top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Kimin aklına gelir ki bu şehirden çıkmanın bir yolu olduğu?

    Bülent Çallı, bu korku ikliminde geleceğin peşine düşen Burhan, Oğuz ve Elif’in köruçuşu serüvenine bakıyor: Bencilliğin fedakârlığa, korkunun cesarete evrildiği bu son derece tanıdık ama distopik evrende, belirsiz bir özgürlük umuduna tutunan üç arkadaş çıkış biletine ulaşabilecek mi? Küresel bir salgının gölgesinde, İstanbul’un ülkeden kopuk bir adaya, dünyanın kalanının ise giderek bir muammaya dönüştüğü, gerçeğin bulandırıldığı ve her türlü iletişimin yasaklandığı, cunta kontrolündeki bir kent; kimsenin içinden çıkamadığı bu koca hapishanede, kulaktan kulağa yayılan ve hayatta kalmanın ötesini zorlayanları kendine çağıran bir söylenti: İstanbul Posta Treni... İstanbul’un şaşalı günlerinin tanığı İstiklal Caddesi şimdilerde, özellikle de geceleri, kocaman siyah sıçanların pervasızca karşıdan karşıya geçtiği, çöp yığınlarının başında bekleşen boz tüylü pis sokak köpeklerinin sizi düşmanca bakışlarla tepeden tırnağa süzdüğü bir korku geçididir artık. Hasta bir insanın morarmış, kokmuş, pul pul dökülen ölü bir uzvu gibidir burası. Arada bir üzüntüyle kıpırdanır. Bülent Çallı 1974 yılında Almanya’nın Bruchsal kentinde doğdu. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde okudu. 2009 yılında yerleştiği Paris’te şan eğitimi aldıktan sonra 2013 yılında Snakeroot grubu ile Downtown To Ghetto albümünü çıkarttı. Simsiyah (İletişim Yayınları, 2015) adlı bir kitabı bulunmaktadır. İSTANBUL POSTA TRENİ Bülent Çallı Everest Yayınları, 2023 Tür: Roman 408 s.

  • Yalnızlığın On Bir Hali

    Amerikan Rüyası’nın karanlık yüzünün yazarı Richard Yates’ten, hayal kırıklıklarının gölgesinde yaşanan hayatlara dair içe işleyen öyküler. Richard Yates en ünlü romanı Bağımsızlık Yolu’ndan bir yıl sonra yayımladığı Yalnızlığın On Bir Hali’nde, geçmişin hüsranları ve geleceğin belirsizlikleri arasında hayallerine tutunmaya çalışan kadınlarla erkeklere dair on bir öykü anlatıyor. İster tüberküloz hastalarının tedavi gördüğü bir klinikte isterse küçük bir gazetenin bürosunda geçsin, ister şöhrete kavuşmayı düşleyen bir taksi şoförünü isterse de mutsuz bir evliliğin eşiğindeki genç bir kadını anlatsın, Yates’in anlattığı insanlara yönelik keskin bir gerçekçilikle derin bir anlayışı harmanlayan üslubunu öykülerin her birinde hissetmemek imkânsız. Richard Yates 1926 yılında Yonkers, New York’ta doğdu. İkinci Dünya Savaşı sırasında Amerikan ordusunda görev yaptı. Daha sonra bir süre gazetecilik yaptı, Bağımsızlık Yolu romanında Knox Ofis Makineleri olarak anlattığı Remington Rand Şirketi’nde metin yazarı olarak çalıştı, kısa bir süreliğine Senatör Robert Kennedy’nin konuşmalarını yazdı. 1961 yılında yayımlanan ilk romanı “Revolutionary Road” (Bağımsızlık Yolu, YKY 2017) Amerikan Ulusal Kitap Ödülü’ne aday oldu, 2008 yılında Sam Mendes tarafından sinemaya uyarlandı. Diğer romanları “A Special Providence” (1969), “Disturbing the Peace” (1975), “The Easter Parade” (1976), “A Good School” (1978), “Young Hearts Crying” (1984), “Cold Spring Harbor” (Sessiz Sahil, 1986) olan Richard Yates’in, “Eleven Kinds of Loneliness” (1962) ve “Liars in Love” (1981) adlı iki de öykü kitabı vardır. Richard Yates 1992 yılında öldü. YALNIZLIĞIN ON BİR HALİ Richard Yates Yapı Kredi Yayınları, 2023 Çeviri: Yasemin Akbaş 208 s.

