Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- 2022 Ursula K. Le Guin Kurgu Ödülünü Khadija Abdalla Bajaber kazandı
Ursula K. Le Guin Kurgu Ödülü'nün ilk sahibi The House of Rust romanıyla Khadija Abdalla Bajaber oldu. Jüri ayrıca iki finalist belirledi: Sequoia Nagamatsu'nun How High We Go in the Dark ve Catherynne M. Valente'nin The Past is Red adlı kitapları. Bajaber'in Graywolf Press tarafından yayınlanan ilk romanında genç Aisha, balıkçı babasını kurtarmak için konuşan bir kedi ve kemiklerden yapılmış bir tekne eşliğinde yola çıkar. Khadija Abdalla Bajaber'in ilk romanı, canlı bir yer duygusuna ve hem Aisha'nın dünyasını hem de onun anlayışını - keskin gözleri herkesin üzerinde olan bir dev leviathanlar, yılan tanrılar ve kargalar dünyasını - sürekli olarak genişletme biçimine dayanıyor. Jüri, Bajaber'in üstün yazımı ve yenilikçi, etkileyici hikayesini övdü ve şunları söyledi: "Sahneler ardı ardına pırıl pırıl, dokulu, tamamen klişeden yoksun ve bilgeliğiyle dikkat çekiyor. Romanın yapısı cüretkar ve dil kullanımı uğrunda ölmeye değer.” Kısa listeye kalan dokuz kitap, halka açık bir adaylık sürecinin ardından Ursula K. Le Guin Edebiyat Vakfı tarafından seçildi. Bu ödül için emek veren bu yılki jüri üyeleri: adrienne maree brown, Becky Chambers, Molly Gloss, David Mitchell ve Luis Alberto Urrea idi. Açılış Ödülü, 21 Ekim 2022'de sanal bir törenle verildi. Bu yılki fiziksel ödül, sanatçı Salı Smillie tarafından tasarlandı. Khadija Abdalla Bajaber, Mombasa doğumlu bir şair ve gazetecilik diplomasına sahip olan ve el yazması Graywolf Press Africa Prize'ın ilk romanı olarak seçilen ilk roman el yazması için Afrika'da ikamet eden bir Afrikalı yazar tarafından ödüllendirilen bir romancı.
- Öykü: Ceylan ve Süleyman
"En yakın arkadaşım İrem, daha geçen hafta annesiyle babasının onu madde olarak gördüklerini söyledi. Duygularıyla ilgilenmiyorlarmış, ona kurulu bir robot gibi davranıyor, hislerinin olabileceğini sorgulamıyorlarmış bile." Özge Güven “Çocuk olmak sıkıcı bir şey,” diyor arkadaşlarım. Durmadan ne yapacaklarını ya da yapmayacaklarını söyleyen anne babalarından yakınıyorlar. Yatış kalkış saatlerini kontrol ediyor, izledikleri filmin en heyecanlı yerinde bölüp ders çalışmaları gerektiğini hatırlatıyorlarmış. Tek başlarına sinemaya gitmelerine izin vermiyor, yaz tatilinde ne yapacaklarını bile onların yerine planlıyorlarmış. En yakın arkadaşım İrem, daha geçen hafta annesiyle babasının onu madde olarak gördüklerini söyledi. Duygularıyla ilgilenmiyorlarmış, ona kurulu bir robot gibi davranıyor, hislerinin olabileceğini sorgulamıyorlarmış bile. Ona verebileceğim bir yanıt yoktu. İnsanın bilmediği, hiç yaşamadığı bir konuda fikri olabilir mi? Elbette olamaz. Üzülmenin bir işe yaramayacağı konularda boş vermek lazım bence. Ben öyle yapıyorum. Çözümün bana bağlı olmadığı konularda asla sızlanmam, bana bağlıysa da durumu mutlaka lehime çeviririm. Mesela, fen sınavından kötü not almışsam diğerleri gibi üzülmem, ikinciye daha çok çalışır yüksek not alırım. Nasıl yapabildiğimi ben de bilmiyorum. Anneannem, bunu küçük yaşta üzücü olaylar yaşamama bağlıyor. Erken olgunlaşmışım. Ne demekse? Annemle babam ben iki yaşındayken ölmüş. Arabamız kamyonun altında kalmış, bir ben kurtulmuşum. Anneannem yanına almış beni, Ankara’daki evine götürmüş. On yıldır onunla yaşıyorum. Hiçbir şeyime karışmaz, bana güveninin sonsuz olduğunu söyler hep. Henüz anaokulundayken, beni tek başıma gönderirdi okula, bakkaldan ekmek almaya yollardı. Çamaşırları birlikte asar, çarşı pazara birlikte giderdik. Geçen yıldan beri evin faturalarını ben ödemeye gidiyorum. Anneannem yorgun olduğunda pazar alışverişini tek başıma hallediyor, evin temizliğini yapıyorum. Hemen hemen bütün yemekleri pişirebiliyorum. Arkadaşlarım çok şaşırıyor bu halime, onların anneleri etraf kirlenmesin diye mutfağa bile sokmuyormuş çocuklarını. Anneannemin yaz kış diz altından lastikle tutturduğu naylon çoraplarına, kışın yün patikler, baharda ucu açık ev terlikleri eşlik eder. Dizkapağının altında biten gri kumaş eteklerini, rengârenk gömleklerle eşleştirir. Beyaz incecik saçlarını onu bildim bileli hep ensesinde topuzlar. Bembeyaz yuvarlak bir suratı var. Dudağının üstünde biten bıyıkları, kocaman ela gözleri, seyrelmiş kaşlarıyla sevimli bir canavara benzetirdim onu küçükken. Şimdiyse yaşlı ve sevimli bir canavara benziyor. Çok komiktir anneannem. Hem de çok. Birlikte yan yana oturup Halk Kütüphanesi’nden ödünç aldığımız kitapları okumaktan ve ev temizliği yapmaktan büyük keyif alırız. Beni benden bile iyi tanır. Her konuda onunla hiç çekinmeden konuşabilirim. Onu ağlarken hiç görmedim, ama uyuduğumu zannettiği bazı gecelerde ağladığını duydum, bir de dayımla birkaç telefon görüşmesine tanık oldum. Annemi özlediğinden bahsediyordu ona. Büyüdükçe ne kadar da ona benzediğimi anlatıyordu. Yaşlandığından, ona bir şey olursa bana ne olacağından endişeleniyordu. Böyle gecelerin sabahında, tuhaf bir biçimde yüzünde üzüntüden eser olmaz, espri üstüne espri yapardı. Ben de rahatlar, unutuverirdim evvelsi gece olanları. Okuldan eve döndüğümde, mutfak masasının üstünde her zaman kek ya da kurabiye bulurum. Tepeleme doldurduğu meyve kâsesinin içinde her mevsim muz bulunur. Muzu ikimiz de sevmediğimizden her seferinde kararır, çöpe atılır. Neden ısrarla muz almaya devam ettiğini sormuştum bir seferinde. “Annen çok severdi,” diye yanıtlamıştı. Bir daha bu soruyu hiç sormadım. Evimizin duvarları, annemle babamın düğün fotoğrafları ve benimle çekildikleri fotoğraflarla dolu. En dipteki küçük oda, -bir zamanlar annemin odasıymış- annemin çocukluk, gençlik fotoğraflarıyla dolu. Anneannemi, sık sık o odada otururken bulurum. Orasını her gün süpürür, haftada bir defa hiç yatılmayan yatağın çarşaf nevresimlerini değiştirir. O karyolaya bir defa bile uzanmama izin vermedi. Ara sıra, annemin fotoğrafıyla konuşur, benim de konuşmamı ister. Böyle zamanlarda birbirimize daha da kenetleniriz. Bazen kapıyı arkasından kapatır, tek başına kalır o odada. Fısıltılı kahkahalarını duyarım koridordan. Neye güldüğünü sorduğumda hep konuyu değiştirir. Dün okuldan eve döndüğümde anneannem mutfakta kakaolu kekin yumurtasıyla şekerini çırpıyordu. “Canım anneanneciğim ben geldim!” “Hoş geldin güzel kızım,” diye yanıtladı yüzünü bana çevirirken. Bıyıklarının üzeri bir şeyle kaplıydı. “Anneanne dudaklarının üstünde bir şey var.” “Aaa, ne var ki?” “Ya, dünden kalan kakaolu pastanın sonunu mu yedin sen?” “Evet, ama onu düşünerek eve geldiğini bilmiyordum doğrusu! Buzdolabının kapağını her açışımda göz göze geldik. Öyle cezbediciydi ki, dayanamayıp yiyiverdim. Aklımda kalacağına midemde kalsın, dedim. İyi yapmamış mıyım?” “Çok kötü yapmışsın,” diyerek belinin kenarlarını gıdıklamaya başladım. Anneannem gülerken yılan tıslamasına benzer tuhaf bir ses çıkarır. Küçükken onu defalarca gıdıklayıp o sesi bir daha bir daha çıkarması için zorlardım. “Dur, dur dur, altıma yapacağım gülmekten. Bak, sana kek yapıyorum, hem de kakaolu. Pasta yapacaktım; ama evde krema kalmamış. Neyse, yerken gözlerini kapatır pastayı hayal edersin.” “Tamam, öyle olsun,” diye yanıtladım, yanağına öpücük kondururken. Sırt çantamı holde sürükleye sürükleye odama yöneldim. Pencereyi tepeden araladım. Mis gibi çimen kokusu yayıldı içeriye. Çantamdan fenle matematik defterimi çıkarıp ödevlerime başladım. Orta yerinde içeriden mis gibi kek kokusu yayılmaya başlayınca, ellerimi yıkayıp mutfağa koştum. Tam kenarından koparıp tadına bakacakken, “dur,” diye haykırdı anneannem. “Çok sıcak. Gel otur masaya. Sana süt vereyim. Biraz soğusun kekten de yersin, ağlama sakın.” Ellerimle yüzümü kapayıp ağlama taklidi yaptım. Gülümseyerek buzdolabına yöneldi. Elleri titreyerek taşıdığı süt şişesini masaya bıraktı. Sütümü bardağa illa kendisi dökmek istedi. Bardak getirdim. Boşaltırken sütün yarısı masaya döküldü. Begonvil saksısını çektim üzerine. “Gerek yok. Ellerimin titremesine üzülmüyorum, hatta umurumda bile değil. Yaşlanınca pörtleyen saçma rahatsızlıklardan en saçması olabilir. Sen takma kafana,” diyerek mutfak tezgâhındaki sepetten bez getirdi. Masanın üstünü kuruladı. Sandalyesini çekip karşıma oturdu. “Söyle bakalım evlat, günün nasıl geçti? Babam ölmeden önce bana hep evlat diye hitap edermiş. Gerçek ismimi kullandığını hayal meyal hatırlıyormuş anneannem. Babamı çok severmiş. Biricik kızı, babam gibi iyi kalpli, dürüst bir adamla evlendiği için gurur duyduğunu söyler hep. Öldükten sonra bu geleneği sürdürmüş. Bana hep evlat, diye hitap eder. Bazen unutup annemin adıyla seslenir. “Ayşe değil, Ceylan’ım ben,” diye düzeltirim; ama beni işitip işitmediğini hiç anlayamam böyle