top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5404 sonuç bulundu

  • Taşrada bir erdem anıtı: Restif’in unutulmaz babası

    Fransız Devrimi’nin eşiğinde, Aydınlanma’nın gölgesinde bir köylünün hayatına odaklanan Babamın Hayatı , modernite öncesi dünyanın otorite, erdem ve patriyarkal düzenine ayna tutarken, bugüne dair derin bir sorgulama imkânı sunuyor. 1778’de yayımlanan Babamın Hayatı dönemin eleştirmenlerini ve kamusunu şok etmişti: koskoca bir kitap kimsenin adını bile bilmediği bir köylünün hayatına adanmıştı. Restif, Rousseau’yu takiple, babasını erdemin bir timsali kılmış, Antiklerin hayallerindeki özneyi Fransa kırsalında buluvermişti. Paris’in bilmesi gerekiyordu, Fransa’nın arınıp yükselmesi, ahlakî yeniden doğuşu için gereken bozulmamış maya orada, köydeydi. “Restif’in Babamın Hayatı, Fransız Devrimi’nin şafağında, Aydınlanma ideallerinin ve burjuvazinin yükseldiği bir çağda alışılageldik klasikleşmiş metinlerin tersine dekorunu şehre değil taşraya kuran sıra dışı bir roman. Kitapta tutkuyla savunulan 'baba'nın pek çok 'erdem'li davranışı bugünün okuru için 'kabul edilemez' olsa da modernite öncesi dünyanın yasalarını anlamak adına ve tam da bu nedenle üzerinde durulması gereken bir yenilik sunuyor. Restif’in resmettiği tarım toplumunun patriyarkal dünyası din, devlet ve geleneğin teslisiyle şekillenen otoritenin yarattığı işlevsel düzen hakkında düşünmek ve her ne kadar uygulamada farklılıklar bulunsa da kendi coğrafyamızda da aynı mekanizmaların neden bugün bile varlıklarını sürdürdüklerini yorumlamak için hâlâ çok şey vaat ediyor.” Erkan Irmak “Restif'in çok şey yazdığını biliyoruz (200 ciltten fazla). Yazdıklarının büyük bir kısmının kendi mahrem hikâyesine, bin bir tutkusuna ayrıldığını da biliyoruz; bunları yalın, kılık değiştirmeden, suskunluğa bürünmeden anlattığını iddia ediyordu ve bunu yapan tek kişinin kendisi olduğunu söylüyordu… Onun duyarlılığı esasen bir hatırlama duyarlılığıdır. Onun için hatıra her zaman uyandırdığı izlenimden daha önemlidir, ama aynı zamanda daha canlı, daha kesin ve daha mutludur.” Blanchot BABAMIN HAYATI Restif de la Bretonne Telemak Kitap, 2025 Çeviri: Baha Öngel 276 s.

  • Paranoyanın eşiğinde: Nicola Sanders’tan kadın ruhuna derin bir yolculuk

    Demet Eker, Nicola Sanders'ın Paranoyak adlı romanı üzerine yazdı: "Modern bir anne-kız çatışmasının gölgesinde, içsel çöküş ve gerçeklik algısı arasındaki bulanıklığı işleyen Paranoyak , anlatıcısının güvenilirliğini sorgulatan kurgusuyla psikolojik gerilim türüne yeni bir soluk getiriyor." Nicola Sanders tarafından kaleme alınan Paranoyak adlı roman, geçtiğimiz mart ayında NOX Yayınları'ndan çıkarak okuruyla buluştu. Romanın kapağında yer alan “Ona değil içgüdülerime güvenmeliydim.” cümlesi, olayların gidişatı ve karakterlerin özelliklerini anlamamız açısından bir ipucu niteliğinde. Roman, doğrudan bir kaçış sahnesiyle başlıyor. Bu tersine kronoloji hissi yaratan başlangıç, okurun zihninde bir boşluk bırakıyor. İlk bölümde üç hafta önceye dönülerek geçmiş anlatılıyor, sonra yeniden bugüne yaklaşıyoruz. Böylece hikâye hem zamansal hem duygusal olarak iç içe geçmiş bir yapı kazanıyor. Romanın temel çatısı, başkarakter Joanne’in, kızı Evie’nin güvenliği ve huzuru konusunda yaşadığı derin kaygılar etrafında şekilleniyor. Görünürde sıradan bir aile düzeni izlenimi veren ev ortamı, aslında bastırılmış güvensizliklerin, geçmiş travmaların ve çözülememiş anne-kız ilişkilerinin bir arenasına dönüşüyor.  Roman, klasik bir güvenilmez anlatıcı kurgusunu, annelik, eşlik ve aidiyet gibi temalarla birleştirerek etkileyici bir psikolojik gerilim ortaya koyuyor. Ana karakter Joanne, ilk bakışta modern bir ev kadınıdır. Kocası Richard, bebeği Evie ve kendi halinde bir yaşam alanı vardır. Ancak roman boyunca bu kendi halindeliğin bir yanılsamadan ibaret olduğu fark edilir. Bu yanılsamanın ortaya çıkaran kişi ise Richard’ın önceki evliliğinden olan yirmi yaşındaki kızı Chloe’dir. Chloe yıllardır görüşmediği babasıyla ilişkisini düzeltmek için eve taşınır. Görünürde nazik, yardımsever ve sevecendir. Ancak Joanne, onun davranışlarında bir tuhaflık sezmekte, hatta zamanla Chloe’nin varlığının kendisi ve ailesi için bir tehdit olduğuna inanmaktadır. Joanne’in Chloe’ye duyduğu tedirginlik giderek paranoya sınırlarına varırken karakterin zihninde gerçek ile kurgu arasındaki sınırlar bulanıklaşmaya başlıyor. Bu durum, okuru da anlatıcının güvenilirliği konusunda sorgulamaya itiyor. Bu noktada romanın psikolojik gerilim dozu yükseliyor. Joanne, Chloe’nin davranışlarına dikkat çektikçe özellikle kocası tarafından “paranoyak” olarak etiketlenir. Bu etiket yalnızca bir sıfat değil romanın temel metaforudur. Çünkü Sanders’ın paranoya kelimesini yalnızca hastalık olarak kullanmadığını görürüz. Yazar bu durumu başkaları tarafından anlaşılmayan bir iç dünyada hapsolmak olarak işler. Roman, doğrudan yüksek gerilimli bir sahneyle başlar: Joanne bebeğini kaçırmaya çalışırken bir yandan “ağlamasın, yoksa ikimiz de ölürüz” der. Bu sahne, yalnızca bir kaçış değil aynı zamanda Joanne’in ruh hâlinin dışavurumudur. Evdeki tehlikenin kaynağı bellidir ama görünmezdir. Onun sesini yalnızca Joanne duymaktadır. Takip eden bölümlerde Joanne’in sıradan bir sabah rutini, alt metinlerde kriz anlarına dönüşür. Görüntülü toplantılar, bebek ağlamaları, Chloe’nin kaybolması, Chloe’nin yalanları ve Richard’ın edilgenliği, Joanne’in akıl sağlığını tehdit eden bir psikolojik çember yaratır. Örneğin sayfa 96’daki şu satırlar oldukça çarpıcıdır: “Bebek odasına giderken Chloe’ye seslendim ama ses yoktu… Bu sefer daha sert çaldım. ‘Chloe?’