  • Kafka Vendetta’ya karşı

    Töre Sivrioğlu Litera için kaleme aldığı edebiyat-sinema yazılarında bu ay V for Vendetta filmi ile Jeremy Irons’ın başrolünde oynadığı Kafka (1991) karşılaştırması üzerine yazdı. Önceki iki yazıda aynı konunun farklı yıllar ve farklı ülkelerin sinema geleneğinde nasıl yorumlandığına değindim. Bana göre artık ölmüş bir sanat türü olarak sinemanın eski parlak zamanlarıyla günümüzdeki gölgesi arasındaki uçurum artık iç karartıcı boyuta gelmiş durumda. Kült yapımların yaratıcılık krizi yaşayan tembel yeni sinemacılarca içlerinin boşaltılıp bilgisayar oyunu haline getirilmeleri bütün hızıyla devam ediyor. Benim ilgi alanım olan tarih filmlerinde ise bu ‘yeniden çekim’ merakı daha da korkunç sonuçlar üretmekte. O nedenle önümüzdeki aylarda, sinemada izlemek gibi bir hataya düştüğüm Ben-Hur’un yeni yorumu ile henüz yeni versiyonunu izlemediğim Garp Cephesinde Yeni Bir Şey Yok karşılaştırması üzerine durmak istiyorum. Ama şimdilik bu ikisi kalsın. Bu ay bir grup üniversiteli gence izletip düşüncelerini sorduğumuz iki benzer temalı filmin mukayesesine bakalım. Birinci filmimiz herkesçe tanınan V for Vendetta... Hugo Veaving’in hiç görünmeden başrolünde oynadığı (Kevin Bacon’ın da böyle hiç görünmediği bir Görünmez Adam filmi vardı) 2005 yapımı filmde Britanya’yı tek kişinin yönettiği totaliter bir sistem altında bulmaktayız. Fazlasıyla 1984 kopyası bir atmosfere sahip bu sisteme maskeli bir süvari karşı koymaktadır. Kendine V diyen bu kişinin insanüstü bazı yetenekleri vardır. Defalarca vurulmasına rağmen hemen ölmemek ve koskoca ülkede baskıcı rejime boyun eğmeyen tek kişi olmak gibi. Geri kalan yığınlar ise aralarından cevval birinin çıkıp bu sistemi yıkmasını beklemektedirler. Ki herhalde bu Britanya tarihinde ilk kez olmaktadır. Neyse maskeli V’nin maskesi, 1605’te parlamentoyu bombalamaya çalışırken yakalanıp idam edilen Guy Fawkes’dan (1570-1606) esinlenmiştir. Filmin tarih dezenformasyondaki muazzam başarısı, hiç bir özgürlükçü amacı olmayan; tam aksine, Katolik Kilisesi ve İspanyol gericiliğinin adamı olan Guy Fawkes’ı liberter bir kahramanmış gibi sunması zaten. İngilizler yüzyıllar boyunca onun parlamentoya yaptığı saldırıyı demokrasiye bir tehdit olarak görmüşlerdi. Ancak Wachowski kardeşlerin tarihe olağanüstü müdaheleleriyle Guy Fawkes ‘devrimci bir ikona’ dönüşmüş oldu. Büyülü perdenin bir başka zaferi... V uzun süre tek başına verdiği mücadele sonucu en nihayetinde üç beş kişiyi daha davasına kazanır. Dokunduğu herkesi değiştirmektedir. Hatta rejimin has adamlarını da kendi tarafına çekip diktatör Adam Sutler’i kendi yardımcılarına yakalattırır. Bu esnada bir milyon kişiye maske almak ve onları sokağa ölüme göndermeye itmek gibi faaliyetlerle de uğraşmaktadır. Her nasılsa maskeyi alan vatandaş o güne kadar hiç ses çıkarmadığı rejime karşı bir anda cesaret kazanmakta ve ölüme metanetle yürümektedir. Ardından yine ne ilgisi varsa parlamento binası gibi harikulade bir tarihi yapı patlatılır. Kimsenin aklına ‘rejim zaten diktatörlük olduğuna göre neden parlamentoyu havaya uçuruyoruz, başkanlık sarayı dururken’ diye bir soru gelmez. Tarih boyunca diktanın değil demokrasinin simgesi olmuş binadan ne istenmektedir? Halk neden bina havaya uçarken sanki kendisini ezen diktatör Adam Sutler’in gücü parlamanetodan geliyormuş gibi huşu içinde gülümsemektedir. Guy Fawkes içinde protestan aristokratlar varken binayı havaya uçurmaya çalışmaktaydı yani derdi bina değildi. Onun mirası İngilizler için demokrasiye saldırıyla özdeşti. Filmin İngilizleri ise kendi demokratik geleneklerinin simgesi olmuş yapının patlamasıyla –hem de özgürlük adına!- mest olmaktadırlar. Bu kadar harikulade tarihi bir yapıyı patlatan bir kafadan ne gibi bir umut bekleneceği sorusunu da es geçiyorum. Filmin tanıtımlarında filmin ‘devrimci havasına uygun müzikler seçildiği’ de yazılmış. Bizim üniversiteli ekibimiz de filmden çok etkilendiler. V’nin halka önderlik edişi, onları uyandırışı, halk için kendini de feda edişi bizim küçük izleyici topluluğumuzdan da tam not aldı. Organizasyonu düzenleyen yaşlı ve gamlı baykuşlar olarak biz, ‘arkadaşlar bu devrimci bir film değil, burada halk yok, kitleler yok, bilinçlenme hiç yok, bir süper kahramanın sihirli değneğiyle düzeni değiştirebileceğine dair içi boş bir iddia’ var, ‘adam bir maske ve üç beş bıçakla diktayı yıktı, bu olsa olsa voluntarist bir film sayılabilir’ tazında Paleozoik–Kambrien devirden kalma bir takım kelamlar ettiysek de gençleri bir kez daha ikna edemedik. Gençlere izlettiğimiz ikinci film ise Jeremy Irons’ın başrolünde oynadığı Kafka (1991) adlı yapımdı. Kafka’nın Şato, Dava gibi başyapıtlarından serbestçe alınmış öğelerle yazılmış senaryosu ve oyunculuklarıya Soderbergh’in yönettiği film ‘kafkaesk’ dünyayı oldukça başarılı yansıtıyor. Filmin benim övgüme gereksinimi olmadığından bu bahsi geçiyorum. Burada konumuz, filmin ana karakteri olan Kafka’nın tıpkı V gibi ‘devrimci’ bir görevi üstlenmesi. Her gün sıkıcı memuriyet hayatının baskısı altında olan Kafka bir gün hoşlandığı iş arkadaşı Gabriela’nın dahil olduğu anarşist bir gruba pek de gönüllü olmadan katılıyor. V’nin Evey Hammod’ı (Natalie Portman) bilinçli bir militana dönüştümesine pek benzemese de bu anarşist grup gölgesinden korkan Kafka’dan acemi bir devrimci yaratmayı başarıyor. Kafka öylesine kendine güvensiz bir anti kahramanki elinde bombalı çantasıyla diktanın merkezi olan ‘Şato’ya’ rahatlıkla girebiliyor. Tıpkı V gibi Kafka da bombalı bir saldırıyla diktatörlüğün merkezini paramparça ediyor. Böylece halkı bu acımasız mekandan kurtarıyor. Hatta film siyah beyazken Şato’nun havaya uçmasıyla renkleniyor. Seyirciyi ‘devrimci’ bir heyecan sarıyor. Artık bundan böyle hiç bir şeyin eskisi gibi olmayacağını düşünüyorsunuz. Ama sonra bir anda film yeniden siyah beyaz oluyor. Kafka ertesi gün yine aynı sıkıcı iş yerine gidiyor ve hiç bir şeyin değişmediğini şaşırarak görüyor. Peşine düşen ve Şato’nun havaya uçmasıyla ölen sivil polislerin yerine yenilerinin atandığını görüyoruz. Öncekilere o kadar benziyorlar ki aradaki fark anlaşılmıyor. Sonunda patronu Kafka’nın bu tuhaf halini görünce ‘ne oldu Bay Kafka neyiniz var’ diye soruyor. Kafka’ da ‘Hiç ben bir şeylerin farklı olacağını sanmıştım’ diye cevap veriyor. Patronu ona dönerek ‘Neden Bay Kafka? Size bir şeylerin farklı olacağını düşündüren nedir?' diye sorduğunda Kafka sessiz kalıyor. Doğal olarak gençler bu filmi beğenmediler. Zaten gişe hasılatlarına bakıldığında da durum anlaşılmakta. Vendetta sadece beyaz perdede 132 milyon kişi tarafından izlenmiş. 130 milyon dolar da hasılat yapmış. Türkiye'de bile 600 binden fazla kişi filmi sinemada izlemiş. Kafka’nın izlenme oranlarını bulamadım ama internette filmin elde ettiği gelirin Vendetta’nın onda birine bile ulaşmadığı yazılmakta. Sonuç olarak kolay yoldan sistemlerin değişebileceğine olan inanç ve kahraman merakı bir kez daha hakikatlere galebe çalmış diyebiliriz.

  • Yunan kim, Romalı, Yahudi ya da Hıristiyan kim?