zamanlarda. “İyiydi anneanne. Sadece… İrem’e söz verdim. Yarın ona bir süleymancık götürmem lazım.” “İyi ama neden? Süleymancığı ev kedisi gibi besleyemez ki.” “Yok, ondan değil. Yarın kulüpte voleybol takımı seçmeleri varmış. Mutlaka takıma girmek istiyor. Eğer yanında süleymancık götürürse mutlaka seçilirmiş.” “Nasıl yani?” “Süleymancıklar uğur getirirmiş. Öyle söylemiş babası. Bizim bahçede çok var ya onlardan. Götüreceğime söz verdim işte.” “İyi ama süleymancıklar insanlardan kaçar. En çok da senden kaçar.” “Niye en çok benden kaçarmış?” “Çünkü onlar uzun siyah saçlı, yüksek sesli gaz çıkaran kızlardan korkarlar.” “O zaman bıyıklı, yaşlı ninelerden de korkarlar. Hem üstelik onların gazı benimkinden daha fena kokar bir kere.” “Demek kabul ettin kötü kokulu gaz çıkardığını evlat, işte bu!” diyerek kıs kıs gülmeye başladı. Bir ara nefesini yutup öksürmeye başlayınca sırtını pat patladım. Bir bardak su götürdüm.” Burnunu çekip anlatmaya devam etti. “İrem’in süleymancığa ihtiyacı mı var ki? Çok iyi oynadığını söylememiş miydin?” “Ya anneanne, söz verdim işte. Götürmem gerek.” “Dur, şu keki dilimleyeyim,” diyerek masadan kalktı. Tabağımla yanına gittim. Düzgün dilimlemeye çalışmaktan bıyıkları terlemişti. Elimin tersiyle kuruladım. Bileğimden yakalayıp avucumun içini öptü. Keki tabağıma koyacakken, dilim spatuladan kayıp yere düştü. “Ah,” diye haykırdı. “Sen git otur, ben hallederim,” diyerek süpürgeyle faraşı getirmek için balkona fırladım. Yere dağılmış kek dilimini faraşa toplayıp çöpe döktüm. İki dilim kesip tabaklara koydum. Yamuk kesmişim. “Bu muhteşem yamukluktaki kek servisi için teşekkür ederim,” dedi. “Söyle bakalım, süleymancığı tek başına yakalayabilecek misin?” Omuzlarımı silkeledim. “Çok hızlı hareket ediyorlar gerçekten.” “Haklısın. Boş ver o zaman.” “Boş veremem. İrem’e söz verdim.” “Kek güzel olmuş mu?” “Ellerine sağlık,” diye yanıtladım ağzıma koca bir çatal dolusu kek tıkıştırırken. “İstersen sana yardımcı olabilirim,” diyerek kaşlarını kaldırdı. “Ama sen… Nasıl yardımcı olabilirsin ki? Yani birazcık yaşlısın ya, azıcık da kağnı hızında hareket ediyorsun, ondan dedim.” Yüzü ciddileşti. Kaşları çatıldı bir anda. Gözleri alev alev yanıyordu. “Sen bana kağnı mı diyorsun?” Ağzımdaki lokmayı çiğnemeden yutuverdim. “Özür dilerim anneanne, öyle demek…” Tıslayarak kahkaha atmaya başladı. Kandırdım seni. Hiç de sinirlenmedim. Benim hakkımda bilmediğin bir gerçek var. Bunu yalnızca annen bilirdi şu hayatta. Madem konu buraya geldi, seninle de paylaşacağım büyük sırrımızı.” “Annemin odasına kapanıp sessizce anlattığın şeylerle ilgili olabilir mi bu sır acaba?” “Tam üstüne bastın.” “Yaklaş biraz, kulağına söyleyeceğim.” “Ama, burada bizden başka kimse yok ki.” Gözlerini yuvarladı. Gövdemi yamacına yaklaştırdım. “Neymiş o?” diye fısıldadım. “Ben Türkiye’nin en iyi süleymancık yakalayan kadınıyım. Bir sürü madalyam var.” “Hahaha, güleyim bari.” “İstediğin kadar gül, madalyalarımı görseydin ne diyecektin bakalım?” “O zaman göster. Neredeler hani?” “Onları yuttum.” “Ne?” “Süleymancık yakalama yarışmasında öyle altın madalya falan kazanmıyorsun. Bozuk para büyüklüğünde kakaolu kurabiyelerden yapılıyordu madalyalar. Annen çok severdi o kurabiyelerin tadını. Evde kaç sefer denediysem de, o tadı yakalamayı bir türlü başaramadım. Son üç taneyi zor kurtarmıştım elinden. “Bırak da bunlar hatıra kalsın bir zahmet,” demiştim. Kırık banyo fayansının içine tıkıştırmıştım. Aradı, taradı günlerce. Bulamadı garibim. “Oh, çatla da patla demiştim her seferinde.” Dudaklarını büzmüştü, sen de yaparsın ya öyle. Öldüğü gün üzüntüden hepsini sakladığım yerden çıkarıp yuttum. Gerçekten. Bayatlamış, taş gibi kurabiyelerin hepsini bir ısırıkta mideme indirdim.” Gözlerim fal taşı gibi aralanmıştı. Farkında değildim. “Gözlerini böyle kocaman açınca tuhaf görünüyorsun. Normal bakar mısın lütfen Ayşe?” “Ceylan,” diye fısıldadım. Duymadı. “Deden o vakitler hayatta olsaydı, o da gurur duyardı benimle. Şansımıza, iki sokak ötedeki boş arsada düzenlenirdi müsabakalar. Böylece hepsine katılma fırsatım olmuştu. Annen için kazanıyordum o madalyaları.” “Nasıl annem için kazanıyordun, anlayamadım.” “Hani sana bahsetmiştim ya, annenin omurgasında bir sakatlık vardı diye, hızlı oturup kalkamaz, yürüyemezdi. Bense çok hızlıydım gençliğimde. Hoş halen de öyleyim ya…” diyerek dik dik yüzüme baktı. “Annen süleymancıkları çok severdi. “Pek sevimli bulurdu onları. Beni durmadan bahçedeki süleymancıkların peşinden koştururdu. Duvar tepelerine zıplar, baş aşağı eğilip yakalardım hayvancıkları. Kutuya koyar, bir gece evimizde misafir edip geri salardık.” Yutkundu. Gözleri dolmuştu. Derin bir nefes alıp konuşmaya devam etti. “Yaa, o kadar severdi ki onları, oğlu olsa ismini Süleyman koyacaktı, o derece yani.” “Bu kısmını uydurdun anneanne, ses tonundan anlıyorum.” “Doğru uydurdum. Süleyman falan koymayacaktı elbette; ama süleymancıkları çok severdi. Gerçekten.” Bir gün gazetede, ‘Süleymancık Yakalama Yarışması,’ ilanını gördük. Katılmam için ısrar etti. Katıldım. Kazandım. Gururla bas bas bağırmıştı ortalıkta beni göstererek. “Benim annem bir şampiyon!” Her yeni yarışmayı gözler olmuştuk böylece…” Dudaklarını büzdü. Galiba ağlayacaktı. “Hadi, kalk ödevlerinin başına geç artık.” Ayağa kalktım. Yatak odama yönelmişken hızla geri döndüm. Omuzlarından tutup başımı başına yasladım. “Dur önce bir yakalamayı deneyelim, bakalım doğru söylüyor musun?” Gözyaşlarını sildi elinin tersiyle. Sesi çatal çatal. “Beni fena gaza getirdin evlat. Haydi, o zaman davranalım! Ama öncesinde ayakkabılıktan boş bir kutu getir bana. Üstüne birkaç delik açacağız. Tabanını da çimenle doldurmak gerek.” Holdeki portmantoya fırladım. Çekmeden boş bir ayakkabı kutusu getirdim. Kapağına bıçakla birkaç delik açtım. “Yeter mi anneanne?” diyerek kutuyu gösterdim. “Yanlara da bir iki delik açıver,” diye yanıtladı. Sesi de yüzü de normale dönmüştü. Spor ayakkabılarımı kaptığım gibi salonun bahçeye açılan kapısına koştum. Anneannem benden önce varmış, kilidi çeviriyordu. Terliklerini çıkarıp kenarda duran kırmızı dışarı terliklerini geçirdi ayağına. Gözlüklerini burnunun ucuna indirdi. Tek basamak tümsekten yanlamasına inip çimlerin üzerinde gezinmeye başlamıştı. Kutunun içini çimenle doldurup tümseğin üstüne bıraktım. “Anneanne, çimlerin üstünde dolaşmaz ki onlar. Duvar çatlaklarına bakmamız gerekmiyor mu?” “Tabi ki hayır! Öğleden sonraları, onların dinlenme zamanı. Çimenlerin arasına yayılıp şekerleme yaparlar. Onları uykuda yakalamak her zaman daha kolaydır. Geceleri avlanma zamanları. O zaman çatlakların arasında dolaşırlar.” “Sen de o zaman yakalayamayacağına göre,” diyerek kıkırdadım. Dil çıkardı. Altı kişilik bir balkon masasının enlemesine ancak sığabileceği dikdörtgen bahçenin dört bir tarafını gezindim, ortalarda yürüdüm. Süleymancıktan eser yoktu. Anneannem, belli ki yanlış hatırlıyordu. Üzülecekti. “Aşk olsun anneanne, yani!” “Aç koynunu kuş konsun torunane, ne oldu!” “Hiç komik değil! Bana neden yalan söyledin, süleymancıklar çoktan uyanmış, ava çıkmışlar bile!” Eliyle sus işareti yaptı. “Sakın kıpırdama,” diye fısıldadı arkasından. Baktığı yere çevirdim bakışlarımı. Süleymancık ayaklarının dibinde hareketsiz duruyordu. Anneannem kalçasını iyice geriye götürüp gövdesini yere paralel hale getirdi. Tahterevalli gibi üst gövdesini ağır çekimde aşağı eğdi. Bir hamlede avucunun içindeydi minik sürüngen. Kutuyu kaptığım gibi yanına koştum. Süleymancığı yavaşça kutunun içine bırakıp jet hızıyla kapağı kapattı. “Yaşasın,” diyerek havaya zıpladım. Gözlerime inanamıyordum. Benim anneannem süleymancık yakalama şampiyonuydu. Bu hayatımda duyduğum en havalı şeydi! “Ona yemek vermek gerekecek,” diye haykırdı sevinçle. “Ne yer ki?” “Lağım sıçanı leşi, elbette,” diye yanıtladı gözlerini yuvarlayarak. “Sana inanmıyorum!” “İnternetten bak istersen.” “Lütfen doğru söyle.” “Tamam, tamam. Sinek ve böcek yerler.” “Banyo lambasının içinde bir sürü var, onları verebiliriz. Dikkatli tırman merdivene.” Tornavidayla, tavan lambasının çivilerini sökerken anneannem merdiveni tutuyordu. Lambanın kafasını söküp ona uzattım. İnmeme yardım etti. Ölü sinek ve arıları dikkatle kutunun içine boşalttık. “Sabah on dakika erken çıkarım evden. İrem’e uğrarım. Sevinçten delirecek!” “Sürprizini gösterdikten sonra hayvanı salacaksınız ona göre, Ayşe! Aman, ne Ayşe’si. Ceylan, diyecektim.” “Ne!” Gözlerini kaçırdı. “Haydi, o zaman ödevlerinin başına. Ben de akşam yemeği hazırlığına girişeyim,” diyerek omzuma dokundu. Titreyen elini dudaklarıma götürdüm. Başımı tutup hızla göğsüne yasladı. Tıs tıs gülerek ağlıyordu bu defa. “Ceylan ve Süleyman, pek kafiyeli, öyle değil mi?”
