Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- Öykü: Şehir Turu
“Birkaç saat önce zengindik, ne ara fakir olduk yine?” Emir Akköse Ayakkabımı bağlayıp aşağı indim. Babam apartman kapısı önünde beni bekliyordu. Kareli, kırmızı, kısa kollu bir gömlek giymişti. Çoktan döktüğü saçlarından çırpınan birkaç tutam alnını gölgeliyordu. Bir de güneş gözlüğü takmıştı. Yakışıklıdır hani. Uzattığı eli yakaladım ve yürümeye başladık. Önce bankaya uğradık. O, bankamatiklerle uğraşırken ben bankanın otomatik açılıp kapanan kapısından bir içeri bir dışarı girip çıkıyordum. Bazen kendimi gösterip, girecekmiş gibi yapıyor ama girmiyordum. Güvenlik görevlisi gerilmiş olacak ki, sabır dileyen bir baş hareketi yaptı. Dileği gerçekleşmez de daha da sinirlenir diye yavaştan babamın yanına, bankamatiğe doğru uzadım. O sırada babamın bankamatikten bir tomar para çektiğini gördüm. Paraları cebine koyup elini uzattı, tekrar yürümeye başladık. “O paralar bizim mi?” diye sordum. “Bizim,” dedi. “Oha, o kadar zengin miyiz?” “Zenginiz tabii,” oldu yanıtı. O sıralar babamın sık sık gittiği bir dernek vardı. Son zamanlarda ben de çokça vakit geçirmeye başlamıştım. Babamın bir arkadaşı matematik dersi veriyordu. Kaç kere anlattım, hoca da tutsan ben bu dersi anlamıyorum diye, dinletemedim. Yok, Tahsin arkadaş diye bir arkadaş varmış da, bana öğretecekmiş de. Neyse, haftada bir iki gün gidiyordum ben de. Ayaklarım geri gide gide o gün de uğradık derneğe. Kalabalık sayılırdı. Gözlerim Tahsin’i aradı. Baktım ortalıkta yok, rahatladım. Babam arkadaşlarıyla takılırken ben içeri geçip oralet doldurdum. Halil de mutfaktaydı. Zayıf, uzun boylu bir gençti. Saçları sarıya çalsa da yüzü esmerdi. “Naber Mamo, görünmüyorsun hiç?” “İyi. Oralet koyayım sana da?” “Yok, yeni içtim sağ ol.” Oturdum, bardağım bitince bir tane daha doldurayım derken babam çağırdı. Derneğin bulunduğu iş hanının merdivenlerinden inmeye başladık. Babam aldığı gazeteyi ince, uzun, güzelce katlayıp arka cebine koydu. İş hanının kapısında Tahsin çıktı karşımıza. “Oo merhaba Tahsin hoca” diyerek selamladı babam. “Merhaba, merhaba.” Biraz lafladılar, o tarafa hiç bakmamaya çalıştım. Bir ara babam elini cebine attı. Çıkardığı bir tomar paranın bir kısmını Tahsin’e verdi. Sonra Tahsin bana dönüp, “Verdiğim alıştırmaları unutma, Salı görüşürüz.” dedi. “Tamam,” dedim, duyulur duyulmaz bir sesle. Yeniden yürümeye başladık. Az ileride bizim apartman yöneticisi Fevzi’yi gördük. Soğuk soğuk bakıştılar babamla. Meseleyi biliyordum aslında. Apartman boşluğuna bakan mutfak penceresinde sigara içiyormuş babam ramazanda. Fevzi de görmüş bunu, karısına söylemiş. Karısı da anneme yetiştirmiş. (Annem hep tutar orucunu.) Annem de “Midesi rahatsız, doktor tutmasın demiş” diye uydurmuş. Yalan. Yani babamın midesi rahatsız ama mesele o değil. Herkes oruç tutar, babam tutmaz. Herkes Cuma’ya gider, babam gitmez. Herkes o partiye oy verir, babam bu, hatta şu partiye oy verir. Bir Derby olsa bütün şehir kilitlenir, babam izlemez. Bir başka bankamatiğin önünde daha durduk. Ben kapıyla oynamaya başladım yine. Güvenlik ortalıkta yoktu, rahat rahat girip çıkıyordum otomatik kapıdan. Babam bir önceki bankamatikten çektiği paranın bir kısmını çıkarıp bu bankamatiğe yatırdı. Kapıya son bir feek atıp babama yetiştim. İnönü heykeline sırtımızı verip ışıklara doğru yürüdük. Arkasında simsiyah dumanlar bırakan eski şehir içi otobüslere yaklaşınca bineceğiz sandım ama siyah dumanları arkamızda bırakıp karşıya geçtik. Büyük Şire Pazarı’na vardığımızda hemen her dükkana selam vererek ve her selam verdiğimiz dükkanda ikram edilen kayısı çekirdeklerini yiyerek devam ettik. Tarım ilaçları satan bir dükkana girdi babam. Memet amcanın dükkanı da tam karşıdaydı. Kapının önünde, kumaş çuvallarda ve tezgahta çeşit çeşit kayısı ürünü vardı. Bir avuç daha kayısı çekirdeği alıp yemeye başladım. Bir yandan da babama bakıyordum. Paraların bir kısmını da ilaççıya verdi, sonra çıktık dükkandan. Akşam olmak üzereydi. Şehir turumuzun yavaş yavaş sonuna geliyorduk. Eve giderken manava, kasaba da uğrayınca, sabah çektiğimiz paradan neredeyse hiç, hatta neredeyse hiçten bile daha az para kalmıştı. Evimiz cadde üstündeydi, gürültü, egzoz dumanı eksik olmazdı. Hava sıcaktı. Apartmana girdiğimizde yayılan o serinlik bizi rahatlattı. Merdivenlerden çıkarken dedim ki: “Birkaç saat önce zengindik, ne ara fakir olduk yine?” Sırıttı ve “Sen Tahsin hocanın verdiği alıştırmalara bak,” dedi. Tahsin’i duyunca yine moralim bozuldu. O aralar en sevdiğim küfrü yapıştırdım içimden. Sonra da, “Salı’ya çok var, bakarım yarın,” dedim. Bizim kata yaklaştıkça lezzetli kokular geliyordu.
- En hüzünlü yer
Şule Tüzül, Georgi Gospodinov'un Hüznün Fiziği adlı romanı üzerine yazdı: " Hüznün Fiziği 'nin temel konuları; zaman, gerçekleşmeyen şeylerin önemi, empati, özellikle çocuklarla ve hayvanlarla kurulan empati, normdan sapmak gibi meseleler." Sözcükler ve dil mucizevi, büyülü şeyler. Kitaplar sayesinde bu büyünün hazzını doyasıya yaşayabiliyoruz. Bazı kitaplarsa bazı sözcüklerin muhteşemliğini anlatırlar. Bulgar yazar Georgi Gospodinov'un Hüznün Fiziği adlı romanının hüzün sözcüğünü anlatması gibi. Romanı okuduktan sonra hüzün sözcüğü hayatlarımızda çok daha özel ve derin bir yer ediniyor. Çünkü koca bir roman hüznü anlatıyor, hüznün her halini... Gospodinov bir edebiyat buluşmasında Orhan Pamuk'a hüzün kelimesinin Türkçedeki anlamını soruyor. Orhan Pamuk, bir insanın sahip olduklarını kaybettiği zaman duyduğu his, diyor. Gospodinov ise, Bulgaristan için hüzün kelimesinin, zaten sahip olmadıklarını kaybettiğinde duyduğu his olduğunu söylüyor. Çünkü Bulgaristan yazarın çocukluğunda bir yokluklar ülkesi. Yetişkinliğinde ve tanınan bir yazar olduğunda ailesinin ve birçok insanın sahip olmadıklarına sahip olmuş; başka ülkelere seyahat etmek gibi. Ama tüm sevdikleri, örneğin babası, dedesi bunlara sahip olamadan bu dünyayı terk etmişler. Bu hikâyeler yer alıyor Hüznün Fiziği' nde. Ayrıca yazar, Bulgarca karşılığı "tıga" olan hüzün kelimesinin Türkçedeki duygu yelpazesinin Bulgarcaya çok yakın olduğunu, bu nedenle romanının Türkçe çevirisinin kendisini ayrıca mutlu ettiğini söylüyor bir söyleşisinde. Hüznün Fiziği , Gospodinov'dan okuduğum ikinci roman. İlki Zaman Sığınağı 'ydı. Zaman Sığınağı ile kalbimi fethetmişti Gospodinov, Hüznün Fiziği ile bir kez daha fethetti. Edebiyatseverler için böyle büyük yazarları keşfetmek insana büyük mutluluk veriyor. Gospodinov şair aynı zamanda. Her iki romanı da bu nedenle şiirsel. Tüm büyük yazarlar gibi bir dil ustası. Edebiyat onun oyun alanı. Dil ve sözcüklerle oyun oynuyor. Hüzün ekmeği, empatikolik gibi birçok sözcük ve tamlama üretiyor. Son derece basit cümleler muazzam derin ve yoğun anlamlar içeriyor. "Ben varız," diyor mesela. Bu öyle bir cümle ki tüm roman boyunca bu cümleyi anlatıyor, bu cümlenin içini dolduruyor aslında Gospodinov. Metni çabucak tüketemiyorsunuz. Cümlelerin tadını alarak ilerlemeniz gerekiyor. Kendisi de romanlarının itici gücünün dil olduğunu, yazım sürecini dilin yönlendirdiğini söylüyor. Dil, zaman ve geçmiş yazara heyecan veren meseleler, romanlarına bu heyecan yansıyor. Hüznün Fiziği 'nin temel konuları; zaman, gerçekleşmeyen şeylerin önemi, empati, özellikle çocuklarla ve hayvanlarla kurulan empati, normdan sapmak gibi meseleler. Hem Zaman Sığınağı ’nı hem de Hüznün Fiziği 'ni sevmemin ve okurken heyecan duymamın nedenlerinden biri, bir roman adı altında edebiyat türlerinin karıştığı bir metin okuyor olmamdı. Her iki romanda da şiir, makale, kısa hikâyeler, araştırmalar, bilimsel veriler ve görsel anlatımlarla bezenmiş deneysel bir romanın içinde ilerliyoruz. Edebiyatın mitoloji, bilim, tarih ve siyaset ile sarmaş dolaş olduğu anlatımlar bunlar. Ancak Gospodinov tüm bunları öyle güzel harmanlıyor ki şiirsel bir dile sahip harika bir romanın içinde yol alıyoruz, bunu sorgulamıyoruz bile. Kitabın hemen her sayfasında altını çizdiğim bir cümle ya da paragraf bulunuyor. Gospodinov romanlarının çevirmeni Hasine Şen Karadeniz’i takdirle anmam gerek. Bu kadar söz oyunu yapan bir yazarın metnini ve duygusunu başka bir dile aktarma ustalığını göstermiş. K24’de kendisiyle yapılan bir söyleşiyi okuyup, Bulgaristan Türkü olduğunu, 1989’da Türkiye’ye zorunlu göç nedeniyle geldiğinde Türkçe’yi öğrendiğini, azimli yaşam öyküsünü ve çevirmenliğe dair söylediklerini öğrendikten sonra neden bu kadar iyi bir çeviri okuduğumu daha iyi anladım.