    Yıl Bir, geçmişin özgüllüğünü ve bugüne indirgenemezliğini güçlü bir felsefi birikim ve zekâ eşliğinde okuyan, böylelikle bugüne de ışık tutmak isteyen ufuk açıcı bir çalışma. Susan Buck-Morss günümüzün tasavvurlarından uzaklaşarak tarihi kendi içinde, kendisi olarak yakalayıp kavramaya çalışıyor. Zamanı ölçme, sayma, adlandırma biçimlerinin bizim bildiklerimizden nasıl farklı olduğundan başlayarak, “hakikat” kabul edip kanıksadığımız şeylerin kültürel geçmişine uzanıyor. Kelimelerin o dönemki anlamlarını inceleyerek bugünden geriye doğru yansıttığımız yorumlarımızı tartışıyor. Geçmişte iz sürdükçe iki bin yıldır var olduğunu varsaydığımız ayrımların, “fark”ların ardında ne kadar çok bulanıklık olduğu açığa çıkıyor; Yunan kim, Romalı, Yahudi ya da Hıristiyan kim, başka bir tarih kavrayışıyla yeniden düşünmek gerektiği anlaşılıyor. Yıl Bir Yunan, Roma ve İbrani kültürlerinin temas ve etkileşimlerini ele alırken Flavius Josephus, İskenderiyeli Philon ve Patmoslu Yuhanna gibi, genel kabul görmüş kimlik şemalarına sığmayan, marjinalleştirilmiş tarihsel kişilikleri araştırmasının eksenine alıyor ve filolojinin yanı sıra arkeoloji ve nümizmatik gibi tarihsel disiplinlerden yararlanıyor. ABD'li yazar ve akademisyen Susan Buck-Morss, Cornell Üniversitesi, Kamu Yönetimi bölümünde siyaset felsefesi ve toplumsal teori, Sanat Tarihi bölümünde de Görsel Kültür dersleri vermektedir. Frankfurt Okulu, özellikle de Adorno ve Benjamin'in eserleri hakkındaki özgün çalışmaları çok yankı uyandırmış ve birçok dile çevrilmiştir. The Origin of Negative Dialectics: Theodore W. Adorno, Walter Benjamin and the Frankfurt Institute (1977) ve Thinking Past Terror. Islamism and Critical Theory on the Left (2003) adlı kitapların da yazarıdır. YIL BİR Susan Buck-Morss Metis Kitap, 2023 Çeviri: Bülent O. Doğan 416 s.

  • İnsanın tabiatla o hiç bitmeyen kanlı mücadelesinin gölgesi

    Dünyanın Bütün Fıstıkları’nda, dünyanın bütün dertlerini olmasa da kardeşliğe dair olanlarını Başar Başarır’ın işlek kaleminden okuyoruz. Küçüklüklerinde kedi-kolonya gibiydiler. Birbirlerinden hoşlanmazlardı. Zaten benzemezlerdi de. Ağabey daima aklı başında, yalnız, sessiz; küçük kardeş zirzop, delidolu, şenlikli... Anlaşamamak konusunda anlaşmışlardı. İşin aslı, tanıdıkları yegâne yetişkinleri taklit ediyor, ana babaları gibi davranıyor, onların durduğu gibi duruyorlardı: Birbirlerinden olabildiğince uzak. Isırgan otu kardeşliğiydi bu, mesafeli, arası açık. Biri yerinde duramayan, diğeri yerinden kalkamayan iki kardeş: Aksel ve Seyfettin. Ağabey Seyfettin yaylada kendini ararken, küçük kardeş Aksel plazalarda, cam yeşili şişelerde kaybolma mesaisinde. Yıllar sonra mecburen buluşup derme çatma bir kulübeye tıkılan bu iki zıt karakterin geçmiş aile günahlarını temize çekip birbirleriyle hesaplaşmaları kolay olmayacak. Hele de Dağyüzü gibi at izinin it izine karıştığı bir köyde, her biri ayrı telden çalan köylülerin arasında, kozalaklar altında. Başar Başarır 1970’te İstanbul’da doğdu. İstanbul Erkek Lisesi’ni ve Boğaziçi Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü’nü bitirdi. Londra’da City University Sosyoloji Bölümü’nde yüksek lisans yaptı.2004 yılında Sait Faik Hikâye Armağanı’nı, 2014 yılında Yunus Nadi Öykü Ödülü’nü ve 2017 yılında Yunus Nadi Roman Ödülü’nü kazandı. Yayımlanmış kitapları:Kent Kitabı (1992), Eski Şehrin Ayazı (1996), Nedir Hayat (2000), Getirin O Günleri Yakalım Bu Öyküleri (2003), Çıktığınız Hevesle İniniz (2004), Düzenboz (2012).Teklifinizle İlgilenmiyorum (2013) ile yazarın daha önceki eserlerini kapsayan toplu öyküleri Bize Umut Gerek (2014) ve Havaalanında Satılmayan Kitaplar (2015) adı altında Can Yayınları’ndan çıkmıştır. Başarır’ın Sibop (2017) ve Dolunay İki Gece Sürer (2021) adlı romanları da yine Can Yayınları arasında yer almaktadır. DÜNYANIN BÜTÜN FISTIKLARI Başar Başarır Can Yayınları, 2023 Tür: Roman 408 s.

  • 99 keşif üzerinden, Kafka üzerindeki devasa gizem perdesi aralanıyor

    Alman yazar ve araştırmacı Reiner Stach, uzun yıllara yayılan incelemesiyle Kafka üzerineki rivayetler ve varsayımlar yığınına meydan okuyor. Yazarın yaşamının çeşitli evrelerine, kişiliğinin farklı yönlerine ilişkin 99 keşif üzerinden, Kafka üzerindeki devasa gizem perdesini aralıyor. Edebiyat tarihinin en özgün isimlerinden Franz Kafka’nın gerçek kişiliği, yıllar boyunca yaşam öyküsüne ilişkin rivayet ve varsayımların gölgesi altında kaldı. Yarattığı Gregor Samsa, Josef K. gibi absürt olduğu kadar realist karakterler yazarın imajı üzerinde egemenlik kurdu. 2000’li yıllarda hakkında 130.000’e yakın internet sitesi bulunan Kafka, çoğunlukla ürkütücü, bazen patolojik, anlaşılmayacak kadar derin, rahatsız bir ruh olarak düşünülüyor, betimleniyordu. Reiner Stach (1951) : Alman yayıncı ve araştırmacı. Johann Wolfgang Goethe Üniversitesi’nde felsefe, edebiyat ve matematik okuyan Stach, Kafkas erotischer Mythos. Eine ästhetische Konstruktion des Weiblichen (Kafka’nın Erotik Miti. Kadınlığa İlişkin Estetik İnşa) başlıklı teziyile 1985 yılında doktorasını tamamladı. Çeşitli dergi ve antolojilerde Hans Henny Jahnn ve Franz Kafka üzerine makaleler yayımladı. Kafka’nın yaşamına, nişanlısı Felice Bauer, yakın arkadaşı Max Brod gibi isimlere ilişkin pek çok bulgu ortaya koydu. 2000’li yıllarda yayımladığı üç ciltlik Kafka biyografisiyle literatürdeki büyük bir boşluğu doldurdu. Özellikle 2008 yılında yayımlanan Kafka – Die Jahre der Erkenntnis (Kafka: Farkındalık Yılları) cildiyle Heimito von Doderer Edebiyat Ödülü’nü kazandı. BU KAFKA MI? Reiner Stach İş Bankası Yayınları, 2023 Çeviri: Regaip Minareci 368 s.

