Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Kitap-lık dergisinin Mayıs-Haziran sayısı çıktı
Yapı Kredi Yayınları tarafından yayımlanan kitap-lık dergisinin 221. sayısında dosya konusu Nursel Duruel’in öykü kitabı Geyikler, Annem ve Almanya. Kitabın 40. yılında yapılan YKY özel baskısı dolayısıyla hazırlanan dosya Berat Alanyalı’nın Nursel Duruel ile yaptığı bir söyleşiyle açılıyor. İbrahim Yıldırım, Hülya Soyşekerci, M. Sadık Aslankara, M. Zaman Saçlıoğlu, Haydar Ergülen kitabı ve yazarı değerlendiren yazılarıyla dosyada yer alıyor. İbrahim Yıldırım ile Dünbatımı Defterleri romanı, M. Kayahan Özgül ile Bindik Bir Alâmete… kitabı üstüne söyleşilerin bulunduğu dergide Edip Cansever arşivinden çıkan iki Cansever şiiri de dikkat çekiyor. Nihat Ziyalan, Yüksel Pazarkaya, Süreyya Berfe, Hüseyin Peker, Turgay Kantürk, Muzaffer Kale, Enver Topaloğlu ve Ulaş Bager Aldemir şiirleri; Şiir Erkök Yılmaz, İlhan Durusel, Zehra Tırıl, Kerem Işık, Gökhan Yılmaz, Ayşen Işık, Ferdi Çetin, Adil İzci, Engin Özkol ve Serdar Rifat öyküleri; Mehmet Can Doğan, Erendiz Atasü, Mukadder Özgeç, Musa Yazıcı, Orçun Üçer, Ramis Dara, Burak Çetintaş yazılarıyla kitap-lık dergisinin 221. sayısında.
- Orhan Pamuk, saf ve düşünceli romancı
Nihat Kopuz yazdı: "Romanlar, hayatın tekrarıdır Pamuk’a göre ve hayatı roman ölçüsünde kuşatabilecek, ona roman derinliğinde nüfuz edebilecek başka bir tür de yoktur." Harvard Üniversitesi, her yıl, dünyaca ünlü bir yazarı, kendi sanat anlayışını sunması için davet eder. Norton Dersleri adını taşıyan bu konferansların 2009’daki konuğu Sayın Orhan Pamuk’tu. 2011 yılında ise bu konuşmalar kitaplaştırıldı. (İletişim Yay. 1.Baskı 2011, Editör Bahar Siber) Harvard’ta verdiği Norton’ları “romanlar ikinci hayatlardır” cümlesiyle açar Orhan Pamuk. Ona göre, başka hiçbir türün başaramayacağı güçte hayata yaklaşır romanlar. Kırmızı ışıkta beklemek de, bir bardak su içmek de, baharda güneşe çıkmak da, başınıza çeşit çeşit işlerin gelmesi sonucu felakete sürüklenmek de hem hayatın hem de romanların konusudur. Romanlar ikinci hayatlardır derken anlatmaya çalıştığı şey de budur. Romanlar, hayatın tekrarıdır Pamuk’a göre ve hayatı roman ölçüsünde kuşatabilecek, ona roman derinliğinde nüfuz edebilecek başka bir tür de yoktur. "Roman Okurken Kafamızda Neler Olup Biter" başlığını taşıyan ilk bölümde, hem okurları hem de roman yazarlarını “saf” ve “düşünceli” olmak üzere ikiye ayırır yazar. Bir yazarın romanını kaleme alırken kullandığı teknikleri, kafasında yaptığı işlemleri, roman sanatının ona sunduğu vitesleri, el frenlerini fark etmeden kullanması onun “saf” davrandığını gösterir. Bunun