… Tık yok.” Sanders burada “yokluk”la korkunun birleştiği bir alan kurar. Chloe’nin kayboluşu fiziksel bir kayboluş olmaktan ziyade semboliktir, o an için görünmeyen kötülüğün ta kendisidir. Romanın ilerleyen bölümlerinde kötülüğün nasıl yön değiştirdiğini gördükçe yazarın romanda yakalamak istediği sürükleyiciliği zirveye çıkardığını anlayabiliyoruz. Romanın önemli bir başarı unsuru, çatışmayı doğrudan erkek figürü üzerinden vermemesi ve iki kadın karakterin arasındaki gizli güç savaşı üzerinden kurmasıdır. Richard karakterinin iyi mi kötü mü olduğuna okur bir türlü karar veremez. Aynı durum Chloe için de geçerlidir. Joanne ile Chloe arasında yaşananlar yalnızca basit bir ev içi anlaşmazlık değildir. Chloe, hem Joanne’in anneliğini hem de ev içindeki otoritesini tehdit eder. Joanne’in zihninde oluşan “ben bu eve ait değilim” duygusu, okurun zihnine de yansır. Örneğin sayfa 99’daki şu cümle, romanın en çarpıcı anlarından birine işaret eder: “Bence sen aklını kaçırıyorsun, Joanne. Tıpkı annen gibi.” Bu ifade hem anneliğe hem de akıl sağlığına yöneltilmiş bir saldırıdır. Kadınlık ve delilik teması burada kesişir. Chloe, Joanne’in geçmişinden gelen travmalara işaret ederken aynı zamanda bugünün krizini tetikler. Roman boyunca Joanne’in anlatımıyla olayları takip ederiz. Ancak Joanne’in zihnindeki bulanıklık ve kendine duyduğu güvensizlik, okuru da sürekli bir sorgulama hâline iter. Gerçekten Chloe tehlikeli mi? Yoksa Joanne lohusalık, uykusuzluk ve kaygıyla mı baş edemiyor? Yazar burada anlatıcı güvenilirliğini kırmadan ama belirsiz hale getirerek gerilimi diri tutuyor. Joanne’e inansanız da bazen onun söylediklerini abartılı bulur, Chloe’ye şüpheyle değil merhametle yaklaşabilirsiniz. Bu zıtlıklar romanın etkisini artırıyor. Bu bağlamda, anlatıcı güvenilirliği üzerine özellikle postmodern anlatı teknikleriyle bağlantılı olarak "psikozun edebi temsili"ne odaklanılabilir. Joanne’in zihinsel dağınıklığı, yalnızca bireysel bir kırılma olmaktan öte aynı zamanda modern bireyin kimlik ve aidiyet çatışmalarının bir yansımasıdır. Özellikle lohusalık sonrası dönemde kadınlarda sıklıkla gözlemlenen anksiyete ve psikotik belirtiler, karakterin davranışlarına yansımaktadır. Joanne’in yaşadığı bu deneyim, kadın ruh sağlığı çalışmalarında sıkça vurgulanan görünmez yükleri ve yalnızlaştırıcı ebeveynlik deneyimlerini de açığa çıkarır. Sanders, karakterlerin dışsal eylemlerinden çok içsel çöküşlerine odaklanır. Bu da romanı klasik bir gerilim olmaktan çıkarıp psikolojik çözümleme alanına yerleştirmemizi sağlayabilir. Dikkat çeken bir diğer unsur, anlatıcının içsel sesiyle dış dünya arasındaki mesafenin giderek açılması. Joanne’in zihni, Chloe’nin davranışlarına dair sürekli bir yorum üretme hâlinde; bebeğin ağlaması, Chloe’nin sessizliği, eşinin tepkisizliği gibi sıradan görünen detaylar, onun zihninde birer tehdit sinyali olarak yankılanıyor. Sayfa 96’da başlayan sahnede Joanne’in Chloe’yi odasında bulamaması ve artan endişesi, yalnızca bir anne refleksi değil aynı zamanda geçmişin karanlık gölgelerinin şimdiki zamana sızması olarak da okunabilir. Chloe karakteri ise hem bir tehdit unsuru hem de bir belirsizlik metaforu olarak kullanılmış. Okur, Chloe’nin gerçekten kötü niyetli olup olmadığını sorgularken Joanne’in kendi annesiyle yaşadığı deneyimlerin, Chloe’ye yönelttiği suçlamaların temelini oluşturduğunu da fark ediyor. Romanın ilerleyen bölümlerinde Joanne’in zihinsel dağınıklığı giderek artıyor, karakter kendisiyle, eşiyle ve Chloe ile kurduğu bağda sürekli çatlaklar oluştuğunu hissediyor. Bu çatlaklar, okurda da bir tür tedirginlik yaratıyor çünkü anlatıcının güvenilirliği zedelenmiş durumda. Yazar, anlatıyı yalnızca bireysel bir psikolojik gerilim olarak kurmuyor, aynı zamanda kadınlık, annelik ve bireysel özerklik gibi temalar üzerinden de örüyor. Joanne, hem Evie’nin annesi hem de Richard’ın eşi olarak iki uç arasında savrulurken bir yandan da geçmişin ağır yükünü taşıyor. Richard’ın tepkisizliği, çoğu sahnede bir eş olarak değil bir “hakem” gibi davranması, bu çatışmayı körüklüyor. Evie’nin bakımına dair kararların eşitlikçi bir şekilde alınmaması, kadının yalnızlaştırılmasını simgeliyor. Romanın anlatım dili sade ve diyaloglar, karakterlerin psikolojik durumlarını doğrudan aktarmakta etkili bir araç olarak kullanılıyor. Özellikle bazı sahnelerde, Richard ile Joanne arasındaki iletişimsizlik dramatik yoğunluğun zirvesine ulaşıyor. Okur, bir çiftin nasıl olup da konuşarak anlaşmak yerine susarak parçalandığına tanıklık ediyor. Yazar, burada sessizlikle gelen çözülmeyi etkileyici bir biçimde resmediyor. Romanın güçlü yönlerinden biri de mekân kullanımı. Bebek odası, banyolar, mutfak, merdivenler... Tüm bu ev içi mekânlar, birer gerilim sahnesine dönüşüyor. Chloe’nin sessizliğiyle yankılanan koridorlar ya da mutfağın içinde yaşanan gerginlik dolu konuşmalar, karakterlerin zihinsel durumunu fiziksel çevreyle birleştirerek aktarılmasını sağlıyor. Bu dönüşüm, Gaston Bachelard’ın  Mekânın Poetikası ’nda sözünü ettiği biçimiyle "ev" olgusunun güvenlik ve sığınma alanı olmaktan çıkıp bireyin bilinçaltındaki korkuların somutlaştığı yerlere dönüşmesiyle açıklanabilir. Roman boyunca evin her bir bölgesi, karakterin içsel çatışmalarının dışavurumu hâline gelir. Özellikle bebek odası, hem yeni doğan hayatı koruma içgüdüsünün hem de anne üzerindeki toplumsal baskının mekânsal temsilidir. Ev içindeki sessizlikler, koridorlardaki boşluklar ve kapalı kapılar, karakterin zihnindeki bastırılmış korkularla yankılanır. Romanın başında Joanne’nin Richard’la yakınlaşmasını sağlayan sahnede de mekânın tekinsizliği ve karakterler üzerindeki yansıması açıkça ortaya konur. Sonuç olarak Paranoyak’ta Nicola Sanders, sıradan görünen olaylar üzerinden sürükleyici bir psikolojik gerilim yaratmayı başarmış. Karakterlerin kırılganlıkları, evin içinde bıçak sırtında yürüyor hissi veren ilişkiler ve anlatıcının ruhsal durumu, okuru hem merakta bırakıyor hem de derin bir sorgulamaya davet ediyor. Kimin iyi kimin kötü olduğuna karar vermek konusunda oluşturulan yapı sayesinde romanın sonuna kadar merak unsurunun diri tutulması da psikolojik gerilim türü romanları sevenlerin kaçırmaması gereken bir eser olduğu gerçeğini görmemizi sağlıyor. PARANOYAK Nicola Sanders Nox Yayınları, 2025 Çeviri: Ece Çavuşlu Türü: Roman 312 s.