  • Öykü: Bahtın Kate olsun

    "Belimdeki anahtarlık öncekinden daha fazla şıkırdıyor; sıvaların terk ettiği duvarları utandırıyordu. Varolan her şey utanıyordu." Tuba Sina Aydın “Neticede olan çocuklara oluyor, doktor. Herkes yaptığının cezasını çekiyor. Çocuklarsa büyüklerin günahını.” Bir Zamanlar Anadolu'da Nuri Bilge Ceylan Sağlı sollu nezaretlerin yanından geçtim. Buralardaki bir-iki meraklı kafa, kollarını demir parmaklıklara yaslayarak soran gözlerle yüzüme bakıyorlardı. Hiç oralı olmadım, koridorun sonuna doğru hızla ilerledim. Kadının çığlıklarına yakınlaştıkça botlarım yerdeki fayanslara daha beter vuruyordu. Belimdeki anahtarlık öncekinden daha fazla şıkırdıyor; sıvaların terk ettiği duvarları utandırıyordu. Varolan her şey utanıyordu. Kadının lavaboda işinin bittiğini zannetmiştim ama öyle değilmiş. Kapanmayı bilmeyen lavabo kapısının bıraktığı aralıktan içeriye baktığımda onu, arkası dönük, lavaboya kafasını eğmiş vaziyette buldum. Çığlıkların yerini genzinden kopardığı öksürükler ve yutmaya çalıştığı hıçkırıklar almıştı. Üstündeki soluk renkli sarı bluzun uçları hafiften sırtının yukarısına doğru katlanmıştı, belinin açıklığı hemen fark ediliyordu. Utandım, az geri durdum: “Bacım işin bitince hazırlan da yukarı çıkalım. Bugün mahkemeye çıkacaksın artık.” Boğulan öksürüğünden başka hiçbir ses vermedi. Bir iki dakikaya kapıyı araladı, karşıma dikildi. Daha sonra onu nezaretine bıraktım. Kolumdaki saati işaret parmağıyla gösterdim: “Beş dakikaya hazır ol, tamam mı?” Kenara geçtim, beklemeye başladım. Koridorun sol köşesinde asılı duran Atatürk resmine bakarken dalıp gitmişim. Demir parmaklıklı kapıya doğru yaklaşan ayak seslerini duyunca kendime geldim. Hemen kafamı, yasladığım duvardan çekip, cebimdeki anahtarlığı çıkardım. Kapısını açtım. Az önce yüzünde gözünde gördüğüm kan kırmızılığın biraz olsun azaldığını fark ettim ama mor eşarbından alnına düşen perçemlerin uykusunu almamış ve isyan eden dalgalanışları hâlâ devam ediyordu. Yürüyecek mecali yoktu, koluna girdim, ağır ağır ilerledik. Arada bakışlarımı ona döndürüyordum. Tespih tanesi çevirir gibi sessizce dudaklarını kımıldatıyordu. Merdiven basamaklarına gelince adeta ayak ucuyla hareket etmeye başladı. Belli ki öksürdükçe yerlere dökülen umut kırıntılarını ezmekten korkmuştu. Bekleme odası kalabalıktı. Bekir komiser duvarın bitişiğindeki masada oturmuş; bir eliyle kulağına telefon ahizesini tutuyor, diğer eliyle de önündeki kağıtlara notlar alıyordu. Ayakta dikilen üç-dört tane devremin hararetli konuşmaları, telsizlerinin zırıltısı, bir de üstüne televizyonun gürültüsü vardı. Kadını uygun bir sandalyeye oturttum. Ardından Arif'i gördüm, kendime bir çay söyledim. Kadına baktım, yan tarafımdaki akvaryumun kirli suyunda yüzen iki büyük, dört yavru balığı izliyordu. Akvaryumun yaslandığı duvarın hemen üstüne düşen kurşun izlerini görünce yüzünü ekşitti. Sonra bakışlarını doksanlardan kalma vitrin parçasının içine yerleştirilmiş olan televizyona çevirdi. Ekranda yine bir kadın programı vardı. Alt yazı şu şekildeydi: “Ailesi tarafından darp edilen on iki yaşındaki Gülşah K.'den günlerdir haber alınamıyor.” Kadın aniden kafasını çevirdi. Eşarbının ucuyla gözlerini sildikten sonra ellerini karnına götürdü. Beş dakika ya geçti ya geçmedi, kucağında yeni doğmuş bebekle elli beş atmış yaşlarında bir ormancı çıktı geldi. Dışarının soğuğundan ödünç aldığı dumanları ağzından savurarak, bir çırpıda anlatıverdi bu bebeğin hikayesini. Sabah sabah civarı kontrol ederken odun yığınlarının arasında bir ağlama sesi duymuş, bakmış ki minnacık bir şey. Üstünü başını aramış, “Anasını babasını bilen var mı?” diye yakınlardaki evlere ünlemiş. Daha da beklemeyip buraya getirmiş. Yolda bebek çok ağlamış ama adam bir türkü çığırınca yavrucak mızmızlanmayı kesmiş. Adam ölen anasının adıyla kulağına seslenince bebek gülüvermiş. Ne olursa olsun, bundan sonra bebeğin adını Döndü koymalıymışız. Ah ah, Allahsız kitapsızlar madem bakmayacaklarmış, ne diye bu çocuğu doğuruyorlarmış? Hep bunlar o ahlaksız diziler yüzünden başımıza geliyormuş... Adam olayın heyecanıyla o kadar çok konuşuyordu ki Bekir Komiserin sorduğu soruların yarısı havada kalmıştı. En sonunda komiser “Tamam hemşerim.” diyerek adamı güç bela başımızdan savdı. Bebeği bizim teşkilatın yeni yetmesi Nezahat'in kucağına verdik. Biz böylesi kadersiz yavruları çok görmüştük de Nezahat ilk kez karşılaşıyordu. Kızcağızın gözlerinin buğusu ıslanıverdi. Islaklık bebeğin gözlerindeki ıslağa değdi. Nezahat anne edasıyla sabinin ha bire sırtını sıvazlayıp, ağlamasını kesmeye çalıştı ama bebeğin susacağı yoktu. Bekir komiser bebeği hastaneye götürecek ekibi ayarlamıştı. Acilen hastanede sağlık taraması yapılması gerekiyordu. Ne var ki hastaneye varış nereden baksan kırk beş dakikaydı. Nezahat'te artık sabır kalmamıştı: “Komiserim hastaneye gidene kadar bi şey yapın, bu bebeğe mama bir şey bulalım, kim bilir kaç saattir aç.” “Ben emzirebilirim!” Bu duyduğumuz iki kelime, öksürükle karışık, bir kibrit alevi kadar cılız ama santigrat derecelerin en azılısı kadar yakıcıydı. Hepimiz şok olmuş gözlerle yanımdaki kadına baktık. Tutulup kaldık. Bereket versin Nezahat erken toparlandı: “Sizin hâlâ sütünüz geliyo mu?” “Gelmez olur mu? Bir haftadır göğüslerimde biriken sütü lavaboya döküyorum. Siz bana çocuğu verin, bi faydam dokunsun.” Bu cümleleri ağzından nasıl çıkardığına, kendisi de hayret etmiş gibiydi. Kısa bir şaşkınlığın ardından başını önüne eğdi. Bekir Komiser bana kaş göz işareti yapınca hemen yerimden kalkıp kadının bileklerindeki kelepçeyi söktüm. Nezahat, bebeği kadının kucağına verdi, ardından da kadın ve bebekle birlikte yan tarafta boş bir odaya geçti. Arkalarından bakıp “Cık cık” yaptıktan sonra her birimiz bir sigara yaktık: “Komiserim tam bir hafta olmuştu de mi bu kadın doğum yapalı.” “Öyle Nadir. Aynen öyle. Yazık vallaha...” Bir iki bir şey daha söyledi, sonrasını getirmedi. Komiserde konuşma isteği yoktu. Baktım odadakilerin hiçbirinde konuşma isteği yoktu. Sessizliği yine ben bozdum: “Komiserim bu kadıncağızın hali ortada. Böyle olmasına rağmen hakim bugün bu kadını tutuklar mı?” Bekir Komiser damarına basmışım da öç almak istermiş gibi çatık kaşlarından sert bir bakış fırlattı. Ardından elindeki sigara izmaritini tüm kuvvetiyle kül tabağına bastırdı: “Dalga mı geçiyorsun Nadir? Kimin gözünün yaşına bakıyorlar? İyi ki bu kadının karnındaki çocuk öldü. Yoksa o da annesiyle beraber...” “İyi ki mi? Komiserim bunu siz mi söylüyorsunuz? Hani siz dememiş miydiniz, bu kadın tüp bebek tedavisiyle anca hamile kalmış da, bilmem kaç sene boyunca...” Cümlemin gerisini getiremedim çünkü Bekir komiser yumruk yemiş gibi öylece durdu, yutkundu, o esnada odaya giren çaycı Arif'e sert bir şekilde bağırdı. Arif neye uğradığını şaşırdı, elindeki tepsiyi bıraktığı gibi odadan çıktı. Neyse ki devrelerimden birisi odadaki gerginliği azaltmak için elindeki televizyon kumandasını iyi bir belgeselde ayarlayıp, sesini açtı. Ekranda İngiliz kraliyet ailesi vardı ve belgesel ‘Kate Middleton Özel Bölümü’ydü. Hızlıca ilerleyen videonun her görüntüsünün altında bir alt yazı okuyorduk: “Kate'in gelinliği dünyaca ünlü modacı ... tarafından tasarlandı.” “Muhteşem fiziğiyle göz dolduruyor, hamilelik kilolarını çoktan attı.” “Yakışıklı kocası William ve çocuklarıyla Buckingham Sarayı'nın bahçesinde harika barbekü partileri düzenliyor” “Şimdilik düşes ama gelecekte kraliçe olmasına kesin gözüyle bakılıyor. ” Belgesele dalıp gitmişiz. On dakika sonra bozuk kapı aralanınca yayıldığımız sandalyelerden bir çırpıda doğrulduk. Kucağında bebekle kadın ve Nezahat içeri girdiler. Kadın gülümsüyordu. Yavaşça az önceki sandalyesine oturdu. Nezahat, emme işinin nasıl olsa bittiğini düşünüp bebeği kadının kucağından alacak oldu ama Bekir komiserin kaş göz işaretiyle vazgeçti. Hepimizin gözü kadındaydı. Kadın bir yandan ekrana baktı, bir yandan da kucağında mışıl mışıl uyuyan meleği izledi. “Rüya gibi....” alt yazısını okuduktan sonra işaret parmağıyla bebeğin minicik burnuna küçük bir 'pıt' yaptı, sonra da kulağına yavaşça eğildi: “Bahtın Kate olsun!”, dedi.