- Kadınlara ilham olun diye…
Sosyal sorumluluk projeleri, kadın ve çocuk çalışmaları alanında adından sıkça söz ettiren Banu Tozluyurt’un yeni kitabı Kendi Ayak İzini Oluşturan Kadınlar raflardaki yerini aldı. Psikolojik sermayesi güçlü kadınların yaşamına odaklanan Kendi Ayak İzini Oluşturan Kadınlar, Türkiye’de son 40 yıldan günümüze kadar olan süreçte kendi imkân ve çabalarıyla, çok çalışarak ayak izlerini oluşturmuş 24 kadının hikâyesini anlatıyor. Bu kadınların bazıları sadece ülkemizde değil dünyada da yaptıklarıyla tanınan ve uluslararası başarılara imza atmış kişiler. Yine bu kadınlardan bazıları köyde okumuş, içindeki cevheri keşfetmiş, sonrasında azim, sebat ve kararlılıkla yoluna devam edip başarıya ulaşmışlar. İçlerinde erkek egemen sektörlerde yüksek sesle konuşabilme cesaretini gösteren kadınlar olduğu gibi, erkek mesleği olarak kalıplaşmış yargıları değiştirebilen kadınlar da kitabın kahramanlarından. Görme engelliler için braille alfabesiyle kabartma kitap ve sesli kitap olarak da basılan eserde yer alan hikâyelerin her biri “İşte bu benim”, “Ben de hep bunu yapmak istedim” diyeceğiniz benzerlikler olacağı gibi, “Nasıl yapabilirim?” sorusuna da yanıt verir nitelikte. Kadınlara ilham olun diye… “Hayata ışık tutan bu kadınların pek çok kişiye ilham vermesi en büyük dileğim,” diyerek kitabının geniş kitlelere ulaşmasını hedefleyen Banu Tozluyurt, “Doğduğu yer, aldığı eğitim, sosyo-ekonomik durumu ne olursa olsun kitapta yer alan ve kendi ayak izini oluşturan tüm kadınların ortak özelliği “YILMAZLIK” becerileri. Kitabı kaleme alırken karşılarına çıkan engellerle, stresi yönetme becerileriyle fark yaratmış bu kadınları hacıyatmaza benzettim. Bir türlü devrilmeyen, gelen her darbeye karşı mücadeleden vazgeçmeyip hep ayakta kalabilen bu kadınlar, kendilerini iyileştirirken etraflarına da iyiliği yaymışlar,” diyerek hikâyeleri yer alan kadınların ortak özelliğini sıralıyor. Kendi Ayak İzini Oluşturan Kadınlar’ı, bir dönem kitabı olmaktan öte kişisel yetkinliklerini artırmak isteyen, hayallerinin peşinden koşma gücünü bulmaya çalışan ve fark yaratmak isteyen herkes okuyabilir. Kitaptaki 24 kadının hepsi sizden ve bizden birileri. Kitapta yer alan kadınlar: Bakiye Duran, Defne Ongun Müminoğlu, Dilek Livaneli, Ece Çiftçi, Evrim Kuran, Fatma Tolga, Feyza Altun, Filiz Akdede, Gözde Erdoğan Şahenk, İpek Ongun, Merve Kocabeyler, Muazzez İlmiye Çığ, Nazife Bilgin Hazar Nurdan Toper, Özge Uzun, Özlem Gürses, Pınar Ayhan, Renan Tan Tavukçuoğlu, Semra Çetinkaya, Semrah Doğan, Senem Çavdar, Tuğba Hakime Ayyıldız, Tülay Yazgan, Yonca Tokbaş Banu Tozluyurt İstanbul doğumludur. İstek Vakfı Özel Belde Lisesi ve İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri bölümü mezunudur. Kanada, George Brown College’da Sosyal Medya ve Pazarlama eğitimi aldı. Ortaokul yıllarında mahallelerindeki bir düğme fabrikasında delikleri kapalı çıkan düğmeleri delerek başladığı iş hayatı, lise ve üniversitede ders vererek devam etti. Annesinin de eğitimci olmasının etkisi var mı bilinmez, Eğitmen ve Yönetim Danışmanı olarak iş hayatını sürdürdü. 1996-1999 yılları arasında Peter Senge’den aldığı eğitimlerle Sistem Yaklaşımı, Öğrenen Organizasyonlar ve Takım Halinde Öğrenme Laboratuvarı çalışmaları gerçekleştirdi. 2000-2004 yılları arasında Türkiye’nin önde gelen mobil telekomünikasyon firması ve ulusal bankasında eğitim yöneticiliği görevlerinde bulundu. 2008 yılından beri kendi eğitim firmasında Kişisel Gelişim, İletişim Becerileri, Kişilerarası İlişkilerin Geliştirilmesi, İnovasyon, Takım Çalışması, Çağrı Merkezi konularında eğitimler vermekte, Keynote speaker olarak sunumlar yapmaktadır. Kadının Adı Var platformu kurucularındandır. Toplumsal Cinsiyet Eşitliği üzerine hazırladığı Bir Eşitlik Ütopyası adlı müzikli seminerin konuşmacısıdır. Birlikte Geleceğiz-Sürdürülebilir Destek Projesi kapsamında çocukların ve kadınların kültürel, sosyal gelişimine destek veren program yaratıcısı olarak Türkiye’nin ihtiyaçlı bölgelerine giderek çalışmalar yapmaktadır. Kanada’nın Türkçe yayın yapan tek kanalında, İngilizce altyazılı olarak yayınlanmış “Göçmen Kadın Günlüğü” adlı belgeselin metin yazarıdır. Hayat Çocukla Güzel, İmza Kızın, İmza Karın, İmza Ben, Bi Arkadaşın Başına Gelmiş, Dut Ağacı, Gitmek de Kalmak da Zor Geldiğinde adlı kitapları bulunmaktadır. Türkiye’nin ilk blog yazarlarındandır. KENDİ AYAK İZİNİ OLUŞTURAN KADINLAR Banu Tozluyurt Nemesis Kitap, 2022 160 s.
- 77. Yunus Nadi Ödülleri sahiplerini buldu
2022 Yunus Nadi Ödülleri’nin kazananları açıklandı. Bu yıl 77’ncisi düzenlenen yarışmada, seçici kurullar tarafından, zorlu bir değerlendirme sürecinin ardından 6 dalda 6 çalışma ödüle değer bulundu. "Öykü dalında 77, roman dalında 106, şiir dalında 94, sosyal bilimler araştırması dalında 20, karikatür dalında 28, fotoğraf dalında 8 olmak üzere toplam 333 yapıtın değerlendirildiği 77’nci Yunus Nadi Ödülleri’ni kazananlar şu isimler oldu: “Roman” dalında Belgin Bıyıkoğlu, “Öykü” dalında Kâmil Erdem, “Sosyal Bilimler Araştırması” dalında Prof. Dr. Mustafa Aktar, “Karikatür” dalında Birol Çün, “Şiir” dalında Tuğrul Tanyol ve Güray Öz. 77’nci Yunus Nadi Ödülleri ödül töreniyle ilgili bilgilendirme, önümüzdeki günlerde gazetemizden yapılacak. Roman dalında, Konur Ertop, Asuman Kafaoğlu Büke, Zeynep Aliye, Öner Yağcı, Gamze Akdemir’den oluşan seçici kurul taraından ödülün Belgin Bıyıkoğlu’nun “Dünya Döner Renkler Kalır” adlı kitabına verilmesi kararlaştırıldı. “Öykü” dalında, Hikmet Altınkaynak, Sezer Ateş Ayvaz, Seval Şahin, Mehmet Zaman Saçlıoğlu ve Murat Yalçın’dan oluşan seçici kurul ödül, Kâmil Erdem’in “Yok Yolcu” adlı yapıtını değer gördü. Seçici kurulu Prof. Dr. Ahmet Mumcu, Dr. Alev Coşkun, Prof. Dr. Emre Kongar, Prof. Dr. Örsan Kunter Öymen, Prof. Dr. Barış Doster, Prof. Dr. Şaduman Halıcı ve Osman Selim Kocahanoğlu’ndan oluşan “Sosyal Bilimler Araştırması” ödülünü bu yıl, Mustafa Aktar’ın “Rasathane ile Bilimde Yüz Elli Yıl” kitabı aldı. Metin Peker, Kamil Masaracı, Muhittin Köroğlu, Zafer Temoçin, Akdağ Saydut ve Murat Sayın’dan oluşan seçici kurul bu yıl “Karikatür” dalındaki ödülü Birol Çün’ün yapıtına verdi. “Şiir” dalında Ataol Behramoğlu, Doğan Hızlan, Turgay Fişekçi, Eray Canberk ve Hüseyin Yurttaş’tan oluşan seçici kurul, ödülü Tuğrul Tanyol’un “Gidilmemiş Bir Yol” ve Güray Öz’ün “Dinleyin Size Bir Şey Söylüyorum” kitapları arasında paylaştırdı. Seçici Kurulu, İsa Çelik, Coşkun Aral, Garbis Özatay, İbrahim Yıldız ve Dr. Ersin Turan’dan oluşan “Fotoğraf” dalında aday yapıtlar arasında oy çoğunluğu sağlanamadığından, bu yıl bu dalda ödül verilmedi."
- Mahir Ünsal Eriş'ten hikâyelerin iç içegeçtiği bir polisiye-macera
İlk olarak Storytel'de sesli kitap olarak tefrika edilen Gaip, Mundi Kitap etiketiyle, şimdi basılı formatta. Bir trafik kazasında hafızanızı kaybetmek, sizin için yepyeni bir hayat ihtimalinin kapısını aralar mı? Babalar ve oğulları arasındaki ezel ebed gerginliklerden bir huzur ihtimali çıkar mı? Tüm bunların kayıp Barnabas İncili'yle alakası ne peki? Mahir Ünsal Eriş, Gaip'te aileden memlekete, hafızadan siyasete köprüler kurarak ilerliyor. Kötülüğün doğasına dokunurken alışıldık kalıpları bir kenara bırakıyor. Değerlerimize ihanet etmek ağır bir yük de, hatırlanması gerekenleri unutmak başka bir ihanet değil mi? Merakımıza bir fener gibi sarılırsak belki de yolu bulabiliriz… Mahir Ünsal Eriş 1980'de Çanakkale'de doğdu. Arkeoloji ve tarih okudu. Hayatını çeviriler yaparak ve yazarak sürdürüyor. Gençlerbirliklidir; söylenişi bile güzel. Kitapları: Bangır Bangır Ferdi Çalıyor Evde... (2012), Olduğu Kadar Güzeldik (2013) (60. Sait Faik Hikâye Armağanı), Dünya Bu Kadar (2015), Benim Adım Feridun (2016), Öbürküler (2017), Kara Yarısı (2019), Sarıyaz (2019) ve Diğerleri (2020). GAİP Mahir Ünsal Eriş Mundi Kitap, 2022 Tür: Roman 248 s.
- "Okuduğunuz metin sadece yazarına ait değil."