  • Zafer Doruk, 2025 Fakir Baykurt Öykü Ödülü’nü “Âlemciler” ile kazandı

    Zafer Doruk’un “Âlemciler” adlı öykü kitabı, 2025 Fakir Baykurt Öykü Ödülü’ne layık görüldü. Ödül töreni, 25 Mayıs’ta Sarıyer’de düzenlenen 12. Sarıyer Edebiyat Günleri kapsamında gerçekleştirildi. 2025 Fakir Baykurt Öykü Ödülü, yazar Zafer Doruk’un “Âlemciler” adlı öykü kitabına verildi. Sel Yayıncılık etiketiyle yayımlanan eser, bireyin iç dünyası ile toplumsal gerçeklik arasındaki gerilimi yalın ve etkileyici bir dille işleyerek, seçici kurulun dikkatini çekti. Ödül töreni, 25 Mayıs 2025 tarihinde İstanbul Sarıyer’deki Kireçburnu Haydar Aliyev Parkı’nda, 12. Sarıyer Edebiyat Günleri kapsamında gerçekleştirildi. Törende Zafer Doruk’a ödülü takdim edildi ve yazar, eserleri üzerine bir söyleşi gerçekleştirdi. Ayrıca “Çal Dedim Klarnetçi Çocuğa”, “Karsambaç”, “Soyka”, “Beyaz Atlı Geceler”, “Aşkgüzar” ve “Kimselere Yar Olmayan Kuşlar” adlı kitaplarını imzaladı. Yarışma, dört kategoride düzenlendi ve toplamda 303 öykü ve 95 öykü kitabı değerlendirildi. “Âlemciler”, öykü kitabı kategorisinde birinciliğe layık görüldü. Ödül gerekçesinde, Doruk’un gündelik hayatın kıyısında yoksulluk ve yoksunluk içinde yaşasa da hayata tutunabilen “küçük” insanların hüzünlü öykülerini kaleme aldığı, bu öykülerde insanları yargılamak yerine anlamaya çalışan bir yaklaşım sergilediği vurgulandı. Ayrıca, öykülerin bireysel olduğu kadar toplumsal bir işlevi de yerine getirdiği belirtildi.

  • Kendini paklamayanın dağını kim paklar?