tam tersi konumda olan yazarlarsa, yani romanını yazarken türün ona sunduğu imkânlardan haberdar olan yazarlar, “düşünceli” olanlardır. “Buna rağmen” der Orhan Pamuk, “romancılık, aynı anda hem saf hem de düşünceli olma işidir.” "Edebi Karakter, Olay Örgüsü, Zaman" adındaki ikinci bölümde, hayatı ciddiye almayı, gençliğimde romanları ciddiye alarak öğrendim diyen Orhan Pamuk’a göre romanlar, özgürlüğe açılan kapılardır. Onların içine daldıkça bireyselleşiriz, bireyselleşmekse bizi birtakım tahakkümlerden uzaklaştırır. Roman okuya okuya sadece otoritelerin değil -din, paşalar, padişahlar, emirler- bizim kendi âlemimizin ve kararlarımızın da önemli olduğunu kavrarız. Orhan Pamuk’a göre romanlar, hayatı anlama bakımından bizi dinin emir ve yasaklarından ve felsefenin zorluklarından kurtarır. Bu nedenle romanlar hayatı anlamanın en liberal ve en modern yoludur. "Kelimeler, Resimler, Şeyler" adını taşıyan başlıkta Orhan Pamuk’un yaptığı bir diğer ayrım da kelimesel olan yazarlarla görsel olan yazarlardır. Okumaya başladığımızda içinde kendimizi adeta kaybettiğimiz, hayatın ve insanın sınırlarına sarsıla sarsıla ulaştığımız Dostoyevski romanları görsel değil, kelimeseldir. Buna karşın, aynı sarsıcılığa yer yer sahip ve aynı dönemin yazarı olan Tolstoy, bilginin aktarımında Dostoyevski’nin aksine görseldir. Bu bakımdan Tolstoy’un odaları eşyalarla tıkış tıkış doluyken Dostoyevski’ninkiler neredeyse tamamen boştur. Pamuk’a göre, görsel aktarımlar, metinlerin sarsıcı taraflarını bize hatırlatmayı kolaylaştırır. Kelimesel yazarların metinlerindense bize görüntü adına pek az şey kalır. Yalnız, bir şeyin daha altını çizmek ister Pamuk, görsellik ve kelimesellikte genel bir ayrım yoktur. Her yazar bir taraftan görselken diğer bir taraftan da kelimeseldir. Buradaki ayrım dozun miktarıdır. Homeros’u görsel yazarlar arasında görürken Benim Adım Kırmızı’yı kaleme alırken bir hayli yararlandığı Şehname’nin yazarı Firdevsi’yi kelimesel yazarlar arasına koyar. Pamuk’a göre, İngiliz şair ve denemeci Coleridge, şiirlerinde görsel düzyazılarında ise kelimeseldir. Orhan Pamuk’un romanın ne olduğuna dair inancı onun görsel bir anlatım türü olduğu yönündedir. Bir roman en çok görsel zekâmıza seslenerek kelimelerden resimler hayal etmemizi sağlar. Roman yazmak Pamuk’a göre, kelimelerden resim yapmaktır, roman okumak da başkalarının kelimeleriyle kafamızda resimler canlandırmak. Resimle şiiri, resimle romanı birbirine yaklaştırmaya çalışan Pamuk, romanlar da tıpkı resimler gibi dondurulmuş olanı gösterir, der. Romanın resimden farkı ise onda bu dondurulmuş olandan bir tane değil, binlerce, on binlerce olmasıdır.