Aynur Kulak, Ayşe Ece ile Edebiyat Çevirisinin ve Çevirmeninin İzinde kitabı odağında söyleşti: “…yeniden çeviri olgusu bağlamında her çeviri metnin kendi çevirmeninin izlerini taşıdığı gerçeğini somut örneklerle kanıtlamak istedim.” Ayşe Ece, Edebiyat Çevirisinin ve Çevirmeninin İzinde kitabında Türkçede farklı dönemlerde çevrilmiş Truman Capote’nin “My Side Of The Matter” adlı öyküsünü odağa alarak yeniden çeviri olgusunu somut çerçeveleriyle okuyucuya sunuyor. Edebiyat metinleri çevirmenler sayesinde yeni okurlarla buluşarak, farklı kültürlerde yeni yaşamlar sürerler hiç şüphesiz. Ayşe Ece ile kitabı odağında ve tüm dünya edebiyatını kapsayıcı şekilde bir söyleşi gerçekleştirmek istedik. Çünkü yazarlar dünyayı okuyan çevirmenlerdir. Yüksek öğreniminizi Mütercim Tercümanlık alanında yapıyorsunuz ve sonrasında doktoranızı Amerikan Kültürü ve Edebiyatı programında gerçekleştiriyorsunuz. Ve İ.Ü Çeviribilim İngilizce Mütercim Tercümanlık Anabilim Dalı'nda öğretim üyesi olarak çalışmalarınızı sürdürüyorsunuz. Neydi sizi çeviribilim alanında bu derece uzmanlaşmaya götüren sebepler? Ve dolayısıyla aslında edebiyatla olan bağınızı da konuşarak başlamak isterim. Okumayı söktüğüm günden beri kitap okumayı çok sevdim, çocukluğumda dersler ve oyun dışındaki tüm zamanımı kitap okuyarak geçirdim. On yaşında Fransızca, on beş yaşında da İngilizce öğrenince Türkçe dışında bu dillerde de yazılmış özellikle edebiyat metinlerini çok severek okudum. Lisede Matematik bölümünden mezun olmama rağmen dil ve çeviri alanında uzmanlaşmak istediğime karar verip Boğaziçi Üniversitesi Çeviribilim Bölümü’ne girdim. Aklımda kitap çevirmeni olmak vardı, o dönemdeki hocalar açısından çok şanslıydım, son derece yetkin ve deneyimli çevirmenlerden İngilizce ve Fransızcadan Türkçeye edebiyat çevirisi ve editörlük dersleri aldım. Lisansı bitirdiğimde bir, yüksek lisansı bitirdiğimde ise iki roman çevirim yayımlanmıştı. Araştırma görevlisi olarak üniversitede çalışmaya başlamıştım. Aslında bu süreçte hem yayın dünyasında çevirmen ve editör olarak, hem de üniversitede çeviri eğitimcisi ve araştırmacısı olarak çalıştığım için edebiyat çevirisine farklı açılardan bakma fırsatını buldum. Bir yandan çeviri yaparken bir yandan da bu alandaki kuramsal yaklaşımlar üzerine düşünmeye başladım. Uygulamasını yaptığınız bir işte sizden önce üretilmiş düşünceleri merak edersiniz doğal olarak, tam da böyle bir şeydi benim için edebiyat çevirisinin kuramsal boyutuyla ilgilenmek. Yüksek lisansımı da bu nedenle çeviribilim alanında yaptım. Doktora eğitimimi ise İstanbul Üniversitesi’nde Amerikan Kültürü ve Edebiyatı ile Çeviribilim Bölümü’nün ortaklaşa hazırladığı bir programda tamamladım. Halen de aynı üniversitenin Çeviribilim Bölümü’nün lisans, yüksek lisans ve doktora programlarında edebiyat çevirisi, eleştiri ve çeviri kuramları, vb. dersler veriyorum. Dediğiniz gibi çeviribilim ile edebiyatı birbirinden ayırmak mümkün değil. Edebiyat çevirmenleri farklı bir dilde ve kültürde yazılmış bir metni okuyup çözümlüyor ve sonra bu metni kendi dillerinde yeniden yazıyorlar. Metin çözümleme denilince edebiyat kuramlarından uzak olmak pek mümkün değil bence, aynı şekilde çeviri metin üretirken de çeviriye ilişkin çağdaş yaklaşımların rehberliğinde yaptığımız iş üzerine düşünmenin çok besleyici olduğuna inanıyorum. Çeşitli edebiyat dergilerinde çeviribilim ile ilgili yazılarınız yayınlanmış. Ve kurgu veya kurgudışı kitaplar kapsamında birçok esere çevirilerinizle imza atmışsınız. Edebiyat Çevirisinin ve Çevirmeninin İzinde kitabını yazmaya sizi götüren süreçler nasıl oluştu? Neden çeviri alanında böyle bir kitap yazma gereği duydunuz veya -kitabın kapsamını düşünürsek- bir ihtiyaç mı hissettiniz bu konu ile ilgili içerik oluşturma konusunda? Edebiyat çevirmeni, editörü ve çeviri eğitimcisi olarak bu alanda uzun yıllardır çalışıyorum. Kurmaca dışındaki çeviri kitaplarım da edebiyat çevirisinin uygulamasına ve dünya edebiyatlarındaki yerine odaklanan Edith Grossman’ın yazdığı Çeviri Neden Önemlidir? ile Roland Barthes’ın Dilin Çalışma Sesi adlı kitabındaki dil ve edebiyat üzerine olan makaleleri. Edebiyat dergilerindeki yazılarım da yine söylediğiniz gibi edebiyat çevirisine kuramsal yaklaşımlar üzerine. Edebiyat Çevirisinin ve Çevirmeninin İzinde’yi yazarken ise iki nokta vardı aklımda: İlki çeviribilimdeki çağdaş yaklaşımlar içinde bir edebiyat çevirmeni olarak hangi yaklaşımları neden önemli ve ufuk açıcı bulduğum üzerine yazı aracılığıyla düşünmek, ikincisi de bir yeniden çeviri olgusu bağlamında her çeviri metnin kendi çevirmeninin izlerini taşıdığı gerçeğini somut örneklerle kanıtlamak istedim. Kitabın henüz giriş kısmında, “…yazarların dünyayı okuyan çevirmenler olmaları açısından…” ele alınmaları konusuna dikkat çekerek başlıyorsunuz. Öncelikle “Okuyan Çevirmen” nedir ve niye henüz giriş kısmında buna dikkat çekmek istediniz? Yazarların da aslında çevirmenler olduğu, dil-dışı dünyayı sözcüklere dökerek bir tür çeviri işi yaptığı çok eski bir görüş. Ancak zaman içinde çeviri eyleminin ikincil konumda görülmesinin de etkisiyle biraz unutulmuş bir görüş. Çeviri eyleminin yazma eyleminin gölgesinde kaldığını savunan sizin çok yerinde bir tespitle “kalıplaşmış” olarak nitelediğiniz geleneksel çeviri anlayışına değinmeden önce aslında böyle bir görüşün çok eskiden beri var olduğunu anımsatmak istedim. Örneğin; Proust Kayıp Zamanın İzinde’nin son cildinde yazarlara çevirmenlik görevini yükler: “Bir yazarın görevi ve işlevi, tercümanlıktır.” José Saramago da benzer bir yaklaşımla “Yazmak, çevirmektir” der. Yazarlar, yazma ve çevirme eylemlerini birbirine bu kadar yaklaştırırken kalıplaşmış çeviri anlayışı ise onları birbirinden kesin sınırlarla ayırdığı gibi hiyerarşik bir sıralama da yaparak yazarın metnini “özgün”, çevirmenin metnini ise “kopya” olarak niteler. Anlaşılabilir bir tavırdır bu aslında, elinde Dostoyevski’nin kitabını tutan birine “ne okuyorsun?” diye sorduğunuzda size “Dostoyevski” diyecektir. Ama sadece Rusçasından okuyorsa yanıtı gerçeği yansıtır. Türkçesini okuyorsa, örneğin, çevirmenin Dostoyevski metninden yola çıkarak ürettiği, büyük bir olasılıkla bir editörün de müdahaleleriyle son şeklini almış hem Dostoyevski’nin hem de çevirmenin imzasını taşıyan bir kitap okuyordur. Gerçek hoşumuza gitse de gitmese de budur. Dostoyevski’nin Suç ve Ceza’sının Türkçeye çevrilme işine baktığımızda ne görürüz? Bir edebiyat çevirmeni önce metni Rusçasından okumuş, sonra da kendi anladığı ve yorumladığı şekliyle Türkçede yeniden yazmıştır. Rusçadan Türkçeye doğrudan aktarım diye bir şey söz konusu değildir -iki farklı dil ve kültür arasında aktarım ancak dolaylı yoldan, aktarımı yapan kişinin yorumlama süzgecinden geçerek dolayısıyla da aktarılarak değil dönüştürülerek yapılır-, metin okuma ve çözümleme eyleminin doğasında yorumlama vardır, anlamak demek yorumlayarak bir sonuca varmak demektir. Anladıktan sonra o metni ikinci bir dilde yeniden yazan çevirmenin ürettiği yeni metni de Türkçe okuyanlar yeniden yorumlayacaklar ve edebiyat metni yeni çeviriler ve yeni yorumlarla sonsuza kadar anlam dünyasını zenginleştirerek yaşayacaktır. Bu bakış açısında Türkçedeki Suç ve Ceza hem Dostoyevski’nin hem de çevirmeninin işbirliğiyle üretilmiş, eski ama yeni, özgün ama türetilmiş bir metin kimliğine sahip olacaktır. Eskidir, çünkü bu metni Dostoyevski 19. yüzyılda yazmıştır; yenidir, çünkü 21. yüzyılda bir edebiyat çevirmeni bu metni Türkçede yeniden yazmıştır; özgündür, çünkü ilk kez Dostoyevski tarafından sözcükler aracılığıyla yaratılmıştır; türetilmiş bir metindir, çünkü elimizdeki çeviri metnin kaynağında özgün metin vardır, çevirmen özgün metni Türkçede yeniden üretmiş böylece de yeni dilinde ona yeni bir hayat vermiştir. Kitapta Truman Capote’nin “My Side Of The Matter” adlı öyküsü üzerinden, “yeniden çeviri olgusu” ele alınıyor. Capote’nin niye bu metnini baz almak istediniz? Üstelik ülkemizin iki önemli çevirmeninin çevirileri üzerinden ele alıyorsunuz konuyu. Tam da bir önceki soruda değindiğim edebiyat çevirisinde “doğrudan aktarım” yanılsamasına dikkat çekmek için bu metni ve iki çevirisini seçtim. Edebiyat çevirisinde geleneksel çeviri tanımında düşünüldüğü gibi “doğrudan aktarım” diye bir çeviri stratejisi var olsaydı ülkemizin son derece yetkin ve deneyimli iki edebiyat çevirmeninin aynı özgün metinden yola çıkarak ürettikleri iki çeviri metin birbirinden bu kadar farklı olmazdı. Bu farklılıkları öykünün tamamını inceleyerek gösterdim; çünkü çeviri metinlerdeki farklılıkları belli bir bölüm ya da cümle temelinde tartışmak bunları seçen kişinin önceden belirlediği sonuçları sergilemekten ibaret kalabiliyor. “Her çeviri metin bir yorumlama eyleminin sonucunda ortaya çıkmıştır” görüşünün edebiyat çevirisinin doğasını nasıl yansıttığını görmek için çevirileri özgün metinleriyle karşılaştırmak aslında yeterlidir. Benim yaptığım incelemede ise aynı özgün metnin iki çevirisi vardı, bu çevirileri ve özgün metni birlikte okuduğumuzda çevirmenlerin nasıl bir yorumlama yaptığına dair kimi varsayımlar oluşturabildiğimiz gibi benimsedikleri çeviri stratejileriyle ilgili ipuçlarına da ulaşabiliyoruz. İncelemeyi yaptığım dönemde Truman Capote’nin “My Side of the Matter” adlı öyküsü Türkçede iki farklı çeviriyle yaşıyordu. Çevirilerden biri Truman Capote’nin Gümüş Damacana adlı öykü seçkisinde, öteki de Murathan Mungan’ın hazırladığı Erkeklerin Hikâyeleri adlı öykü seçkisinde yer alıyordu. Okurlar bu iki kitapta aynı öykünün iki farklı çevirisiyle karşılaşıyordu. Kitapçı raflarında iki farklı çevirinin aynı dönemde birlikte sergilenmesi ilgimi çekmişti. Çevirilerden biri eskiydi, öteki yeniydi. Üstelik ülkemizin en yetkin çevirmenlerinden ikisinin imzasını taşıyordu. Bu iki çevirmenin aynı özgün metni nasıl yorumladıklarını görmenin edebiyat çevirisiyle ilgilenenler için çok öğretici olacağını düşündüm. Ayrıca Capote’nin Soğukkanlılıkla’sını da ben çevirdiğim için daha önce yazarın tüm yapıtlarını okumuş ve çeviri olasılıkları üzerine düşünmüştüm. İncelememi yaparken bu olasılıkların hangilerinin iki önemli çevirmen tarafından benimsendiğini, yeni hangi olasılıkların da eklendiğini görme fırsatım oldu. Bir yazarın yazdığı metin var, yazardan çıktıktan sonra okuyucuya ulaşan ve okuyucunun algısında oluşan metin, bir de -eğer çevrilir ise- çeviri metne dönüşen bir edebiyat metni mevzu bahis. Tek bir metin fakat birçok farklı anlam… Nedir bir çeviri metni olarak edebiyat metni? Bu soru özelinde edebiyat metinlerinin özü nedir, öz bileşenleri nelerden oluşur ve bunun yansımalarını