    Dağpaklayan , bize kendi gerçekliğimizi hatırlatacak, içimizde kirlenmiş dağları paklayacak Bir Yakınma. Hande Koçak bir dil işçisi, hicvi elden bırakmayan bir anlam işçisi. Dağpaklayan 'da da insanlığın kendi felaketini hazırladıktan sonra evlere kapanıp yasını tuttuğu; bu sayede doğanın da bir nebze nefes alabildiği salgın günlerinden, bunlara nakşolan absürtlüklerden hareketle zihninin keçiyollarında tekinsiz bir yolculuğa çıkarıyor bizi: Politikayla, felsefeyle, edebiyatla, insiyaki adımlarla ilerliyor, illa ki haklı bir öfkeyle ördüğü keskin satırlar bazen zirvelerde dolanırken bazen kuytulara dalıyor. İnsanlık kapitalizm marifetiyle kendini baltalayıp sonsuz bir talandan beslenir, felaketler, doğumlar ve ölümler arasındaki ayrımı buz misali kırılganlaştırırken hem çaremiz hem mağduremiz doğa her bir unsuruyla, bütün bilgeliğiyle içimize doluyor. Dağpaklayan , bize kendi gerçekliğimizi hatırlatacak, içimizde kirlenmiş dağları paklayacak Bir Yakınma. Hande Koçak bir dil işçisi, hicvi elden bırakmayan bir anlam işçisi. Dağpaklayan 'da da insanlığın kendi felaketini hazırladıktan sonra evlere kapanıp yasını tuttuğu; bu sayede doğanın da bir nebze nefes alabildiği salgın günlerinden, bunlara nakşolan absürtlüklerden hareketle zihninin keçiyollarında tekinsiz bir yolculuğa çıkarıyor bizi: Politikayla, felsefeyle, edebiyatla, insiyaki adımlarla ilerliyor, illa ki haklı bir öfkeyle ördüğü keskin satırlar bazen zirvelerde dolanırken bazen kuytulara dalıyor. İnsanlık kapitalizm marifetiyle kendini baltalayıp sonsuz bir talandan beslenir, felaketler, doğumlar ve ölümler arasındaki ayrımı buz misali kırılganlaştırırken hem çaremiz hem mağduremiz doğa her bir unsuruyla, bütün bilgeliğiyle içimize doluyor. DAĞPAKLAYAN Hande Koçak Sel Yayınları, 2025 Tür: Deneme 88 s.

  • Kafka İlk Kitap Ödülü düzenlenen törenle Barış Selim Uzun’a verildi

    Kafka Kitap tarafından bu yıl ilk kez düzenlenen Kafka İlk Kitap Ödülü Kuzey Odanın Canavarları romanıyla yazar Barış Selim Uzun’a verildi. Roman, hayatın her alanının gözetlendiği bir evreni özgün bir anlatımla resmediyor. Edebiyat dünyasının yeni yeteneklerini keşfetmeyi ve edebiyatımıza özgün eserler kazandırmayı amaçlayan Kafka İlk Kitap Ödülü’nün 2024 yılı kazananı Kuzey Odanın Canavarları  romanıyla Barış Selim Uzun olarak belirlenmişti. Ödül 22 Mayıs 2025 akşamı gerçekleştirilen bir ödül töreniyle sahibine verildi.  Ayfer Tunç, Deniz Yüce Başarır, Latife Tekin ve Sema Kaygusuz’un jüri üyeliği yaptığı, Mahir Ünsal Eriş’in ise jüri başkanlığını üstlendiği ödül, Barış Selim Uzun’un özgün anlatımı, derin karakter analizleri ve edebiyata taze bir soluk getiren yaklaşımı nedenleriyle tercih edilmişti.  Epsilon Yayın Grubu’nun markalarından biri olan Kafka Kitap, edebiyat dünyasına yeni yazarlarla katkıda bulunmak amacıyla bu yıl ilk kez düzenlenen ve gelenekselleşmesi hedeflenen Kafka İlk Kitap Ödülü için daha önce kitabı yayımlanmamış yazarların dosyalarını titizlikle değerlendirdi. Ödül, 18 yaşından büyük ve daha önce yayımlanmış bir edebi eseri olmayan yazarların, yayımlanmamış romanlarıyla katıldığı yarışmada, yüzlerce başvuru arasından sıyrılarak kazanan esere verildi.   Mahir Ünsal Eriş: “Kendi sesini bulan ama sesini vermeyen yazarları keşfetmek gibi bir hedefimiz var.” Kafka İlk Kitap Ödülü’nün jüri başkanı olan yazar Mahir Ünsal Eriş törende yaptığı konuşmada: “Bu ödülle ulaştığımız romanlar önümüzdeki 10 yıl içerisinde okuyacağımız yazarları da belirliyor. Aslında bu bir yazar tecrübesi değil, bu bir okur tecrübesi. Bir okur olarak geleceğin yazarlarına yatırım yaparak önümüzdeki 10 yılın kütüphanesini belirlemeye çalışıyoruz. Kendi içinden sesini bulan ama sesini vermeyen yazarları keşfetmek gibi bir hedefimiz var. O yüzden böyle birtakım yetkin edebiyatçıları bir araya getirip ilk defa bir kitabı derleyip toplayan edebiyat heveslilerini okurla buluşturmak ve okura sunmak açısından çok önemli.” diye konuştu. Şebnem Soral Tamer: “. Bu ödüller de o yazarları daha çok insanla buluşturabilmek için çok önemli kapılar.” Kafka Kitap Genel Yayın Yönetmeni Şebnem Soral Tamer ise yaptığı konuşmasında “Ülkemizde yapılan ödüllerde genelde hep tanınmış yazarlara ödül veriyoruz fakat burada yeni bir sesi duyabilmek çok kıymetli. Barış Selim Uzun gibi yetenekli insanları bulmak köklü kurumların görevlerinden bir tanesi. Bu ödüller de o yazarları daha çok insanla buluşturabilmek için çok önemli kapılar. Bunu yapabildiğimiz için gerçekten çok mutluyum.” diye duygularını belirtti.  Kendi evrenini kurmaktaki başarısı, karakterleri, hikaye derinliği, özgün kurgusu ve etkileyici anlatımıyla dikkat çeken Kuzey Odanın Canavarları , jürinin oybirliğiyle ödüle layık görüldü. Roman, psikolojik derinliği ve metaforik anlatımıyla edebiyat dünyasında yeni bir soluk olarak öne çıkıyor. Kuzey Odanın Canavarları  ile edebiyat dünyasına güçlü bir giriş yapan Barış Selim Uzun’a ödülü, edebiyat dünyasından birçok yazar, editör, gazeteci ve yayımcının olduğu törenle kitabının okurla buluşmaya hazır haliyle birlikte teslim edildi.  Kafka İlk Kitap Ödülü yeni ve özgün sesleri destekliyor  Kafka İlk Kitap Ödülü, yeni yazarların eserlerini yayımlama fırsatı bulmasını sağlayarak Türk edebiyatına katkıda bulunmayı amaçlıyor. Edebiyat dünyasında yenilikçi ve özgün sesleri desteklemeyi misyon edinen ödül, her yıl daha önce kitabı yayımlanmamış yazarların dosyalarını değerlendiriyor. Ödül bu yönüyle gelecek yıllarda da gelenekselleşmeyi hedefliyor.  Kuzey Odanın Canavarları Arka Kapak yazısından  Öyle bir zaman ki artık aldığın nefes bile gözleme tabi. Yediğin, içtiğin, geçmişin ve hatta geleceğin. Devrim kolay iş değil. Hele ki devrimi kalbinde taşımayan, ona gönlünü veremeyen birine hiç kolay değil. Üstelik yas ve ihanet üstüne bir çığ gibi devrilmişse, insan neye, nasıl inanabilir? Ve neden? Kuzey Odanın Canavarları , distopik evreniyle, gerçeklik ve gerçekötesinin sınırlarında kıvrakça dans eden kurgusuyla, tuhaf kahramanlarıyla okuru değişimin gölgesinde aynı kalabilmenin bazen onurlu bazen de kaypak mücadelesine davet ediyor. Barış Selim Uzun  1997 yılında Tokat’ta doğdu. İlkokul yıllarında ailesi ile birlikte Ankara’ya taşındı. Küçük yaşlarından itibaren edebiyatla iç içeydi. Lise yıllarında çeşitli dergiler ve fanzinler için öyküler kaleme aldı. 2015 senesinde uluslararası ticaret alanında başlayan lisans eğitimini iki yılın ardından yarıda bırakarak İstanbul’a yerleşti ve sinema ile ilgilendi. Bu dönemde kısa filmler kaleme aldı, hikâye anlatıcılığını büyük oranda kamera arkasında sürdürdü. Edebiyatla olan bağını ise koruyordu. Öyküleri ulusal ölçekteki dergilerde, seçki eserlerde boy gösterdi. Yarıda bıraktığı uluslararası ticaret programının beraberine felsefe alanını da dahil ederek, 2020 itibariyle iki ayrı lisans eğitimi üzerinden akademik hayatını tekrar başlattı. 2023 yılında kurumsal yaşama dahil oldu fakat edebi çalışmalarına ara vermedi ve kaleme aldığı “Kuzey Odanın Canavarları” romanı ile 2024 Kafka İlk Roman Ödülüne layık görüldü. Bugün bir yandan edebi üretimini devam ettirmekte, bir yandan da kurumsal kariyerini sürdürmektedir.