  • Geçmişte yediğiniz ve tekrar yemeyi çok istediğiniz bir yemek var mı?

    Japonya’da adından sıkça bahsettiren, dünyada da pek çok dile çevrilen Yemek Dedektifleri, okuru geçmişle bugünü birbirine bağlayan yemek kokularının arasında leziz bir maceraya çıkarıyor. Kyoto’daki sessiz bir sokakta, kimsenin fark etmediği bir restoranda Koişi ve babası Nagare müşterilerine olağanüstü yemekler hazırlıyorlar. Ama gelenlerin hevesle bir daha gelmesinin tek nedeni bu değil… Kendilerine “yemek dedektifleri” diyen baba kız mu¨şterilerine iştah kabartan yemekler sunduktan sonra onların geçmişlerindeki o unutulmaz yemeği de bulup hazırlıyor. Kimi zaman artık bu dünyada olmayan birinin yaptığı bir yemeğin peşine düşüyorlar, kimi zaman çok önce kapılarını kapamış bir restoranın tariflerinin peşine. Hisaşi Kaşivai doğma büyüme Kyotoludur. Televizyon programlarının yanı sıra dergilerde Kyoto ile ilgili yazılara danışmanlık yapmaktadır. Kiwami no Kyoto, Oh’itori no Tanoshimi gibi eserleri bulunmaktadır. Yemek Dedektifleri, yazarın gerçek adını kullanarak yazdığı ilk eserdir. Bu roman dışında bir de Kamogawa Shokudo-Okawari adlı romanı kaleme almıştır. YEMEK DEDEKTİFLERİ Hisaşi Kaşivai Hep Kitap, 2023 Çeviri: Derya Akkuş Sakause Tür: Roman 172 s.

  • 2023 Booker Prize Kısa Listesi Açıklandı

    Altı kitaptan oluşan kısa liste 21 Eylül 2023'de Londra'daki Ulusal Portre Galerisi'nde açıklandı. 50.000 £ değerindeki ödülün kazananı, 26 Kasım 2023'te Londra'nın Old Billingsgate kentinde düzenlenecek bir etkinlikte duyurulacak. Altı yazarın hiçbiri daha önce ödül için kısa listeye alınmamıştı. Kısa listede iki ilk kitap yer alırken, listeye girenler bir İngiliz, bir Kanadalı, iki İrlandalı ve iki Amerikalı yazardan oluşuyor. Umut, mizah ve insanlık dolu olmasına rağmen kitaplar 2023'ün gündemindeki endişelerinin çoğunu ele alıyor: İklim değişikliği, göç, mali zorluklar, azınlıklara yönelik zulüm, siyasi aşırılık ve kişisel özgürlüklerin erozyonu. Huzur ve aidiyet arayışında olan ya da kaybedilen aşklara ağıt yakan karakterleri öne çıkarıyorlar. Modern gerçekliğe dayanan, tarihteki utanç verici olaylara ışık tutan, korkunç bir gelecek hayal eden kitaplar var. Kısa listeye giren kitaplar: The Bee Sting, Paul Murray Yolda bir buz parçası, çekici bir yabancıya yapılan sıradan bir iyilik, gelin duvağının altında yakalanan bir arı; tek bir kötü şans anı bile hayatın yönünü değiştirebilir mi? Western Lane, Chetna Maroo Chetna Maroo'nun keder, kız kardeşlik, genç bir kızın kendini aşma mücadelesi ve squash hakkındaki şefkatli ve dokunaklı ilk romanı Prophet Song, Paul Lynch Paul Lynch'in uçurumun eşiğindeki bir toplumu anlatan heyecan verici, tahrik edici ve çatışmacı portresinde bir anne korkunç bir seçimle karşı karşıya. This Other Edden, Paul Harding Paul Harding'in lirizm ve güçle dolu büyüleyici romanı, farklılıklara karşı acımasızca hoşgörüsüz olan bir dünyaya uymadığı düşünülenlerin umutlarını, hayallerini ve dayanıklılıklarını kutluyor If I Survive You, Jonathan Escoffery Stil, yürek ve dikenli mizahla titreşen, aynı zamanda kültürler, evler ve maaş çekleri arasında bir varoluş yaratmanın ne anlama geldiğini ortaya çıkaran, heyecan verici bir hikayeler içinde roman. Study for Obedience, Sarah Bernstein Sarah Bernstein, başarılı ve sarsıcı ikinci romanında önyargı, istismar ve suçluluk temalarını son derece güvenilmez bir anlatıcının gözünden araştırıyor. Booker Ödülü'ne iki kez aday gösterilen romancı Esi Edugyan, 2023 jüri heyetinin başkanlığını üstleniyor ve ona oyuncu, yazar ve yönetmen Adjoa Andoh; şair, öğretim görevlisi, editör ve eleştirmen Mary Jean Chan; Columbia Üniversitesi'nde İngiliz ve Karşılaştırmalı Edebiyat Profesörü ve Shakespeare uzmanı James Shapiro; ve aktör ve yazar Robert Webb. Jüri, 1 Ekim 2022 ile 30 Eylül 2023 arasında Birleşik Krallık ve İrlanda'da yayınlanan başvurular arasından seçilen, İngilizce yazılmış, uzun kurgunun en iyi eserini arıyor.