nasıl algılayıp okuyarak, çeviri ile nasıl yeniden yaratırız meselesini konuşabiliriz. Yazarların içinde yaşadığımız dünyayı, insanlık hallerini sözcüklere dönüştürerek bir çeviri işlemi yaptığı görüşünü az önce de söylediğim gibi aralarında Proust ile Saramago’nun da bulunduğu çok sayıda yazar ifade etmiştir. Orhan Pamuk Nobel Edebiyat Ödül töreninde yaptığı konuşmada Stéphane Mallarmé’nin şu sözlerine gönderme yapar: “Dünyadaki her şey bir kitabın içine girmek için vardır.” İşte yazarlar yaşadığımız dünyayı, felsefeci Nermi Uygur’un ifadesiyle “dil olmayanı”, kitabın dünyasına “dil ortamına” dönüştürme yoluyla aktararak çeviri yaparlar. Bu görüşü zihinde tutmamız önemlidir, çünkü edebiyat çevirisinin mümkün olup olmadığıyla ilgili yüzyıllardır sorulan soru bir anda geçerliliğini yitirir, kendisi de bir çeviri olan edebiyat metni, üstelik dil-dışı dünyadan dilin dünyasına çevrilmiş bir metin aynı dünya içinde başka bir dile neden çevrilemesin ki? Zaten yüzlerce yıldır çeviri işinin, çevirmenler ne kadar görmezden gelinip yok sayılsa da bir şekilde yapıldığını ve kültürlerin çeviriyle geliştiğini, dönüştüğünü, insanlık tarihinde yeni çağlara ve dönemlere çeviri sayesinde girildiğini hepimiz biliyoruz. Edebiyat çevirmeni çeviri işinin başında sizin de söylediğiniz gibi farklı yorumlamalara açık bir metin ile karşı karşıyadır. Edebiyat metni doğası gereği okurun katkısıyla anlam kazanır, varlık gösterir. Kendisi de bir okur olan çevirmen, edebiyat metnini öncelikle yazıldığı dilde yorumlar ve çözümler. Özgün metni kendi yorumladığı şekliyle başka bir dilde -çoğunlukla anadilinde- yeniden yazarak çeviri işini tamamlar. Çeviri metin yayımlandıktan sonra ise artık yeni dilinde yeni okurlarına kavuşmuş olur. Bu yeni okurlar da çevirmenin yorumladığı yazarın metnini yorumlayarak kendi zihinlerinde yeniden oluştururlar. Az önce sözünü ettiğim gerçek edebiyat metinlerinin yaşadığı sonsuz döngü tam da budur aslında: Her bir yeni okurun yorumuyla yeniden yaratılarak anlam dünyası sürekli zenginleşir edebiyat metinlerinin. Walter Benjamin’in ifadesiyle çeviri sayesinde yeni bir dilde ikinci yaşamlarına kavuşan edebiyat metinleri de yeni okurlarının zihinlerinde çoğalarak sonsuza dek var olmaya devam ederler. Edebiyat çevirisinde kurumsal yaklaşımlar kitabın bir diğer önemli bölümü. Betimleyici yaklaşım, analitik yol haritası, samimi okuma, üç boyutlu okuma. Kurumsal dendiğinde otomatik olarak bir mesafelenme olabiliyor konu ne olursa olsun. Bu nedenle bu bölümü neden dört alt başlıkta incelemek istediniz diye sormak istiyorum ve sizin için bu dört alt başlıktan en öne çıkanı, çeviride kuramsal yaklaşım adına en kapsayıcı olanı hangisiydi? Edebiyat çevirisi kuramları denildiğinde sizin ifadenizle “mesafelenme” yaşayanlar yalnızca okurlar değildir, çevirmenler de çalıştıkları alanın kuramlarına mesafeli yaklaşırlar. Bunun pek çok farklı nedeni var bence. Ayrıca kişisel de bir konu olduğunu düşünüyorum. Çeviri kuramlarını eleştiri kuramlarından ayırmak mümkün değil. Örneğin; az önce Walter Benjamin’in çeviriyle ilgili önemli bir görüşüne değindim. Benjamin denildiğinde aklımıza sadece çeviri kuramları gelmiyordur kuşkusuz. Benzer şekilde Jacques Derrida’nın da çeviriyle ilgili son derece ufuk açıcı görüşleri var. Bu iki düşünürün çeviri üzerine metinleri (“Çevirmenin Görevi” ve “Babil Kuleleri”) hemen hemen tüm çeviri kuramı antolojilerinde yer alır, ben de Çevirmenin Yazar ve Kahraman Olarak Portresi adlı kitabımda bu iki metni birlikte okumayı denedim. Edebiyat Çevirisinin ve Çevirmeninin İzinde’de dediğiniz gibi dört farklı kuramsal yaklaşımı ele aldım. Bu yaklaşımları seçtim çünkü, kitabın ikinci bölümündeki incelemedeki çeviri metinleri bu kuramsal yaklaşımlar çerçevesinde okudum. Bu yaklaşımları anahatlarıyla şöyle hatırlayabiliriz: Çeviri sürecinin çevirmenlerin kültürel-metinsel-dilsel kararlarıyla yönlendirildiğini ileri süren yaklaşım (Toury), çeviri metinleri değerlendirirken çevirmenin izini ön plana çıkaran yaklaşım (Berman), çevirmenlere özgün metni okurken olabildiğince metnin dünyasına girmeye çabalayarak “samimi bir okuma” eyleminde bulunmalarını salık veren yaklaşım (Spivak) ve bir edebiyat metnini farklı çevirileriyle birlikte okumanın o metnin anlam dünyasının zenginliklerini açığa çıkaracağını savunan yaklaşım (Gaddis-Rose). Bu yaklaşımların edebiyat çevirisinin yayın dünyasının karmaşık dinamikleri içinde büründüğü farklı hallere dikkat çektiğini ve çeviri eyleminin kendine özgü doğasına ışık tuttuğunu düşünüyorum. Yeniden çeviri olgusu ve bir yeniden okuma denemesi bölümlerinden de bahsetmek istiyorum. “Kaynak metinler, erek dillerde birden çok sayıda erek metinler olarak var olabiliyorlar.” Birincisi bu cümlenizdeki “erek” dili açmanızı rica edeceğim. “Kaynak metin yazıldığı dil ve kültür içinde biricikken çevrildiği erek dil ve kültür içinde birden fazla çevirisi yapıldığı takdirde çoğalır.” İkincisi ise edebiyat metninin “biriciklik” meselesinde çeviri adına zorluğu, kolaylığı konusunun neye tekabül ettiği. Kaynak metinlerin yani özgün ya da orijinal metinlerin “biricik” olmasına, erek metinlerin yani çeviri metinlerin ise çevrildikleri dilde “birden fazla versiyonuyla” var olmasına Fransız çeviri kuramcısı Antoine Berman dikkat çekmiştir. Örneğin; benim yaptığım incelemede Truman Capote’nin özgün öyküsü “biriciktir”, “My Side of the Matter” başlıklı öykünün yazıldığı dil olan İngilizcede tek bir versiyonu vardır; ancak bu metin Türkçede iki farklı çeviriyle, yani iki farklı versiyonla yaşıyor. Kaynak metnin biricikliğine karşın erek metinler (çeviri metinler) çevrildikleri dillerde farklı versiyonlarla var olabiliyorlar. Yeniden çeviri olgusu dediğimiz de tam olarak bu duruma işaret ediyor. Aslında hepimiz özellikle klasik eserler bağlamında bu durumun farkındayız. Dostoyevski’nin klasik romanları yeniden çevriliyor sürekli tüm dillerde. Rusçası tek iken başka bir dilde birden fazla çevirisi oluyor. Bunun nedeni de doğrudan dilin doğasıyla ilgili, dil özellikle de günlük hayatta kullandığımız dil sürekli değiştiği için çeviribilim alanında klasik eserlerin en az kırk yılda bir yeniden çevrilmesi gerektiğini savunan görüşler vardır. Özellikle diyaloglar açısından zengin metinlerin erek dilin konuşma dünyasını yansıtması için belli aralıklarla yeniden çevrilmesi şaşırtıcı değildir. Yeniden çevirilerin tek nedeni kuşkusuz erek dilin değişmesi değildir. Önceki çeviriden hoşnut olunmaması durumunda (Umberto Eco’nun Açık Yapıt çevirisiyle ilgili buna benzer bir durum yaşanmıştı), yazarın yayın haklarının başka bir yayınevine geçmesi ve bu yayınevinin farklı bir çevirmenle çalışmak istemesi (Piyanist romanında olduğu gibi), kimi zaman ara dillerden yapılan çeviri yerine özgün dilden yeni çevirilerin yapılması (Italo Calvino’nun yapıtlarında olduğu gibi), dünya edebiyatının temel taşı olmuş kimi romanlardan yayılan “çevir beni” yakarısına hayır diyemeyen çevirmenlerin bu romanları yeniden yeniden çevirmeleri (Ulysses’in Türkçede üç farklı çevirisi var bildiğim kadarıyla, aynı durum Kayıp Zamanın İzinde’nin kimi ciltleri için de geçerli), vb. birçok farklı nedenle yayın dünyasında yeniden çevirilerle karşılaşırız. Onları özgün metinleriyle birlikte okuduğumuzda çevirmenlerin aynı metni nasıl farklı yorumladıklarını görürüz, çevirmenlerin çevirilerini yaptıkları dönemlerde egemen olan çeviri yaklaşımlarıyla ilgili bilgi de ediniriz. Örneğin; eskiden daha yaygın olan uyarlama anlayışı kültürlerin artık küreselleşmenin ve teknolojinin etkisiyle birbirlerini daha yakından tanımalarıyla yerini daha çok özgün metnin ait olduğu kültürü olabildiğince yansıtmayı ve tanıtmayı amaçlayan yaklaşıma bırakmıştır. Her kültürde bunlara benzer farklı çeviri yaklaşımları farklı dönemlerde benimsenmiştir. Aslında çeviri tarihi çalışmalarının amaçlarından biri de kültürlerdeki bu farklı çeviri yaklaşımlarını açığa çıkarmak, onların değişme dinamiklerini sorgulamaktır. Dünya edebiyatı için çok elzem bir dal çeviribilim. Edebiyat denince ilk olarak yazıldığı dil akla geldikten sonra ikinci olarak çeviri meselesi düşünülmesi gerekirken neden bu kadar gölgede kalıp, bu denli görmezden geliniyor edebiyatta çeviribilimi sizce? Yapılanları yeterli buluyor musunuz akademik anlamda ve yayıncılar ile ilgili kısımda. Çevirinin dolayısıyla çevirmenlerin ve çeviri kuramlarının göz ardı edilmesinin temelinde ikinci sorunuza verdiğim yanıtta açıklamaya çalıştığım çeviriye geleneksel yaklaşımın bulunduğunu düşünüyorum. Hepimiz çeviri kitaplardan dünya edebiyatını öğreniyoruz ama çevirmenlerin o yazarların kitaplarını bizim için okuyup yorumlayıp sonra bizim dilimizde yeniden yazdıkları gerçeğini kabul etmeyi istemiyoruz, çevirmen yazarın dediğini “birebir” aktarmıştır diyoruz, iki farklı dil ve kültür arasında bırakın “birebir aktarımı” dönüşüme uğramamış herhangi türde bir aktarımın var olabileceği yanılsamasına sürekli kapılıyoruz. Çeviri uygulaması insanlık tarihi kadar eskidir, insanlar farklı diller konuşmaya başladıkları andan itibaren birbirlerini anlamak için çeviri de yapmaya başlamışlar. Ancak bu uygulama üzerine geliştirilen kuramsal yaklaşımlar tıpkı çevirmenlerin yazarların gölgesinde kalması gibi başka bilim dallarının şemsiyesi altında gelişmiştir. Çeviribilim ayrı bir bilim dalı olarak 1980li yıllarda kurulmuştur. Çeviriyi kendine özgü bir dil ve kültür olgusu olarak incelemek isteyen bilim insanları karşılaştırmalı edebiyat ve dilbilim alanlarından ayrılarak çeviri üzerine kuramsal yaklaşımlar geliştirmeye başlamışlardır. Günümüzde dünyanın farklı üniversitelerinde bir bilim dalı olarak var olan çeviribilimden mezun olanlar kuşkusuz artık sadece klasik anlamda sözlü ve yazılı çeviri yapmıyorlar. Teknolojinin gelişmesiyle bambaşka bir hal alan iletişim dünyasında çok farklı görevler üstleniyorlar: Çeviri projelerinde yazılımlardan destek alarak kullanım kılavuzundan reklam metinlerine uzanan çok farklı türlerde metinler üretiyor, proje yöneticiliği yapıyor, web siteleri için içerik hazırlıyor, sivil toplum kuruluşlarında aktivist çevirmen olarak çalışıyor, dizilerin fan kulüpleri için altyazı çevirileri yapıyorlar. Bu açıdan bakıldığında günümüz dünyasında çevirmenlerin edebiyatta olduğu gibi görünmez olduklarını söylemek mümkün değil. Edebiyatta ise az önce söylediğim nedenlerle çevirmenler gölgede kalmaya devam ediyorlar. Ancak günümüzde özellikle de sosyal medya aracılığıyla kimi okurların çevirmenlerin varlığına dikkat çektiğini görüyoruz. Bunun çeviri dünyası için sevindirici bir gelişme olduğunu düşünüyorum, okudukları