu şiirin, onun yarattığı ilk bahçeye, Konstantinopolis'teki o bahçeye atıfta bulunduğunu söyler. "Türk güneşinin altında parıldayan bu bahçe; nar, ayva ve incir ağaçları, asmalar, güller ve yabani soğanlı bitkilerle doludur. Çin gülleri (Rosa banksiae) leylak çalılarına sarılmışken, siklamenler meyve ağaçlarının altında rengarenk kümeler oluşturmuşlardır." Vita Sackville-West, bütün bu detayları Ortaçağ duvar halılarını süsleyen yeşilliklere benzetir. Poems of West & East şiirlerinin "Constantinople" bölümü sekiz şiirden oluşur: "Dhji-han-ghir", "Léblébidji", "The Muezzin", "The Greek Han", "Yanghin Var", "Morning in Constantinople", "Retour en Songe" ve "Constantinople, March MCMX" başlıklı şiirlerdir bunlar. Şimdi bu bölümün ilk şiiri olan o meşhur bahçeye dair, Harold Nicolson'a ithaf edilen "Dhji-han-ghir"i Türkçeye çevirmeye çalışacağız, şiirin yorumunu sizlere bırakarak. CİHANGİR. H.N'ye. Yıllardır terk edilmiş, Bu vahşi bahçemiz, Harabesi yansımış Havuzlarına, metruk saatler boyunca. Kimseler aldırmamış güzelliğine Gelene dek bizler, —yabancılar, Gavurlar, Ve kimseler edinmemiş bir görev Müsrifçe açan çiçekleri karşısında. Kırık kuyular, çeşmeler vardı Belki yarım düzine, belki daha fazla, Ve denizin ötesinde, dağlar O uzak Bitinya kıyısında Maviydi mor ufukta Ve bembeyazdı giydikleri başlıklar, Ve ömrümüz boyunca asla Görünmemişti yaşam böylesine parlak! Ve serpildi meyve ağaçları bolluk içinde, Ayva, nar, asma, Güller zengin bir karmaşada Sarılmış leylaklara, Ve Banksia, o sarmaşık gülü, Sarı şarap gibi altın rengiyle Daha görkemli şimdi, daha derin mutlaka Seninle benim bu bahçede. Ve çimenlerdeki küçük parlak çiçekler, Siklamen, nergis, Ezilse de gelip geçenlerin ayakları altında, Sanki daha gür biter yeniden; Serin, gri incir ağacının gölgesinde Büyürler özgürce, Çimenlerde, İngiliz çayırlarında olduğu gibi, Bir İngiliz tepesinin yamacında. O vakit midir en güzeli, yalnız neyzenin Tuhaf minik nağmesiyle geçip gittiği, Ve müezzinin duaya çağırdığı Günde üç vakit Arapça efsunuyla: Bir kez günbatımı solduğunda, Bir kez parıl parıl öğle vakti, Ya da şafakta, güllerle gölgelenmiş, Ölmekte olan aya veda ettiği?

  • Eylül ayında Litera Edebiyat’ta en çok okunanlar

    Eylül  ayında Litera Edebiyat’ta en çok neler okundu? Okurların favorisi olan içerikleri listeledik! Eylül 2025'te en çok okunan öykü Öykü: Ateş Böcekleri "Demir kapının sürgüsü çekildi, uzun bir gıcırtı. Çocuklar sırayla indi; elleri kelepçeli, başları öne eğik. Boğazım düğümlendi, bağırmak istedim, sesim içime hapsoldu." Hülya Öztürk'ün öyküsünün tamamı burada . Eylül 2025'te en çok okunan inceleme Bir başyapıtın dramı: Ölü Canlar’ın doğumu, yakılışı ve efsanesi Nilüfer Kuzu, başyapıtı Ölü Canlar odağında, Gogol üzerine yazdı: "Gogol, insan ve yazar olarak mükemmelliğe ulaşmayı hedeflemiş ve yapıtıyla ülkesine kurtuluş yolunu göstermek için Tanrı tarafından seçildiğine inanmıştı. Sonuç olarak, hedeflediği amaca ulaşmak için kendisini fiziksel ve ruhsal açıdan yetersiz hisseden yazar, kusurlu bulduğu ikinci cildi ilk kez 1845’de, ikinci defa ise 1852 yılında ateşe vermiş ve son olaydan birkaç gün sonra vefat etmişti." Yazının tamamı burada . Eylül 2025'te en çok okunan ödül haberi 2025 Booker Prize Kısa Listesi açıklandı: Altı roman, altı farklı evren Dünyanın en saygın edebiyat ödüllerinden Booker Prize’ın 2025 kısa listesi açıklandı. Listede bir önceki ödül sahibi ve ilk kez aday gösterilen üç yazar yer alıyor. Haberin detayları burada . Eylül 2025'te en çok okunan söyleşi Yaratıcılık Ritüelleri 59 / Çiler İlhan: “Yazmak bir nevi hayat hırsızlığı” "Bazı günler, kitap yazmak anlamını kaybedecek gibi oluyor. Çareyi yine ve öncelikle köklenip sevgiye ve yazıya sığınmakta bulduğumdan, bir şekilde masamın başına dönüyorum." Semrin Şahin, yazarların yazım süreçlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri söyleşilerinde bu hafta Çiler İlhan’ı ağırlıyor. Söyleşinin tamamı burada . Eylül 2025'te en çok okunan yeni kitap haberi Dikkat çekici bir ilk roman: Par Dilek Bektaşoğlu’nun ilk romanı Par, insan bedeninde yürütülen içsel serüvenleri; doğayla, özgürlükle ve zamanla kurulan unuttuğumuz bağları incelikle işliyor. Sessizlikten yükselen bir ses gibi. Romanın detayları burada .

  • Yaratıcılık Ritüelleri 60 Barış Müstecaplıoğlu: "Her romanımı bir sonrakini daha da iyi yazabilme arzusuyla sorguluyorum."