- Öykü: Şairin Ölümü
...kendimizi aptal gibi, tam hayati önemi haiz bir şeyler söyleyecekmişiz de sözümüz nedense yarım, ağzımız hayretle açık kalmış, o pozisyonda donmuş gibi hissediyoruz. Korkut Kabapalamut Şair’in evine ancak ölümünden sonra girebildik. Daha doğrusu yalnız ben girebildim. Benden başka kimsede evin yedek anahtarı yoktu. Eskiden bana her konuda güvenirdi. Sonra diğer herkesle olduğu gibi benimle de köprüleri tamamen atmaya karar verdi. Aramalarımı yanıtlamaz, çaldığımda kapısını açmaz, mesajlarıma, e-postalarıma yanıt vermez oldu. Dünyayla ilintisini toptan kesti. Yalnızca bir dergide yayımladığı o güzelim şiirleri aracılığıyla bağlantı kuruyordu insanlıkla. Tabii tek yanlı bir bağlantıydı bu da. Bizlere olan güvenini bütünüyle kaybetmişti nedense. Sizlerden gelecek hayır Allah’tan gelsin ulan ahmaklar, hayırsızlar! diyordu içinden belki de hepimize sık sık. Bir kıyı kasabasında denize oldukça yakın mesafede, çok eski, taş, duvarları yıllanmış sarmaşıklarla kaplı, tek katlı, nefis görünümlü bir evdi bu. Büyük sayılmazdı. İki odası, zevkle döşenmiş mütevazı boyutlarda bir salonu, ufak da bir banyosu vardı. Bahçesi de ona uygun büyüklükte ama rengârenkti. Her daim son derece bakımlıydı. Şair, bahçıvanlıktan anlardı epey. Bitki çeşitlerini, bunların Türkçe ve Latince adlarını, hangi familyaya dahil olduklarını, ana vatanlarını, hangisinin nasıl bir bakım istediğini, ideal budama sıklıklarıyla yöntemlerini çok iyi bilir, bahsi geçince botanik bilimine ait bu ayrıntılı, teknik malumatı, her hobi sahibi gibi dinleyicisinin konuya ilgi duyup duymadığına zerrece aldırmaksızın belirgin bir hazla art arda sıralardı. Bu konularda hem düzenli olarak okurdu hem de meslekten bahçıvanlarla oldukça eskiye dayalı ahbaplıkları sayesinde işin pratiğini tamamen kavramıştı. Sonra çok sevdiği, yakınlık kurduğu halde onlarla bile hiç görüşmez, konuşmaz oldu, selamı sabahı toptan kesti. Kendini yalnızlığa ve evine hapsetti. Kendi arzusuyla yaşayan bir ölüye, şiir yazma edimi dışında var olmayan bir hayalete dönüştü neredeyse. Hayatının son bir yılı boyunca ne yazık ki hiç görüşemedik kendisiyle. Önceki birkaç ay süresince de oldukça hırçındı bana ve diğer herkese karşı. Bunun nedenini sorduğumuzda cevap vermezdi, başını derhal, öfkeyle başka tarafa çevirir, farklı, çok daha önemli bir şey düşünüyormuş ya da aklına birdenbire acilen halledilmesi gereken bir iş gelmiş gibi acemice rol yapardı. Üstelemenin yararı olmuyordu. Kendini, duygu ve düşüncelerini ifade etmek istemiyorsa, kafasına silah dayasanız bile bir tek sözcük çıkmazdı dudaklarının arasından. Halbuki eskiden hiç de böyle biri değildi. Neredeyse herkese karşı konuşkan, sevecen, içten, çoskuluydu. Sonra aniden hiçbirimizin anlam veremediği, öngöremediği bir şeyler oldu, Şair’in kişiliği değilse de davranışları, tavırları tümüyle başkalaştı, yabanileşti, süratle uzaklaştı bizden, herkesi de kendinden çok çok ötelere, ona seslenişlerimizi, yer yer yakarışlarımızı duymak zorunda kalmayacağı kadar ötelere savurdu tam bir kararlılıkla. Yaşlı ama dinç bir adamdı. Genellikle dalgın, düşünceli görünse de önemsediği bir konu ya da kişi gündeme geldiğinde –ki sık sık gelirdi- saatlerce tutkuyla, akıl almaz bir enerji ve iştahla konuşur, aynı anda hızlı, keskin el kol hareketleri yapar, görüşlerini bütünüyle, kusursuzca