metnin sadece yazarına ait olmadığını fark eden okurların sayısı bence her geçen gün artıyor. Kimi okurlar kitap alırken çevirmenine de bakıyor, hatta yazarı tanımasalar bile beğendikleri çevirmen çevirdi diye kitabı alabiliyorlar, birden fazla çevirisi olan kitaplarda da birbirlerinden görüş alarak hangi çeviriyi okuyacaklarına karar veriyorlar. Bu tür gelişmeler sayesinde yayımlanan çevirilerin niteliğinin her geçen gün daha iyiye gideceğini ümit ediyorum. Pandemi, sıcak savaş ve büyük ekonomik kriz eşliğinde dünya bir yenilenmeye doğru yol alıyor. Bu yenilenme meselesi ile ilgili ne kadar umutlusunuz ve bu değişimler, dönüşümler edebiyata, çeviribilime, yeni metinler üretmeyi ne derece etkileyecek? Edebiyat ve çeviribilim yenilenebilecek mi? Bir de şu sıralar üzerinde çalıştığınız yeni çeviri metinler var mı? Edebiyatın içinde yaşadığımız dünyayı tüm karmaşasıyla, insan doğasını da tüm belirsizlikleriyle yansıtmaya muktedir olduğuna inananlardanım. Bu nedenle de iklim değişimi, ekonomik kriz, göç dalgaları vb. sorunlarla her gün biraz daha zorlaşan hayatın yansımalarını ve tesellilerini yine edebiyatta bulacağımızı düşünüyorum. Edebiyat çevirisi alanında ise makine çevirisinin yakın bir gelecekte öne çıkacağına inanıyorum. Kitaplar tamamen yazılım programlarıyla çevrilmeseler bile makine-destekli-çeviri dediğimiz yöntemler edebiyat çevirisinde daha çok tartışılacak diye düşünüyorum. Şu sıralar Kamerun doğumlu Amerikalı genç bir yazarın okuduğumda beni çok etkileyen çağdaş bir destan tadındaki romanını çeviriyorum. Amerika’daki bir şirket topraklarında petrol bulunan hayali bir Afrika ülkesine gözünü diker ve o ülke zamanla insanları için yaşanılmaz bir hale gelir. Önce nehirleri zehirlenen, sonra havası kirlenen ve en sonunda da çocuklarını kaybetmeye başlayan, bir zamanlar doğayla uyum içinde yaşarken şimdi hayatta kalabilmek için çabalayan bu zeki, muzip ve cesur halk kendini doymak bilmeyen açgözlü ve insafsız saldırganlardan kurtarabilecek midir? EDEBİYAT ÇEVİRİSİNİN VE ÇEVİRMENİNİN İZİNDE Ayşe Ece Minotor Kitap, 2022 248 s.
- Virgina Woolf’un iç dünyası, Anna Kavan’ın karanlığı
Virgina Woolf’un iç dünyasına, Anna Kavan’ın karanlığına, Fransa’daki Yeni Roman’ın tavrına, Samuel Beckett’in “sayıklama”larına olan edebi yakınlıkların hemen fark edilebileceği ama özgünlüğünü alabildiğine koruyan bir roman; Üç. 1973’te, otuz yedi yaşında, tıpkı roman kahramanı gibi hayatına son veren Ann Quin’in sağlığında yayımlanan dört kitabından biri. Ann Quin, Üç’te kimi zaman noktalama işaretlerinden feragat ederek, kimi zaman günlük sayfaları veya ses kayıtları dökümleri iliştirerek metni eğip büker ve kendi kalıbına sokar. Genç bir kadın, sallantıdaki evliliklerini sürdüren Ruth ve Leonard’la birlikte yaşamaya başlar. Kitapta yalnızca S diye anılan bu genç kadın bir gün intihar eder ve çift, onun geride bıraktığı günlükler, ses kayıtları ve görüntülerle meşgul olur ama yapbozun parçaları bir türlü birbirine uymaz. Ann Quin (1936-1973), Brighton, İngiltere'den işçi sınıfından bir yazardı. 1960'larda BS Johnson ve Alan Burns ile birlikte İngiliz deneyselciliğinin ön saflarında yer aldı ve ayrıca 1960'ların ortalarında ABD'de yaşadı ve Robert Creeley de dahil olmak üzere ABD'li yazarlar ve şairlerle yakın işbirliği içinde çalıştı. 1973'teki ölümünden önce dört roman yayınladı: Berg (1964), Three (1966), Passages (1969) ve Tripticks (1972). Kısa öykülerden oluşan bir koleksiyon ve bitmemiş son romanı The Unmapped Country (Jennifer Hodgson tarafından düzenlendi) parçası, 2018'de And Other Stories tarafından büyük beğeniyle yayımlandı. Quin'in romanı Berg, 2019'da And Other Stories tarafından yeniden yayımlandı. ardından 2020'de Three ve sonraki yıllarda kalan romanları geldi. ÜÇ Ann Quin Everest Yayınları, 2022 Çeviri: Aslı Anar 176 s.
- Her şeyin, insanların bile bir sahibinin olduğu bu kültürde özgür olmak mümkün mü?
Bilim gazetecisi Annalee Newitz’in, fantastik temadan uzaklaşarak ayakları yere basan, gerçekçi, canlı ve sağlam bir anlatımla kaleme aldığı ilk romanı Otonom, patent karşıtı bir bilimcinin, özerk ve sözleşmeli robotlar, köle insanlar ve satın alınan ayrıcalıkların olduğu bir dünyada verdiği mücadeleyi anlatırken, çok önemli bir sorunun yanıtının peşine düşüyor: Her şeyin, insanların bile bir sahibinin olduğu bu kültürde özgür olmak mümkün mü? Dünya gezegeninde 2144 yılı. İlaç korsanı Jack, patent karşıtı bir bilimci. Denizaltısıyla dünyayı eczacı bir Robin Hood gibi dolaşarak yeterli parası olmayanlara ucuz ilaçlar üretiyor. Ancak kopyaladığı son ilaç tam bir fiyasko. İlacı kullananlar işlerine bağımlı hâle gelip aşırı dozdan bir bir ölüyor. Dünya bir salgının pençesinde. Sürekli aynı işleri yapmaktan kendine zarar vermeye başlayıp çevresine tehlike saçan insanlar, delirenler, devreleri büsbütün yananlar… İlginç bir ikiliyse Jack’in peşinde: Kederli askeri ajan Eliasz ile robot desteği Paladin. Jack’in piyasaya sürdüğü ilacın şeytani kaynağı ortaya çıkmadan önce onu durdurmalılar. Kaybedecek vakitleri yok ancak insan ve robotun iç içe geçtiği bu dünyada kim veya ne olduklarını keşfetmek sadece bir zaman değil, varoluş meselesi… Annalee Newitz (7 Mayıs 1969 doğumlu), Popular Science ve Wired süreli yayınları için yazan Amerikalı bir gazeteci, editör ve hem kurgu hem de kurgusal olmayan yazarın yazarıdır. 1999'dan 2008'e kadar Newitz, Techsploitation adlı haftalık bir köşe yazısı yazdı ve 2000'den 2004'e kadar San Francisco Bay Guardian'ın kültür editörüydü. 2004'te Newitz, Electronic Frontier Foundation'da politika analisti oldu. Charlie Jane Anders ile birlikte, 2002'den 2007'ye kadar yayınlanan bir süreli yayın olan Other dergisini de kurdular. 2008'den 2015'e kadar Newitz, Gawker'ın sahip olduğu medya girişimi io9'un ve ardından doğrudan onun soyundan gelen, Gawker'ın tasarımı olan Gizmodo'nun genel yayın yönetmeniydi. ve teknoloji blogu. 2019 itibariyle Newitz, The New York Times'ta katkıda bulunan bir fikir yazarıdır. OTONOM Annalee Newitz Epsilon Yayınevi, 2022 Çeviri: Kerem Sevinçli 296 s.
- Alfa Kitap'tan beş kitaplık seçki!
Marx ve Engels’i etkileyen Eski Toplum, Rus Devriminin kritik aşamalarını “aşağıdan” bir tarihsel bakışla ve özgün yorumlarla değerlendiren Rus Devrimi, Noam Chomsky, Medya Gerçeği kitabıyla medyanın hükümet, sermaye ve elit kesimlerle sıkı fıkı bağları ve çıkar ilişkileri temelinde işleyiş mekanizmasını işliyor. ESKİ TOPLUM Eski Toplum, Darwin’in kitaplarında gönderme yaptığı Marx ve Engels’i etkilemiş, Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni için esin kaynağı olmuş ufuk açıcı bir çalışmadır. İnsanlığın tüm serüvenini ve yaşayış biçimlerini kullandıkları aletlerle, ürettikleri kurumlarla, mülkiyet ilişkileriyle, oluşturdukları klan, aile, kabile gibi çeşitli topluluklarla ve daha pek çok parametreyle açıklamaya çalışır. GÖBEKLİTEPE ve SEMBOLLER Göbeklitepe’yi Anlamak: Göbeklitepede Yer Alan Sembollerin Arkeolojik, Tarihsel, Dinsel ve Günümüzdeki Kullanımları Yönünden İncelenmesi –Prof. Dr. Veysel Ayhan & Dr. Esra Tüylüoğlu Korkutan Bir Hayvanat-ı Berriyye: Göbeklitepe’nin Tasvirlerini Okumak –Doç. Dr. Thomas Zimmermann Göbeklitepe’deki Hayvanların Eski Anadolu ve Mezopotamya’da Tasvirleri –Doç. Dr. Selim Ferruh Adalı Göbeklitepe’de Geçen Hayvan Figürlerinin Kutsal Kitaplardaki Karşılığı –İbrahim Halil Er Bir İletişim Yöntemi Olarak Semboller ve Göbeklitepe’de Yer Alan Hayvan Sembollerinin Göstergebilimsel Çözümlemesi –Pelinsu İnceli & Sezen Garip Göbeklitepe’deki Hayvan Sembollerinin Günümüzdeki Kullanımları ve Tasvirleri –Dr. Esra Tüylüoğlu RUS DEVRİMİ 1917 Rus Devrimi, 20. yüzyılın dönüm noktalarından biri olan ve bıraktığı mirasla günümüzü hâlâ etkileyen çığır açıcı bir hadisedir. Sovyetler Birliği’nin çökmesiyle erişime açılan arşivler sayesinde tarihçilerin devrimi daha kapsamlı biçimde değerlendirmesi mümkün hale gelirken Rus Devrimine ilişkin yeni yorumlar ve anlatılar da peş peşe ortaya çıkmıştır. Sovyetler Birliği uzmanı saygın tarihçilerden Sheila Fitzpatrick bu kitapta devrimin arka planından 1917’nin çalkantılı gelişmelerine, Stalin’in “tepeden devrimi”nden 1930’ların Büyük Tasfiye’sine dek Rus Devriminin kritik aşamalarını “aşağıdan” bir tarihsel bakışla ve özgün yorumlarla değerlendiriyor. “Devirler değişir ve bütün bu değişimler genellikle döngüsel bir özellik arz ederler. 22. yüzyılda, iki yüzüncü yıldönümü kutlanırken Rus Devriminin ve onun sosyalist hedeflerinin Rusya’da ve dünyanın geri kalanında nasıl görüneceğini hangimiz bilebiliriz ki?” MEDYA GERÇEĞİ Yıllar önce, zavallı bir kuşun petrole bulanmış, çaresiz görüntüsü karşısında dehşete kapılıp lanetler yağdıracak kadar hassas olduğumuz günlerde, çoğu kadın ve çocuk 100 bine yakın insanın gökyüzünden yağan bombalar altında ölümünü, sıcak odalarımızda kahvemizi yudumlayıp havai fişek gösterileri gibi izlemiştik. Anlaşılan Guy Debord’’un 1968’’lerde öngördüğü “Gösteri Toplumu” gerçekleşmişti. 11 Eylül saldırısının hemen ardından ABD’nin bir “cezalandırma eylemi” olarak giriştiği Afganistan operasyonu, Şaron’’un bütün pervasızlığıyla Filistin şehirlerini yakıp yıkması ve Arafat’’ı kuşatma altında tutmasının yanı sıra “Irak operasyonu” o günlere hem ne kadar uzak hem de ne kadar yakın olduğumuzu gösterdi. Bu süreç içinde, medyanın “rızanın üretilmesi”ndeki ve “güdümlü gerçeklik yaratılması”ndaki rolü hiç değişmedi. Medya daha incelikli yöntemlerle düşmanları şeytanlaştırırken, yandaşlarını melekleştirmekten vazgeçmedi. Medyanın sermaye ve iktidarla ilişkisi her geçen gün tarafların meşruiyetini daha çok kemiren bir sorun olarak ortaya çıktı. Noam Chomsky, bu kitabında, medyanın hükümet, sermaye ve elit kesimlerle sıkı fıkı bağları ve çıkar ilişkileri temelinde işleyiş mekanizmasını, özellikle Ortadoğu, Filistin ve Nikaragua’’dan zengin örneklerle gözler önüne sermektedir. MARX PLAJDA ŞEZLONGDA KAPİTAL Neden Marx ve eserleri hâlâ bu kadar güncel? Dünyanın en ünlü filozoflarından Karl Marx doğumundan iki yüzyıl sonra bile gözardı edilemez bir referans olmaya devam ediyor. En bilindik eserleri, Komünist Parti Manifestosu ve Kapital’le yıllardır farklı bilim dallarını etkisi altına almış durumda. Marx ve mirasçılarını okumak günümüz dünyasında, farklı politik ve ekonomik sorunları anlamlandırmanın kapılarından biri. Jean-Numa Ducange, bu kitabında Karl Marx’ın hayatını, başlıca eserlerini ve günümüze kadar devam eden etkilerini inceliyor. “Marx’la bir gelecek mümkün müdür?” diye soran yazar, size Marx’ın Kapital’ini ve komünizmi anlamak için keyifli bir yolculuğa çağırıyor. Bütün okurlar birleşin...