  • Mabetlerinden çalınan hazineler

    Nilay Kaya, Kaouther Adimi'nin pek çok prestijli edebiyat ödülüne layık görülmüş kitabı, Zenginliklerimiz üzerine yazdı: "Kitabevleri sadece kitap satmaz; hayat kurtarır, dostluk kurar, hikâyelere kapı aralar. Bazen de başlı başına birer edebiyat kahramanına dönüşür." Küçük yaşlarda kalplerini kitaplara kaptıranlara mabet olur kitabevleri. Kitap aşkının yanında bu mabetlere yapılan ziyaretlerin zevki de kana karışır, genellikle ömür boyu sürer. Hele bir de kitabevlerini konu alan kitaplar yok mu? Edebiyatta başlı başına bir alt tür olarak değerlendirilmeleri mümkündür. İlk olarak aklıma modern bir çocuk edebiyatı klasiği olan Michael Ende’nin Bitmeyecek Öykü 'sü (1979) geliyor: Romanın kahramanı Bastian Balthazar Bux, okumayı çok seven, sessiz, içine kapanık bir çocuktur. Bir grup zorbadan kaçtığı sırada kendini bir dükkâna atar; burası tesadüfen bir sahaftır. Hayatının büyük yolculuğu, bu dükkândan güzel bir kitabı çalması ve okumaya koyulmasıyla başlar. Sonunda, kitabın büyülü dünyasına fırlatılır ve burada bir dolu macera yaşar. Büyülü mabetlerle tanışmak için hiç de fena bir başlangıç sayılmaz, öyle değil mi? Kitabevlerini konu edinen ya da başlıca mesken tutan kitapların hepsi böyle fantastik değil elbette. Penelope Fitzgerald'ın 1978 tarihli The Bookshop ( Kitapçı ) adlı romanı, 1959 yılında, Doğu Suffolk'ta küçük bir sahil kasabası olan Hardborough’da varını yoğunu satarak, tek başına küçük bir kitapçı açmaya çalışan bir kadının, Florence Green'in trajikomik hikâyesini konu alır. Daha yakın tarihli bir örnek olarak Louise Erdrich'in The Sentence 'ını (2021) anabiliriz: The Sentence , Minneapolis’te Amerikan yerlilerinin yaşadığı bir bölgede bir kitapçıda çalışmaya başlayan Tookie adlı eski bir mahkûmun hikâyesidir. Dükkânın "en sinir bozucu" müşterisi öldükten sonra, Tookie’nin vardiyaları sırasında dükkânda belirerek ona musallat olur. 2024 tarihli, Hwang Bo-Reum imzalı Hyunam-Dong Kitabevi ise hayatı dağılan ve tükenmişlik yaşayan bir kadını konu alır. Kadın işinden istifa eder ve Seul’ün sevimli bir mahallesinde bir kitapçı açar. Roman ilerledikçe, kitapçının müdavimleriyle tanışır; her birinin okudukları kitaplarda nasıl şifa bulduğunu ve dükkânda bir araya geldikçe nasıl bir aile ortamı yakaladıklarını görürüz. Şimdi bahsedeceğimiz kitabevi konulu kitap ise üç adet prestijli edebiyat ödülüyle de taçlandırılan Kaouther Adimi imzalı Zenginliklerimiz . 2017'de yayımlanan roman, Fransızcadan Türkçeye Damla Kellecioğlu tarafından ustalıkla çevrilmiş ve 2018'de Delidolu etiketiyle yayımlanmıştı. Roman kurmaca değil, gerçekten var olmuş bir kitabevinin hikâyesini konu ediniyor. Burası öyle bir kitabevi ki -aynı zamanda bir yayınevi ve kütüphane- Albert Camus, Antoine de Saint-Exupery gibi pek çok ünlü yazarın eserlerini basmış, Paris'ten Gertrude Stein tarafından desteklenmiş; savaşlar, işgaller, siyasi baskılar, ekonomik güçlükler arasında hayatta kalma mücadelesi vermiş "gerçek bir mabet". 1936 yılında, 22 yaşında genç bir adam, Edmond Charlot, Cezayir'in başkentinde, Charras Sokağı'nda küçücük bir dükkana el atıyor, "Burası bir kütüphane, bir kitapçı, bir yayınevi, ama her şeyden önce edebiyatı ve Akdeniz'i seven dostlar için bir buluşma yeri olacak" diyerek yıllar sürecek inatçı ve onurlu bir yolculuğa atılıyor. Henüz kitaplarını yayımlatamamış Cezayirli, Fransız ve başka milletlerden yazarların kitaplarını kâğıt, mürekkep, matbaa sıkıntılarına rağmen ne yapıp edip yayınlıyor, dükkânında satıyor; genelde kitap almaya parası yetmeyen çocuk ve gençler için kitabevinde bir kütüphane sistemi kuruyor. Yazar Jean Giono'nun Les Vraies Richesses ( Gerçek Zenginlikler , 1937) adlı kitabına saygı duruşunda bulunarak, isim konusunda Giono'dan icazet ve destek alarak, Nos Richesses ( Zenginliklerimiz ) adını verdiği mekânı bir kültür vahası haline getiriyor, hem de Cezayir'in Fransız sömürgesinden kurtulmaya çalıştığı, İkinci Dünya Savaşı'nı yaşadığı, iç savaşlarda kan döktüğü on yıllar boyunca. Kaouther Adimi bu tarihsel hikâyeyi hakiki bir edebiyat işçiliğiyle kurguluyor: Romana ne olay örgüsüne dair bir doneyle ne de karakterlerle başlıyor; bunun yerine doğrudan okura hitap ederek kamera gözüyle bizi Cezayir sokaklarında gezdiriyor ve şehrin çok katmanlı tarihine bakmamızı istiyor. Fransız edebiyatının geleneksel flâneur figürüne, yani yürüyen, gözlemleyen, düşünen Charles Baudelaire ve Walter Benjamin’e bir selam göndererek dükkanları, ara sokakları, avluları ve gizli merdivenleri arayan aylak gezginin ruhunu bugünün başkent Cezayir'ine çağırıyor. Roman bu şekilde açıldıktan sonra Adimi, kentin tarihine dair üç anlatı çizgisini yan yana getiriyor: bunlardan birinde kitapçının kuruluşundan yıkılışına kadar olan süreyi başrolü kitapçıya vererek Charlot’nun tuttuğu bir günlük olarak kurguluyor. Diğer anlatı çizgisinde 2017 yılında, yeni sahibi tarafından bir donut dükkânına çevrilecek olan kitapçı dükkânını, bütün kitapları, fotoğrafları ve belgeleri çöp torbalarına doldurup atmak üzere boşaltmak ve badanasını yapmakla görevlendirilen yeni mezun bir üniversite öğrencisi olan Ryad’ı izliyor. Üçüncü düzlemde ise "biz" anlatıcıyla kolektif bir ses oluşturuyor ve Cezayir'in yakın tarihini daha makro ölçekte bir tarih anlatısı olarak sunuyor. Yunan tragedyalarının korolarını andıran bu ses, ilginç ve hayranlık uyandıran bir şekilde, romanın hem tarihi-nesnel-belgesel sesi hem de vicdanı oluyor. Adimi, olay örgülerini ustalıkla birbirine örerken, hiçbir anlatı düzleminde uzun süre oyalanmadan ilerliyor. Bu anlatım tarzının, yani hızlı ve ustaca yaptığı ton geçişlerinin, belki de çağımızın okuma tavırlarına uygun olduğunu söyleyebiliriz. Tarihsel anlatı ilerlerken duygular ve bakış açıları arasında yumuşak ve maharetli geçişler yapılıyor; kolektif “biz” anlatıcıdan bir çocuğun zihnine girip gerçek hayatın içindeki masalsı “devleri” gözlemleyebiliyor ya da 1954’teki sömürge karşıtı bir bombalama olayını resmî bir anlatımdan gayriresmî bir dile hızla kaymış haliyle okuyoruz. Okumak şüphesiz değer kazandırır, hatta yeri geldiğinde kutsiyet atfedilen bir eylem olarak görülebilir; ancak Adimi’nin evreninde fiziksel kitabı "korumak" özverili bir eylem olarak öne çıkıyor. Okuma ediminin kendisinden daha soylu bir değere dönüşüyor. Bugüne kadar tek satırını okumadığı kitapları ölene kadar korumaya ant içmiş, kefenini üzerinde taşıyan dev adam Abdallah, kör olduğu halde kitaplara dokunarak hangi metin olduğunu söyleyen ve ilk paragrafını ezberden okuyan Youcef gibi masalsı karakterler bu değeri özellikle destekliyor. Bütün faşist zamanlarda, kitapları sevmeseler, okumayıp sadece onlara saygı gösterseler bile, kitaplara sahip çıkanlar gerçek kahramanlardır. Onlar, geleceğe artı bir değer bırakmak adına kitaplara tutunurlar; metinlerin büyük kısmının hızla üretilip düşünülmeden ortaya atıldığı ve fiziksel varlığının silikleştiği bir çağda, kitapları gençler için korurlar. Adimi'nin bir diğer romanı olan Cebimdeki Taşlar 'ın da Delidolu tarafından yayımlandığını hatırlatalım ve bu heyecan verici yazarı kitabevleri sakinleri olarak takibimize alalım. ZENGİNLİKLERİMİZ Kaouther Adimi Delidolu Kitap, 2018 Çeviri: Damla Kellecioğlu 188 s.