  • Özleyen, kavga eden, mektup yazan, dertleşen, kuşak çatışması yaşayan insanlar…

    Helen Garner’ın kaleme aldığı Benim Katı Yüreğim'deki öykülerde, yaşlanmış anne babasını ziyarete gelen bir genç kadın, meraklı bir kız çocuğu, uzun yıllar boyunca görüşmemiş iki eski dost, hayal kırıklığıyla evine dönen bir kadın, evden eve sürüklenen bir müzisyen yer alıyor. Okur, Helen Garner’ın az sayıdaki ama ustaca fırça darbeleriyle yarattığı ve empatiyle yaklaştığı bu karakterlerin hayatına bir noktadan, bir olayın tam ortasından giriyor ve seçilmiş sıradan anların, içsel çatışmaların canlandırıldığı küçük sahneleri izledikten sonra da çıkıyor. Sakin ve zarif bir duyarlılıkla, gevezelikten uzak, açık ve dürüst bir anlatımla kaleme alınmış bu öyküler okurda başta fark etmediği derin izler bırakıyor. Helen Garner 1942 yılında, Avustralya’nın Victoria eyaletinin Geelong şehrinde doğdu. Melbourne Üniversitesi’nde İngilizce ve Fransızca okudu, mezun olduktan sonra bir süre öğretmenlik yaptı. Roman, öykü, deneme, senaryo, günlük gibi birçok türde eser verdi; 1990’lardan itibaren, Avustralya’da işlenmiş ve ses getirmiş kimi suçların mahkeme sürecini takip edip bu deneyimlerini kitaplaştırdı. Melbourne Edebiyat Ödülü, Windham-Campbell Ödülü, Australia Council Edebiyatta Yaşam Boyu Başarı Ödülü gibi ülkesinin birçok önde gelen edebiyat ödülüne layık görülen Garner’ın başlıca eserleri şunlardır: “Monkey Grip” (1977), “The Children’s Bach” (1984; Çocuklar İçin Bach, YKY, 2021), “The First Stone” (1995), “Joe Cinque’s Consolation” (2004), “The Spare Room” (2008), “This House of Grief” (2014). BENİM KATI YÜREĞİM Helen Garner Yapı Kredi Yayınları, 2023 Çeviri: Darmin Hadzibegoviç 104 s.

  • “Kendime ait bir edebi tür kurmayı hayal ediyorum”