* Çevirinin nasıl ve çevirmenin de kim olması gerektiği konusunda bu söyleşiyi okumanızı tavsiye ederim. Yine bu söyleşiden öğrendiğim kadarı ile Gospodinov kitaplarının Türkçeye kazandırılma sürecinde editörün de çok önemli emeği var. Bu vesileyle kitabı yayıma hazırlayan Özde Duygu Gürkan’a ve Hüznün Fiziği gibi harika kitapları son derece titiz ve özenli bir çalışmayla okura ulaştıran Metis Yayınları’na da teşekkür ederim. Gospodinov'un hayali kahramanı Gaustin her romanında karşımıza çıkıyor. Gospodinov da romanlarında kahramanlardan biri oluyor hep. Gaustin bu romanda da 1937 yılına giden bir kahraman olarak romandaki hikâyelerde yerini alıyor. Roman hikâyelerle dolu. Hepsi bir hüznün hikâyesi. Gospodinov'un hayatından çok fazla hikâye var ama o otobiyografik bir roman olduğunu kabul etmiyor. Postmodern özellikler taşıyan bir roman Hüznün Fiziği . Gospodinov bazı yerlerde bizzat romanın yazarı olarak araya giriyor, okura sesleniyor. Bazen birinci tekil anlatıcı bazen üçüncü tekil anlatıcı oluyor. Bu yönüyle dinamik bir roman diyebiliriz Hüznün Fiziği için. Avrupa tarihini masaya yatırıyor Hüznün Fiziği . Kurgu ve gerçek muazzam biçimde birbiriyle dans ediyor. Romanın en etkili özelliklerinden biri ise roman boyunca süren mizah ve ironi. Gospodinov edebiyatı zaman kapsülleri gibi görüyor. Romanda yer alan bölümlerden birkaçında bu zaman kapsüllerinden bahsediyor. Zaten roman kahramanı Gospodinov da çocukluğunun geçtiği eve dönüp bireysel ve toplumsal tarihe ait nesneler biriktiriyor bu evde. Savaştan, doğal afetlerden, yıkımlardan kurtarılması gereken şeyleri romanlarına koyduğunu, bir anlamda kızına, unutulmaması gerekenler için yazdıklarıyla bir bavul hazırladığını söylüyor. “Açıkçası geleceğe inanmıyorum, yani Mars’a, Venüs’e ya da başka bir yere gidebilme ihtimalimiz beni ilgilendirmiyor. Ben daha çok yakın gelecekle ilgileniyorum ve ona inanıyorum. Bu yüzden anlattığım hikâyeleri aslında kendi çocuklarıma ve onların yaşıtlarına anlatıyormuşum gibi düşünüyorum.” ** Geleceğe dair endişe ve belirsizlik duygusu ile yazıyor, yaşadığım coğrafya için ne kadar tanıdık duygular değil mi? Hüznün Fiziği , kelimenin tam anlamıyla her telden çalıyor. Gospodinov, bireysel ve toplumsal yaşamında, dünyada olup bitenlere dair kafasına takılan ne varsa romanına koymuş. Büyük meseleler ve büyük olaylar değil bunlar, küçük ve sıradan şeyleri anlatan hikâyeler. Yaşamın sırrının da bu küçük ve sıradan şeyler de olduğunu söylüyor yazar. Hikâye kahramanları da sıradan insanlar. Gospodinov bu hikâyelerle sanki onlara bir vefa borcunu ödüyor, romanının kahramanlarına dönüştürerek unutulmamalarını sağlıyor, tıpkı unutulması istemediği onlarca hikâye ve yaşamın içindeki minik ayrıntılar gibi. Hayvan sömürüsü meselesini de romanda birçok farklı yerde, her konuyu ele alışındaki gibi, incelikle masaya yatırmış. Gospodinov vegan ya da vejetaryen olmadığını, meselenin de bununla ilgili olmadığını söylüyor. İnsanın insana yaptıkları kadar, insanın doğaya ve hayvanlara yaptıklarının da adaletsiz olduğunu, tüm adaletsizlikleri dile getirmek, bu adaletsizliklerle ve insan doğasının karanlık yanlarıyla yüzleşmek gerektiği için romanında yer aldığını söylüyor. Romanın ilk sayfalarında Gospodinov'un çocukluğuna dair hikâyeler oluyoruz. Bu hikâyelerde çocuk kahraman insanların bedenine girip geçmişlerine gittiği gibi, aynı şeyi hayvanların bedenine girip onların geçmiş hikâyelerine gidiyor, hissettiklerini hissedebiliyor. "Biz, hayvanlar için cehennemiz, hayvanların kıyamet günüyüz," diyor. Romanın hayvanlara yapılan adaletsizliklerle ilgili bölümlerine, bu adaletsizliği anlatma ustalığına, Gospodinov'un ince duyarlılığına hayran kaldım. Hüznün Fiziği, bir labirent roman. Gospodinov, her birine bir başlık vererek kısa kısa bölümler halinde ilerliyor, okurunu da bu labirent yolculuğunda gezdiriyor. Tam ipin ucunu kaçırdığınız hissine kapıldığınızda daha önceki bölümlerle bağlantı kuruyor. Romanın sonuna vardığımızda her şey birbirine bağlanmış oluyor ancak açık uçlu bir son bu; okurun hayal dünyasına bırakıyor romanın sonunu. Labirent Borges'in sıkça kullandığı kavramlardan biri. Bir Borges hayranı olan Gospodinov da labirent temasını romanına ustaca yansıtmış. Hayat da bir labirent; doğru ya da yanlış seçtiğimiz yollarla, seçimlerimize göre kurulan yaşamımızla, giriş ve çıkış arasında bin bir türlü macerayla yol aldığımız bir labirent. Romanının bir yerinde "hayat çizgisel değildir," derken, başka bir yerde ise "roman saf bir tür değildir ," diyor. "En hüzünlü yer dünyanın ta kendisi," diyor Gospodinov... * https://t24.com.tr/k24/yazi/hasine-sen-karadeniz,2336 ** https://t24.com.tr/k24/yazi/hikaye-anlatarak-hayatta-kalabilirsin,2278
- Kestikçe çoğalan baş
Esra Odman İyier, Leyla Erbil’in Üç Başlı Ejderha adlı romanı üzerine yazdı: "Roman, geleneksel anlatı yapısını reddettiği için döneminde bile farklı olarak karşılanmıştır. Kronolojik bir anlatı olmaması, kurguyu; bölük pörçük, kopuk ama bilinçli bir şekilde kurgulanmış olarak karşımıza çıkarır. Zaman kavramsal olarak vardır ama biçimsel olarak iç içe geçer." Yunan Mitolojisi'nin Hydra’sı gibidir Leyla Erbil’in Üç Başlı Ejderha 'sı. Din - devlet – sermaye, iktidarın çok yönlü baskısı, toplumun iç çatışmasının sembolik ifadesidir. Kesildikçe çoğalan, çoğaldıkça güçlenen, üç başlılıktan çok başlılığa çıkmış; adaletsizliği, kadının metalaşmasını, tebaa olan insanın sıkışmışlığı anlatılır romanda. Leylâ Erbil’in son dönem eserlerinden biri olan Üç Başlı Ejderha romanı, onun edebi duruşunu yansıtan, politik ve tarihsel göndermeleri çok katmanlı bir roman olarak öne çıkar. Okunması da anlaması da çok zor olan bu romana 20 yıl sonra tekrar bakmak ve hiçbir şeyin değişmediğini görmek korkutucu. Sınıfsal çatışmaların arttığı, kadınlık hallerinin değişmediği ve hatta kadın cinayetlerinin aleni bir şekilde (sanki devlet denetiminde) işlendiği, iktidar ilişkilerinin yozlaştığı bir yaklaşımın içinde bulunduğumuz bu dönemle ne kadar da alakalı değil mi? Roman, geleneksel anlatı yapısını reddettiği için döneminde bile farklı olarak karşılanmıştır. Kronolojik bir anlatı olmaması, kurguyu; bölük pörçük, kopuk ama bilinçli bir şekilde kurgulanmış olarak karşımıza çıkarır. Zaman kavramsal olarak vardır ama biçimsel olarak iç içe geçer. Romanda Bakhtin’in çok seslilik kavramını görürüz. İlk kez Rus kuramcı Mikhail Mikhailovich Bakhtin'in 1929 tarihinde yayımladığı Dostoyevski Poetikasının Sorunları adlı yapıtında kullanılmıştır. O zamana kadar baskın olan görüşe göre metinlerde konuşan özne tektir. Metnin tamamında yalnızca anlatıcının sesi duyulur. Çok seslilik, karakterlerin iç sesi, dış sesi, politik ve tarihsel seslerle birleşir ve bizi zamandan ayrı ama zamanın içinde gibi bırakır. Bu çok seslilik, karakterlerin değil, toplumun kendisini konuşturur. Toplum konuşunca birey sessizleşir. Erbil’in imzası olan sözdizimi oyunları, kelime uydurmaları, ironi ve grotesk anlatım diğer romanlarında olduğu gibi burada da kendini gösterir. Yer yer bilinç akışı, yer yer üstkurmaca teknikleri ve bolca F.Kafka’ya, Dostoyevski’ye, dini metinlere başkaca bir sürü metne yapılan göndermelerle romanın postmodern bir anlatıya yaslanmasını sağlar. Romanın başlığındaki “üç başlı ejderha” figürü, çok yönlü bir alegoridir. Yukarıda da bahsettiğim gibi bu üç baş, üç şeye işaret eder. Üç baş sembolik olarak; 1. Devlet - Din - Sermaye üçlüsü: Bu üç güç odağının Türkiye toplumunu yönettiği, bastırdığı ve dönüştürdüğü fikri, ejderhanın üç başında sembolize ediliyor. 