    "Bugüne kadar milyonlarca kitap yazılmış, bunların yanına bir tane daha koyacaksam, kuru kalabalık etmemek adına o kitabın diğerlerinden bir farkı olmalı." Semrin Şahin, yazarların yazım süreçlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri söyleşilerinde bu hafta Barış Müstecaplıoğlu'nu ağırlıyor. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Yazmaya başlamadan önce düzenli yaptığım bir ritüel yok ama kendimi romanıma odaklamak için uyguladığım çeşitli yöntemler var. Müzik bunların başında geliyor, o gün öykümde nasıl bir duygu işleyeceksem içimde o duyguyu uyandıracak tarzda müzikler dinlemeyi seviyorum. Karakterlerim hüzünlü mü, heyecanlı mı, korkuyor mu, o bölümde yaşayacakları olaylar onlarda ne hisler uyandıracak, müzik seçimimi buna göre yapıyorum. Bunun dışında günün yoğun temposu içinde yazmaya odaklanmak da ayrı bir çaba gerektirebiliyor. Yirmi beş yıldır roman yazmanın yanı sıra tam zamanlı bir işte çalışıyorum, küçük bir kız babasıyım, hayatta yazarlık dışında farklı rollerim de var. Akşam bilgisayarın başına geçince bu rollerden sıyrılıp tümüyle yarattığım diyarlara ve öykülere yoğunlaşmak için çeşitli hatırlatmalar kullanıyorum. Örneğin o romanı neden yazmak istiyorum, hayatımın geri gelmeyecek birkaç yılını neden o kitaba adamayı anlamlı buluyorum, bununla ilgili bir yazı yazıyorum, romana odaklanmakta zorlanırsam bu yazıyı açıp okumak faydalı oluyor. Bazen kitaptaki öyküyle ve temayla ilgili görseller bulup bilgisayarımın ekranına koyuyorum, onlara bakmak içimde yeniden yazma ve o öyküyü insanlarla buluşturma heyecanı uyandırıyor. Altın Uygarlığın Mirası ’nı yazarken ekranımda Arhavi ormanlarının büyüleyici manzaraları ve arı kovanları vardı. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Uzun zamandır pek yaşamıyorum, ama yazmaya ilk başladığımda bu çıkmaza girdiğim olmuştu. Öykümün hayal ettiğim şekilde ilerlemediğini, kaybolduğumu hissedip onlarca sayfayı silmiş, en başa dönmüştüm. Bu deneyimi yaşadıktan sonra, mühendis zihnimle kendime farklı bir yol çizdim. Çok uzun zamandır kitap yazarken “adım adım ilerleme” yöntemini kullanıyorum. Yeni bir romana başlamadan önce ilk birkaç ay sadece hangi konuda yazacağımı, ne tür bir öykünün ve temanın bana en az bir yıl çalışma heyecanı vereceğini düşünüyorum. Bugüne kadar milyonlarca kitap yazılmış, bunların yanına bir tane daha koyacaksam, kuru kalabalık etmemek adına o kitabın diğerlerinden bir farkı olmalı. Bu farkı nerede yaratacağıma odaklanıyorum, kurguda mı karakterler de mi bir yenilik yapacağım ya da daha önce hiç işlenmemiş bir konuda mı yazacağım? Bu soruların cevabını bulduktan sonra ikinci adıma geçiyorum. Sadece üç dört sayfalık bir roman özeti yazıyorum. Öykü nasıl başlayacak, nasıl bitecek, ana karakterler kim olacak, çatışma nereden doğacak, yalnızca bunları belirliyorum. Böylece amacım üç yüz sayfalık bir kitap yazmaktan üç dört sayfalık bir metin yazmaya indirgeniyor. Bir sonraki adıma geçerken elimde bir yol haritası oluyor. Üçüncü aşamada romanın bölümlerinin özetlerini yazıyorum, genelde yirmi, otuz arası bölümün kurgusunu tek tek hazırlıyorum. Bir sonraki adımda romanı taslak olarak yazıyorum, elimde kurguları hazır bölümler olduğu için yolda kaybolmuyorum. Son aşama bence en zorlusu, artık yaratma keyfi olmadan, sabır gerektiren teknik bir çalışma yapmam gerekiyor. Metni defalarca dikkatle okuyarak diyalogları, tasvirleri, anlatım dilini iyileştiriyorum. Kelime tekrarlarını temizliyorum, yanlış kullandığım bir deyim yakalarsam düzeltiyorum. En sonunda, artık bundan daha iyisini yapamam diye hissettiğimde, yayınevine göndermeye hazır oluyor. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Geçmişte tanıştığım insanları kolayca hayatıma kabul ederdim, etrafımdaki kişilerin ruh halime etkisini fark edince bu konuda çok daha seçici davranmaya başladım. Bazı insanlar size yaşama ve üretme enerjisi verir, başarma arzunuzu artırır, bazıları ise enerjinizi emer, hayata sürekli olumsuz ve ümitsiz bakarak sizi atalete sevk eder. Ben arkadaşlarımı ve birlikte çalışacağım kişileri ilk gruptaki kişilerden seçmeye özen gösteriyorum.  Hayatta her zaman engellerle karşılaşırız. Önemli olan düştüğümüz yerden kalkabilmek ve yola devam edebilmek. Ben bunu yaparken neden düştüğümü anlamaya da önem veriyorum. Nerede hata yaptım, neyi daha farklı yapabilirdim diye kendime soruyorum. Yazdığım kitapları da bu gözle inceliyorum, eleştirmen ve okur yorumlarına önem veriyorum. Her romanımı bir sonrakini daha da iyi yazabilme arzusuyla sorguluyorum. Bu arayış ruhumu ve zihnimi zinde tutuyor. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Yazmanın benim için anlamı değişmedi. Yazarlığın dışında tam zamanlı bir işte çalışıyorum, bu işten kazandığım para geçinmeme yetiyor. Bu yüzden kitaplar benim için bir geçim kaynağı haline gelmedi. Romanlarım çok satmazsa kiramı ödeyemem diye düşünmek zorunda kalmadım. Yirmi beş yıldır sadece keyif aldığım ya da o konuda yazmayı anlamlı bulduğum için yazıyorum. Eskisinden çok daha fazla okunmak beni mutlu ediyor, ama maddi getirisi yüzünden değil, daha çok insanın ruhuna dokunabildiğim için iyi hissediyorum. Yazarlığımın ilk döneminde, fantastik edebiyat ülkemizde çok daha az biliniyordu, yerli bilimkurgu ise daha da zayıftı. Bugün saygın edebiyat dergilerinde bilimkurgu kapak konusu oluyor, okullarda Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenleri öğrencilerine fantastik romanlarımı okutuyor. Edebiyatımızda hayal gücüne ve yaratıcılığa yirmi beş yıl öncesine göre çok daha fazla değer veriliyor. Bu değişimde bir katkım olduğunu düşünmek güzel bir duygu. Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Hafta sonları kimi zaman gündüz yazdığım da oluyor ama çok seyrek. Yazmak için sessiz sakin bir ortama ihtiyaç duyuyorum, öyküme odaklanmam, yarattığım dünyanın içine girebilmem lazım. Karakterlerimle empati kurmak, yaşadıklarına onların gözünden bakabilmek için onlarla baş başa kalmaya ihtiyacım var. Tam zamanlı bir işte çalışıp çocuk büyütürken buna ancak akşam saatleri, çoğunlukla da geceleri fırsat bulabiliyorum. İyi bir fikir yakaladığımda gece ikiye üçe kadar çalışabiliyorum. Yazarken elimin altında tuttuğum kitaplar yok ama yazmaya başlamadan önce, öyküyü ve kurguyu tasarlama aşamasında, aylarca araştırma ve okuma yapıyorum. Altın Uygarlığın Mirası ’na hazırlık yaparken, Laz kültürü ve mitolojisi, Kolhis Uygarlığı, orman ve arılar hakkında sayısız kitap ve akademik çalışma okudum. Şamanlar Diyarı ’nı yazarken Şamanizm, Ahtapotun Rüyası’nı yazarken Dede Korkut öyküleri, Osmanlı Cadısı ’nı yazarken geleceğin teknolojileri hakkında benzer araştırmalar yapmıştım. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo , öykü, şiir, beste vs…)  var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Benim için diğerlerinden çok daha önemli bir sanat eseri yok, beğendiğim, ilham aldığım çok sayıda eser var. Bir tabloya baktığımda, bir film seyrettiğimde, bir öykü okuduğumda ruhuma dokunan bir yanı ya da sıra dışı bulduğum bir yönü olursa zihnime not ediyorum. Günü gelince yazdığım bir romana bu yönleriyle dahil olabiliyorlar. Başka insanların yarattığı sanat eserlerini ilham kaynağı olarak kullanmak hoşuma gidiyor, bunu yaptığımda asırlar önce yaşamış bir sanatçıyla özel bir bağ kurduğumu hissediyorum. Bir Hayaldi Gerçekten Güzel ve Şamanlar Diyarı isimli kitaplarımda, 15.yüzyılda yaşadığı düşünülen Mehmet Siyah Kalem’in çizdiği yılan kuyruklu yaratıkları kullandım. Onları Tolkien’ın elfleri, trolleri gibi hayali bir ırk olarak kurguladım. Kendi kültürümüzden ve toprağımızdan doğmuş bu tür ilham kaynakları kullanmak eserlerimi zenginleştiriyor. Benim için bugüne kadar yazılmış milyonlarca kitabın yanına bir tane daha eklemeyi anlamlı hale getiriyor.