dile getirdiğine kesin biçimde ikna olmadıkça da katiyen susmazdı. Bu bir zaaf sayılır mı bilmiyorum ama her seferinde de muhataplarından açık bir onay beklerdi hiç kırpmadığı okyanus mavisi güzelim gözlerini onların hayranlıkla dolu gözlerine çivileyerek. Böyle olmakla birlikte kendisininkilere taban tabana zıt düşünceler ileri sürülmesine de sinirlenmez, o saçma tezleri sabırla, bundan muzırca bir haz aldığını gizleme gereği duymaksızın tutkuyla çürütmeye çalışır, genellikle başarılı da olur, nadiren olamıyorsa da son çare işi şakaya vurur, muhataplarını kırmadan, incitmeden, çok az insanda rastlanabilecek bir dikkat ve ustalıkla, biraz da yaşının genellikle birlikte bulunduğu kişilerden epey fazla oluşunun verdiği avantajı kullanarak dalga geçerdi onlarla. Nahif biriydi, asla kabalaşmazdı, hiç kimseye yüksek sesle küfür ya da hakaret etmezdi, bunu yediremezdi kendine. Öfkesi bile kontrollüydü, asla uzun sürmezdi ve gerektiğinde af dileyip gönül alma konusunda da ustaydı. Onunla küs kalamazdınız başka deyişle, size bu olanağı tanımazdı. Bana kalırsa çok büyük şairdi. Belki de edebiyat tarihinin en iyilerinden, en yetenekli ve özgünlerinden. Şiirleri yalın, kolay okunur türden ama son derece sarsıcıydı. Ben neredeyse hepsini tekrar tekrar okur, her seferinde de yoğun bir esriklikle ürperme hissi yaşardım mutlulukla. Kimi dizelere, imgelere resmen hapsolur, içlerinden, etkilerinden bir türlü çıkamaz, öylece büyülenip kalırdım. Zihnim kamaşırdı. Olduğum yere çakılırdım. Kollarımdaki tüyler diken diken olurdu. Sanki her şiiri, en iyi şiiriydi. Onları okuyan herkeste –tabii şiir sanatından az da olsa anlamaları koşuluyla- bu türlü hoş bir yanılsama ya da izlenim yaratıyorlardı. Yazdı mı bilmiyorum ama asla vasat bir şiir yayımlamadı. Bu şiirlerde sanki binlerce yıllık bir yaşanmışlığa dayalı, hayret verici derinlikte bir bilgelik, doğaya ve insan ruhunun değişkenliğine, anlaşılmasının güçlüğüne, yer yer olanaksızlığına ilişkin tam bir kavrayış daha ilk bakışta kolaylıkla seziliyordu. Rahatlıkla tahmin edilebileceği üzere son derece mükemmeliyetçiydi. En kısa şiirleri üzerinde bile, bir karınca sabrıyla, delicesine bir titizlikle çalıştığını söylemişti bizlere birkaç kere. Demek ki şiirlerindeki o kusursuzluk kendiliğinden, salt sıra dışı boyutlardaki bir yetenekle adanmışlık sayesinde açığa çıkmıyor, fakat şairinin son derece yorucu, uzun zihinsel mesaileri, deneyimleri sonucunda zamanla, ağır ağır şekillenip dizelere dönüşüyordu. Ben de uzun yıllardır şiir yazmakla beraber o derece sabırlı, titiz bir şair değildim. Hatta şair de değildim aslına bakarsanız, basit, sıradan bir şiir hevesliydim en fazla. Çok rastlanırdı benim gibi ayran gönüllülere, sahte, yarım yamalak, olmamış ozanlara camiada. Durmaksızın yazdığımız deli saçması şiirlerde tesadüfen bir-iki parlak dize belirse, kendimizi hemen en tepelere, herkesten en yukarılara sevinçle konumlandırır, okurlardan ve otoritelerden yoğun, hararetli birer takdir konuşması ya da yazısı beklerdik her seferinde de sabırsızlıkla. Çok beklerdik tabii genellikle. Böyle şeyler sık olmazdı. En fazla bir-iki uyduruk şiir dergisinde, yıllığında yer bulabilirlerdi bizim zavallı, sağı solu ayıplı, o acınası çalışmalarımız. Son bir-bir buçuk yılda şair dostumuza ne oldu, hayatında ya da dünya görüşünde neler değişti, ne gibi