  • Özbekistan’da bir Writers Recidency

    Çağnam Erkmen yazdı: "WR sandığım gibi bir inziva değilmiş; dünyanın farklı köşelerinden yazarlarla birlikte, kelimelerin değil kalplerin buluşmasıymış. Yazarlığın yalnızlık değil, ortak bir sofra olduğunu anladım. Hem fiziksel hem ruhsal olarak." Yıllardır Writers Residency’lere katılan çağdaşlarımın motivasyonlarını ve bu konaklamaların muhteviyatını merak etmişimdir. (WR’leri yazar ikametgahı olarak mı yoksa yazar konaklaması olarak mı çevirmek gerekiyor karar veremediğimden bu şekilde İngilizcesini kısaltarak yazacağım.) Nette çoğu ücretli farklı konseptlerde yüzlerce yazar ikameti listesi içinde kaybolmamak mümkün değil. Ancak uzun süreli ücretsiz birkaç organizasyon duymuştum. WR’ler yazara yazması için bir oda verilen, uçak bileti ödenen, hatta bazı mekanlarda cebe harçlık bile konulan sanat üretmeyi teşvik edici bir inziva imtiyazı anlamı taşıyordu benim için. Bazı ülkelerdeki başvuru anonslarından haberdar edilmiş ama başvurmaya çekinmiş, kim beni ne için kabul eder ki diye göz ardı etmiştim. Henüz kendi ülkemde keşfedilmemişken yurt dışına açılmanın faydasızlığını tartmış ya da tembellik ve boş vermişlik de etmiş olabilirim. Özbekistan’daki bu bağımsız organizasyona daha önce katılmış olan Neşe Yaşın, küçük edebiyat tutkunu grubumuza Nisan 2025’teki programdan bahsettiğinde katılmaya niyetlenmemle birlikte beni Azam Abidov’a yönlendirdi. Özbek şair Azam Abidov, ülkesinde bağımsız bir WR programı düzenliyor. Benim katılacağım, bu uluslararası organizasyonun yedincisi. Kalacağımız süre içinde ücretsiz ağırlanacağız. Program süresince pek çok yerde konuşma yapacağımızdan İngilizce bilmek şart. Kendi ülkelerimizdeki edebiyat ortamı, kişisel yazım hikayemiz, edebiyatın farklı alanları, çeviri problemleri, yurt içi ve yurt dışı yayınlama şartları, ajanslar, uluslararası festivaller gibi yaklaşık on konu önceden hazırlanmamız için verilmişti. Dünyanın değişik ülkelerinden maksimum on beş katılımcıyla her sene düzenlenen organizasyon bir kurum desteği almıyor. Azam Abidov ülkesinin de uluslararası bir kültür sanat faaliyetinde yer edinmesi için kişisel olarak çabalıyor. Abidov daha önce dünyanın pek çok ülkesinde festivallere ve WR’lere katıldığından tecrübesini kendi ülkesinde de oluşturabilecek kabiliyete bilgiye ve donanıma sahip. Daha önce pek çok kez kendi devletinden ve yazarlar birliğinden sponsorluk ve yardım talep ettiği halde çabaları sonuç vermediğinden geniş ailesi ve dostlarından destek alarak güç bir işe soyunmuş. Yabancı dil bilmemek ve finansal sebeplerle yurt dışına açılamamış Özbek sanatçılarının aynı tutkuları paylaşan dünyadan sanatçılar ve yazarlara temas etmesini, kültürlerinin tanınmasını, sanatın yaygınlaşmasını ve ülkesinin tanıtılmasını arzuluyor. Aynı şekilde katılımcılar da dünyanın muhtelif ülkelerinden gelen meslektaşlarıyla fikir teatisinde bulunup, yazma, üretme, yayınlama, başka dillere çevrilme ve dünyaya açılma olanaklarını paylaşabilecekleri samimi ortam bulma imkânı yakalıyor hem de Özbekistan’ı tanıyor. Özbekistan, Orta Asya’nın zengin kültür mirası ve tarihiyle, Semerkant Buhara gibi ipek yolunun en önemli şehirleriyle müthiş bir ülke olmasına rağmen, kendi resmi ve uluslararası edebiyat ve şiir festivaline sahip değil. Tüm gelişmekte olan ülkelerdeki silsile burada da geçerli. (Kültür ve sanat her zaman ikinci planda, inşaat ve ağaç kesme ön planda. Maalesef Taşkent’te yüzlerce anıt ağacın kesilip yerlerini rezidanslara bırakmasına gözlerimizle şahit olduk.) Uzun bir uçuş sonrası bizzat Azam Abidov tarafından bir buket çiçek ve Özbekistan’a hoş geldin yazısıyla karşılanıyorum. Benden önce gelenler gibi sonra gelecekler de aynı güler yüz, cana yakınlık, tanışma ve tanıtma coşkusuyla karşılanacaklar. Azam her konuda açıklayıcı bilgiler, öncelikler ve ivediliklerle ilgili hep bir adım öndeki dikkatiyle oryantasyonumuzu sağlıyor. Üç oğlu ve eşi evlerinin ve küçük sempatik bahçelerinin her köşesini kullanımımıza açıyorlar. Ancak çok yakın akrabanın evinde bu kadar rahat edebilirsiniz. Programa güzel bir tesadüf eseri birbirimizden haberdar olmadan katıldığımız farklı evde ağırlanan Türk yazar arkadaşım Muhsine Arda ile ilk kez Taşkent metrosunda karşılaşıyoruz. Amerikalı yazar zamanında vize alamadığı için katılamıyor. Japon yazar erken gelip gidiyor. Avusturalya, Vietnam, Slovenya, Macaristan, Bulgaristan, Finlandiya, Suudi Arabistan ve Özbekistan ve Kırgızistan’dan yazarlarla Özbekistan’ın ana arterleri yanı sıra kılcal damarlarına da girecek büyülü bir yolculuğa çıkıyoruz. Yazar ikametimiz iki yönlü. Liseler ve üniversitelerde çocuklar ve gençlerle, edebiyat bölümlerinin öğretim üyeleriyle, yayınevlerinde editörler ve yazarlarla temas edip onları ülkemize ve kendi kültürümüze yaklaştıracağız biz de ülkenin günlük yaşamına göz atıp incelikleri ve nüansları keşfedeceğiz. Kuru bir WR değil. Hiç de tahmin ettiğim gibi bir yazma imtiyazına dönüşmüyor, neredeyse hiç bilgisayarımı açmıyor, tek satır yazmıyorum. Ama müthiş bir hayatı paylaşma imtiyazıyla karşılaşıyorum. Program aşırı yüklü. Ülke geniş bir coğrafyaya yayıldığı için kimi zaman özel araçlarla kimi zaman daracık minibüslerle, kimi zaman da trenle uzun mesafeler katetiyoruz. Bazen bir kasabanın bir köyün okulunda ana kapıdan başlayarak müzikli seremonilerle karşılanıyoruz. İnsanın kendini ‘celebrity’ gibi hissedeceği kadar kendimizi tanıtırken hayranlık merak ve ilgiyle izleniyoruz. Döndüğümüz her köşede bir saz heyeti, bir koro, yerel kıyafetli bir dans grubu sürpriziyle karşılıyor, mutlaka müziğe dansa davet ediliyoruz. Sahneye çıkmamak, eğlencelerine katılmamak, kurulan yer sofralarında leziz Özbek yemeklerinin tadına bakmamak imkânsız. Sanki uzun zamandır görmediğimiz bir aile dostunun sofrasına davet edilmiş gibi sırtımıza yastıklar veriliyor çıkışta hediyeler sunuluyor. Günde beş masaya oturduğumuz ve yemekten helak olduğumuz günlerde mutluluktan gözlerimiz doluyor. Sevmenin ve karşılıksız vermenin anlamını kaybetmiş, bireyselleşmiş modern ülkelerin yazarları olarak çocukların ve gençlerin parlayan gözlerinden ilham alıyoruz. Taşkent’te, Semerkant’ta tarihi ve kamusal mekanlarda şiirler, öyküler okuyoruz.  Roman ve öykü yazarı olarak şiirin dünyada çok daha geniş bir ağda uluslararası bağlantı kurduğunu fark ediyorum. Bazı arkadaşlar birbirlerini uluslararası festivallerden tanıyor. Vietnamlı yazar arkadaşım Kieu Bich Hau, şiirden hiç para kazanmasa da festivaller sayesinde dünyayı gezdiğini anlatıyor. Kimi yazarların devletleri bazı etkinliklere sponsor olabiliyor. Eğer davet ücretsiz değilse konaklama veya yol paraları devletleri tarafından ödenebiliyor. Mesela THY bazı yazarlarımıza sponsorluk yapabiliyormuş. Bazı yazarların kim olduğunu bilmiyorum. Devlet şairi tanımının gerçekliğini sorguluyorum ister istemez. Grupta yayıncı da var. Bana yurt dışına nasıl açılacağımla ilgili bilgi veriyor. Bilgi vermekle kalmıyor yol haritası da çiziyor. Ekonomik olarak sizi fonlayan bir yapı yoksa finansmanı kendiniz üstlenmeniz gerekiyor. Öncelikle eserinizi yabancı dile tercüme ettirmek gerekiyor. Bir roman için yüklü bir para. Okunabilir hale geldikten sonra tıpkı kendi ülkenizde çektiğiniz azapların aynısını yurt dışında tecrübe etme yoluna girebilirsiniz. Ya da önerilen Kanada yayınevine basım için para verip işleri hızlandırabilirsiniz. Etik dışı tırmalamalar ilgimi çekmiyor. Bağlantılar ve işlerin nasıl yürüdüğüyle ilgili kendi aramızda bolca konuşuyoruz. WR’nin bana faydası bu kadar yakından dünya yazarlarıyla temas edebilmek. Avusturalyalı çocuk kitabı yazarı Irena Kobald, otuz dakikada yazdığı ve dünyada on altı dile çevrilmiş çok satan kitabına altı sene yayıncı bulamadığını anlatıyor samimiyetle. Ve kimse şiirden tek kuruş kazanmıyor. Bazı şiir kitapları iki yazarın bağlantısıyla her birinin yayıncısı arasında takas ediliyor. Yani sizin kitabınız o ülkede, bağlantınızın kitabı sizin ülkenizde basılıyor. Kimse tek kuruş telif almıyor. Şiirin dünyada da ülkemizdeki kadersizliğe sahip olmasını, edebiyatın kalitesini düşüren alicengiz oyunlarını, tanıdık olmadan bir yere gelmenin imkansızlığını, dağıtım ve okura ulaşmada benzer zorluklara sahip olma konularını paylaşıyoruz. Özbekistan’ın en büyük yayıncısını ziyaret ediyoruz. Özbek yazarların ve editörlerin bizlerden öğrenmek istedikleri var. Özbekistan’da basılan Türk kitaplarının yazarlarından sadece Orhan Pamuk bilindik. Benim Adım Kırmızı’nın içeriğindeki İslami motifler yüzünden Özbek halkına ilgi çekici geldiğini tahmin etmek zor değil ayrıca Pamuk Nobel ödüllü ve rüştünü ispat etmiş bir yazar. Diğer yazarların kitaplarının Özbekistan’a nasıl ve hangi yöntemle pazarlandığını hiç anlamıyorum, bu gerçekten şaşırtıcı. Bir eserin okuruna ulaşana dek hangi rotaya sapabileceğini kestirmek çok zor. Ölçme ve değerlendirmenin sübjektif kıstaslara, şansa, tesadüflere ve ilişkilere bağlı olduğunu derinden hissediyorum. Ziyaret ettiğimiz her okul önceden muazzam hazırlanmış. Öncelikle kendi ülkelerinin folklorik özelliklerini, yeme içme ve yaşama kültürlerini sunmakta çok cömertler. Davet edildiğimiz okullardaki İngilizce öğretmenleri çok donanımlı. Hepsi çocukları gençleri diyalog kurma konusunda eğitmiş, çalıştırmış. Program o kadar çeşitli ki bazen grup başka aktivitelere bölünüyor. Etkinlikler ve üniversiteler yazarlar arasında paylaşılıyor. Benim katıldığım Kimyo İnternational University İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümü ve Tercüme kulübü akademik olarak mükemmel hazırlanmıştı. Öğretim üyelerinin ve öğrencilerin dile ve mesleklerine yetkinlikleri taktire şayandı. Programdan iki ay önce bazı şiir ve öykülerimizin İngilizcesi istenmişti. Hazırladığım kısa öykünün İngilizceden Özbekçeye çevrilerek okunması sürpriz oldu. Her yazara değişik sorular yöneltildi bana düşen soruyu Duygu Akın’ın önceden sadece bu program için hazırladığı çeviri sorunlarıyla ilgili metnini İngilizce sunarak cevapladım. Elbette sadece bunlar değil. Gezdiğimiz şehirlerdeki tarihi atmosfer, yerel pazarlar, sanat atölyeleri, Ressam Ahmad Umarov’un galerisindeki özel davet, Özbek düğünü, yüz kişilik dost sofraları, ritüeller, dağlar ve bozkırlar, bir göl üzerindeki rengarenk halılar ve minderler serilmiş iskelede gitarlar eşliğinde şarkılı şiir okumaları, yemeğe davet edildiğimiz mahalle dernekleri, dergahlar, yerel bahar festivalleri, ikramın giriş cümlesi lezzetli Özbek ekmeği, Özbek pilavı, mantıları, tatlıları, Özbek yazarların müze evleri, konserler, gösteriler, geçtiğimiz şehirlerde bizleri ağırlayan aile evlerindeki sonsuz vericilik, Azam’ın küçük oğlu Abdul Raşit’in piyano başında Bulgar şair Maria Filipova ile verdiği mini konser gibi binlerce küçük anıyla unutulmaz bir WR idi. WR karalamalarını bir gezi günlüğü ya da anı notuna dönüştürerek Özbekistan’ın görkemli tarihini üç beş satıra daraltmak istemem. Sadece turistik cazibesiyle bile heyecanlandıran ülkede ilk günden itibaren sarmaş dolaş olduğumuz halkla, Azam Abidov’un eşi ve üç oğlu başta olmak üzere, geniş ailesi, dostları, mihmandarımız Rohila Siddiq ve katılımcı yazarlarla geçirdiğimiz harikulade anları tarif etmem mümkün değil. Kişisel çabası, olağanüstü pozitif karakteriyle hepimizi Özbekistan’a gönülden bağlayarak edebiyatın ve sanatın yayılma ve dönüştürme gücünü, kardeşliği, bölüşme ve paylaşmayı bize yeniden hatırlatan şair Azam Abidov’un küçücük WR’siyle tasarladığı büyülü masal sayesinde bir avuç edebiyatçı Özbekistan’ın gönüllü kültür elçisine dönüştük. Sanatın birleştirici dostluğunu hissettik.