  • kitap-lık'ın 240. sayısı çıktı

    Üç aylık edebiyat dergisi kitap-lık ’ın Ekim-Aralık 2025 tarihli 240. sayısının dosya konusu 30 Yıl Sonra Onat Kutlar.   Yazarın aramızdan ayrılışının otuzuncu yılı nedeniyle Ulaş Bager Aldemir ile İlknur Burcu Keser’in hazırladığı dosyada Adnan Özyalçıner, Jak Şalom, Hülya Uçansu birlikte uzun yıllar geçirdikleri Onat Kutlar’ı anlattılar. Ayrıca U.A. Aldemir ile İ.B. Keser’in birer yazısı ve yazarın kardeşi Seza Kutlar ile yaptıkları söyleşi de dosyada yer alıyor.   Engin Soysal’ın Raymond Queneau’nun yazınsal evrenini anlattığı yazısı ile “Roman Tekniği” çevirisine M. Duras-R. Queneau söyleşisi eşlik eden bölüm; Hulki Aktunç’un 1988 yılında gittiği Macaristan gezi günlüğü; Aykut Köksal’ın mimar Turgut Cansever’e ithaflı bir Sevim Burak öyküsünün perde arkasını anlatan yazısı bu sayının öne çıkan sayfaları.   Âba Müslim Çelik, Mehmet Yaşın, Enis Akın, Yücel Kayıran, Ömer Erdem, Elif Sofya, Melih Elhan, Nihat Özdal şiirleri; Zehra Tırıl, İlhan Durusel, Remzi Karabulut, Adil İzci, Şebnem Balevi, Gökhan Yılmaz, Saba Kırer, Emrah Yolcu, Sacide Alkar Doster öyküleri; Gürsel Korat, Rainer Maria Rilke, Michel Décaudin, Antoine Adam, Ruteba Doğan, Rahim Tarım, Yüksel Pazarkaya, Hasan Öztürk, Josef Kılçıksız, Nilgün Çelik yazıları; Kerem Işık, Muzaffer Kale ve Fatma Nur Kaptanoğlu söyleşileriyle derginin 240. sayısındalar.   kitap–lık 240 / Ekim-Aralık 2025 Editör: Murat Yalçın 192 s.

  • Notos'un 105. sayısı çıktı

    Notos yaptığı bütün yazar dosyalarını kalıcı bir kaynağa dönüştüren anlayışıyla Ekim-Aralık, 105. sayısında J.R.R. Tolkien’e yöneliyor. Büyük bir dil ve edebiyat ustasının yarattığı fantastik dünyayı anlamak için her zaman derin okumalar gerekir. Bunu yapmadan J.R.R. Tolkien’i anlamak olanaksız. Onunki yalnızca uzun bir fantastik hikâye, destansı bir anlatı değil. Özel ve benzersiz bir edebiyat. Sinemanın konusu edildiği günden beri o kadar çok okundu ki Tolkien, Notos’ta onun için kapsamlı, derinlikli, yararlı bir dosya çalışması yapılmaması düşünülemezdi. Notos’un J.R.R. Tolkien dosyasında Tom Shippey, Ursula K. Le Guin, Kutlukhan Kutlu, Fulya Kılınçarslan, Alican Saygı Ortanca, Sabri Gürses, Christina Scull, Wayne G. Hammond, Fatma Cihan Akkartal ve Murat Sönmez’in yazılarıyla Virginia Elena Patrone’nin desenleri yer alıyor. Notos’un bu sayısının söyleşisi felsefe, dilbilim ve edebiyatı ustaca harmanlayarak hem akademiyi hem de geniş okur kitlelerini derinden etkileyen, Gülün Adı ve Foucault Sarkacı gibi klasikleşmiş romanlarıyla modern edebiyatın en güçlü yazar ve düşünürleri arasında yer alan Umberto Eco ile. Aganta bölümünde günümüz edebiyat dünyasına ve güncel kitaplara dair yazılarıyla Alican Yeral, Alper Güngör, Esin Akşar, Fulya Kılınçarslan, Özge Kılıçoğlu ve Pınarnaz Eren yer alıyor. Bir Yazarın Seçtikleri bölümünde Attilâ Şenkon okunmasını zorunlu gördüğü kitapları, Doğan Yarıcı ise en çok etkilendiği yazarı nedenleriyle birlikte Notos’a anlatıyor. Polat Özlüoğlu ve Emel Şentürk Kaya kısa sorulara kısa yanıtlarla kendi yazarlık serüvenlerini ve yayımlanan son kitaplarını anlatıyor. Fotoğraf-Yazı bölümünde Jan Lukas‘ın fotoğrafını Doğuş Benli kısa bir anlatıyla yorumluyor. Kitaplık bölümünde Kemal Gündüzalp Mahir Ünsal Eriş’in Tatil Kitabı adlı romanını, Şenay Eroğlu Aksoy İrem Üreten’in Saat Yönünün Tersine adlı öykü kitabını, Banu Yıldıran Genç Evren Yesari’nin Vaker adlı romanını inceliyor. Notos’un bu sayısında öyküleriyle yer alan yazarlar: Isabel J. Kim, Yalçın Tosun, Semrin Şahin, Aziz Avcı, Gamze Bal Aydın, Batıkan Köse, Burak Çakır, Belgin Özaydınlı, Ayça Keskin.