sapmalar yaşandı hiç bilmiyoruz. Yukarıda da sözünü ettiğim üzere o, bu konuda hiç konuşmamayı, gizemli bir sessizliğe bürünmeyi tercih etti. Bu da demek oluyor ki küskünlüğünün ya da insanlarla arasına koyduğu o uzun mesafenin nedenini, kendisinin en ufak bir yardımı olmaksızın bizim keşfetmemizi bekledi sabırla. Öylesinin çok daha uygun, şık, yerinde olacağını düşündü her nedense. Belki bir öz eleştiri yapmamızın, örneğin neden onun gibi sahici, hayat dolu, bilge, meraklı, üretken, canlı, daima içtenlikle davranıp hareket eden kimseler olamadığımızı sorgulamamızın zamanının çoktan geldiği kanısındaydı ama bunu bizlere doğrudan söyleyemeyecek kadar da nazik, ketum ya da içi bizlere karşı küçümseme, öfke ve nefret duygularıyla ağzına dek doluydu. Belli ki artık bu iyice ilerlemiş yaşında, hayatının muhtemelen son evresinde ciddi bir hayal kırıklığı yaşıyor, yazık ki bunun neden ya da nedenlerini hiç kimseyle paylaşmaya yanaşmıyor, onun, hiç olmazsa en yakınındaki insanlar, sık sık ebedi dostlarım, sevgili yoldaşlarım! diye hitap ettiği bizler tarafından bir an önce ve tam bir doğrulukla tahmin edilmesini bekliyordu anlaşılması güç bir iyimserlikle. Ama işte, hiç de başarılı olamadık bu konuda görüldüğü üzere, onu tümüyle yanılttık, yalnız bıraktık, onun güvenine layık olamadık. Sezgilerimiz devreye giremedi bir türlü. Doğru soruları zamanında soramadık biricik Şair’imize. Öncesinde hiçbir şey hissedemedik ondaki köklü değişime, başkalaşıma dair. Sırf bu yüzden, özellikle öldüğü günden bu yana tarif edilemeyecek derecede üzgünüz, kendimizi aptal gibi, tam hayati önemi haiz bir şeyler söyleyecekmişiz de sözümüz nedense yarım, ağzımız hayretle açık kalmış, o pozisyonda donmuş gibi hissediyoruz. Bazen de utanmaz, son derece pişkin bir dolandırıcıdan farksız olduğumuza kanaat getiriyoruz söz birliğiyle, bakışlarımızı birbirimizden dikkatle kaçırarak. Zira itiraf etmemiz gerekirse, akıllarımızla sezgilerimizin gücü, boyutları konusunda bu büyük insanı, ancak yüz yılda bir yetişebilecek çaptaki dev bir şairi istemeden de olsa yanılttık. (Galiba sırf ona bu kadar yakın olduğumuz için o da bizleri gözünde biraz fazla büyüttü, belki de onun sıkletindeki bir şairin, yaratıcının dostlarının, yakınlarının da elbette onun kadar olmasa bile değerli, seçkin kimseler olduğuna inanmaya ihtiyacı vardı kendi büyüklüğünden kuşkuya düşmemek için.) Bizler de bu hoşnutluk verici yanılgının tamamen farkında olmamıza rağmen, onu az da olsa düzeltmek adına tek bir adım bile atmadık. Her ortamda cömertçe sarf ettiği bizlere yönelik o övgü dolu sözleriyle, abartılı değerlendirmeleriyle baştan çıktık, sarhoş olduk, bunların hiç de doğru olmadığını kesinlikle bildiğimiz halde alçakça susmayı yeğledik, bir kez olsun karşı çıkmadık onun kendini aldatmasına. Sonucun böyle olacağını bilsek, belki de dramatik gerçeği çok geç olmadan itiraf eder, bizler gibi yeteneksiz, yarı yozlaşmış, gerçekte pek bir kıymeti harbiyesi olmayan kimselerden fazla da bir şey beklenmemesi gerektiği konusunda her şeyi göze alarak kendisini kesin bir dille uyarır, bu sayede şimdi çok daha rahat bir vicdanla sürdürürdük, onun bizi henüz daha hayattayken terk edişinden sonra artık tamamen sıkıcı, anlamsız hale gelen yaşantılarımızı. Ama o tren kaçtı, çoktan gözden yitti ve bildiğim kadarıyla trenler asla geri geri gitmez.