2. İktidarın çok yönlü baskısı: Ejderha, aynı anda farklı şekillerde saldıran ama aynı merkezden beslenen güçleri simgeler. İktidar sahibi kişilerin gücü elde ettiklerinde yaptıklarının göstergesi. 3. Toplumun iç çatışması: Bu üç baş, halkın zihinsel ve fiziksel bölünmüşlüğünü de ifade eder. Ejderha, hem mitolojik bir varlık olarak hem de siyasi bir metafor olarak, romandaki karakterlerin çaresizliğini ve uyumsuzluğunu yansıtır. Kadın bedeninin politik hali: Erbil’in diğer eserlerinde olduğu gibi burada da politik bir zeminde ele alınır. Kadın karakterler hem cinsellik hem de toplumsal roller bakımından bastırılmıştır, ezilmiştir. Anlatıcı kadın, M. Bakhtin’in eşik kronotopu gereği bir eşikte oturur ve bize olayları bu eşikten anlatır. Bu eşik arada kalmışlığı temsil ederken aynı zamanda, ortasının aşınması ve çukurlaşmasıyla kadın cinsel organına da gönderme yapar. Ankara’daki gölde yüzen kız çocuklarının yılanlardan korkusu da okurun aklına yılanın erkek cinsel organına temsili göndermesi olarak yorumlanır. (Freud’un rüyaları) Roman boyunca bireysel anılarla toplumsal tarih iç içe geçer. 12 Eylül darbesi, işkenceler, entelektüel baskı gibi tarihsel travmalar sürekli olarak metne sızar. Karakterler kendilerine, topluma ve hatta zamana yabancılaşmıştır. Bu da okuyucuda bilinçli olarak bir rahatsızlık duygusu yaratır. Romanı okurken sıkışıklık ve boğulma hissi içinde kasılırız. Anlam vermeye çalıştığımız her şeyle dibe çekilirsiniz. Leyla Erbil’in ejderhayı seçmesinin diğer bir nedeni, ejderhanın Carl Jung perspektifinde, kaosun, bilinmezliğin ve içsel karanlığın simgesi olmasıdır. Jung’un arketipsel sisteminde gölgeyi ifade eder. Bastırılmış dürtüler, toplumun ve bireyin karanlık yüzü bir anlamda kolektif bilincin korkunç yanıdır. Ejderhayı öldüren, onunla yüzleşen bir figür olmalıdır ama Leyla Erbil’in eserinde bu figür yoktur. Değişim ve dönüşüm yoktur bu yüzden. Belki de bir anlamda anlatıcının geçmişe, iktidara teslim olduğunu düşündürür okura. Erbil okuyucusunu sadece dış dünyaya değil, kendi içsel ejderhasına da bakmaya zorlar. Kimi zaman rahatsız edici, kimi zaman bilinçsizce yeniden üretilen ideolojiler, cinsiyetçilik, otoriterlik… Bunların hepsi her bireyin içinde “küçük ejderha başları” olarak çoğalarak yaşar. Belki de günümüze gelene kadar yaşananlar da budur. Şimdi o başları nasıl yok edeceğimizi öğrenmeye çalışıyoruz. Artık yüzleştik gölgelerimizle toplum olarak ve Leyla Erbil’in romanının aksine şimdi bu ejderhayı öldürecek, tüm başlarını koparıp atacak bir kurtarıcı figürünü içimize aldık. ÜÇ BAŞLI EJDERHA Leyla Erbil Okuyan Us Yayınları, 2005 Tür: Roman 120 s.
- Gecikmiş Çeviri: Ocean Vuong’un yeni romanı, "The Emperor of Gladness" ne zaman Türkçeye gelecek?
2025 baharında yayımlanan Ocean Vuong’un yeni romanı, The Emperor of Gladness, hâlâ Türk okurlarla buluşmayı bekliyor. Literapedia'da bu yazıyla, ne kadar bekleyeceğimizi, eserin içeriğini ve niçin heyecan verici olduğunu konuşuyoruz. Ocean Vuong, çağdaş Amerikan edebiyatının en özgün ve şiirsel seslerinden biri. 2025’in Mayıs ayında yayımlanan The Emperor of Gladness başlıklı yeni romanı, işçi sınıfından genç Hai ile yaşlı bunama hastası Grazina arasında şekillenen beklenmedik bir hikâyeye odaklanıyor. Hai’nin intihar planını Grazina’nın müdahalesi engelliyor ve ikisi arasında güçlü bir ilişki doğuyor. Roman, hafıza, nesiller arası bağlar ve küçük anların büyük anlamları üzerine kurulu. Vuong’un bu yeni eseri henüz Türkçeye çevrilmedi. Uluslararası kaynaklar, kitabı 2025’in en merakla beklenen romanları arasında gösteriyor: Time, Kirkus Reviews ve British GQ gibi yayınlar, The Emperor of Gladness’i "rantlı, duygu yüklü" ve “nesiller boyu süren travmaların karmaşık bir panoraması” olarak tanımlıyor. Ocean Vuong’un Türkçeye çevrilmiş kitapları: Gece Göğünde Çıkış Yaraları (Night Sky with Exit Wounds) – Harfa Yayınları, 2022, Şiir Zaman Bir Anne (Time Is A Mother) - Harfa Yayınları, 2024, Şiir Yeryüzünde Bir An İçin Muhteşemiz (On Earth We’re Briefly Gorgeous) – Harfa Yayınları, 2025, Roman Neden sabırsızlanmalıyız? Vuong’un kitabı, bireysel trajediyi çok katmanlı toplum anlatısıyla harmanlıyor. LGBTQ+ perspektifiyle evrensel kayıp ve birliktelik temalarını işliyor. Edebiyat dünyasından izlenimler: Kirkus Reviews: “Karmaşık ama son derece içten… Vuong’un duygusal zekâsı zirvede.” Pride dergisi: The Emperor of Gladness, 2025’in LGBTQ+ odaklı en önemli eserleri arasında gösteriliyor. Time ve British GQ: Vuong’un duygusal derinliği ve anlatısal zekâsı övgüye değer. Türkçeye ne zaman çevrileceği belirsiz olsa da, Vuong okumak isteyenler İngilizce orijinaline yönelmekten çekinmemeli. Bu eseri beklerken, onun şiirsel üslubunu ve insanlık halleri anlatısını hafiften deneyimlemek için okurlara önerimiz, daha önce yayımlanan On Earth We’re Briefly Gorgeous’u yeniden (veya ilk kez) okumalarıdır.
- Amor Towles’tan yedi duraklı bir edebiyat yolculuğu
Amor Towles’un uzun romanlarını sevenler bir özlem giderme fırsatı; öykü sevenler içinse bir edebiyat ziyafeti: İki Kişilik Masa Bir çiftçinin sıradışı kararı, beklenmedik şekilde yıkılan bir iş imparatorluğu, yanlışlıkla üstlenilen bir sorumluluğun beklenmedik sonuçları, gizlice izlenen bir akrabanın açığa çıkan hayatı… Amor Towles, bu kez edebi hünerini öykülerde konuşturuyor. Altı kısa, bir uzun öyküden oluşan bu seçki, okuru Sovyet Rusya’nın kırsalında başlayıp modern New York’un sokaklarına ve eski Hollywood’un ışıltılı ama tehlikeli dünyasına kadar sürükleyici bir maceraya çıkarıyor. Her hikâye, sıradan görünen karakterlerin sıradışı olaylarla sınandığı anlara odaklanıyor. Öykü formatının sınırları içinde bile karakterlerine derinlik kazandırmayı ve her öyküyü sürükleyici hale getirmeyi başaran Towles, kitabın kapanışını ise Nezaket Kuralları romanının hayranlarının yakından tanıdığı Eve karakterinin Hollywood’daki macerasını anlatan uzun öykü “Eve Hollywood’da”yla yapıyor. Gerçek ve kurmaca karakterlerin iç içe geçtiği bu hikâye; bir dostluk hikâyesi, başarısız bir soygun planı ve parıltılı bir çağın gölgesindeki karanlık gerçekleri bir araya getiriyor. Towles’un uzun romanlarını sevenler için bu eser bir özlem giderme fırsatı; öykü sevenler içinse tam anlamıyla bir edebiyat ziyafeti. Amor Towles, Boston’da doğdu. İlk romanı Nezaket Kuralları , yayımlandığı 2011 yılında uzun süre New York Times ’ın çok satanlar listesinde yer aldı. Wall Street Journal tarafından 2011’in en iyi kitaplarından biri olarak seçildi ve yirmiden fazla dile çevrildi. Moskova’da Bir Beyefendi , iki yıl boyunca New York Times ’ın en çok satanlar listesinde yer aldı ve Chicago Tribune, Washington Post, Philadelphia Inquirer, San Francisco Chronicle ve NPR tarafından 2016’nın en iyi kitaplarından biri seçildi. 2024’te Paramount+, romanı temel alan ve başrolünde Ewan McGregor’ın oynadığı bir mini dizi yayınladı. Lincoln Otobanı ise New York Times ’ın en çok satanlar listesine 1 numaradan giriş yaptı. Towles, Manhattan’da eşi ve iki çocuğuyla birlikte yaşıyor. Yazmaya ve hikâyeler kurmaya devam ediyor. İKİ KİŞİLİK MASA Amor Towles Hep Kitap, 2025 Çeviri: Damla Göl Tür: Öykü 472 s.