  • Nefretine sımsıkı sarılanlara

    Şule Tüzül, Vigdis Hjorth'ün Miras ve Annem Öldü mü romanları odağında yazdı: "İki kadın da kimsenin dinlemek istemediği kendi önemli hikâyelerini anlatabilmek için evi terk ediyorlar. Biz her iki romanda da bu sesi dinliyoruz. Miras 'ta olduğu gibi Annem Öldü mü  de yazarın hayatından izler taşıyor, özkurmaca bir roman okuyoruz." Vigdis Hjorth,  “Önemli bir hikâyesi olan ama kimsenin dinlemek istemediği bir insanın sesi nasıldır?” (What’s the voice of a person like, when she or he has an important story that nobody wants to listen to?)  sorusuna cevap arayarak Miras  adlı romanını yazmaya başlamış. Miras 'taki bu sesi Annem Öldü mü 'de sürdürüyor yazar. İki roman birçok benzerlikler taşıyor. İki farklı hikâye okusak da her iki romanda da hem aile hem de annelik meseleleri derinlemesine irdeleniyor.  Hjorth, Miras 'ta olduğu gibi burada da hikâyeyi bilinç akışı şeklinde ben anlatıcı tarafından aktarıyor. Roman, başlıkları olmayan kısa bölümler halinde ilerliyor. Bazı bölümler sadece tek bir cümle. Yirmili yaşlarında çekirdek ailesini ve ülkesini terk eden Johanna'nın otuz yıl sonra doğduğu ve büyüdüğü şehre dönmesiyle başlayan ve birkaç aylık bir zaman dilimini anlattığı hikâyede Hjorth sanki bir günlük tutuyor. Miras 'ta olduğu gibi Annem Öldü mü  de yazarın hayatından izler taşıyor, özkurmaca bir roman okuyoruz.  Bir yalanın içinde yaşarken bir yalanın içinde yaşadığımızı bilebilir miyiz? Görmek için dışına çıkmamız gerekir ya da belki bir şey, biri kendimize dışardan bakmamızı sağladığında görebiliriz. İçinde bulunduğumuz aile, ilişkiler, gruplar, ülke ve ortamlar için de geçerli bu durum. Romanın ana kahramanı, ben anlatıcı Johanna yirmi yaşında bir adama âşık olduğunda ve aşkının peşinden her şeyi terk ettiğinde görür o yalanı. Otuz yıl sonra yaşadığı şehre geri döndüğünde, bu yalanla yüzleştirmeye zorlar çekirdek aileden geriye kalan annesini ve kız kardeşini. Hem o yalanı taşımanın hem de kaybetmenin zorluğunu anlatmak ister onlara.  Ancak annenin de kız kardeşin de tüm kapıları kapalıdır Johanna'ya. Johanna yıllar içinde farkına vardığı her şeyi onların da bilmesini, fark etmelerini ister. Bu süreçte geçmişte unuttuğu pek çok anıyı hatırlar.  Miras 'ta, zaten her yönüyle zor olan ensest meselesi romanın odağında yer aldığından daha ilk sayfalarda okuru tedirgin etmeyi başarır. Diğer yandan romanın yaklaşık ilk elli sayfası son derece sıradan bir anlatımla ilerler. Annem Öldü mü 'de de aynı şekilde ilk bölümle son derece sıradan bir hikâye okuduğumuz hissini veriyor. Ancak bir süre sonra annelik ve aile kavramları öyle ters yüz ediliyor ki, Hjorth, Miras 'ın okurda yarattığı sarsıntıyı Annem Öldü mü 'de de yapmayı başarıyor.  Hangisi daha mağdur; Miras 'ın Bergljot'u mu Annem Öldü mü 'nün Johanna'sı mı? Bence ikisi de eşit derecede mağdur. Ve bence Vigdis Hjorth bunu anlatmak için yazdı Annem Öldü mü 'yü. Bergljot, babası tarafından istismar edildiği konusunda ailesiyle yüzleşmek istiyor, ancak ailenin bu yüzleşmeyi kabul etmemesi nedeniyle yirmili yaşlarında evi terk ediyor. Johanna ise istemediği bir hayatı yaşamamak için aynı yaşlarda evi terk ediyor. Miras 'ta, ortada bir ensest vakası olmasa da Bergljot evi terk edecekti, çünkü iki kadının hikâyesi aynı. İki kadın da kimsenin dinlemek istemediği kendi önemli hikâyelerini anlatabilmek için evi terk ediyorlar. Biz her iki romanda da bu sesi dinliyoruz. Miras 'ta ensest meselesi birçok ana meseleyi gölgeliyor; ensestten bağımsız olarak anne meselesini, baba meselesini, aile meselesini, iktidar meselesini... Oysa her biri ensest kadar önemli, rahatsız edici, travmatik ve yaşamlarımız üzerinde etkileri aynı derece şiddetli. Hatta eğer anne, baba, aile ya da iktidar sorunu olmasa ensest sorunu ya hiç olmayacak ya da hasarı romandaki kadar yüksek olmayacak. Vigdis Hjorth'ün bu nedenle aynı romanı ensest meselesinden bağımsız nasıl olacağını göstermek için yazdığını düşünüyorum. Annem Öldü mü 'de anlatılanlar hiç de sıra dışı hikâyeler değil. Dünyanın her yerinde, hemen her ailede yaşanması olası şeyler. Belki kimisinde daha şiddetli, kimisinde daha hafif, ama pek çok çocuk benzer şeylerle karşılaşıyor. Sonra bu travmalar nesillerden nesillere aktarılıyor. Anne babalarsa çoğunlukla doğru anne baba olduklarını, ne yapıyorlarsa çocuklarının iyiliği için yaptıklarını düşünüyorlar, çoğu zaman. "Ne zaman mutlu olmak istesem annemle babamı unutmam gerekti,"  diyor Johanna. Tam aksi olması gerekmez mi? Anne babasını düşündüğünde mutlu olan kaç çocuk vardır dünyada acaba? Peki ya mutsuz olan? Anneler babalar mutsuzluklarını neden çocuklarına bulaştırırlar? Çocuklar neden bir acının taşıyıcısı olurlar? Anne babalar ne zaman çocuklarından nefret ederler? Kendilerinden daha iyi olmalarına ne zaman katlanamazlar? Bir çocuk anne babanın travmalarının ağırlığı ile nasıl baş edebilir? Annem Öldü mü , tüm bu soruların peşinden gidiyor. Bir cevap bulmak için değil, tüm bunların üstünü örten kutsal aile imajının örtüsünü bir parça da olsa aralamak için.  Vigdis Hjorth, aile kötüdür, anne babalar kötüdür, demiyor. Annem Öldü mü 'de tam aksi örneklere de yer veriyor, örneğin erkek arkadaşı Fred'in annesi ile olan ilişkisine. Zaten bu örnekler üzerinden kendi ailesindeki sorunları su yüzüne çıkarıyor. "Nefretine sımsıkı sarılan ya da acı hissetmemek için nefretinden vazgeçmekten korkan"  insanlardan bahsediyor Hjorth. Bu tutuma karşı çıkılması, mücadele edilmesi gerektiğini savunuyor.  Vigdis Hjorth, romanını inşa ederken, Miras 'ta olduğu gibi burada da farklı disiplinlerle ilişki kuruyor. Neredeyse her sayfada Jung'dan esintiler var. Roman boyunca, sanatın yaşamımızı nasıl etkileyebileceğinin örneklerini veriyor. Hjorth bir yazar olarak, Miras 'ın Bergljot'u tiyatro eleştirmeni olarak, Annem Öldü mü 'de Johanna ressam olarak sanattan aldıkları güçle yaşamın ağırlığını kaldırabiliyorlar, özgürlüğün bedelini ödemeye cesaret edebiliyorlar: "Sanatçı gerçekliği olduğu gibi ele almaz, ancak sanatsal açıdan ilginç olanı ele alır. Gerçek hayat deterjan, tuvalet kâğıdı, otobüs bileti almak, faturaları ödemek, diş fırçalamak, kabız olmak, bulaşık makinesini doldurup boşaltmaktır, gerçek hayat ilginç değildir. İlginç olan hakikattir, ama hakikati yakalamak, kuşatmak, ona ulaşmak zordur. Eserin gerçeklikle ilişkisi ilginç değildir, eserin hakikatle ilişkisi belirleyicidir, eserin asıl değeri gerçeklik denilenle ilişkisinde değil gözlemleyenin üzerinde bıraktığı etkidedir." Annem Öldü mü 'yü okuyanlara ayrıca Miras 'ı da okumalarını, Deniz Yüce Başarır’ın hazırlayıp sunduğu Miras  romanını konu alan Ben Okurum podcast programını dinlemelerini tavsiye ederim. Programın konuğu klinik psikolog Deniz Bolşoy’un da katkıları ile çok nitelikli bir kitap incelemesi yapmışlar. Vigdis Hjorth'ü tanımak isteyenler için... Siren Yayınları’na ve Vigdis Hjorth romanlarının ruhunu ve duygusunu okura eksiksiz aktardığını düşündüğüm çevirmen Dilek Başak’a okur olarak teşekkürü borç bilirim. Annem Öldü mü , Miras  gibi yaralayıcı bir kitap. İçinize koca bir ağırlık oturuyor. Edebiyatın bunu başarabilmesi çok kıymetli; hakikatle bağımızı kurabilmesi, üzerimizde bu kadar büyük ve dönüştürücü bir etki bırakabilmesi. Vigdis Hjorth, nefretine sımsıkı sarılanları anlatıyor bu romanında. Özellikle nefretine sımsıkı sarılanların ve bu nefrete maruz kalanların okuması dileğiyle...