- Kırmızı Bereli Kız'ın küçük sırrını merak ediyorsan, sayfayı çevir
İlk kez 2011 yılında yayımlanan Masallar ve Toplumsal Cinsiyet adlı ödüllü çalışmasındaki bakış açısından yola çıkan Melek Özlem Sezer, yeni dizisi ''Sayfayı Çevir''de, klasik masalları çocuklar için yeni bir kurguyla, toplumsal cinsiyet eşitliğini temel alan bir yaklaşımla yeniden anlatıyor. "Kırmızı bereli kız büyükannesini ziyaret edecek. Bunun için de, ormanda uzun bir yürüyüşe çıkacak. Tıpkı "Kırmızı Başlıklı Kız" gibi. Ancak, tam da öyle değil sanki... Sözgelimi, ona beklediği öğütlerde bulunmuyor annesi. Olan biten her şey, bildiğimiz masaldan biraz farklı. Acaba büyükannesinin evinde nasıl bir sürpriz bekliyor kırmızı bereli kızı?" Melek Özlem Sezer Hacettepe Üniversitesi, Ekonomi Bölümü'nden mezun oldu. Ankara Üniversitesi Kadın Çalışmaları Anabilim Dalı'nda yüksek lisansını tamamladı. Üniversitelerde masal analizi dersleri verdi. Milliyet Çocuk (Miço) dergisinde köşe yazarlığı yaptı. Çocuk tiyatrosuna emek verdi. TRT radyolarına yetişkinler ve çocuklar için masal, özel radyolarda şiir programları hazırlayıp sundu. TRT Çocuk kanalı için animasyon senaryoları yazdı, seslendirme yaptı. Sinema, halkbilim ve şiir dalında pek çok ödül sahibi olan yazar, çocuklar ve yetişkinler için yirmiyi aşkın eser kaleme aldı; Büyüklere Mektuplar, Büyüklerle Dalga Geçme Dersleri, Eldivenlerimi Kim Çalıyor?, Sakız Çiğneyen Kedi, Karagöz'ün Gölgesini Kim Çaldı?, Eyvah, Gölgeler Değişiyor!, Sen Hiç Kebikeç Gördün mü? ve Ormanda Tek Başına adlı kitapları Can Çocuk Yayınları'ndan çıktı. ORMANDA TEK BAŞINA Melek Özlem Sezer Can Çocuk Yayınları, 2022 Resimleyen: İpek Konak Tür: Öykü Yaş aralığı: 7, 8, 9 + 56 s.