- Türkiye’deki feminist edebiyatın öncülerinden Suat Derviş’i ölüm yıldönümünde anıyoruz
Literaedebiyat, 23 Temmuz 1972’de aramızdan ayrılan Suat Derviş’i ölüm yıldönümünde anıyor. Romanlarıyla kadınların, işçilerin, sokakların sesini duyuran Derviş’in edebiyat mirasını, hayatını ve sesini bugün bir kez daha hatırlıyoruz. Suat Derviş: Sınıfların Arasında, Kadınların Yanında, Edebiyatın Kalbinde Bir Ömür 23 Temmuz 1972. Türkiye edebiyatı, sessizce ama büyük bir kayıpla bir kadını uğurladı. Suat Derviş. Bugün ölümünün 52. yılı. Romanlarında yoksulluğu, kadınları, geceyi ve mücadeleyi anlatan; döneminin çok ilerisinde bir kadın. Suat Derviş’i yalnızca “Fosforlu Cevriye”nin yazarı olarak anmak haksızlık olur. O, aynı zamanda Türkiye’de sol düşüncenin, kadın haklarının ve bağımsız edebiyatın öncülerinden biriydi. Hayatı: Osmanlı Sarayından Gazeteciliğe, Hapisten Avrupa’ya 1905 yılında İstanbul’da doğan Suat Derviş, dönemin seçkin ailelerinden birinin kızıydı. Küçük yaşta Fransızca öğrendi, Berlin Üniversitesi’nde felsefe ve edebiyat okudu. İlk romanlarını 1920’li yıllarda yayımlamaya başladı. Ancak onu farklı kılan sadece yazdıkları değil, nerelerde yazdığıydı. Türkiye’nin ilk kadın gazetecilerinden biri olarak Suat Derviş, birçok ulusal gazetede çalıştı. Röportajlarıyla dönemin İstanbul’unu, kadınları, işçileri, gece hayatını ve çelişkileri yazdı. 1940’larda Türkiye Komünist Partisi’ne üye oldu. Bu da onun tutuklanmasına, gazetelerden dışlanmasına, bazı eserlerinin sansürlenmesine sebep oldu. Ancak o, yazmaktan asla vazgeçmedi. Edebi Mirası: Geceyi, Kadını ve Umudu Yazmak Suat Derviş’in edebiyatı çarpıcıdır çünkü “görülmeyeni” anlatır. Romanları ve hikâyeleri, dönemin merkezden uzak, sessiz, bastırılmış kesimlerine ses verir. En bilinen romanı “Fosforlu Cevriye” (1968) , Galata sokaklarında yaşayan bir hayat kadınının iç dünyasını, aşkını, zekâsını ve başkaldırısını anlatır. Bu roman, sadece bir karakterin değil; sistemin dışına itilen binlerce kadının sesi gibidir. O dönem için tabu sayılabilecek bir figürü anlatması, Suat Derviş’in cesaretini de ortaya koyar. Eserleri: Kara Kitap (1921) Ne Bir Ses Ne Bir Nefes (1923) Hiçbiri (1923) Ahmed Ferdi (1923) Behire'nin Talibleri (1923) Fatma'nın Günahı (1924) Ben mi (1924) Buhran Gecesi (1924) Gönül Gibi (1928) Emine (1931) Bu Başı Ne Yapalım? (1934) Hiç (1939) Çılgın Gibi (1934) Yalının Gölgesi (1958) Fosforlu Cevriye (1968) Ankara Mahpusu (1968, ilk olarak 1957'de Paris'te Fransızca) Eserlerinin çoğu kadınların ve alt sınıfların yaşadığı hayati çatışmaları odağına alır. İç monologlara, psikolojik çözümlemelere ve sınıfsal bakışa dayalı bu metinler, bugün hâlâ güncelliğini korur. Bugün Neden Hâlâ Suat Derviş? Çünkü onun yazdıkları, bugün hâlâ yaşananları anlatıyor. Kadının görünürlüğü, sınıf mücadelesi, bireyin sistem karşısındaki çaresizliği… Suat Derviş, kalemiyle hem sokağı hem bilinçaltını yansıtan bir ayna tuttu. Ötekileştirilenleri, bastırılanları, aşkı, ihaneti, umudu ve düş kırıklığını yazdı. Dahası, yazarken direndi. Ölümünden sonra uzun yıllar unutuldu. Ancak özellikle son 10-15 yılda feminist edebiyat araştırmalarıyla birlikte yeniden gündeme geldi. Bugün eserleri yeniden basılıyor, hakkında akademik çalışmalar yapılıyor. Ama hâlâ hak ettiği değerin çok uzağında. Suat Derviş’in adını sadece “geceye” yazılmış bir isim gibi görmek büyük haksızlık olur. Onun adı, kadınların yüreğine, yoksulların hikayesine, edebiyatın gövdesine kazınmıştır.
- Utanç nesnesi olarak öteki
Cemre Öğün, Evlerden Uzak romanı ve Lukas Dhont'un Yakın isimli filmini, kardeşlik, öteki ve utanç ekseninde ele alıyor. Toplumun kendine benzemeyeni ötekileştirme mekanizmasında araçsallaştırdığı utanç duygusunu bu iki eser üzerinden okumayı hedefliyor. “Ne istiyorsun?” Vincent Van Gogh ondan gittikçe uzaklaşan kardeşi Theo’ya yazdığı son mektupta yanıtlanması oldukça zor bu soruyu sormuş. Onun ölümünden altı ay sonra Theo’yu da hayattan ayıranın bu soru olması ihtimali oldukça yüksek. Kardeşlik, utanç ve Bireyleşme Marilynne Robinson’ın romanı Evlerden Uzak ve yönetmenliğini Lukas Dhont’un üstlendiği 2022 yapımı film Yakın da bana kalırsa okurun/izleyicinin kendine aynı soruyu sormasını amaçlıyor. Farklı zaman dilimlerinde farkı coğrafyalarda geçen iki hikâyenin de merkezinde kardeş imgesi ve ergenlikle gelen bireyleşme baskısı var. Romana ve filme konu olan bu baskı toplum tarafından binlerce yıl içinde araçsallaştırılmış bir duygudan besleniyor; utanç. Evlerden Uzak ’ta kız kardeşler Ruth ve Lucille’i, Yakın ’da ise birbirlerine kardeşten öte bir bağlılık duyan Leo ve Remi’yi izliyoruz. Birbirlerinin bilinçlerini ve bedenlerini neredeyse paylaşan, dünyadaki varlıklarını birbirleri üzerinden anlamlandıran bu dört karakter çocukluktan çıkarken toplumun meraklı bakışının sebep olduğu utancın altında eziliyorlar. “İnsanların dikkatini, daha yoğun bir ortamın basıncı gibi bedenimde hissettim.” Ruth - Evlerden Uzak ’ın anlatıcısı ve kız kardeşlerden yaşça büyük olanı- toplum içinde görünür olduğunu ilk hissettiğinde yaşadığı utancı böyle betimliyor. Her iki hikâyede de şekil değiştirmeye, utanç duygusunun altında evrilmeye gönüllü olan taraf ayakta kalmayı başarırken diğeri toplum dışına sürükleniyor. Bir anıya dönüşüyor. Ruth ve Lucille’in sessiz birliği Ruth ve kardeşi Lucille, Orta Amerika’nın unutulmuş bir köşesinde soğuk bir gölün kıyısında yaşıyorlar. Evleri kasabadan uzakta ve bir anneden yoksunlar; onları çekip çevirecek, ortalığı temizleyip iki kız çocuğu için yaşanır hale getirecek saygın bir anneden. İçinden bir tren yolunun geçtiği kasabalarında yaşayan herkes kuşkusuz bir gün trende olmanın hayalini kuruyor, Ruth ve Lucille dışında. Kızlar için birliktelikleri yeterli, kendilerini birbirlerinin gözünden görüp bu şekilde yaşadıklarını hissediyorlar. Sınırı belirsiz bahçelerinde ve ormanda geçirdikleri zamanlarda maruz kaldıkları doğa olaylarını -soğuk, rüzgâr ya da karanlık- küçük vahşi hayvanların başına gelmiş gibi aktarıyor anlatıcı. Hayatlarının bir diğer önemli parçası, teyzeleri Sylvie de onların bu yaşantılarına uygun olacak şekilde modern toplumun kural ve beklentilerinden vazgeçmiş bir göçebe. Kadının bu özellikleri ve onlara benzerliği kızlara hem güven veriyor hem de gizemli geliyor, üstelik Sylvie onların üzerinde hiçbir otoriter hak da iddia etmiyor. Kız kardeşler uzunca bir süre birbirlerinde yansımalarını görüyor; tek bir bedeni paylaşır gibi yaşıyorlar. “Bir kız kardeşe ya da arkadaşa sahip olmak geceleyin ışıkları yanan bir evde oturmak gibidir. Dışarıdakiler canları isterse sizi seyredebilir, ama siz onları görmek zorunda değilsinizdir. Şöyle der geçersiniz: ‘Size göstereceğimiz ilginin sınırı bu. Pencerelerimizin altında cırcırböcekleri susana dek kol gezecekseniz, panjurları indiririz. Kıskançlıkla dolu merakınıza katlanmamızı istiyorsanız, onu görmezden gelmemize izin vermek durumundasınız. Tek bir insanla sağlam bir bağı olan herkes böyle vurdumduymaz olur, yapayalnız insanların hayran olup imrendiği şey de rahatlık ve güvenlik kadar bu vurdumduymazlıktır.” Toplumun bakışıyla çatırdayan bağ Ruth’ın