  • Öykü: Evin Düzeni

    "Bittikten sonra her odayı şöyle bir göz ucuyla süzmezse muhakkak eksik bir iş kalıyordu. Kontrol etmeden hiçbir şey düzgün yapılmıyordu. O’na göre.  Kocasının da döneceği tertemiz bir evi olacaktı." Özgenaz Ürekli İnsan bazen kimseyle ama özellikle kendisiyle baş başa kalmak istemiyor. Bu kadın da öyle. Aynanın karşısında durur. Yüzünü yıkar kendine bakmadan. Su damlacıkları hep leke bırakır. Kurur. Bir sonraki toz almaya dek oradadır. Leş gibi olur. Bugün de aynısı oldu. Sabah erkenden kalktı. Çeşmeyi sonuna kadar açtı. Ilınana dek su aktı. Havluyla yüzünü silerken es kaza aynayla göz göze geldi. Yemyeşil badem gözleri gözlerine değip göz bebeklerinden alnının çatına dosdoğru bir şimşek çaktı. “Aldatılacak kadın mıydım ben” diye içinden geçirdi. Saçlarına dokundu. Hem sert hem kırıktı. Evlenmeden önce ayda bir kuaförde gittiğini hatırladı. Çocukları okula bırakınca ilk iş saçlarına bakım yaptırmaya karar verdi. Sonra belki vakti kalırsa bir alışveriş merkezine uğrayacak, dantelli ve saten kumaştan rengârenk iç çamaşırları alacaktı. Mesajlar aklına geldi. Fotoğrafı büyütünce bu defa da telefonun ekranına akan gözyaşları leke bıraktı. Adam, kendisini aldattığı kadına onlardan hediye almıştı. Teşekkür eden öteki, hepsini büsbütün yatağa sermişti. Çektiği fotoğrafları kalp ve öpücük işaretleriyle süslenen fotoğraflar mesaj ekranında duruyordu. Yatak ne kadar da düzenli. Battal boy pamuk saten gül kurusu nevresim takımı jilet gibi. Arkadaki komodin ceviz, tek çekmeceli İskandinav tarzı. Kadın ötekininkini çok beğendi. Başta kocası olmak üzere artık onun olmayan ve O’nda olmayan ne varsa bir parmak tıkırtısıyla olsun isterdi. Gerçeklere döndü. Peri değildi. Kendi odasındaki komodin beyaz mdf üç çekmeceli. Evlenirken para çıkışmayıp mecbur kalınca alındı. Öteki, mesajında “Çok güzeller. Giymek için sabırsızlanıyorum. Bugün gelebilecek misin?” diyordu. Adam ateş işareti atarak cevap vermişti. Kadın, güzel komodinli ötekinin, fotoğraf attığı adamın onunla evli olduğunu bildiğini böylece anlamıştı. Yoksa niye fiil çekimini –ebilmek diye yapsındı. Dağınık bıraktığı yatağa aldırmadan hızlıca üzerini giydi. Yatak odasından çıktı. Mutfaktan dünden hazır ettiği beslenme çantalarını aldı. Muz, dereotlu peynirli poğaça ve küçük salatalık dilimleri. Çocuklara yarın aynısı olana dek son kez hadi dedi. Evden çıktılar. Öğlene doğru sabahki halinden eser kalmadı. Çocukları okula bırakınca kuaföre gitmekten vazgeçti. Çünkü bugün evde temizlik vardı. Bildiği yollardan olsa bile arabanın ekranındaki canlı konum veren haritaya baka baka eve dönüyordu. Kontrol kimde ve nereye varıncaya kadardı? Sorular daha zihninde yer etmemişti. Çok iş vardı. Yeni aldığı bezlerin yerini söylemeyi unutmamalıydı. Temizliğe gelen kadına nasıl temizlik yapacağını söylemezse olmazdı. Bittikten sonra her odayı şöyle bir göz ucuyla süzmezse muhakkak eksik bir iş kalıyordu. Kontrol etmeden hiçbir şey düzgün yapılmıyordu. O’na göre.  Kocasının da döneceği tertemiz bir evi olacaktı. Arabayı park etti. Hızlı adımlar attı. Düşündürmeyen adımlar. Önce sağ sonra sol sonra tekrar sağ ayağıyla dümdüz devam etti. Koşmak ya da yavaşlamak istemiyordu. Düzeni bozmak da. Parkın yanından geçerken nefesi düzensizleşti. Bir sıcaklık hissedip terledi. Rüzgâr falan esmedi. Fısıltılar duydu. Onlar üşüttü. Yürümeyi bıraktı. Banklardan birine oturdu. Sonbaharın sarıdan kahverengiye dönüp dallarından kopan yaprakları sere serpe yerlerdeydi. Artık kimse hava durumu haberlerini okuyup izlemiyor ya hani, onun ruhu da aynı öyleydi. Saat başı bulutların yeri değişti. Güneşi bir önlerine bir arkalarına alıp götürdü de hiçbirisini izlemedi. Uzaktaki ikili salıncakta el ele tutuşup sallanan bir genç kız ve oğlanı gördü. Hiç komik olmayan bir şakaya güldüler.  Kocasının ilk kahkahasına âşık olduğunu hatırladı. Telefonundan bir fotoğraf açtı. Gülünce sağ köpek dişi iyice belirginleşen adamı uzun uzun seyretti. Elinin tersiyle gözyaşlarını sildi. Sırası değildi. Evde onu bekleyen bir ton şey var diye düşündü. Elini bir çekse hepsi dağ olup birikirdi. Onsuz o ev yanar küle dönerdi. Yoksa vazgeçmek kolay değil miydi? Değil. ona göre. Biriken başka şeyler vardı. Saçlarındaki kırıklar birinci ve acildi. Ve ufak belli belirsiz düşünceleri zihninin kıyısında sert bir kayaya çarpıp köpürüyordu. Bazısı es kaza hikayenin başından beri gözünden akıyordu. Yalnız kalmaktan korkuyordu. Adamın onu bırakıp gitmesinden korkuyordu. Annesi gibi dul bir kadın olmak istemiyordu. Evinden ayrılınca tıpkı üst kat komşusu kadın boşanınca yaptıkları gibi onun hakkında da konuşacaklarını bildiğinden komşularının ağzına laf vermek istemiyordu. Ona göre boşanmak ve onla ilgili her şey milletin ağzına laf vermekti. Fırsatını bulunca kimse ona acımazdı. Ya da çok acırdı. İşte o yüzden kimsenin kendisine acımasına geçit vermek istemiyordu. Evlenince toplum tarafından kendisine bahşedilen evli kadınlara özgü dokunulmazlığını kaybetmek istemiyordu. Evliyse çocuğun sorunlu olsa bile bu sen evlisin diye değildi. Ama dulsan o çocuğun öyle olması bir tek onun yüzündendi. Evliyse kocaman bavullarla tatilden döndüğünde karşılaştığı kişiler sadece tatil nasıldı diye sorardı. Dulsa çocukları babaya bırakıp giden sorumsuz anneydi. Üst kat komşusu boşanmaya kalkışınca, çünkü bu ancak bir kalkışmadır başka türlüsü mümkün olmaz, uzun bir süre nafaka bağlanana kadar geçim sıkıntısı çekmekten ve o zaman içerisinde çocuklarına bir başına bakamamaktan korkuyordu. Evlenmeden önce bıraktığı öğretmenlik mesleğine dönse çocuklarına yeterince vakit ayıramamaktan korkuyordu. Hikâyenin en uzun cümleleri bir tek bu korkularınındı. Banktaydı. Bacak bacak üstüne atmış hareketsiz duruyordu. Karıncalanmaya başlayan sadece alttaki bacağıydı. Zihnindekilere engel oldu. Ayakları yerinden kalkarsa eve dönüp o kocaman bavulu toplamaktan korkuyordu. Nihayet kapıya yavaş yavaş yürüyebildi.  Temizliğe gelen kadın anahtarıyla girmiş, çoktan alt katın işini yarılamıştı. Salonun camlarına sıra gelmişti. “Abla dikkat et, çok eğiliyorsun. Bir gün şu camdan düşeceksin diye ödüm kopuyor,“ dedi. Korkularından birini sesli söyleyivermişti. Bu, kolay olmuştu. Bunun dışındakiler zordu. Ayna gerekiyordu, henüz su damlacıklarından lekelenmemiş. Çorabıyla bastığını zannettiği halıda çıplak ayağını hissetti. Sökülen yer rahatsız etti. Yatak odasına girdi. Komodinin ikinci çekmecesinden yeni bir naylon çorap aldı. Değiştirirken çorabı, küçücük bir delikten ince uzun bir çizgi halinde bel lastiğine varana dek sökük hızla ilerledi. Evin parkesinden betona ulaştı. Tuğlayı gördü. Onu da geçti. Toprak ve kaya parçalarının arasında öbek öbek karıncalara rast geldi. Karıncalar kadına ve ötekine selam söyledi. Sökük dış kapıya yöneldi. Durmadı. Zihninde bir soru belirip de kadının korkularına varana dek dosdoğru devam etti. Soru: Kontrol kimde ve nereye varıncaya kadardı. Bu sefer haritaya bakmadı. Cevabı yoktu.

  • Eyvah, yoksa alerjiniz mi var?

    Çocukluğunda alerjik bir bünyeye sahip olan Megan Wagner Lloyd'un gerçek deneyimlerinden ilham alan Alerjik, hayattaki değişimlerle ve zorluklarla nasıl başa çıkılacağını gösteren yüreklendirici bir çizgi roman. En büyük hayali büyük bir hayal kırıklığına dönüşen 10 yaşındaki bir kızın büyüme ve kendini keşfetme serüvenini anlatan bu sevgi dolu hikâye, aile ve dostluk bağlarının gücünü kalbimizde hissettiriyor. Maggie için hayat bugünlerde biraz zor. Yeni bir bebek bekleyen anne babasının telaşı yetmezmiş gibi ikiz kardeşlerinin bitmek bilmez atışmaları yüzünden evdeki gergin ortamdan kurtulamıyor. Neyse ki doğum gününde yaşadığı tüm bu huzursuzluğu unutturacak bir hediyeye kavuşacak: Yıllar süren yalvarıp yakarmaların sonucunda evcil bir hayvan sahiplenme hayali nihayet gerçek olacak. Maggie, bir köpek yavrusunun kaybettiği neşesini geri getireceğine emin. Fakat daha barınağa varır varmaz muhtelif kabarıklıklar ve kızarıklıklarla kendisini belli edecek tatsız bir sürpriz kahramanımızı bekliyor. Meğer Maggie'nin kürklü ve tüylü hayvanlara karşı ciddi bir alerjisi varmış! Hayatının en harika doğum gününü geçireceğini düşünürken hiç beklemediği bir gerçekle yaşamak zorunda kaldığını öğrenen Maggie'nin alerjik reaksiyonlarla imtihanını ele alan bu sıcacık kitap, alerjik hastalıkların tanı ve tedavisi hakkında okurların farkındalığını artırıyor. Tüm engellere rağmen hayallerden vazgeçmemenin önemini vurgulayan Alerjik, hayvanları gönülden sevmenin ''iyileştirici'' etkisini gözler önüne seriyor. ALERJİK Megan Wagner Lloyd Resimleyen: Michelle Mee Nutter Çeviri: Ümit Mutlu Tür: Çizgi Roman 8+ yaş 240 s.

  • Kvasir, ilk sayısıyla raflarda!

    Eleştiri ve emeği öne çıkaran öykü dergisi Kvasir, ilk sayısıyla okurlarıyla buluştu. Öykü dergisi mi, kurgu laboratuvarı mı? Edebiyat dünyasına sıra dışı ve yeni bir soluk kazandıran KVASİR, klasik dergicilik anlayışından yola çıkmayan özgün yapısıyla okurla buluşuyor. Yedi yazarın yer aldığı ve her sayıda sıralamanın değiştiği zincir öykülerle örülü bu dergi hem anlatı kurgusuyla hem de eleştiri anlayışıyla dikkat çekiyor. Bitmiş dediğimiz öykü ya devam ediyorsa? Her sayının ilk yazarı, tamamlanmış gibi görünen bir öykü kaleme alıyor. Ardından gelen altı yazar, sırasıyla, kendinden önceki halkaları bir “başlangıç” kabul ederek kendi anlatılarını onunla örüyor. Hikâyeler birbirini tamamlamak zorunda değil, dahası, iç içe geçerek yeni anlamlar yaratıyor. KVASİR böylece okuru, tekil yazarların anlatılarından çok daha katmanlı bir edebi deneyime davet ediyor. Sanat kutsal (!) mı kalmalı yoksa karşılığı olmalı mı? KVASİR yalnızca edebiyat üretimine değil, edebiyat emeğine de farklı bir perspektifle yaklaşıyor. Her yazara telif ödemesi yapılıyor. Bu, yalnızca maddi bir karşılık değil; sanatın ve emeğin ciddiye alındığına dair açık bir duruş. Dergi, bu yönüyle Türkiye’deki dergicilik pratiğine yönelik eleştirel bir bilinç de inşa etme yolunda. Tartışılmayan edebiyat yaşar mı? Her sayının ardından gerçekleştirilen “Kavga Toplantısı” ise KVASİR’in özgünlüğünü daha da belirginleştiriyor. Yazarlar, yayınlanan metinleri kıyasıya eleştiriyor; tartışmalar yalnızca yazarlar arasında kalmıyor, okurlar da sürece dahil oluyor. Herkes söz alabiliyor, dahil olan tüm okurlar bir bakıma metnin parçası hâline geliyor. Çok iyi durmuyor mu? İşin sırrı amatör ruhta mı gizli? KVASİR’in yedi yazarı kendilerini daha önce bir öykü yayımlamış olmalarıyla değil edebiyatın amatör ruhunu taşımakla görevli hissediyorlar. Bu amatörlük özensizlik değil: Aksine, tutkulu bir üretimin ve düşünsel arayışın göstergesi. Dergi, edebiyatı hayatlarının merkezine almak isteyen bu isimler için bir üretim alanı sunuyor. Martin Eden’ın torunları burada mı? KVASİR’in yayımladığı manifesto bu yaklaşımın temelini açıkça ortaya koyuyor: “Bu topraklarda sanatçı iki hayatî şeyden yoksun: Para ve eleştiri. Paranın olmadığı yerde hayatta kalmak, eleştirinin olmadığı yerde sanatçı kalmak mümkün değil.” Bu cümlelerle yola çıkan dergi, sanatçıya hem maddi hem düşünsel bir zemin sunmayı amaçlıyor. Sanatı yalnızca ilhamla değil, aynı zamanda sorumlulukla da ele alıyor. KVASİR, okuru yalnızca izleyici değil, eleştirmen ve muhatap olarak gören bir dergi. Her sayısıyla, edebiyatın sadece yazılan değil, konuşulan, sorgulanan ve birlikte büyütülen bir şey olduğunu hatırlatıyor. İlk Sayı Raflarda. KVASİR’in Çağrısı Açık: “Dergiler hâlâ bir şeyleri değiştirebilir.” diye düşünüyorsan aramıza katıl.