  • Öykü: Hayır Deme Lazım Olur

    "Duran bir saatin bile günde iki defa doğruyu göstermesi gibi tarih de zaman zaman doğruyu söylemiştir elbette." Ebuzer Kalender Garpta ve şarkta, cenup ve şimalde, hatta cenubu şarki ve de şimali garbide, gökyüzü ve yeryüzünde, dünya ve fezada, bilmem kaç bin âlemin içinde ya da dışında, yıldızların tozunda, annelerin kucağında, babaların sakalında, sobanın sıcağı ve buzun kırağında, çocukların kokusunda, tavşanların korkusunda, berberlerin düşünde, eşeklerin şeyinde, yani gözünde, işlerin yolunda, dünyanın sonunda, defterin solunda, denizin tuzunda, kuşların kanadında ve de kadınların ağıtında bulabileceğiniz en büyük yalancı elbette ki tarih olacaktır.  Tarih o kadar çok yalan söylemiştir ki artık hakkın huzuruna çıkıp tövbe etmeye yüzü kalmamış ve bu işte çok iyi olduğundan büyük yalanlarına hız kesmeden devam etmiştir. Belki de yalancıların tarih olmayacağını anlayan tarih, yalancı olmuştur. Duran bir saatin bile günde iki defa doğruyu göstermesi gibi tarih de zaman zaman doğruyu söylemiştir elbette. Hal böyle olunca devlet adamları, politikacılar, gazeteciler, yazarlar ve de şairler, bir de vefasız kadınlar ile esnaflar tarihten ders almak için sıraya girmişlerdir. Tarihin palavralarından biri de Brutus meselesidir. Ama bu meseleyi irdelemeden önce kökenini delice merak ettiğiniz bir deyişin nasıl doğduğunu anlatmak isterim… Abi deme lazım olur! Bu sözün kökeni MÖ 1500’lü yıllara dayanmakta olup aslında bir Hitit deyişidir. Hitit dilinde abi hayır anlamına gelmekte olup deyişin aslı “Hayır deme lazım olur.” şeklindedir. Rivayete göre babasını öldürerek tahta çıkan yüce Kral Ammuna ülkedeki istikrarı sağlayıp haremini iyice genişlettikten sonra bir av sırasında kırsalda gördüğü bir dilbere vurulur. Yani ava giderken avlanır. Hemen kızın yaşadığı kulübeye at sürüp kızı anne ve babasından ister. Kız kendinden yaşça epey büyük olan krala “Abi, olmaz.” deme cesaretinde bulunur. Aslında kız başkasına sevdalıdır. Bunun üzerine kral “Abi deme lazım olur!” sözünü kullanır ve ısrarından dönmeyen kızın kellesini vurdurur. Vurdurduğu kelleyi kale duvarına astırıp altına da o ünlü sözü yazdırır. Ve bu tarihten sonra Hitit ilkokullarında söylenegelen andın ilk cümlesini bu deyiş oluşturur. Bazı tarihçiler ise bu deyişin kökeni hakkında mesnetsiz ve bir o kadar da deli saçması iddialarda bulunmuşlardır. Bunlardan biri Osmanlı tarihçilerinden Sütçüzade Kerhaneci Deli Abbas Efendi’dir. Abbas Efendi bu deyişin insanlık tarihi kadar eski olduğunu söyler ve bu sözü ilk kullananın Kabil olduğunu iddia eder. Abbas Efendi’nin bu durum hakkındaki sözde görüşleri günümüz Türkçesine sadeleştirilmiş haliyle şu şekildedir: Havva anamız biri kız, diğeri erkek olmak üzere her batında iki ve toplam yirmi batında kırk çocuk dünyaya getirmiştir. İlk batında doğan çocuklar Kābil ve Aklîmâ, ikinci batında doğanlar Hâbil ve Lebûda’dır.  Kabil büyüdükçe yaramazlıkları da katlanarak büyümeye başlamış ancak Yüce Tanrının bir ihsanı olarak insanlığın ilk dönemlerinde komşuluk kavramı diye bir şey olmadığından, tüm insanlığı belinden ve de rahminden çıkaran Âdem babamız ile Havva anamız, yani varlığımızı ve şu üç günlük dünyadaki kamımızı borçlu olduğumuz o mübarek zatlar, sağdan soldan gelecek şikâyetler ve de beddualar ile homurdanmalardan kurtularak ele güne rezil olmaktan yakayı sıyırmışlardır. Ama Kabil denen veledi ziyan evin içini birbirine katmaktan geri kalmamıştır. Ağzı var dili yok hayvancıklara türlü eziyetler etmiş, kuyrukları koparılan kertenkelelerin ölmediklerini ve yerine yeni kuyruk çıktığını ilk o keşfetmiş, avladığı tavşan ve kuşları tek başına kebap edip işkembesine gömdükten sonra üzerine sinen burcu et kokularıyla eve gelerek bir yandan kız kardeşlerinin heveslerini kursaklarında koyarken diğer yandan erkek kardeşlerinin husyelerinin şişmesine neden olmuş, şişen husyeleri bacaklarına dolandığından koşup kaçamayan kardeşlerini yaş söğüt çubuklarıyla dövmüş, eve murdar hayvan leşleri getirip fark ettirmeden Âdem babamıza yedirtmiş, köpeklerin yallarına zehir katıp kedilerin kuyruklarını kesmiş, kardeşlerinin yemek ve çorbalarına sinameki ile karahindiba özleri döktükten sonra onların kıçlarını tuta tuta bir çalı ya da kayanın arkasına defi hacetlerini gidermek için koşuşlarını katıla katıla gülerek izlemiş, içme sularına tükürüp anasının sakladığı okunmuş yemişleri bulup yaban kazlarına ve tavuklara atmıştır. Hatta bir gün Âdem babamızın en sevdiği köpeğinin kulaklarını kesmiş ve azarı yiyince de bunun köpeği daha saldırgan ve cesur kılacağını, artık köpeğin çevreden gelen ayı ve kurt sürülerine karşı evi daha iyi savunacağını iddia etmiştir. Ancak zavallı köpek kulağının kesilmesinin verdiği zafiyetle yavru bir çakal tarafından boğulup bir köşeye atılmıştır.  Havva anamız Kabil’in bu yaramazlıklarından illallah eyleyip yaka silkmiş, Âdem babamızın çocuğu yeterince terbiye etmediğinden yakınarak imalı imalı bakıp “Bu oğlan kime çekti ola ki!” diye iç geçirip bulgur bulgur gözyaşları dökmüştür. Âdem babamız ise bunaldığı zamanlarda bir köşede Allah’ı zikredip hu çeken Habil’i gösterip “Aha bu da çocuk, ikisi de benim sülbümden çıktı, niye böyle söylersin a hatun!” deyip suçlu suçlu boynunu bükmüştür. Havva anamız altta kalmayıp “O bana çekmiştir zahir. Seninle evlenmeden önce cennetlerde yaşıyordum ben cennetlerde. Ey yüce Rabbim ne günah işledim ben!” diye feryat etmiştir. Âdem babamız bu sözlere alınıp “Sanki cennetten sadece ben kovuldum.” diye mukabele ededursun Havva anamız zaman zaman söylediklerinden pişman olmuş ve “Senin suçun değil bre Âdemim, kader böyle imiş.” diyerek kaburgasından çıktığı adamının gönlünü almıştır. Neyse ki kendisi dede; çocukları da baba ile amca, dayı, teyze ve de hala olduktan sonra kardeş katili hayırsız Kabil’i andıkları bir sırada kavgaya tutuşup da bağrı gemici kazanı gibi yanan Havva anamızın “Senin dölündü o kâfir, kıydı Habil’ime. Sana çekmişti o hınzır!” demesiyle Âdem babamız aklına gelen ilk şeyi söyleyivermiştir: “Yanlış dersin a hatun. Oğlan dayıya kız bibiye çeker!” İkizlerin evliliği yasak olup her batnın erkeği bir diğer batnın kızıyla evlenebileceğinden evlilik çağına geldiklerinde Hz. Âdem Hâbil’in ikizi Lebûda’yı Kābil’le, Kābil’in ikizi Aklîmâ’yı da Hâbil’le evlendirme hususunda Allah’tan emir almıştır. Lebuda çirkin, Aklima ise güzeldir. Ama kadın sayısının oldukça kısıtlı olduğu o dönemlerde güzellik kıstaslarını ne olduğu tartışmaya açıktır. Ancak bu durum Âdem babamız ile Havva anamızın cennette geçirdikleri yıllarla bağlantılı olabilir. Nitekim Somuncuzade Uçkurugevşek Teke Fahri Efendi Âdem babamız ve Havva anamızın cennette yaşadıkları dönemlerde güzellikleriyle meşhur hurilere rast geldiklerini, ne zaman bir hurinin yanından geçseler Havva anamızın Âdem babamızı çimdiklediğini ve de kıkırdayan hurileri göstererek “Onlar mı güzel yoksa ben mi!” sorusuyla onu darladığını, Âdem babamız evden azıcık uzaklaşıp da bir huriyle hasbıhal edecek olsa Havva anamızın uzaktan el edip yemek yandı, eşek kaçtı ya da dam aktı gibi türlü bahanelerle onu eve çağırdığını nakleder.  