tarif ettiği bu yalın birlik hali kızların ergenliğe adım atmasıyla çatırdıyor. Küçük kardeş Lucille bir gün okulda öğretmeni tarafından kopya çekmekle suçlanarak görünür kılınınca dönüşümü başlıyor. “Öğretmen Lucille’in suçlu olduğuna kolayca ikna olmuştu, hiçbir şey onu aksine inandıramaması ve Lucille’i sınıfın önünde ayağa kaldırıp birbirinin aynı sınav kâğıtları hakkında hesap vermesini talep etmesi Lucille’i dehşete düşürmüştü. Anonimliğinin bu şekilde ihmal edilmesi karşısında acıdan kıvranmıştı.” Daha önce hiçbir zaman böylesine çıplak bir görünürlükle tehdit edilmemiş küçük kız, öğretmen aracılığıyla burada dışarının bakışı ile tanışıyor; kardeşi ile ikili varoluş anlaşmaları bozuluyor. Utanıyor, mutlak bir güçsüzlük hissediyor. İç ve dış onun için burada yer değiştirmişe benziyor; kendi varoluşunun değerini toplumdaki yansımasında aramaya da sanırım burada başlıyor. Varlığından duyduğu utancın üstesinden gelmek için beliren görülme, üstelik toplumun onaylayacağı şekilde görülme arzusu da bu olaydan sonra baş gösteriyor. Tam burada Lukas Dhont’un ustaca kurulmuş karakterleri Leo ve Remi’ye dönebiliriz. Çocukların hayatların Ruth ve Lucille ile paylaştıkları paralellikler filmde yalın bir dille kırsal ama rafine bir estetikle anlatılıyor. Leo çiçek yetiştiriciliği yapan bir Flaman bir ailenin çocuğu. Karakterlerle bir ormanda tanışıyoruz. Çocuklar –Ruth ve Lucille gibi– yüksek ağaçların arasında hiç durmadan koşuyorlar. Bu amaçsız, devingen hareket teması filmin bir noktasına kadar karşımıza çıkıyor. Koştukları sahneler kadar oyun oynadıkları –ormanda metruk binada düşmanlar tarafından takip edildikleri bir tür savaş oyunu oynuyorlar– sahnelerde de iki çocuk bir bilince sahipmiş gibi gözüküyor. İnce vücutları ise birbirinin yansıması gibi. Ormandan Leo’nun ailesinin çiçek tarlasına, oradan da Remi’nin evine kadar çocukların ince ve özgür bedenlerini takip ediyoruz. Tüm mekânlar filmin meselesini daha görünür kılmak için özenle tasarlanmış. Leo’nun ailesinin çalıştığı çiçek tarlası onları toplumun geri kalanı gibi sadece tüketen değil üreten bir sınıfa ait olduklarını gösteriyor. Başkaları için süsü, güzel kokuyu temsil eden çiçekler bu aile için muhtemelen emeği, işi, toprakla hemhal olup kirlenmeyi temsil ediyor. Onlar çiçekleri izlemiyorlar, yetiştiriyorlar. Remi’nin evi ise Ruth ve Lucille’inkine mutlak bir benzerlik taşıyor. Sınırı olmayan vahşi sayılabilecek bahçeyi ve tek katlı geçirgen binayı yüksek ağaçlar çevreliyor. Bahçeyi koruyan köpek ve çocukların köpekle eşit ilişkisi ile burası modern bir evden çok yuvayı andırıyor. Çocukların birbirleri ve aileleri ile ilişkilerinde de aynı vahşi doğallık var. Remi’nin annesi onlarla yavruları gibi oynuyor, birbirleri ile temaslarında yasağa ve dolayısıyla utanca yer yok. Oğlanlar için de sorun –Ruth ve Lucille için olduğu gibi– okulla başlıyor. Leo ve Remi fark etmese bile bizler akranları tarafından onlara yöneltilen meraklı ve keskin bakış ile okula başladıkları ilk gün karşılaşıyoruz. Sınıfta yan yana oturan ikilinin bedensel yakınlıkları arka sırada oturan akranlarının dikkatinden kaçmıyor. Bu merak diğerleri arasında müthiş bir hızda yayılmış olmalı ki az sonra çocuklar bir kız arkadaş grubu tarafından eşcinsel olup olmadıkları konusunda sorguya çekiliyorlar. Kızların imalı soruları karşısında Remi sessiz kalırken Leo cevap veren, ikisini savunan kişi oluyor. Bana kalırsa iki çocuğun birliği, vücutlarının bütünlüğü de burada dağılmaya başlıyor. Leo diğerlerinin gözündeki yansımasını sevmiyor, farklı görülmek onu rahatsız ediyor. Bu sırada sessiz kalan Remi bir anlamda Leo’nun utancının nesnesi haline geliyor. Akran zorbalığının filmde utancın başlangıcı olarak seçilmesi tesadüf ya da konunun popülaritesinden kaynaklı değil. Ergenlikte –çocuğunun aidiyet geliştirme ihtiyacının en yoğun olduğu dönemde– okuldaki çocukların bir ağızdan aynı eleştirileri tekrarlamaları ve aynı soruları sormaları toplum oluşumunun binlerce yıllık bir yankıdan ibaret olduğunu görünür kılıyor. Bu olguyu Evlerden Uzak ’ta Ruth şu şekilde aktarıyor, “Tanrı da belki kendi koyduğu bazı kanunların nasıl dallanıp budaklandığını idrak etmemişti daha; mesela şokun kendini dalgalar halinde tüketeceğini, suretlerimizin her jesti taklit edeceğini; parçalandıkça katlanarak çoğalacaklarını ve her jesti on, yüz bin kez taklit edeceklerini.” Taklit ederek çoğalan, kendini onaylayan toplum yapısında ötekine, ormandan gelene kuşkusuz fazla yer yok. Topluma ait bireyler karanlık ormanın içinden hızlı trenlerle geçip giderler ya da çamurlu tarlalarda yetişmiş çiçekleri kristal vazolara özenle yerleştirirler. Ruth şöyle diyor, “Bazen karanlık ikindi vakitlerinde trenlerin geçişini izlerdik, masmavi karın içinden sürüngen gibi ilerlerken bütün pencerelerinden ışık taşardı, içleri yemek yiyen, tartışan, gazete okuyan insanlarla dolu olurdu. Bizim onları seyrettiğimizi elbette göremezlerdi, çünkü kış günü saat beş buçuk oldu mu manzara ortadan kaybolurdu, dışarı baksalardı siyah camda siyah ağaçları, siyah evleri ya da ince uzun siyah köprüyü ve gölün sönük mavi genişliğini değil, boşlukta asılı duran kendi imgelerini görürlerdi.” Ruth’un bahsettiği bu imgeler büyük bir ihtimalle birbirleriyle müthiş benzerlik gösteren suretlerdi. Dört karakterden araçsallaştırılmış utanç ile karşılaşmaları daha yıkıcı olan Lucille ve Leo bu noktada Vincent Van Gogh’un kardeşi Theo’ya sorduğu zor soruyu cevaplamak ihtiyacı ile baş başa kalıyorlar. Ne istiyorsun? Üstelik bu zor sorunun cevabını çoğumuz gibi ergenliğin ve ilk gençlik yıllarının mutlak karmaşası içinde vermeliler. İçeride mi kalacaklar, dışarıda mı? Ruth tüm bu sürecin başında kasabadaki okullarını şöyle tarif ediyor, “Çamur küreklerle temizlendikten sonra okul yeniden açıldı. Fingerbone’un yüksek, kırmızı tuğlalı bir orta okulu vardı. Okula William Henry Harrison’un adı verilmişti. Geniş eğri büğrü beton bir zemine inşa edilmişti, üç tarafı tel örgülerle sarılıydı, herhalde rüzgârın savurduğu kese kâğıdı ya da şeker ambalajlarını yakalamak için.” Sınırları net bir şekilde işaretlenmiş okul tarifi yapının bahçede çocukların ürettiği çöplerin kasabaya ulaşmasını engellerken dışarıyı da içine almamasına vurgu yapıyor. Hiç de geçirgen olmayan bu yapı çocukları biraz önce sorduğumuz soruyu cevaplamaya zorluyor, ne istiyorsun ? Buna oldukça paralel bir izleği Leo ve Remi’nin okuldaki ilk günlerinde de görüyoruz. Çok kısa bir süre önce kasabanın dışında diledikleri gibi hareket eden vücutları okul bahçesinde diğer bedenlerle kısıtlanıyor, çevreleri akranları ve öğretmenleri tarafında sıkıca sarılıyor. Toplumun bakışı daha çok küçük yaşta bir sınıfın içinde yoğunlaştırılıp çocuk bedenlerine yöneliyor. Okul bahçesindeki çemberin sessiz gücü Film bu bakışın temsillerini güçlü bir şekilde aktarıyor. Bence bunlardan biri çocukların okul bahçesinde oluşturduğu çemberler. Birbirlerine ve çemberin ortasında her kim varsa ona yönelttikleri bu bakış oldukça ikircikli; eleştirel ve meraklı. Küçük yaşlarına rağmen çocukların gözleri birbirlerindeki benzerlik ve farklılıkları seçmekte usta