  • Toprağın altında buluşan iki cümle: Mujica ve Sırrı Süreyya Önder üzerine

    Osman Kaygısız yazdı: "Bazı insanlar yaşarken bir çınardır; gölgeleriyle halkını serinletir, dallarına kuşlar konar, yapraklarına umutlar yazılır. Ölünce de toprak olurlar—ve o toprak halkın vicdanına karışır." Uruguay’ın alçakgönüllü başkanı José Mujica ile Türkiye’nin barış ve kardeşlik özlemini şiirle, sözle, direnişle haykıran Sırrı Süreyya Önder... Biri Latin Amerika’nın mütevazı çiftliklerinden; diğeri Mezopotamya’nın şiirle yoğrulmuş yaralı topraklarından geldi. İki ayrı coğrafya, iki ayrı dil, ama aynı insan sevgisi. Mujica, bir çiçeğin ucundaki çiği seyrederken halkı için daha az tüketmeyi öğütleyen bir bilgeydi. Başkanlık sarayını reddettiğinde, aslında kendini halkının kalbine taşıyordu. Araba olarak 1987 model bir Vosvos'u seçtiğinde, yoksul bir çocuğun gözündeki ışığı taşıyordu bagajında.  Onun ölümü –gerçek ya da simgesel– bize bir çağın kapanmak üzere olduğunu fısıldar: Daha sade, daha dürüst, daha vicdanlı bir dünyanın hayaliyle yaşayanların çağını... Sırrı Süreyya Önder ise kelimeleriyle yürüdü halkının yanında. Onun silahı sözdü; ama o sözler dağları titretecek güçteydi. Barış dediğinde, yalnızca çatışmasızlık değil; bir annenin oğluna doya doya sarılabileceği bir ülke hayal ediyordu. Türkiye’de halkların kardeşliği fikri, onun dudaklarından dökülen bir dua gibi dolaşırdı sokaklarda. Öldüğünde, yüreklere düşen sadece bir yas değil; yarım kalmış bir barışın gölgesiydi. Kötüler ölmüyor mu? Ölüyor. Ama dünyada bir renk, iz, ruh, mana bırakmadıkları için  sessizce, duygusuzca  ölüyor! İyiler ise “bir türküye sığacak kadar kısa hayatlarında” kurda, kuşa, ağaca, ezilene, ötekiye, dereye, çoluğa, çocuğa  sahip çıktıkları için, onların dertleriyle hemhal olup yol yürüdükleri için  şaşalı, tantanalı, hüzünlü, coşkulu, saygılı, minnetli bir şekil de yolculanıyorlar. İyi oldukları için, onlar gittikten sonra derin bir hüzünle baş başa kalıp yalnızlığımıza ağlıyoruz. Ve onlar gitmiyorlar aslında, her yerdeler! bir bakmışsınız Montevideo'dan ses veriyor, bir bakmışsınız Adıyaman’dan el sallıyor!  Özleri, tavırları, duruşları, anlayışları farklı kültürlerde, farklı iklimlerde şekillense de benzer özellikler taşıyorlar.  Birisi bütün konfor alanlarını terk edip çamurlu bir kulübe de kendi yemeğini üç ayaklı köpeğiyle paylaşırken; öbürü insanların dört duvar için hayatlarını zehir edip taksit ödemesine kızarak, on üç yıl bir meşin ceketi sırtından çıkarmıyor! Biri eski su yalağının altındaki hücresinde delirmemek için karıncalarla konuşurken öbürü insanlık onurunu kurtarmak için bedenini ölüme yatırıyor. Ama hiç pişmanlık duymadan son nefeslerine kadar eşitlik, özgürlük, kardeşlik, barış mücadelesinden bir adım geri atmadan. Mujica’nın suskunluğu, doğanın döngüsüne saygıdan; Önder’in suskunluğu, çatışmanın gürültüsünde kaybolan barış çığlığındandı. İkisi de yorgundu belki; ama o yorgunluk direnenlerin yorgunluğuydu. Ve şimdi, biri Latin topraklarında, diğeri Mezopotamya’da, sessizce toprağa karışıyorlar. Belki de altında buluştukları toprak, aynı evrensel adaleti özleyen bir toprağın farklı kıtadaki uzantısıdır. Daha sade yaşamak için Mujica’nın izinden, Daha birlikte yaşamak için Sırrı Süreyya’nın izinden gitmek… Çünkü bazı ölümler, bir halkın hafızasına şiir olarak kazınır. Ve bazı insanlar, öldükten sonra bile aramızda yaşamaya devam eder: Bir çocuğun düşünde, bir annenin duasında, bir barış türküsünde... İşte bu iyi insanlar binlerce yıl geçse de bütün dillerde saygıyla anılır ve dünya döndükçe  isimleri bazen PEPE bazen SIRRI ABE olarak gökyüzünde asılı kalır… Bu yazı, iki halk adamının ardından yakılan bir ağıttır. Ama aynı zamanda bir çağrıdır: Adios Jose Mujica. Qxir be Sırrı Süreyya Önder…

  • "Banu Mushtaq'ın 'Heart Lamp'ı Uluslararası Booker Ödülü'nü kazandı: Kannada edebiyatında tarihi bir ilk"

    Hintli yazar ve aktivist Banu Mushtaq, "Heart Lamp" adlı kısa öykü derlemesiyle 2025 Uluslararası Booker Ödülü'nü kazandı. Bu eser, Kannada dilinden çevrilen ilk ödüllü kitap ve ödül tarihinde ilk kez bir kısa öykü koleksiyonu olarak kayıtlara geçti. Hintli yazar, avukat ve kadın hakları savunucusu Banu Mushtaq, "Heart Lamp" adlı kısa öykü derlemesiyle 2025 Uluslararası Booker Ödülü'nü kazandı. Bu başarı, Kannada dilinden çevrilen ilk eser olarak ödül tarihinde bir ilki temsil ediyor. Ayrıca, "Heart Lamp", ödül tarihinde ilk kez bir kısa öykü koleksiyonu olarak seçildi. Eserin İngilizce çevirisini gerçekleştiren Deepa Bhasthi, ödülün eşit paylaşıldığı çevirmen olarak tarihe geçti. Bhasthi, bu ödülü kazanan ilk Hintli çevirmen oldu. Çevirisi, İngiliz PEN'in 'PEN Translates' ödülünü de kazanmıştı. "Heart Lamp", 1990'dan 2023'e kadar yazılmış 12 kısa öyküden oluşuyor. Bu öyküler, güney Hindistan'daki Müslüman ve Dalit kadınların günlük yaşamlarını, karşılaştıkları toplumsal baskıları ve direnişlerini anlatıyor. Mushtaq, bu öykülerde kadınların din, toplum ve siyasetin dayattığı itaatkârlıkla nasıl mücadele ettiklerini gözler önüne seriyor. Ödül töreni, Londra'daki Tate Modern'de gerçekleştirildi. Jüri başkanı Max Porter, eseri "İngilizce okuyucular için gerçekten yeni bir şey: güzel, yoğun ve hayat dolu hikâyelerin radikal bir çevirisi" olarak nitelendirdi. Porter, eserin kadınların yaşamları, üreme hakları, inanç, kast sistemi, güç ve baskı gibi konuları ele alış biçimini övdü. Banu Mushtaq, ödül konuşmasında, "Bu kitap, hiçbir hikâyenin küçük olmadığını; insan deneyiminin dokusunda her ipliğin bütünün ağırlığını taşıdığını gösterme inancıyla doğdu" dedi. "Dünya bizi sık sık bölmeye çalışsa da, edebiyat, birbirimizin zihinlerinde birkaç sayfa boyunca yaşayabileceğimiz son kutsal alanlardan biri olarak kalıyor" diye ekledi. "Heart Lamp", İngiltere merkezli bağımsız yayınevi And Other Stories tarafından yayımlandı. Bu ödül, yayınevinin ilk Booker zaferi oldu.

bottom of page