- Öykü: Defter Aşkı
“Acaba bir kahramanı nasıl yaratabilirim” Yasemin Ateşman “Yazar olmak gibi bir iddiam yok,” dese de o hülya içinde yaşıyordu. Sürekli bir şeyler karalıyor, yazacağı bir hikâye ile edebiyat dünyasına adım atmak istiyordu. Ama onca çabaya rağmen yazdıklarını hikâyeye dönüştüremiyordu bir türlü. Edebiyat derslerinde öğrendiklerini tekrarlayıp duruyordu; “Giriş, gelişme ve sonuç bölümleri olmalı. Onu biliyorum da nasıl?” Karın ağrıları içinde kıvranıyordu. İnternette de araştırmalar yapmıştı. Öneriler aşağı yukarı aynıydı; “Düşünün, yaşantınızı gözünüzün önüne getirin. Sizi etkileyen olayları hatırlayın, zihninizde anıları tekrar canlandırın. Konu olabilecek kişileri ve olayları düşünün... Sonra hikayenize başlayın, o hikâye sizi bir yolculuğa çıkaracaktır zaten.” Çoğu zaman odasına kapanıyor, kapıyı kimselere açmıyordu. Yemek zamanları annesinin; “Masa hazır, gel yemek ye” diye dışarıdan seslenmesine çoğu kez, “Vaktim yok, çalışırken bölme beni lütfen” diye cevap verirdi. Onun aldırmaz bir tavır içinde; “Soğursa ısıtmam bak ona göre” diyen tehditleriyle masaya sürükleniyordu. “Acaba bir kahramanı nasıl yaratabilirim” düşüncesiyle sokaklarda sağına soluna bakınıyor, kahveye oturuyor, kendisine az şekerli bir süvari söylüyor, süvarisini içerken oyun oynayanları, çay içenleri dikkatle inceliyordu. Evin içinde çoğu zaman elinde kâğıt kalem düşünceli bir halde volta atıyor, notlar alıyordu. Bir gün, annesinin odasından kucağında pijamaları ile çıkarak, kanepeye oturuşunu izlerken, “Ondan bir hikâye çıkarabilir miyim acaba?” diye düşünmemiş değildi. Gözleriyle takip ettiği annesi bir yandan çoraplarını giyiyor, bir yandan da, “ah,of” sesleri çıkararak dikkat çekmeye çalışıyordu. Bu anne dilinde “Her yerim ağrıyor” demekti. Çoraplarını giydikten sonra balkona çıkmıştı. Bir yandan pijamalarını çırparken, bir yandan da gelen geçene bakıyordu. Böylece dış dünya ile iletişim kurmuş oluyordu! Son yıllarda iyice cimri olmuştu. En son kaç yıl önce yeni bir kıyafet, yeni bir ayakkabı almıştı acaba? Birkaç pantolon, birkaç kazaktan ibaret giysileri gardırobun köşesine sıkışmış bir halde duruyordu. Oğlu, hayatının amacı ve sonucu idi. Sonuç iyi olamamıştı ama ne yazık ki. Arada bir evden çıkan oğlunun nereye gittiğini soran komşulara; “Kız arkadaşı ile buluşacak!” derdi. Ortada bir kız arkadaş yoktu aslında. Otuzlu yaşların sonuna gelmiş olmasına rağmen bir baltaya sap olamayan oğlu onun gözünde hala delikanlılık çağlarındaydı. Birlikte oturmalarından çok mutluydu ama bir gün kendisini bırakıp gidecek diye de korkmuyor değildi. İyi bir eğitime, kısa da olsa bir meslek yaşantısına sahip olmasına rağmen gününü ev işleriyle geçiriyordu. “Kızlarım” diye çağırdığı kedileriyle konuşuyordu gün boyu. Düşündü, öylesine renksiz, can sıkıcı bir kadından ne hikâye, ne de bir roman kahramanı çıkardı, vazgeçti düşüncesinden. Odasına geçtikten sonra, yazdıklarını eline alıp okumaya başladı; “Seninle ilişki kurmak için metotlar peşinde değilim. Olumlu yanıtlar almayı da hiçbir zaman beklemiyorum. Bana karşı sergilemiş olduğun tavırlara aynı tavırlarla karşılık vermem, bir şeyleri çözümlemeyecektir. Bunu sen de biliyorsun, ben de biliyorum. Bana karşı zaman zaman son derece kırıcı oluyorsun ve sabrımı taşırıyorsun. Oysa benim senden beklediğim şey; saygı, saygı, saygı...” Geçen gün bir arkadaşının söyledikleri üzerinden bir paragraf yazmaya çalışmışsa da fazla bir şey çıkmamıştı ortaya. “Dünyamızda insanlar ölüyor, paylaşımlar uğruna yapılan savaşlarda. Sakat kalıyorlar, açlıkla, soğukla boğuşuyorlar, sel sularına kapılıyorlar. Köklerinden kopuyorlar, yollara düşüyorlar. Bir bilinmezliğe doğru yürüyorlar. Geçmişi nerede bırakıyorlar, gelecek nerede, bilemiyorlar.” Bir yandan yazdıklarını okurken, bir yandan da odanın içinde volta atıyordu. Birden ayağı yerdeki kilime takıldı. Tam düşecekken, eski camlı komodine abanarak tutunmaya çalıştı. Komodinin yere devrilmesiyle raflar ve çekmeceler etrafa savruldu. O sırada gördü işte, çekmecenin birinin alt kısmına bantla yapıştırılmış olan zarfı. Zarfın içinden çıkan bir defter içindeki son derece işlek bir el yazısı ile kaleme alınmış, düz yazı ve şiir karalamalarıyla ona bakıyordu. Babasının ölmeden önce kullandığı odada onun sandalyesine oturarak okumaya başladı; “Belgin Doruk'a benzerdi. Mahallenin erkekleri arkasından ıslık çalardı. O da bakışlardan mest olmuş bir halde kloş eteğini savura savura yürürdü. Ana cadde üzerindeki manifaturacıda tezgahtar olarak çalışırdı Neriman. Sabahları işe giderken karşılaşırdık. Bakışlarıyla süzerdi beni. Ama aynı zamanda, mahallenin bıçkın delikanlısı olan berber çırağına da cilve yapmaktan geri kalmazdı. Neriman'a aşk şiirleri yazıp gönderiyordum. Kiminle mi? Kapıcının küçük oğluyla. Bir keresinde annesinin çocuğa bağırışlarını duymuştum; 'Gözü kör olasıca, tel dolabının üzerindeki paraları sen mi aldın? Gidip yine pamuk şekerciye mi verdin yoksa?' diyordu, arkasından da terliğini fırlatırken. Dörde katladığım beyaz mektup kağıdını oğlanın eline tutuştururken; bunu götürüp Neriman’a vereceksin ama kimden geldiğini asla söylemeyeceksin. Karşılığında ben de sana pamuk şekeri alman için para vereceğim, demiştim. Mektuplara ismimi yazmıyordum. Berberin çırağından geldiğini düşünürse de düşünsün, diyordum kendi kendime.” Elinde eski bir mahalle aşkını dile getiren karalamalarla şaşkın bir halde duruyordu olduğu yerde. Kesik cümleler, dağınık satırlar... Bunların arasından mı çıkarıyordu yani babası o aşk mektuplarını? “Sonra bir gün önüme çıkıverdi. 'mektupları senin yazdığını biliyorum, koca adam utanmıyor musun? Ben senin bildiğin kızlardan değilim. Evli barklı adamsın bir de' dedi. Onca zaman oynamıştı benimle. Aylarca gönderdiğim mektupları okurken biliyor muydu yani beni? Derinden yaralanmıştım. Oysa her şeyi göze almaya, onun için gemileri yakmaya hazırdım. Bakış fırlatırken, göz süzerken, bel kırarak yürürken, umut vermişti bana. Alıp kaçacaktım onu da. Başka yerlere, başka şehirlere gidecektim. Sinemaya gidecektim, aşk filmleri seyredecektim onunla. Birbirimize sarılıp hayaller kuracaktık. Onu o mahalleden, kendimi de, beni boğan o çemberden kurtaracaktım. Madem gönlü yoktu, niye umut vermişti bana. Bir süre daha mektup yazmaya devam ettim, ama göndermedim yazdıklarımı. İçine girdiğim ruh halini kimseye anlatamazdım. Rüyalarımda dalgalar geliyor üzerime doğru. Beni aralarına alıp götüreceklermiş gibi, üzerime üzerime geliyor dalgalar. Geceleri uyuyamıyorum, korku, endişe veriyor o dalgalar bana. Etrafımda insanlar var, ama ben o kalabalıklar içinde yalnızım. Kendilerine yarattıkları dünyanın içine, bir mutsuzluk girdabına çekmek istiyorlar beni” Kayıp bir oğlan çocuğuna ait bir hikâye denemesi de vardı karalamalar arasında. Onu yani oğlunu mu anlatmak istemişti orada? Ta o zamanlardan mı umudunu kesmişti ondan? Neden çok uzaklara, ulaşılamayacak bir yerlere gönderiyordu o satırlar arasında? Neden yavaş yavaş kaybolup gidiyordu çocuğun görüntüsü sislerin arasında? Okudukça hayretler içinde kalıyordu. Evde bir yabancı gibi, çok ama çok uzak bir dünya içinde yaşayan o adam mı yazmıştı okuduklarını? Kimdi, tanıyor muydu gerçekten onu? Takım elbiseleri, çizgili kravatları, mokasen ayakkabılarıyla, birlikteyken bile çok ötelerden bakan o insanın görüntüsüne ulaşmaya çalışıyordu. Çoğu zamanını evin misafir için ayrılmış küçük odasının köşesine koyduğu çalışma masasında geçiren, kitapları ile arkadaşlık eden, annesinin itirazlarına rağmen, odasında kendisine ayrı bir dünya yaratan o adamı ne kadar tanıyordu? Erken yaşta ayrılmıştı aralarından. Bir gün annesi: “Baban da senin gibi bir şeyler karalayıp dururdu” demişti. Ondan bir şey olmadı, senden de bir şey olmaz” dercesine küçümser bir tavır içinde. Ortalıkta yazılı bir şey olmayınca inanmamıştı annesinin anlattıklarına. Uzun bir süre önce kanserden hayatını kaybetmişti babası. Aniden ortaya çıkan öksürük, yorgunluk ve halsizliği umursamaz bir tavır içine girmişse de ısrarlar üzerine bir doktora görünmeye razı olmuştu. Yaptırılan tetkik sonuçlarını aldıktan sonra, doktorla görüşmeye