haliyle Leo ve Remi’nin bu çemberlere beraber dahil olmaları eşcinsel imaları ve hakaretlerle karşılaşmalarına neden oluyor. Leo bu hakaretlerden ve daha önemlisi utancından kurtulmanın en etkili yolunun aynı çemberdekilere benzemek olduğuna inanıyor, bu arzuyla yanıp tutuşuyor. Utancının nesnesi Remi’yi odağına alan şakalara gülüp geçiyor, Remi’den ayırışıp bakışın kendisine dönüşüyor. “Narcissos kendini sırf sadık aynalar arasında sevebiliyordu, oysa serabından öte sevebilseydi kendini, uğurlu yazgısı, yüzyılların kıskançlığına layık, yaşamsal cennetin simgesi, mümtaz insan miti olurdu.” (Arslantürk, Ermiş, 2023, s. 100) Leo’nun içine girdiği bu hali Evlerden Uzak ’ta kardeşi Lucille’in değişimini tarif eden Ruth şöyle anlatıyor, “Lucille’in Rosette Browne diye bir arkadaşı vardı, ondan hem çekinirdi hem hayrandı ona, sürekli her şeyin onun gözünden nasıl göründüğünü hayal ederdi. Tasvip edilmediğini düşüne düşüne kendini yaralayıp incitirdi.” Lucille ve Leo kendilerine toplum tarafından atanmış cinsiyet rollerine göre benzer dönüşüm süreçlerinden geçiyorlar. Ruth da aynı Remi gibi kardeşinin değişimini güvenli bir mesafeden izlemeyi seçiyor. “Böyle zamanlarda Lucille’in nasıl görünmek gerekiyorsa öyle görünme konusundaki becerisine gittikçe daha fazla hayret ediyordum.” Bu değişim sürecine ayak uydurmayan dışarının bakışını utanca dönüştürmeyen, kendini savunmaya bile çalışmayan Ruth da bir süre sonra –aynı Remi’nin Leo için olduğu gibi– Lucille’in utanç nesnesi haline geliyor. Durum böyle olunca Lucille de teyzesi ve Ruth ile kasaba arasında arabulucu rolü üstlenerek utancı kendinden uzaklaştırmaya çalışıyor. “…Aklı başı yerinde, makul insanlar böyle bir hikâyeye başka nasıl tepki verirdi ki? O sıralar Lucille, oturdukları yerden sürekli bizim hayatımızı yargılayan vakur ama mutlak söz sahibi insanlarla Sylvie arasında aracılık ediyordu.” Remi de benzer hisler içinde olmalı, filmin hikâyesi Leo’yu odağa koysa da arkadaşını hokey idmanında izlemeye giden Remi’nin yüzündeki ürkek yabancılıkta bunu rahatlıkla görüyoruz. Leo’nun önceden temasa açık teni hokey takımına katılmasıyla forma ve koruma ekipmanları ine kaplanıp kapanıyor. Erkeğe dönüşmeye can atan çocuk vücudu Remi ile paylaştıkları esnekliği kaybediyor. Antrenmanlarda koçun sesini duyuyor, “Vücudunuzun duruşu dik olsun ve bacaklarınızı ritmik şekilde oynatın!” Okuldan arta kalan zamanlarda artık Remi ile ortak bir bilinci paylaşmıyorlar. Filmin en başında ormandaki metruk binada oynadıkları savaş oyununu tekrarlamaya çalışan Remi arkadaşına fısıldıyor “Geliyorlar!”, sıkılmış gözüken Leo’nun cevabı oldukça kesin “Dışarıda gerçekte kimse yok!” İki çocuk artık aynı gerçekliği paylaşmıyorlar. Evlerden Uzak ’ta da kız kardeşlerden arasında benzer bir ayrışmaya şahit oluyoruz. Lucille’in hayatını geçirdiği zaman ile Ruth’unki ayrılıyor. “Lucille ortak kanaatlere göre hareket ediyordu. Henüz gelmemiş olan zaman –ki başlı başına bir tuhaflıktı bu– amansız bir gerçeklikti onun için.” Hem. Lucille hem Leo, onaylanma ve utançlarından kurtulma arzusunun doyuma ulaştığı bir gelecekte yaşıyorlar artık. Ruth gittikçe kasabadaki diğer kızlara benzeyen kardeşi Lucille’e yabancılaşıp uzaklaşıyor. Lucille’in vücudu kasabadakilerin bir kadından beklentilerine göre şekilleniyor, hareketleri değişiyor. “Çoraplarını kıvırmayı ve perçemlerini kabartmayı çok iyi beceriyor, ama ne kadar uğraşırsa uğraşsın aynısını benim için asla yapamıyordu. Kalçalarını azıcık sağa sola kıvırmasına olanak veren aheste bir yürüme şekli bile geliştirmişti, ama ulaşmak için onca gayret gösterdiği o doğal ve rahat görünüme benim hantallığım, benim. Akbaba kamburum gölge düşürüyordu.” Lucille’in Ruth’un varlığı üzerinden yaşadığı bu utanç duygusunu Leo da yaşıyor. Hokey idmanını izlemeye gelen Remi’den bir an önce kurtulmak istiyor. Remi okul bahçesinde Leo’nun ait olduğu çembere yaklaşıp ağlamaya başlayınca ilişkilerinin narinliğinin ortaya çıkması ihtimalinden öyle korkuyor ki Remi’ye bir yabancı gibi davranıyor. Utanç kaynağı tüm çabasına rağmen gelip onu buluyor. Ayrışma: Utançla gelen kopuş Karakterler her geçen gün daha da ayrışıyor. Hem Leo hem Lucille utançlarına rağmen güvenli birer sığınak olarak gördükleri evlerden kurtulmaya artık kararlılar. Onlar toplumun bilincine dahil oldular, arabulucu değil eleştirenin ta kendisiler. Okul bahçesinde yaşanan kısa bir kavga sonrası Leo Remi’yi, Lucille ise yanına almayı uygun gördüğü herşeyi alıp evlerini terk ediyor. Bunları yaparken iki karakterin de mutlaka suçluluk duyduğunu düşünüyorum. Edilgen utançlarının yerini alan bu suçluluk onları hayatta tutmuştur bence. Psikanaliz Defterleri ’nin Utanç ve Suçluluk başlıklı sekizinci sayısında altını birkaç kere çizdiğim bir Lansky alıntısı var. “Utanç, zayıflığı, kırılganlığı, reddedilme olasılığını vurgular ve kabul edilmesi genellikle daha fazla utanç yaratır. Ancak suçluluk, eylem ve güç odaklı olduğu içim çoğu zaman utancı gizler ve ona karşı savunma yapar.” Hem Lucille hem Leo değişim süreçlerinde yaşadıkları tüm ağır duygulara rağmen güçlüler, eleştirilen değil eleştirenler. İki hikâyede karakterlerin utanç kaynakları olan ötekinden mutlak kopuşuyla son buluyor. Uyum sağlamayı beceremeyen okulun, kasabanın ve hayatın dışına itiliyor. Vincent ve Theo Van Gogh kardeşlerin acıklı hikâyesinde olduğu gibi deliliğini kontrol altına alamayan Vincent gibi yalnızlaşıyor. Tek başına, yalnızlık içinde yaşar ve Theo ondan uzaklaştıkça hayatta aksini kaybetmenin etkisi ile daha da içine kapanır, yok olur. Vincent’ın birçok başka insanın aksine – ne şanslıyız ki- geride yalnızca hayali değil resimleri de kalır. Evlerden Uzak ’ta Ruth ve teyzesi Sylvie Lucille’i kasabada bırakıp evlerini yaktıktan sonra yollara, ormana karışıyorlar. Toplum nezdinde yok oluyorlar. Remi ise intihar ediyor. Onun ölümünü takiben Leo’ya hâlâ kırılgan yanını –belki de utancını– hatırlatan annesi de evlerini boşaltıp kasabayı terk ediyor. Kadınla son karşılaşmamızın ormanda olmasının hikâyenin sonuna yerleştirilmiş bilinçli bir seçim olduğunu düşünüyorum. Leo’nun hayatına devam etmeden ormanda buluştuğu son kişi. Karakterlerin içindeki sakıncalı nesneler bakışın keskinliği ile görünür kılınıp utanç vasıtasıyla ayrıştırılıyor. Bu kesin ayrışma olmasa belki ne Lucille ne Leo hayatlarına toplumun gerçek birer parçası olarak devam edebilecekti. Sevgili ağabeyi Vincet’tan hiçbir zaman tam olarak vazgeçmeyen Theo gibi, hayatlarındaki boşluğa dayanamayıp onlar da yok olacaktı. Ne Lucille ne de Leo’nun utançlarının merkezine oturttukları Ruth ve Remi’yi tamamıyla unutabildiklerini sanmıyorum. Bazı akşamüstleri bu kayıp parçalarını hatırlayıp onlarla yaşayabilecekleri hayatın farklı versiyonlarını mutlaka düşlüyorlardır. Sonra da sahip oldukları şükredip işlerine geri dönüyor olmalılar. Arslantürk P. ve Ermiş E. N. , 2023, “Kendisi Olarak Kardeş ya da Kardeşliğin Deliliği” Psikanaliz Defterleri 10, Kardeşler ve Arkadaşlar, Yapı Kredi Yayınları
- Yaratıcılık Ritüelleri 54 / Başar Başarır "Kişinin yazıya sadakati illaki imtihandan geçmeli. Başka türlü yazıda karar kılınmaz."