Evlilik çağları geldiğinde Kābil daha güzel olan ikizinin Hâbil’le evlenmesine karşı çıkmıştır. Zaten Kabil büluğ çağına girdikten sonra, iki dakika önce doğduğu ikiz kız kardeşi Aklima’nın kendisine abi deyişini her defasında “Abi deme lazım olur!” diyerek engellemiştir. “Allah çirkin şansı versin!” temennisi de o dönemlere dayansa gerekir. Çünkü güzel olan Aklima sonunda ikiz kardeşi Kabil ile evlenmiş ve itin kopuğun ve de katilin teki olan bu adamla ömrünü çürütmüştür...  Tarihi yalancılığa alıştıran deli saçması rivayetlerden bazıları işte böyledir. Esas mevzuumuz olan Brutus’un dramına geçmeden önce anlatacaklarımın zihninizin kapısını zorlayıp kilitlerini bozmasın diye başka bir olayı nakletmemin iyi olacağını düşünüyorum. Çünkü iki olay arasındaki bağlantı Brutus’u daha iyi anlamamıza yardımcı olacaktır. Bir virgülün ya da bir bağlacın yanlış kullanılmasının nelere mal olacağını önce tanrı sonra da tarih bilir. Oku, baban gibi eşek olma! Rivayet odur ki gaz lambalarının isli ışığına saklanan hayalet gölgeleri kovalayan çocukların kahkahalarının duyulduğu ve de su şebekesi olmadığı için insanların götlerini taşla sildiği eski zamanlarda bir ana ile oğul nemden bel vermiş briket duvarlı iki göz odalı bir evcikte yaşarlardı. Oğlan avarenin teki olup gününü it taşlayıp ağzını ayırmakla, tütün yerine at boku sarmakla ve de büyük adam olup anasını saraylarda yaşatmak hayalleriyle geçirirdi. Köyün çerçisi ile kaçan karısı, ardında küçük bir sabi ile çerçinin mallarından olan bir bekçi düdüğü ve plastik bir leğen bırakmıştı. Kaçan karısının ardından oğlan, yorgan ipiyle düdüğü boynuna asmış ve tüm banyolarını da o leğende yapar olmuştu. Ana oğlana, oğlan da anaya pek düşkündü. Oğlunun kadersizliğine her gün gözyaşı döken ananın gözleri akça pakça birer buluta dönüşmüştü. Kuraklıktan muzdarip olan köye kadının gözlerine ak düşmesiyle birlikte bet bereket ve yağış bolluğu gelmişti. Ravilere göre bu yağmurlar kadını gözlerindeki bulutlardan yağıyordu.  Günlerden bir gün oğlan elinde bir hazine haritasıyla çıkageldi. Harita karşılığında boynundaki düdüğü, öldükten sonra babasının ağzından söktüğü altın dişi, bir de iki tavuğu döllerken öldüren iri horozunu vermişti. Okuması yoktu ancak harita zaten şekillerden mürekkepti. Köyden yanına kattığı bir arkadaşıyla haritayı alıp yola koyuldular. Bir uçurumdan, yirmi metrelik bir şelalenin altından ve de ağaçlarla girişi örtülmüş gizli bir mağaradan geçtikten sonra üzerinde eski yazıların sıvalı olduğu yekpare bir kaya mezarın önüne vardılar. Mezarın yanındaki ulu ağacın gövdesine çivi ile tutturulmuş büyük yaprağın üzerinde kömür ile yazılmış bir takım yazılar vardı ama okumaları olmadığı için ne yazdığını anlayamadılar. Yazının hemen sağında bir düğme vardı, tereddüt içinde bekledikten sonra oğlan ona bastı. Düğmeye basmalarıyla birlikte “cik, cik, cik…” şeklinde tek düze kuş ötüşleri duyulmaya başladı. Aman biz ne bok yedik diye telaşlanadursunlar ortalık sislendi ve ağacın gövdesindeki gizli kapı gürültüyle açıldı. İçeriden sinirli bir cin çıktı. “Yazıyı okumadınız mı bre pezevenkler ne diye rahatsız edersiniz beni!” diye kükreyen cin “Ben okuma bilmem ki!” diyen oğlanı “Öğrenseydin teres.” deyip elindeki çubukla eşeğe çevirdi ve geldiği gibi kayboldu. Yaprağın üzerinde “İlk dördün çıkana kadar cin uykusundayım, uyandıranı eşek yaparım.” yazıyordu. İlk dördün çıkmasına daha iki gün vardı. Arkadaşı çaresiz torbasındaki ipi çıkarıp oğlanın boynuna doladı ve onu dehledi, hatta iki günlük yolu yaya tepmeyeceği için sevindi, çok geçmeden oğlanın sırtına atlayıverdi.  İkinci günün sabahı kahvaltıdan sonra arkadaşının acı feryatlarına aldırmayıp arkasına geçerek onu istismar etti. Sonunda onun yularını anasının eline verip olanları bir bir anlattı. Ancak kendi yaptıklarından bahsetmedi, oğlan arkadaşını şikâyet etmek için ağzını açıp acı acı anırdı ama anası eşekçe bilmediğinden oğlunun ne dediğini anlamadı. Anası olanları dinledikten sonra oğlanın altı yaşına gelen kızına dönüp “Oku, baban gibi eşek olma!” dedi. Oğlu eşekken anasının işine daha çok yaradı. Kadın oğlunu çifte sürdü, yük ve odun taşıdı, torunuyla sırtına binip kırlarda gezdi, sütünü sağıp şifa niyetine bimarlara sattı. Yıllar geçti, kız okuyup öğretmen oldu. Kızın bir oğlu oldu. Kadın öğretmen torununu bağrına basıp minik oğlana döndü. “Oku anan gibi, eşek olma.” dedi. Bu olaydan sonra o köydeki tüm kızlar okudu ve okutuldu… İşte bir virgül insanı hem eşek yapıp hem de eşeklikten nasıl azat ediyorsa bir bağlaç da masum bir adamı tarihin en büyük hainlerinden biri yapmıştı...   Sende mi Brutus? Ağzının içi yalanla dolu olan tarihin bir diğer büyük palavrası da Brutus’un Sezar suikastının baş tertipçisi olduğudur. Brutus suikastçı değil aslında bir kurbandır. Brutus ile Sezar'ın arasındaki yakın ilişki Servilya isimli bir kadından ileri gelir. Servilya, Brutus'un anası ve Sezar'ın metresidir…  Brutus anasını seven ve manevi babası olan Sezar’a karşı saygı ve sevgi besliyordu. Sezar ne zaman ziyarete gelse elindeki türlü türlü yemişleri Brutus’a ikram ediyor, ardından onun eline sıkıştırdığı bozuk paraları “Hele yeğenim, git kendine bakkaldan öteberi al. Çok da abartma ha, dişlerin çürür sonra!” deyip onu evden uzaklaştırıyordu. Brutus ise bunu fırsata çevirip Sezar’ın her gelişinde harçlığına zam istiyordu. Bu durum Sezar’ın oldukça hoşuna gidiyor “Bu piçte iş var, büyük adam olacak ileride.” deyip kahkahalarla gülüyordu. Sonunda Brutus’taki ışığı gören Sezar metresinden onu yanına vermesini istedi. Torpil yaptılar demesinler diye onu önce sarayın ahırına seyis yamağı olarak verdi. İstidadı ve de çalışkanlığı sayesinde Brutus, at ve eşek idare etmenin insan yönetmekten çok da farklı olmadığını bilen Sezar’ca büluğ çağına ermesiyle senatoya alındı.   Havadan sudan, karıdan kızdan, veledi zinalar ve oğlanlardan, entrikalarla ayak oyunlarından, şarap ve günbatımından, gladyatörlerden, biraz da devlet işlerinden bahis edildikten sonra senato üyelerinden Deliaunus bir diğer üye Fakianus’un kızı hakkında ileri geri konuşmuş ve bunun üzerine arbede çıkıp ortalık toz duman olmuştu. Ortamı yatıştırmak isteyen Sezar araya girdi. “Yapmayın, etmeyin ey yüce senatörler! Eşek kadar adamlarsınız, yakışıyor mu size.” demeye kalmadan Sezar sırtına ilk hançeri yedi. O zaman anladı bunun bir tertip olduğunu. Arkasına dönüp baktığında Brutus ile göz göze geldi ve “Sende mi Brutus?” diye inleyerek nida etti. “Aman Sezar’ım benden de mi şüphe ediyorsunuz!” diyerek iki elini yanağına götüren Brutus’a “Onu demiyorum evladım, emanet sende mi diye soruyorum.” derken sırtına birkaç hançer daha yedi. Brutus sadece bir senato üyesi değil aynı zamanda Sezar’ın en yakın korumalarından biriydi. Yanında her daim inci kakmalı bir hançerle dolaşırdı. Ancak yanından ayırmadığı bu emaneti önceki gece ateşli bir gece geçirdiği, hançeri görür görmez gözleri parlayan aşığı Kahpeanalia’ya hediye etmişti. Ama sonradan anlaşılacaktır ki Kahpeanalia da suikastçılar arasındaydı. O sırada ne yapacağını bilemeyen Brutus etrafına bakınırken Sezar’ın sırtındaki hançerlerden birini çekti ancak kanamanın çok olduğunu görünce tekrar yerine soktu. Buna şahit olan dönemin ressamlarından saray konuğu Paletinus suikast anını bu şekilde resmetti ve böylece Brutus suikastçılar defterine adını yazdırmış oldu. Asıl organizatör ise Sezar’dan sonra tahtın sahibi olan evlatlık Augustus ya da bilinen adıyla Gaius Julius Caesar Octavianus’tu... Sezar’ın son sözü ise şu oldu: “Yaptığın işi sikeyim Brutus!”