    Kapitalist ataerkil düzenin yakasına yapışmaktan, queer bir dünya önerisinden, kendine ait bir edebi tür kurma hayalinden ve ağaçların dilinden yola çıkarak Oylum Yılmaz, Burcu Aydoğan’a Ağaçların Rüyası’nı anlattı. “Gerçeğin kibrine kapılmaktansa olağanüstünün naif tarafında kalmayı seçiyorum. Çünkü gerçek, sadece bir dayatmadır.” Oylum Yılmaz yeni romanı Ağaçların Rüyası ile uzun bir aradan sonra yeniden edebiyat okurunun karşısına çıktı. Yine gerçekle gerçek üstü arasında gezen, kayıpların peşine düşen, hayaletlerle kol kola gezse de son derece politik bir tavırla toplumsal ve tarihsel yüzleşmelerin, hesaplaşmaların merkezde olduğu bir metin koyuyor yazar önümüze. Diğer yandan Ağaçların Rüyası’nın Yılmaz’ın kaleme aldığı diğer metinlerden farklı olarak deyim yerindeyse kendini okuruna daha çok açan, sürükleyici bir hikayesi var. İki genç kadının aşk dolu, karanlık dostluğunun gizli meraklar ve arzularla tetiklenen macerasına kaptırıyoruz kendimizi. Kapalı evlerin gizemi, Büyükada’nın çamlarına karışan tuz kokusu, adanın gotik şatosu Büyükada Rum Yetimhanesi, ortadan kaybolan kahramanlar ve etrafta gezinen hayalet çocuklarla okura tırnaklarını yedirtecek kadar sürükleyici bir hikaye Ağaçların Rüyası. Ancak ele aldığı meselelerin ağırlığıyla sayfalar içinde koşmamızı engelleyen, durup düşündürten, kendini tekrar tekrar okutturan bir yanı da var. “Gerçeğin kibrine kapılmaktansa olağanüstünün naif tarafında kalmayı seçiyorum. Çünkü gerçek, sadece bir dayatmadır”, diyen Oylum Yılmaz’la gotik’ten fantastiğe, eko-feminizmden bildungs romana, maceraya ve hatta büyülü gerçekçiliğe türler arasında gezinen bu çok katmanlı metnini konuştuk. Kapitalist ataerkil düzenin yakasına yapışmaktan, queer bir dünya önerisinden, kendine ait bir edebi tür kurma hayalinden ve ağaçların seslerinden söz ettik birlikte. Sizce ağaçlar konuşuyor mu, hiç duydunuz mu? Uzayın derinliklerinde onlarca yıldır bize benzeyen yaşam formları var mıdır, diye arayıp duruyoruz. Makul teorilerimizi aldığımız verilere göre işliyor, olasılık olarak, evet olabilir ama biz henüz bulamadık diyoruz. Ama bence bulamadığımız en önemli şeylerden biri tam burada, dünya denen gezegende yaşamı paylaştığımız diğer türlerle iletişim kurmak. Çünkü aslında, aramıyoruz. Daha doğrusu aradığımız tek bir cevap var ve biz sadece onu bulmak istiyoruz: “Dünyada yalnızız, bilinç denen şey sadece bize ait ve biz burada yaşayan her şeyden daha üstün, daha akıllıyız.” Oysa bu dünyada yalnız olmadığımızı kabul ettiğimizde, aklın ve bilincin ötesinde bazı cevapların bizi beklediğini göreceğiz bence. Sözün kısası gerçekten duymak isteyen herkes ağaçların sesini zaten duyuyor, ve daha pek çok şeyi. Söyleşilerinizden birinde roman yazmak dil kurmaktır diyorsunuz, peki Ağaçların Rüyası için bir roman dili kurmaya çalışırken ağaçların varlığını ve seslerini nasıl hayal ettiniz? Rüya anlatısında, hani birbirini tam olarak takip etmeyen, nereden çıka geldiğini tam olarak bilemediğimiz olay örgüleri vardır, hikaye etmeye kalktığınızda avcunuza doldurduğunuz bir su gibi akıp giden, bir türlü yakalanamayan, kesik, kopuk ama yine de içsel bir bütünlüğü ve anlamı olan. Eğer ağaçların bizim anlayabileceğimiz türde bir dilleri olsaydı, böyle olurdu diye hayal ederek yazmaya çalıştım. Onlar ancak rüyalarımızda konuşurlardı bizimle, kim bilir belki de zaten öyledir. “Kitap okumak hatta daha da iyisi, film izlemek gibiydi biliyor musun Nihan seninle arkadaş olmak. Nihan gibi, ama değil…” Ağaçların Rüyası bir dostluk hikayesi anlatıyor bize, karanlık bir dostluk hikayesi bu ama... Sevginin çok büyük ve yoğun olduğu yer, inanın pek aydınlık olamaz. Nihan’ı bilmiyoruz ama Füsun’un ağzından dinlediğimiz bu dostluk hikayesi, aşkla, hasete varan kıskançlıkla, türlü hesaplarla dolu ve gerilim yüklü. Nihan ve Füsun çocuklukla yetişkinlik arasında kalan o kısa ama tehlikeli yoldan birlikte geçerken, hayatlarını değiştirecek bir maceraya da çıkıyorlar. Diğer yandan Füsun’un ağzından dinlediğimiz şey bir kayıp anlatısı. Anlatıcı kahramanımız bir çırpıda kaybettiği şeylerin ardından anlatıyor bize başına gelenleri, çocukluğunu kaybediyor, en yakın arkadaşını kaybediyor, adadaki görece özgürlüğünü kaybediyor, aşkını hatta adayı kaybediyor… Ama yaşamın bir terazisi varsa, bütün bunları kaybederek kendisini buluyor, diyebiliriz. Ne de olsa biz hep böyle avuturuz kendimizi. Romanın tek “iyi” erkek kahramanı bir canavar! Canavar oğul Ayhan karakterini nasıl yarattınız? Hikayenin sonuna geldiğimizde görüyoruz ki aslında Ayhan da hem romandaki diğer herkes gibi tarihsel bir felaketin kurbanı hem de hep doğruları söyleyen bir karakter. Ne söylediyse doğru söylemiş, ne yaptıysa hesapsız, kitapsız dürüstçe yapmış. Ayhan, aklı ve vicdanı aynı anda temsil ediyor, dolayısıyla da toplum nazarında bir meczup, bir deli, bir canavar. Annemin hep dediği iki şey vardır, iyi olmak yetmez kızım der ve harekete geçmedikçe doğruları söylemenin bir anlamı yoktur. İşte bu iki sözden yola çıkarak kurmaya çalıştığım bir karakter oldu Ayhan. İyi olmak ona yetmiyor, hep doğruları söylemenin, anlatmaya çalışmanın günün sonunda zamanı, tarihi, kaderse kaderi değiştirmeye yetmediği bir dünyada yaşıyor. Peki ne yapacak, vaz mı geçecek? İnsanın asla vazgeçmediği tek şey, kendisidir. Delirtilmiş, hayatı çalınmış mazlum bir annenin canavar oğlu olmaya, ruh ve bedenin eşsiz birleşimi dediği epifiz bezinin gizemini aramaya devam edecek. Aklı bedeninden uçup giden ve yaşarken hayalete dönüşen bir annenin çocuğu çünkü o. Çocuklar anne babalarının eksik bıraktıkları yerleri tamamlamak için yaşarlar. Bugüne kadar kelimenin tam anlamıyla “iyi” olarak yazdığım tek karakter aslında Ayhan. Onu bir erkek ya da kadından ziyade, biyolojik ve toplumsal cinsiyetinden azade, bir çocuk olarak görüyorum çünkü. Canavarlardan hayaletlere geçelim o zaman. Gerçek Hayat’ın da üç hayalet kahramanı vardı, Ağaçların Rüyası’nda da iki hayalet çocuk kahraman var. Bir yazar olarak hayaletlerle aranızdaki ilişki nedir, neden bazı kahramanlarınızı hep hayalet olarak yaratıyorsunuz? Freud’a göre hayalet, bastırılmış olanın geri gelmesidir ya da önlenemez biçimde yeniden yüzeye çıkmasıdır. Bana kalırsa dünyanın aynı anda en gülünç ve en tüyler ürpertici şeyi birinin ya da birilerinin öldüğü halde kendi görüntüsüne benzeyen saydam bir sis şeklinde geri gelmesi ve kendisi olarak bizimle konuşmasıdır. Gülünç ve korkunç. Tıpkı tanrı gibi. Gelgelelim anlatmaya çalıştığım tüm hikayeler, geçmişte yaşanmış, kuşaktan kuşağa geçen ve üstü kapatılan bir takım felaketler üzerinde dönüyor, açık kalmış hesaplar, defteri dürülmemiş husumetler etrafta kol geziyor. Hal böyle olunca yazdığım bazı karakterler de hayaletleşiyor ister istemez. Diğer taraftan, günün sonunda hayalet diye bir şeyin olmadığı, akıl ve bilimsel bilgiyle her şeyin gün ışığına çıktığı romanları, hikayeleri okuyarak büyüdüm ben. O romanları sevmiyorum. Daha doğrusu dürüst bulmuyorum. Gerçeğin kibrine kapılmaktansa olağanüstünün naif tarafında kalmayı seçiyorum. Çünkü gerçek, sadece bir dayatmadır. Onu bize vaz edenin yine bize karşı kullandığı bir güçtür. Kısacası hayaletlerimizi yanımıza alıp tıpkı ağaçları dinler gibi onların seslerine de kulak vermeliyiz diye düşünüyorum. Benim hayaletlerim bu düşünceden geliyor. Gotik, bildungs roman, fantastik, eko-feminist, büyülü gerçekçilik ve belki de biraz macera… Hem çok katmanlı hem de türler arası geçişleri olan bir romanla karşı karşıyayız. Sizin için ağır basan bir tür var mı? Daha önce de söylediğim gibi fantastik ve polisiye başta olmak üzere tür edebiyatını okumayı çok seviyorum, tür edebiyatını edebiyattan saymayanlara, hep ana akımda durmaya çalışanlara ise gülüyorum. Yazarken de, bütün romanlarımı Cadı’yı, Gerçek Hayat’ı ve Ağaçların Rüyası’nı içine alarak söylemek isterim, sevdiğim pek çok türün içinde gezen, yer değiştiren, kılıktan kılığa giren bir metin inşa etmeye çalışıyorum. Hatta bana özel, kişisel bir tür yaratmaya çalışıyorum. Gerçekle kurmaca arasında düşünmeyi, gerçeğin ve gerçeküstünün ne olduğunu tanımlamayı ve bulmayı değil de, onların ne olup ne olmayabileceği üzerine arayışı sürdürüyorum. Eko-feminizme gelince, Ağaçların Rüyası diğer yazdıklarıma nazaran biraz daha bu türe yakın belki. Doğa-insan, toplumsal cinsiyet, queer bir toplum hayali üzerine düşünen, pozitivist bilimle tartışan ve kadınları gündelik hayatta malum sebeplerle hiç ait olamadıkları ormanlara, parklara, ağaçların yanına çağıran bir metin diyebiliriz. Kadının, kendini erkek olarak tanımlamayan herkesin ve doğanın başındaki bütün dertlerden kapitalist ataerkil sistemin sorumlu olduğunu düşünüyorum ve hem yazdıklarımız hem yaptıklarımızla onların yakasına yapışmak zorunda olduğumuzu. Büyüme mi, sürüklenme mi, arayış, kayıp mı? Üç romanınızda da bunlar üzerine düşündürtüyorsunuz bir yandan. Büyümek bir sürüklenme hali bana kalırsa. Bir anda olup bitmez, bakarsın uçar, koşar, bakarsın kafası karışır duraklara, birilerine, bir yerlere takılır, ipinden kopar, tutulamaz yetişilemez hale gelir zaman zaman. Kısacası sürüklenmeyle büyümeyi aynı kelimeler olarak görüyorum biraz. Yazdıklarımda da bir hikayenin, ya da kendi kaderinin içinde sürüklenen, sürüklendikçe değişen karakterler var. Ancak büyüme kelimesini çok olumlamadan, ya da kahramanın yolculuğundaki gibi nihai bir mutlu sona erişmekten uzak uzak görüyorum. Roman biter, hikaye biter ve kahraman, tabii eğer kahramansa, yine aynı yerde saymaya, sayıklamaya devam edebilir. Beni tür olarak fantastikten ayıran en önemli şeylerden biri de bu belki. Kahramanın yolculuğunun okumayı çok sevdiğimiz bir yalan olduğunu düşünüyorum. Kayıpların peşine düşmek, bir arayışın yoluna çıkmak, bunlar da sanırım beni bir romanın başına oturtan temel meseleler. Ağaçların Rüyası’ndaki Madam Dina gibi, yaşlanmayı bir köşede birikmek ve çoğalmak olarak değil, bilakis azalmak ve hafızamızda kalan kadarıyla hayatımızı yeniden inşa etmek olarak görüyorum. Belki de bunun telaşıyla, henüz içimde tazeliğini koruyan kayıp duygusunun peşinden gidiyorum. Sona doğru, Büyükada Rum Yetimhanesi’ne gelelim. Romanın merkezinde neden bir yetimhane var? Çok korkuyordum çünkü oradan. Kim korkmaz ki, dünyanın en büyük, en gösterişli binasını düşünün, bir adanın tepesinde çamlarla ve yalnızlıkla sarılı, öyle metruk, öyle tehlikeli biçimde çökmeyi ve tarihin karanlığına karışmayı bekliyor. Diğer yandan içi çocukla dolu bir yetimhane düşünün, yüreği sıkışmadan, kederden mahvolmadan oraya girmek ve yüzleşmek ne kadar, ama ne kadar zordur değil mi? İçimde kilitli kalmış bazı korkuların üzerine gitmek içindi Ağaçların Rüyası. Romanın mekânsal hayaleti ise Rum Yetimhanesi’ydi. Büyükada Rum Yetimhanesi bugün Büyükada’nın hayaletidir, acılarla doldurduğumuz ve üzerini itinayla kapattığımız tarihi gerçeklerin simgesidir. Hangi toplum birlikte yaşadığı, sözde kendinden olmayan halklara zulmederse, onun eteğinden hayaletler eksik olmaz. Toplumsal hayaletler dönüp gelir mutlaka ki yakasına yapışır. Gerçek Hayat’ın eşlikçisi Melih Cevdet Anday’ın şiirleriydi, Ağaçların Rüyası’nda ise genç kuşaktan bir kadın şair, Neslihan Altun’un şiirleri yer alıyor ağırlıklı olarak. Şiirle nasıl bir ilişkiniz var? Şiirle değil de şairlerle bir ilişkim var diyebilirim daha çok. Zaman zaman, beni gelip bulan şairlere, yazdıkları hemen her şeye karşı büyük bir aşk duyuyorum. Romanları da bu aşkın eşliğinde, onların şiirlerini, dillerini, dillerindeki ritmi duyarak yazmaya çalışıyorum. Neslihan Altun’un “Anmadan Olmaz Düğün Çiçeklerini” adlı kitabında topladığı şiirler de Ağaçların Rüyası’nın bilinçaltı sesi oldu, hikayemin ve ağaçların sesine karıştı. İyi ki yazmış, daha çok yazsın, dilerim. AĞAÇLARIN RÜYASI Oylum Yılmaz Doğan Kitap, 2023 144 s.