"Bugün gelmiyorsa yarın gelir. Çeşmenin suyu yine akar. Kalem kâğıttan hıncını elbet alır. Hem ne acelemiz var ki? Türk milleti kapılarımıza mı dayandı? 'Yaz, ille de yaz!' diye bağıran bir ses mi duyduk sokaktan? Ez cümle, tamamıyla ladinî manada olmak üzere, tevekkül tavsiye ediyorum, hem kendime hem de yazı yolunda helak olmayı seçen bütün yoldaşlarıma." Yazarların yazma deneyimlerine odaklanan Yaratıcılık Ritüelleri'nde Semrin Şahin bu hafta Başar Başarır'ı ağırlıyor. Yaratıcı sanatlarda akışta kalmanın, kendimizi yaratma anının içinde tutarak, sürüklenmeden kalabilmenin ne kadar zor olduğu bilinen bir gerçek. Bizi “an” a döndürecek bazı küçük totemler, seremoniler, bazı ritüellerin olmasının yaptığımız çalışma üzerinde odağımızı canlı tuttuğuna dair çalışmalar mevcut. Bu anlamda birçok yazarın günlük yazma alışkanlıkları olduğunu da biliyoruz. Yazmaya başlamadan önce yaptığınız ritüeller var mı? Vallahi o “mevcut çalışmaları” görmek isterim. “An” denilen mahlukattan da hiç hazzetmem. Kendisinde “kalmak” da, ona “dönmek” de istemem. Huyum değildir. Ben fakirin yazmak için tek ve mutlak ihtiyacı sessizliktir. Elbette bir de yazı için doğru zamanın gelmesi. Gelmedi mi? E otur oku o zaman mübarek. Arkamızdan atlı mı kovalıyor? Okuyamıyor musun? İyi bir film seyret. Eş dostla muhabbet et. Dr. Seuss olarak bilinen yazar ve illüstratör Theodor Seuss Geisel, geniş bir şapka koleksiyonuna sahiptir. İlham gelmediğinde, dolabının başına gider, koleksiyonundan seçtiği bir şapkayı takar ve fikir bulmayı beklermiş. Ne hikmetse mutlaka parlak bir fikirle şapkayı başından çıkarırmış. Siz yaratım tıkanması yaşıyor musunuz ve bu tıkanmayı aşmak için neler yapıyorsunuz? Tıkanma denir mi bilmiyorum, yazmadığım oluyor. Hadi hatırınızı kırmayayım, yaz-a-madığım da oluyor. Bu illet her yaratıcının başına musallat olur. Özel bir durum değil yani. Ne mi ilacı? Sabır, sabır, sabır... Dilimizde tevekkül diye bir söz vardır. “Önce gerekenleri yap, geri kalanını Allah’a bırak” manasında. Benim dini inancım yok. Dolayısıyla güvendiğim, hikmet beklediğim bir yaratıcı da yok. Güvenebileceğim tek yaratıcı gövdemin içinde -şimdilik- nefes alıp veren varlıktır. Onun da sağı solu hiç belli olmaz. Belki bu yüzden olayları akışına bırakmaya, hiç debelenmemeye alışığım. Hadi size bir dizi de atasözü patlatayım: “Nafile gayret çarık eskitir.” “Bitmeyen işin anasını yatmak ağlatır.” “İyi iş altı ayda çıkar.” “Her gecenin bir sabahı vardır.” Yani? Bugün gelmiyorsa yarın gelir. Çeşmenin suyu yine akar. Kalem kâğıttan hıncını elbet alır. Hem ne acelemiz var ki? Türk milleti kapılarımıza mı dayandı? “Yaz, ille de yaz!” diye bağıran bir ses mi duyduk sokaktan? Ez cümle, tamamıyla ladinî manada olmak üzere, tevekkül tavsiye ediyorum, hem kendime hem de yazı yolunda helak olmayı seçen bütün yoldaşlarıma. Yaratıcı çalışmalar yaparken hiç engellerle (iş ortamı, zamansal sorunlar, yazdıklarınızın görünür olmaması gibi engellerle) karşılaştınız mı? Bu engellerle nasıl mücadele ettiniz? Tam aksine sizi destekleyen ve yolunuzu açan kişiler oldu mu? Bunlar zaten olmalı. Kişinin yazıya sadakati illaki imtihandan geçmeli. Başka türlü yazıda karar kılınmaz. Ben de neler neler yaşadım, anlatsam dedikodu olur. İnat, ısrar ve sabır dışında bildiğim bir çare yok. Ha bir de değerli eşim. Zaten onun sözüdür, “her yazarın bir müttefike ihtiyacı vardır” der. Bu bazen eşinizdir, bazen dostunuz, bazen sizi o kadar da sevmeyen, hatta kıskanan başka bir adem elması. Fark etmez. Müttefik demek yazanı pohpohlayıp daima övecek şahıs demek değildir zaten. Hatta benim gözümde müttefikin makbulü yazdığıma bakıp “bu olmamış” diyebilendir. İnsanı kıçından tekmeleyendir. Yazmaya başladığınız dönemdeki duygularınızla şimdi hissettikleriniz aynı mı? Bu süreçte yazarlığınızda nasıl yol aldınız? Çok sevdiğim bir söz vardır. Der ki, artık her şeyi bilecek kadar genç değilim. Kişi azar azar değişiyor. Bakın gelişiyor demiyorum. Büyümekten, yaşlanmaktan, olgunlaşmaktan bahsetmiyorum. Temkin geliyor, o ayrı. İnsanın gençlikteki öncelikleri, beklentileri, algısı falan farklıdır. Zamanla bunlar önemsizleşebiliyor. Sanırım doğrusu da bu zaten. Azalan hormonların da etkisi vardır muhakkak. Bir de beyhude ego mücadelelerinin yıpranmışlığı… Demem o ki, elbette ki şimdi aynı şeyleri hissetmiyorum. 55 yaşımda bundan kırk sene önce yazdıklarımı yazamam. Yazmak da istemem. Şunu da eklemeliyim, “yazarlığınızda nasıl yol aldınız?” diye soruyorsunuz ya, bu içkin olarak bir kabul üzerine kuruludur. Ben mümkün olduğunca “yazar olmak”tan değil, “yazmak”tan bahsederim. Çünkü “yazarlık rütbesi” denen hırkayı kuşanmaya talip değilim. Yazı yolunda bir karınca olmak yeter bana. Kendime göre üst ilkelerime ve insani değerlerime sadık kalmaya çalışırım, o kadar. Örneğin yaşarken güncel siyasetten uzak durmaya gayret etsem de yazarken öyle yapmam. Dağdan taş yuvarlar gibi içimden geçeni söyletirim kurgudaki eşhasa. Bir de şarkı sözü yazayım: “Vallahi aldırmıyorum el alem ne söylermiş.” Yazar Julia Cameron “Sanatçının Yolu” adlı kitabında yazarların güçlerini toplamaları için sabah sayfalarından söz eder. Sabah uyanır uyanmaz yazmayı tavsiye eder. Siz sabah mı yoksa gece mi yazıyorsunuz? Yazma rutininiz nedir? Yazarken elinizin altında tuttuğunuz kitaplar var mı? Hiç belli olmaz. Bazen bir rüya görürüm, unutmamak için sabah otururum. Eskiden, el kapısında çalışırken, sadece gece yazıyordum çünkü mesaim ancak buna elveriyordu. Artık kendimi emekli ettim, nafile işler yapmaktan kurtuldum. Bu sayede yarasalık dönemim bitti, şimdi gün ışığında yazıyorum. Ya da gün ışığında yazamıyorum. Ben yaratmış olsaydım dediğiniz bir yapıt (tablo, öykü, şiir, beste vs) var mı? Nedeniyle birlikte bu yapıtın sizin için anlamını açıklar mısınız? Mezbaha 5 ’i yazabilmiş olmak isterdim. Ya da Saatleri Ayarlama Enstitüsü ’nü. Bu kitaplar bir devir dönümünü anlatır. Düzenin, hatta bütün bir dünyanın yıkılıp yeniden kurulmasından bahseder. Hüküm vermeden, verse de kesin iddialar ortaya koymadan anlatır insanı ve maceralarını. Son zamanlarda kafayı taktığım bir de tablo var. On altıncı yüzyılda yaşayan Hollandalı ressam Pieter Brueghel’in çizdiği “Mavi Pelerin.” İşte o tabloyu çizebilmeyi çok isterdim. İllaki resim olarak değil, metin olarak da yapsam bana yeter. Anlatayım. Brueghel 1559’da büyükçe bir meşe pano üzerine yağlıboya ile o her zamanki kalabalık kompozisyonlarından birine girişiyor. Mahşer günü gibi çok insanlı, bol hayvanlı bir resim bu. Kimi pekmez kaynatıyor, kimi aletini sallıyor. Aslında ressamın yaptığı şu: Dönemin Felemenkçe atasözü, deyim ve halk deyişlerini toplamış, onları tasvir etmiş. Ama açıklama, yazı falan yok. Anlayana. Tablonun ortasında bir kadın var. Yanındaki erkeğe mavi bir pelerin giydiriyor. Meğer aslında bu Felemenkçe bir deyimmiş. “Kocasına mavi pelerin giydirmek” demek, bu evli kadın sadakatsiz, eşini aldatıyor anlamına gelirmiş. Tabii eğer deyimi bilmiyorsanız, mavi pelerine de, bütün kompozisyona da sadece hoş bir çizim olarak bakıyorsunuz. İşin uzmanları üşenmemiş, oturmuş tabloyu santim santim incelemiş. O geniş açılı çizimde tam yüz yirmi altı deyim, deyiş, atasözü bulmuşlar. Aradan geçen zamanda Felemenkçe değiştiği, bazı deyişler artık kullanılmadığı için sırrı çözülemeyenler bile varmış. Yani adam tek tuvalde bütün bir dilin haritasını çizmiş, geleceğe bırakmış. Kendine “yaratıcı” sıfatını konduran herhangi bir fani daha ne ister?
- Dil gibi kırılgan bir dostluğun hikâyesi
Claudia Mills, Kaybolan Diller adlı kitabında, ölen bir dilin kelimelerini kurtarma ve belki de ölen bir arkadaşlığı kurtaracak kelimeleri bulma arayışına odaklanıyor. Kaybolan Diller , Junior Library Guild Altın Standart Seçkisi’nde! On bir yaşındaki Betsy’nin annesi dil bilimi profesörüdür, sonsuza dek kaybolmadan önce ölmekte olan dilleri kaydetmek için var gücüyle çalışmaktadır. Betsy, dünyadaki binlerce dilin yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu en yakın arkadaşı Kertenkele’ye anlatır. Bunun üzerine Kertenkele dâhiyane bir fikirle çıkagelir: “Neden sen ve ben bir tanesini kurtarmıyoruz?” Kızlar yok olma tehlikesi altındaki Guernsey dilini öğrenmeye çalışırken dostlukları beklenmedik zorluklarla sınanmak üzeredir. Betsy kelimelerin ifade edemeyeceği kadar büyük bir felaketle karşılaşır ve Kertenkele akla hayale sığmayacak bir şey yapar. Claudia Mills 1954 yılında Amerika’da doğdu. Çocuklar için altmıştan fazla kitap yazan ve pek çok prestijli ödül alan Claudia Mills, çocuk edebiyatına katkıları nedeniyle Kerlan Ödülü’ne değer görüldü. Bank Street College of Education’ın Yılın En İyi Çocuk Kitapları listesine aldığı “Zero Tolerance” ve “Write This Down” dâhil olmak üzere birçok kitap yazdı. Yirmi yılı aşkın süredir Colorado Üniversitesi’nde felsefe profesörü olarak çalışan yazar, şu anda Hollins Üniversitesi’nde çocuk edebiyatı yüksek lisans programında öğretim üyesi. Yazarın “Son Elma Ağacı” (2025) adlı romanı İlksatır Çocuk tarafından yayımlandı. KAYBOLAN DİLLER Claudia Mills İlksatır Çocuk, 2025 Çeviri: Gökçe Yavaş 11+ yaş 312 s.