birlikte gitmişlerdi. Doktor; “Sonuçlar olumsuz maalesef. Çok ama çok hastasınız. Kanser hücreleri akciğerlerinizi sarmış” deyince, babası sessizce omuzlarını silkmiş, “ne yapabilirim” dercesine ellerini yukarıya doğru açmıştı. Teşhisin konulmasından sonra da çok değil, altı ay yaşamıştı. Hastalığının son dönemlerinde bir süre hastaneye yatırmışlardı. Arada bir ziyaretine giderdi. Bir gün hastane bahçesinde tekerlekli sandalyesinde gezdirirken, ona dönmüş; “Ölümün yüzünü biliyor musun sen? Ölümün yüzü nur gibi. O kadar güzel ki, apaydınlık ölümün yüzü” demişti. Ölürken de yalnızdı aslında... Uzun uzun elindeki kağıtlara baktı. Ondan umudu kesmiş olan babasına, ben varım, bak buradayım işte, diyebilecek miydi? Elindeki karalamalardan bir hikâye yaratabilecek miydi? Belki de... Kim bilir? Birden korkuya kapıldı. Babasının yazdıklarını okuduktan sonra, ya bir şeyleri sorgulamaya başlarsa, ya gözleri hep üzerinde olan annesi bu durumdan şüphelenirse, ya bir şeyler sezer ise? Annesinin karalamaları bulup yok etme düşüncesi birden korkuttu onu. Önlem almalıydı, fotokopiyle çoğaltıp evin değişik yerlerinde saklayarak, yok olmalarını önleyebilirdi. Hemen giyindi, sırt çantasında o eski anılar, dilinde Neriman türküsü evden çıktı. Orta mektepte durdum Çantamı yere vurdum Orta mektep içinde Ben Neriman'a vuruldum Neriman dolan gel Neriman fırlan gel Her gün akşam beklerim Dön dolaş da bana gel Neriman'a başka bir gözle bakacaktı artık. Neriman evinin penceresinden beline kadar sarkmış bir halde, sokakta top oynayan çocuklara bağırıyordu; “Evinize gidin hadi, başka oynayacak yer bulamadınız mı? Sabahtan beri kafa bırakmadınız kafa. Üzerinde sabahlığı, saçlarında bigudileri bir yandan söyleniyor, bir yandan da balkona astığı kilimleri komşular görmeden silkelemeye çalışıyordu. Neriman berber çırağı ile evlenmiş, evlendikten sonra da çalışmayı bırakmıştı. Çocukları olmamıştı. En büyük uğraşı mahallenin çocuklarıydı. Ona uzaktan bakarken, “Babam bu kadına mı âşık olmuştu yani, ne bulmuştu gerçekten onda?” demekten kendini alamadı. Dolmuşa binip, kasabanın merkezinde indikten sonra, Belediye binasının arkasındaki fotokopiciye doğru yürüdü. Küçücük dükkânın içine sıkışık bir halde yerleştirilmiş makinelerin arasında gidip gelen top sakallı adam onu görünce; “Sizin neydi? Verin bakayım. Yazı da güzelmiş, sizin mi bu karalamalar?” diye sordu. “Fotokopi lazım, defter sayfalarından ikişer nüsha çeker misiniz?” Adam işini bitirdikten sonra uzattığı kağıtları eline alıp çantasına yerleştirdi. Eve dönmek yerine Arnavut taşlarla döşenmiş yokuştan yukarıya doğru, eski yapıların yer aldığı mahallelerin arasına daldı. Çocuk Kütüphanesi olarak düzenlenmiş, eski bir taş yapının önünde durdu. Kütüphanede okuma şenliği vardı. Çocuklar, üzerlerinde masal kahramanı kıyafetleriyle cıvıl cıvıl, neşe içindeydiler. Kimi Karlar Kraliçesi Elsa, kimi Pijamaskeliler olmuştu. Binanın karşısındaki parkta koşuşturan çocuklara nostaljik bir gün yaşatmak isteyen Belediye dondurma ve pamuk şekeri arabası getirtmişti. Sıraya girdi, çocukların bakışları arasında pamuk şekerini alarak parkın duvarının üzerine oturdu. Ellerinde masal kitaplarıyla koşuşturan çocuklara baktı. Okuma yazma öğrenmeye başladığında ona kitaplar getiren babasına teşekkür etmek için neden bir kere bile sarılmamıştı? Okumamak için direnirken, annesinden “bırak istemiyor işte” diye destek görmesi niye hoşnut etmişti onu? Elindeki pamuk şekerine baktığında, burnunun direği sızladı ve belki de ilk defa babasını özlediğini hissetti. Duvarın üzerinde uzunca bir süre oturduktan sonra, kafasında kurmacalar evin yolunu tuttu. Sokağa girince Neriman’ı aradı gözleri. Neriman masayı hazırlamış, akşamcı kocasının eve gelmesini bekliyordur herhalde diye düşündü. En azından evinde içiyordu adam. Berber dükkanında bu ara işler de pek iyi değildi zaten. “Kork benden Neriman. Uzak yerlerden, kaybolduğum o sislerin arasından dönüyorum. Babamın hikayesini tamamlayacağım. Herkes okuyacak ve sen de kurtulamayacaksın o aşktan, o geçmişten” diyerek apartmandan içeri girerken, Neriman da camdan ona bakıyordu.
- Kusurların ta kendisidir o sevgiyi güçlendiren
İrem Yaşar’ın kaleminden Eksik Bir Şey mi Var?, ne kadar beklenmiş olursa olsun sonunda kavuşmak varsa geç kalınmış sayılmayacağının, eksikleri sevgiyle onarmanın nazenin bir kanıtı. “Seni beklemek dünyanın en güzel bekleyişiydi. Hem insan bir şeyin sadece iyi yönlerini sevmez ki... Olumsuzluklarını da sever. Zorluklarını da sever. Kusurlarını da sever. Zaten kusurların ta kendisidir o sevgiyi güçlendiren şey.” Dünyanın geri kalanını bir kenara koyup gösterişsiz bir yaşamın hakiki lezzetini alabilmek zor bir meziyettir. Hele modern zamanlarda… “Nerede o eski komşuluklar?” diye iç geçirir; yan yana binalarda oturan insanların birbirlerinden kilometrelerce uzak olduğu bu yorucu zamanlardan sıyrılabilmek mümkün mü diye düşünürüz. İyi şeylerin çok geride kaldığına, her şeyin “umutsuzluk” etiketiyle ambalajlandığına inanırız çoğu zaman. İşte tam da bu zamanların aksinin mümkün olduğunu ispatlayan, musluğundan bardak bardak muhabbetin aktığı bir semaverin etrafında kümelendiğimiz, gerçek dostluğun lezzetini alabilmek için dünyayı gezmek zorunda olmadığımız bir yolculuğa davet ediyoruz sizi. Her şeye rağmen bu dertli dünya saksısında rengârenk çiçeklerin de açabileceği ihtimaline meftun olanların kitabı. Aynı sokağın iki ucunu paylaşmayı, her gün aynı kaldırımda karşılaşmayı hüzünlü hayatların tesellisi sayan güzel yürekleri insanların hikâyelerini okurken yüzünüzden tebessüm eksik olmayacak! İrem Yaşar, 13 Ekim 1992 tarihinde Amasya’da dünyaya geldi. Ortaöğrenimini Amasya Anadolu Lisesi’nde tamamladıktan sonra Çukurova Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’nden mezun oldu. Ardından Anadolu Üniversitesi’nde Aşçılık Bölümü’nü tamamladı. Mesleğinin ilk yıllarında bir mimarlık ofisinde tasarımcı olarak çalıştı. Anne olduktan sonra ise bu sektördeki çalışma hayatına kısa bir süre ara verdi. Şu anda oğlu ve eşiyle birlikte Amasya’da yaşıyor. Uzun yıllardır sosyal medyayı aktif olarak kullanıyor. Hem kişisel sayfasında hem de diğer mecralarda yazdığı yazılarla, gerçekleştirdiği atölyelerle insanların hayatına dokunmayı; limonlu kek pişirmeyi, küçük mutlulukları büyütmeyi ve her şeyin şükredecek tarafını görmeyi çok seviyor. Neşesi Yeter isimli kitabı 2018 yılında yayımlanmıştır. EKSİK BİR ŞEY Mİ VAR? İrem Yaşar Küsurat Yayınları, 2022 Tür: Roman 168 s.
- Birbirinden farklı hayatlarda var olmaya çalışan insanlar
Nurhan Şahinkaya'nın epeyce uzun bir zaman içinde olgunlaştırdığı öykülerinin yer aldığı Bir Yerden Kırılır çıktı. "Bu dünyada çok farklı kişiler var. Öykü kişilerinin çeşitliliğine bakınca, yaşananlar üstüne uzun uzun düşünülüp yakın gözlemler yapıldığı belli oluyor. Yaşadığımız şu hayattan bildiğimiz kişiler bize bambaşka yüzlerini gösteriyor. Yaşlıların sıradan hayatlarını zenginleştirmek için yaptığı küçük değişiklikler, ışıksız hayatlar içinde kendilerini değiştirmek isteyen kadınlar, gösterilerin ortasında kalan gençler, birbirinden farklı hayatlarda var olmaya çalışan insanlar. Sevgi, sevgisizlik, çaresizlik, çıkmaz sokağa savrulan ilişkiler, ayrıntıların içinden çıkmanın güçlüğü ve her öyküde farklı yaşantılar. Bir Yerden Kırılır sabırla oluşturulmuş, dolayısıyla yavaş yavaş, derinliğine sızmaya çalışarak okunması gereken bir öykü kitabı." Nurhan Şahinkaya 1969 yılında Bursa’da doğdu. İlk, orta, lise, üniversite ve uzmanlık eğitimini Bursa’da tamamladı. Tıp doktoru, nöroloji uzmanı. Çocuk yaşlarından beri yazmaya ilgili. Dört yıl boyunca Hekimce Bakış dergisinin yayın kurulunda yer aldı. Bir yıl boyunca da İznik Yerel Gündem gazetesinde köşe yazarlığı yaptı. Makale ve öyküleri Cumhuriyet Bilim Teknik, Notos, N’den, Ihlamur dergilerinde ve Oggito’da yayımlandı. 2019 yılında Bursa’da Nezihe Meriç adına düzenlenen öykü yarışmasında mansiyon ödülüne değer görüldü. Aktif olarak hekimlik yapmaya ve yazmaya devam ediyor. BİR YERDEN KIRILIR Nurhan Şahinkaya Notos Kitap, 2022 Editör: Mehmet Zeytin Tür: Öykü 176 s.