  • "Bu yolculukta başına gelecekler tayin edilmişti çoktan"

    2003 Cigerxun Şiir Ödülü’nü kazanan Ahmet Çakmak, şiir kitaplarının ardından yazdığı Çütkafa’nın Kitabı romanıyla nakış gibi işlediği karakterler üzerinden Diyarbakır Suriçi’nin yüzyıllık hikâyesini bir solukta anlatıyor. "Sanki bir asır geçmişçesine, bir süre donakaldı oracıkta. (...) Kimse bilmiyordu kitabedeki sözlerin onu buraya çivilediğini. Gördükleri hanın yüksekçe kapısının girişinde, kapının üstündeki taşlara bakıp donan bir âdemdi sadece. Bu yolculukta başına gelecekler tayin edilmişti çoktan." Suriçi içten içe kaynıyor, memleketin başka her yerinden de daha fazla. Yan yana yaşayanlar bir kez daha ayrı yerlere savruluyor ve olan bitenle yüzleşmek, en büyük acıları yaşayanlara düşüyor gene. Çütkafa’nın Kitabı bizden önce yaşananlarla örülen kendi hayatımızın, hayatlarımızın hikâyesi. Onları tek tek alıp götürdükleri vakit, tüm kötülüklerin, hainliklerin dağıldığı, insanın insana, börtü böceğe selam alıp verdiği vakitler değil miydi? Ahmet Çakmak Diyarbakır’da doğdu. Eğitim sürecinin tamamını doğduğu şehirde geçirdi. Edebiyat öğretmeni. Uzun süre çeşitli şehirlerde eğitimcilik yaptıktan sonra memleketine döndü. Şiirleri, şiir üstüne yazıları ve öyküleri, 1991’den itibaren çeşitli dergilerde yayımlanıyor. Bazı şiirleri, Kürtçe, Çince, İngilizce ve Farsçaya çevrildi. Şiir kitapları: İki Dilde Kederlenmek (1998), Eski Kent Kırgınlıkları (2007, Cigerxun 2003 Şiir Ödülü), İnsanın Kimsesi (2015). Roman: Çiftkafa’nın Kitabı (2017). Yaratı/Yaratım dergisinin yedi yıl boyunca editörlüğünü yaptı. Yazarlar Sendikası ve Türkiye PEN üyesidir. ÇÜTKAFA’NIN KİTABI Ahmet Çakmak Everest Yayınları, 2023 Tür: Roman 124 s.

bottom of page