- Zen’in sessiz öğretmeni bu kez bir kedi: James Norbury’den yeni bir yolculuk
Zen Öğreten Kedi, James Norbury’nin huzur ve bilgelikle örülü dünyasını bu kez bir kedinin rehberliğinde keşfe çıkarıyor. Kitap, her yaştan okuyucuya ilham vermeyi amaçlıyor. Büyük Panda ve Küçük Ejderha kitapları ile yayımlandığı tüm ülkelerde ve Türkiye'de oldukça sevilen İngiliz yazar James Norbury, iç dünyamıza seslenen yeni bir eserle karşımızda. Norbury'nin hem yazıp hem de resimlediği yeni kitabı Zen Öğreten Kedi , okuyucuyu yine sade, şiirsel ve derinlikli bir yolculuğa davet ediyor. Epsilon Yayınevi etiketiyle okurlarla buluşan bu "yaşsız" kitapta Norbury, Budizm felsefesinden ilham alan anlatımını bu kez bir kedinin gözünden sunuyor. Zen Öğreten Kedi, yolda karşılaştığı hayvanlara Zen öğretileri aktaran bir kedinin hikâyesi üzerinden ilerliyor. Yolculuk boyunca verilen mesajlar, doğadan ve gündelik yaşamdan örneklerle sadeleştiriliyor; okuru düşüncelere sevk ederken aynı zamanda içsel bir huzur sunuyor. Yazar, farklı hayvanların hikayeleri üzerinden okurlara hem düşündürücü hem de ilham verici mesajlar sunuyor. "Önemli olan yolculuk ya da varacağın yer değil, sana kimin eşlik ettiğidir." Zen Öğreten Kedi, Norbury’nin evrenini anlamamız için zen felsefesini gündelik yaşamdan örneklerle pratik bir şekilde aktarıyor. Yazar, Budizm’in sembollerinden biri olan lotus çiçeğini hatırlatarak, pisliğin içinden doğan güzelliğin altını çiziyor. Hayatın kaçınılmaz zorluklarına karşı bir tür içsel denge kurmayı öneren kitap, her yaştan okura hitap ediyor. Norbury, tıpkı önceki eserlerinde olduğu gibi, bu kitabında da metinle görseli bir bütün olarak kullanıyor. Her sayfada yer alan zarif çizimler, anlatının sade ama derinlikli felsefesini destekliyor. Küçük mesajlarla büyük farkındalıklar Zen Öğreten Kedi , doğrudan öğütler vermek yerine okurunu düşünmeye davet ediyor. Her karakterin karşılaştığı durumlar ve kedinin verdiği yanıtlar, Zen’in özünü sezdiriyor: Dikkatli olmak, yavaşlamak, anda kalmak, yargılamamak ve dönüşümün doğal sürecine güvenmek... James Norbury'nin yeni eseri, özellikle belirsizliklerle dolu bir dünyada yolunu arayan herkes için bir pusula niteliği taşıyor. Hem çocuklara hem yetişkinlere seslenebilen diliyle, evrensel bir anlatı kurmayı başarıyor. Zen Öğreten Kedi, yalnızca bir kitap değil; bir davet. Sessizleşmeye, hissetmeye ve kendi iç sesini duymaya... Hem görsel hem de manevi açıdan doyurucu olan Zen Öğreten Kedi, hız içinde yavaşlamayı unutan herkes için bir durak, bir nefes, bir hatırlatma niteliğinde. Epsilon Yayınevi’nin özenli baskısıyla okura ulaşan bu eser, yalnızca okunacak değil; hissedilecek, saklanacak ve yeniden açıldığında zaman karşısında eskimeyecek bir kitap olarak raflardaki yerini alıyor. Arka kapak yazısından Elinizde duran bu muhteşem yolculuk öyküsü, gölgesinde sonsuz bilgeliğin bulunduğuna inanılan Kadim Ağaç’ı arayan kahramanımız Kedi’nin hikâyesidir. Keşif yolculuğu tam da bu sebeple başlar. Ancak yol çatallanacak, dallanıp budaklanacak, beklenmedik karşılaşmalarla öngörülemez bir hâl alacaktır... Tam da esaslı bir arayıştan beklenebileceği gibi! Kedi, yol boyunca bambaşka karakterlere sahip hayvanlarla yüz yüze gelecektir: Fazlasıyla endişeli, düşüncelerinin hızına yetişemeyen bir maymundan tutun da hayattan bıkmış bir kaplumbağa ve öfkesiyle mücadele eden bir kaplana, kafası karışmış bir kurt yavrusuna ve açgözlü bir kargaya dek, derdiyle bütün olmuş canlılar korosu... Her birinin de anlatacak bir hikâyesi, paylaşacak dersleri var. Tıpkı küçük bir yavru kediyle tanıştıktan sonra kendi açmazına düşüp her şeyi sorgulamaya başlayacak olan kahramanımız Kedi gibi. James Norbury, hayatının bir noktasında yolunu kaybeden herkesin elinden tutmayı dileyerek bir kez daha okurla buluşuyor! James Norbury , İngiltere'deki Forest of Dean'de doğdu, ancak Cheltenham'da büyüdü. Üniversitede Zooloji eğitimi aldı. Bu durum onun doğaya ve hayvanlara olan sevgisinin akademik bir yansıması olarak hayata geçti. Mezun olduktan sonra İrlanda'ya taşındı ve daha sonra Birleşik Krallık içinde Newcastle, Swansea ve Cheltenham gibi farklı şehirlerde yaşadı, hatta bir süre dar bir kanalda hareket eden bir teknede (narrowboat) bile hayat sürdü. Şu anda eşi Ruth ve yedi kedisiyle birlikte Güney Galler, Swansea'de yaşıyor ve yerel bir kedi barınağında gönüllü olarak çalışarak sokak kedilerine yardım ediyor. Hayatının büyük bir bölümünü hikayeler yazarak ve çizim yaparak geçiren yazar kendisi için zorlu zamanlardan geçerken, ruhani öğretilere, özellikle de Budizm'e yönelmiş ve bu öğretilerin hayata bakış açısını değiştirdiğini belirtmiştir. Uluslararası alanda tanınırlık elde ettiği "Büyük Panda ve Küçük Ejderha" kitabının başarısının ardından "Yolculuk" (The Journey) ve "Ayın Ardından" (Following the Moon) adlı yayımlanmış başka eserleri de vardır. ZEN ÖĞRETEN KEDİ James Norbury Epsilon Yayınevi, 2025
- Yirminci yüzyılın keskin sesi: Ernest Hemingway’yi doğum günüyle anıyoruz
Modern Amerikan edebiyatının öncülerinden Ernest Hemingway’in doğum gününde, yalın ama çarpıcı üslubuyla edebiyat tarihine yön veren bu büyük yazarı Literaedebiyat okurları ile yeniden keşfe çıkıyoruz. 21 Temmuz 1899’da dünyaya gelen Ernest Hemingway, yalnızca modern Amerikan edebiyatının değil, dünya edebiyatının da en kendine özgü seslerinden biri. Savaş muhabirliğinden bozkır avcılığına, Paris kafelerinden Küba limanlarına uzanan yaşamı boyunca, gözlemlediği her şeyi sade ama derinlikli bir üslupla anlatmayı başardı. “Az söyle, çok hissettir” ilkesini yazıya dönüştüren Hemingway, yaşadığı dönemin çalkantılarını, insanın kırılgan doğasını ve sessiz acılarını öyküleştirdi. Bugün hâlâ canlılığını koruyan anlatımıyla, edebiyatta dürüstlüğün, yalınlığın ve cesaretin adı olmaya devam ediyor. Yazın Dünyasına Etkisi: 1953’te The Old Man and the Sea romanıyla Pulitzer, ertesi yıl Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandı. Gazetecilik geçmişinden gelen minimalist ve doğrudan üslubu, “iceberg teorisi” yaklaşımıyla özlü anlatımın simgesi haline geldi. Yaşamından Çarpıcı Kesitler: I. Dünya Savaşı’nda ambulans şoförü olarak görev yaparken ciddi şekilde yaralandı; bu deneyim aşkı, kaybı ve savaşı işleyen roman ve hikâyelerinde yankılandı. Paris’teki yıllarında Gertrude Stein gibi isimlerle tanıştı, bu dönem A Moveable Feast gibi klasikleşmiş eserlerine ilham verdi. Gizli görevler üstlendiği İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde Havan’da faal bir istihbarat ağı kurdu; bu yönü yazarın gizli yaşamının bir parçası olarak dikkat çekiyor. Macera Tutkusu: Tutkulu bir balıkçıydı; 1938'de bir günde yedi marlin yakalayarak dünya rekoru kırdı. Bu deneyim, Nobel’li eseri The Old Man and the Sea’nin kalbini oluşturdu. Karmaşık Mirası: Sert ve erkeksi imajının yanı sıra yakın çevresine yazı tavsiyeleri veren, cömert bir yanı da vardı; yakın dönemde yayınlanan kişisel mektupları bu derinliği ortaya koyuyor. Özel yaşamı ve olgunluk yıllarındaki ruhsal çalkantıları (alkol, depresyon) tartışmalara sebep oldu, ancak bu karanlık dönemler bile edebi mirasının anlaşılması açısından önemli bir bağlam sunuyor. Neden Önemli? Hemingway, yalın dilde anlam derinliği arayan yeni kuşak yazarlar için hâlen ilham kaynağı. Gazetecilik, savaş, aşk ve doğa gibi geniş bir tema yelpazesinde yazdığı eserleriyle modern romanın temelini şekillendiriyor. Özellikle iceberg teorisiyle, “görünmeyeni sezdirme” ustalığının eşsiz temsilcilerindendir.
- Gretel, bu kez kendi hikâyesini yazıyor!
Hansel ve Gretel’e cesur bir bakış sunan bu etkileyici kitap, yalnız bırakılmış bir kızın kendi sesini bulma ve gücünü sahiplenme öyküsünü anlatıyor. Hansel kahraman ilan edildi, peki ya Gretel? Oysa cadıyla yüzleşen, onu ateşe iten oydu… Ama Westerleen köyü hiçbir zaman güçlü bir kız çocuğunu alkışlamadı. Westerleen sert ve uzun bir kış geçirirken, soğuk, kıtlık ve korku insanları ormanın karanlık derinliklerine itiyor. Orada ise karanlık bir sır saklı: Kaybolan erkek çocuklar, bir daha asla geri dönemiyor. Ormanda yaşayan korkunç cadının kulübesi ise fısıltıyla bile anılmıyor. Ta ki Hansel ve Gretel sağ salim dönene kadar… Herkes Hansel’i alkışlarken, Gretel sessizce geri çekiliyor. Ama onun taşıdığı bir sır, hem geçmişin yükünü hem de geleceğin umudunu barındırıyor. Görmezden gelinen gücünü fark eden Gretel, kendi yolunu çizmeye kararlı. Bu yol onu hayallerine mi yaklaştıracak, yoksa onun sonunu mu getirecek? Karanlık bir orman, yakıcı bir sır ve unutulmaz bir karakter… Gretel’in hikâyesi, sadece masalların değil, hayatın da yeniden yazılabileceğini hatırlatıyor. AĞZIMA LAYIK Gina Blaxill Xlibris Kitap, 2025 Çeviri: Ayda Sungur 320 s.