  • Sessiz başkaldırının kahramanları – Aslında her şey yolunda kadınları

    Simge Desen Türk, Duygu Terim'in ilk öykü kitabı, Aslında Her Şey Yolunda üzerine yazdı: "Yazar, hikayeleri aktarırken gerçekliğin sınırlarını zorlayıp bizi rüyalar alemine götürüyor. O kadar ustaca bir merak uyandırıyor ki normal görünen ve sıkıcı olabilecek çoğunluğu kadın kahramanların aslında delilik sınırlarında dolaştığını fark ettiğimizde bile korkmuyoruz, gülümsüyor ve onlara destek olmak istiyoruz." Aykırı olanın korkutuculuğunun, belirsizliğinden gelmesi olağan. İnsanın en temel ihtiyacı güvende olma hissini sağlamlaştırmaksa eğer, kişi bildiğine gider, orada rahat eder. Gerçekte kurduğumuz ilişkilerin benzerlerini sanat eserleri ile de kurarız ve tercihimiz o konfor alanında kalmaya yöneliktir. Ancak bir filmi izlemeden, bir romanı okumadan bilemeyiz bizim için bir tehdit olup olmadığını. Bazen de olağan görünenin ardı gizemli ve ürkütücü olabilir.  Duygu Terim ilk öykü kitabı Aslında Her Şey Yolunda ’da normal ve sıradan insan hikayelerini aktarırken gerçekliğin sınırlarını zorlayıp bizi rüyalar alemine götürüyor. O kadar ustaca bir merak uyandırıyor ki normal görünen ve sıkıcı olabilecek çoğunluğu kadın kahramanların aslında delilik sınırlarında dolaştığını fark ettiğimizde bile korkmuyoruz, gülümsüyor ve onlara destek olmak istiyoruz. Kimisini yargısız dinlemek, birinin çocuğuna bakarken yardım etmek, bir diğerine kocasını boşasın diye destek olmak isterken buluyoruz kendimizi. Notos Kitap’tan çıkan eserde on üç öykü yer alıyor. Yazar bize kitabın genelinde suskun, depresif, travmalı ancak aykırı ve deli kadın hikayeleri anlatmış gibi görünse de aslında bu öyküler patriyarkaya birer sessiz manifesto niteliğinde. Yazarın beyanına göre sadece “Melike” öyküsündeki karakterin başkaldırdığı görünüyor ancak görünmeyen tarafta sessiz bir direniş, pasif agresif bir tutum ve itiraz edilemese de başını eğmeyen bir tavır seziyoruz. Sıradan olmaya mecbur bırakılan, geçmişten getirilmiş travmaların da etkisiyle hayatlarındaki erkeklerce baskıya, şiddete, ötelenmeye maruz kalmış ve evlere, işyerlerine, köylere hapsolan bu kadınlar çıkışsız odalarda kaybolacak diye ödümüz kopuyor okurken. Konforlarını bozmak istemiyorlar, çünkü istenmiyorlar. O odalar mayınlarla dolu hayatlarının mahzenleri. Peki gerçekten keyifle yıllanıyorlar mı? Yazar özellikle eşya, zaman ve mekanı öyle ustaca kullanıyor ki okurun atmosferi yaşaması için fırsat veriyor. Süngeri çıkmış koltuklar, kiraz toka, DNA'ya benzeyen merdiven, Zebercet’in renkli fularları. Üstüne her öyküde incelikle yer alan şarkılar, tarçın ve vanilya kokuları, kitabın geneline sinen sigara dumanı, çıtırdayan balığın sesi, deniz ve gökyüzü ile hikayeye ortağız, oradayız ve çıkmaya niyetimiz yok. Sonu açık biten öykülerin devamını biliyor gibiyiz. Hepsi tanıdık, bir adım atsa kurtulabilir sanki. Acaba atıyorlar mı? Bunu bilmiyoruz bildiğimiz tek şey yazarın bu coğrafyanın kadınlara öğrettikleriyle okurun yolunu çizdiği, sonların aşinalığı. Öykülerden tek tek bahsedemeyeceğim kadar bir bütün kitap. Terim sanki bize bir tek şey anlatıyor ama parçalara bölüyor gibi. Aralarından biri biraz sıyrılıyor çünkü orada anlatılan takıntılı bir erkek. Belki de bu nedenle fazla konuşulmuyor “MacGyver Bile Durduramaz “ öyküsü. Ancak üzerine tekrar düşününce kitap boyunca geri planda olan, sesleri çıkmayan fakat oldukça baskın ve öykülerin kadın kahramanlarının ruh hallerine sebep olan, onların kendi kendilerine konuşmasına, rüyalarda yaşamasına, söz söyleyememelerine ve en önemlisi var oluşlarının engellenmesine neden olan  erkeklerden bir tek onu başarısız olarak görebiliyoruz.  O nedenle ilk kez eser boyunca bir erkeğe de yakınlık duymaya kalkıyoruz. Kafamızın karışması normal. Öykülerdeki karakterler öyle sağlam ve başına buyruk ki bir süre daha okurla yaşamaya devam ediyorlar. Ayakları yere basan, kendilerinin farkında, kimsenin -yazarın bile yoldan çıkaramayacağı kişiler. Klasik bir öyküden beklenen dönüşümü net olarak göremediğimiz halde isterlerse değişeceklerini biliyoruz. Yazar bize o anlarına dair çok net ayrıntılar göstermekle birlikte çıkış yolunu söylemiyor. Ancak tüm bunları karamsar bir dünya kurmak için anlatmadığını fark ediyoruz. Çünkü o da karakterlerine güveniyor. Kötücül, umarsız ve umutsuz olmadıklarını biliyor. Sadece yalnız, farklı, anlaşılamayan, içe dönükler. Bize bunlar anlatıldığına göre bir değişim yaşanacak ama herkes zamanını bekliyor, okur seziyor. Umudun hep var olduğunun hissedildiği anlar tam da bu farkına varılma halleri. Ölüm de birine özgürlüktür kim bilir. Bazen başımıza kötü şeyler gelir, iyi gibi görünen tehlikelidir, derin bir hüzün çöker, çaresiz kalınır, kurtulamadığımız bir bela vardır ve yol hep ona çıkıyordur. Kimimizi annemiz, kimimizi köydeki sapık, kimimizi de yöneticimiz atmıştır o kör kuyulara. Ama aslında her şey yolunda ve durup sakinleşirsek, kafamızı toplarsak buradan kurtulabiliriz. Bütün o kalabalıklar içinde yalnız kalan kadınlardan cesaret alarak tek başınalığı düşünüyorum. İşte o korunaklı odalardaki tüm mayınlar patladığında birleşip başkaldıracak ve sokaklara çıkıp dans edecek kadınları düşlüyorum. Doğduğumuz toprakların mağduru değil başkaldıranı olacak güce sahip kadınlarının kendilerini var edişlerine şahit olurken umudumu yeşerten Duygu Terim’e çok teşekkür ediyorum. Şairin de dediği gibi “Buradan kurtulmak bize kaldı.” ASLINDA HER ŞEY YOLUNDA Duygu Terim Notos Kitap, 2024 Tür: Öykü 128 s.

  • İyimserliklerini kırmadan gerçekleri nasıl anlatacağız?

    Psk. Dr. Jo-Ann Finkelstein, Cinsiyetçilik ve Duyarlık ’ta cinsiyetçiliğin farklı yüzlerini ve bunlar karşısında neler yapılabileceğini irdeliyor. Dünya, kızlar için karmakarışık mesajlarla dolu: Hakkınızı savunun ama bunu yumuşak bir şekilde yapın; bağımsız olun ama evde kalmayın; bedeninizi sevin ama onun ağdalı ve fit olmasına dikkat edin. Elbette daha doğrudan bir horgörü de var: Üstten üstten konuşmalar, düşük maaşlar, izinsiz dokunuşlar, tartışmaya açılan bedensel özerklik hakları, iltifat kisvesine sokulmuş cinselleştirme... Birçok ebeveyn, bu sorunlu gerçekleri tartışmaktansa, kızlara yüzeysel bir motivasyon aşılamayı (“Kız gücü!”) daha kolay buluyor. Oysa kızların depresyon, anksiyete ve intihar oranları hızla artarken acilen müdahale etmemiz gereken sorunlar var: Kızların iyimser ruh halini ve değişim yaratma şevkini ezip geçmeden onlara bu gerçekleri nasıl anlatabilir, bunlarla mücadele etmeyi nasıl öğretebiliriz? Psk. Dr. Jo-Ann Finkelstein, Cinsiyetçilik ve Duyarlık ’ta cinsiyetçiliğin farklı yüzlerini ve bunlar karşısında neler yapılabileceğini irdeliyor: • Farklı yaşlardaki kızlara, kadın düşmanlığı, toplumsal cinsiyet kalıpları, nesneleştirme ve rıza konusunda nasıl rehberlik verebiliriz?  • Kızların doğal “cinsiyetçilik dedektörlerine” nasıl ince ayar yapabiliriz ve kadınları aşağılayıp ikincilleştiren bir kültürde kızların öz saygısını korumak için ne tür stratejiler izleyebiliriz? • Kızların okulda, medyada, ilişkilerde ve toplum içinde sık sık görülen mikro saldırganlıkları tespit etmesine ve bunlara karşı durmasına nasıl yardımcı olabiliriz? • Kendi tutumlarımızdaki cinsiyetçiliği nasıl saptayabilir ve yenebiliriz? Kızları yanlılık ve cinsiyetçilikten tamamen koruyamayız. Ama onların bu sorunlar karşısında bizim gençliğimize göre daha bilinçli ve hazırlıklı olmasını sağlayabiliriz. Gerçek yaşam örneklerine ve yirmi yılı aşkın terapi deneyimine dayanan Cinsiyetçilik ve Duyarlık , kızını cinsiyetçi akımlarda yetiştirmek zorunda kalan her ebeveyn için ufuk açıcı bir temel kaynak olacak. Dr. Jo-Ann Finkelstein , Harvard Eğitim Fakültesi’nde gelişim ve psikoloji alanında yüksek lisans, Northwestern Üniversitesi Feinberg Tıp Fakültesi’nde klinik psikoloji alanında doktora yapmıştır. Northwestern Memorial Hastanesi’nde kadın sağlığı alanında uzmanlığını tamamlamış, Cambridge ve Chicago devlet okullarında sağlık ve cinsellik eğitim müfredatına yönelik program değerlendirme danışmanlığında bulunmuştur. Illinois Profesyonel Psikoloji Okulu, Northwestern Üniversitesi ve Chicago Loyola Üniversitesi’nde dersler veren Dr. Jo-Ann Finkelstein’in çalışmaları The New York Times, Harvard Business Review, Oprah Daily, Parents  ve Women’s Health ’in yanı sıra HuffPost  ve CNN’de yer almıştır. Ebeveynlik ve çocuk gelişimi ile ilgili çok sayıda akademik makalenin yazarıdır ve yazıları Psychology Today, Ms., Your Teen Magazine  ve Medium  gibi yayınlarda yayımlanmıştır. Dr. Finkelstein, ailesiyle birlikte Chicago’da yaşamaktadır. Halihazırda kendi kliniğinde psikoterapi seanslarını sürdürmektedir. CİNSİYETÇİLİK ve DUYARLIK Jo-Ann Finkelstein Görünmez Adam Yayıncılık, 2025 Çeviri: Yiğit Ataman Tür: Psikoloji 362 s.

  • Öykü: Kavuşmuşuz diyelim

    "önce yolumuz tutuşmuş sonra ellerimiz, belki bir de yüreklerimiz... kimmişiz, neymişiz, nerden, niye gelmişiz, sormamışız." Burcu Aydoğan tut ki unutmuşuz, neymişiz, ne olmuşuz... nerdeymişiz, neler olmuş, neden olmuş... bir yerinde durmuşuz hayatın, başımızı kaldırıp önce etrafa bakmışız, sonra da yukarıya, ileriye... bir adım atmışız, yani tut ki öyle olmuş... nerden nasıl başlarım, nasıl nereye yol alırım diye düşünmeden, olduğumuz yerden olduğumuz halimizle yürümüşüz o ileriye. adım atınca yol belirmiş ve diğer adım onu takip etmiş; yol aldıkça sapakları, durakları, molaları, maceraları sürmüş... ve tut ki bir yerinde buluşmuşuz, kavuşmuşuz diyelim. önce yolumuz tutuşmuş sonra ellerimiz, belki bir de yüreklerimiz... kimmişiz, neymişiz, nerden, niye gelmişiz, sormamışız. birbirimizi görmüş, görüşmüş, güzellemişiz. tırtıllar kelebeğe, kelebekler uçuş uçuş mesellere dönüşmüş. dönüşüp durmayan halimizle, yolun bir ayrımına gelince birbirimizi yine kendisine teslim ederek serbestlemişiz...

bottom of page