- Hem dramatik hem de “havada bir hinlik var” misali incecik…
Hervé Le Tellier’nin 2020 Goncourt Akademisi Edebiyat ödüllü romanı Anomali'de pek çok karakter birbirlerinden habersiz yan yana geliyor; zaman-mekân kanunları tuzla buz olmuş ve onlar kendileriyle aklın sınırlarını aşan hallerde tekrar tanışıyor. Sonra tabii hayat her şeye rağmen ve kum tanelerinin sonsuzluğunda devam ediyor. Ancak bir şeyler değişiyor, her zaman; hem dramatik hem de “havada bir hinlik var” misali incecik… Blake bir katil ama sevgi dolu bir aile babası; Victør Miesel öldü ama Victor Miesel çıkarıyor hayatın tadını; Slimboy eşcinsel bir şarkıcı ve biraz olsun sevilmek tek aradığı; Sophia Kleffman var sonra ve onun bir kurbağası, bir de herkesten saklaması gerektiği söylenmiş bir sırrı taşıyan çocuk aklı… Adrian ve Meredith matematiği yalayıp yutmuş olmanın sınırsız hazzına varıyor denebilir sanki ama bir çeşit “idraksizlik”, bir “akıl kıtlığı” musallat olmuş dünyanın başına, onu çözecek sihirli formülü kimse bulamadı hâlâ. Le Tellier, bugüne dek hakları 41 dile satılan ve eleştirmenlerden ve okurlardan övgüler toplayan romanı Anomali’de pek çok edebi türü harmanlarken bizi gerilimin, bilimkurgunun, romansın ortasına atıp hikâyesini bilimkurgu teknikleriyle ve yeraltı kültürünün motifleriyle harmanlıyor. Romanın sürükleyiciliğinde, değişimler ve aynılıklar ince bir yaklaşımla ayırt edilir hale geliyor. Hervé Le Tellier 1957 yılında Paris’te dünyaya gelmiştir. Matematik ve dilbilim eğitimi alan Tellier, 1990’ların başından bu yana hayatına pek çok romanı, öyküsü, şiiri ve köşe yazılarıyla yazar olarak devam etmiştir. 1960 yılında François Le Lionnais ve Raymond Queneau’nun matematikçilerle yazarları bir araya getirip edebiyatı kısıtlamalarla geliştirmek amacıyla (“e” harfi olmadan yazmak gibi) kurdukları yazarlar topluluğu Oulipo’nun (Ouvroir de Littérature Potentielle) 1992 yılından bu yana üyesidir. Italo Calvino, Jacques Roubaud, Harry Mathews, Georges Perec gibi önemli yazarların da dahil olduğu bu grubun başkanlığını 2019’dan bu yana Hervé Le Tellier yürütmektedir. Son romanı Anomali, bugüne dek 41 dile satılmış, uluslararası çoksatar olmuş ve 2020 Goncourt Edebiyat Akademisi Ödülü’nü kazanmıştır. Yazar, Goncourt Ödülü’nü kazanan ilk Oulipo üyesidir. Anomali, yazarın Türkçede yayımlanmış ilk eseridir. ANOMALİ Hervé Le Tellier Düşbaz Kitap, 2022 Çeviri: Albina Ulutaşlı 288 s.
- Suç – Masumiyet ve Ceza
Fazlı Gök, Güney Koreli yazar Lee Ki-Ho’nun Özür Dileriz adlı romanı üzerine yazdı: "Varoluş, ölüm ya da inanç yok bu romanda. Yazar, özür dilemenin kafamızdaki basit işleyişini bu konunun derinliklerine inerek sarsıyor ve okurun zihnine özür dilemeye dair cevaplanması zor soruların tohumlarını ekiyor." Fazlı Gök Güney Koreli yazar Lee Ki-Ho’nun, 2009 yılında yazdığı Özür Dileriz adlı romanı, çocuk yaşlarda iki arkadaşın başkalarının suçları adına özür dileme macerası üzerinden okuru suç-özür mekanizmasına ve bunun farklı boyutlarına dair düşündüren hayli eğlenceli bir metin. Suçluluk, masumiyet, bağışlanmak ve ceza gibi kavramların özür dilemek başlığı altında irdelendiği roman, Othello yayınlarının Dublinesk serisi etiketini taşıyor. Mehmet Ölçer’in çok özenli ve keyifli çevirisi okura Türkçe yazılmış bir şey okuyormuş hissini veriyor. Lee Ki-Ho, kurmaca metin okurluğumuzda karşılaşmaya alışık olduğumuz ‘büyük’ meselelerden birine odaklanmıyor. Varoluş, ölüm ya da inanç yok bu romanda. Olan şey, gündelik ilişkilerimizde varlığını sürdüren, işlerliği şüphe götürmez ve farklı veçhelerine dair düşünmeyişimiz ölçüsünde küçük olan özür dilemek meselesinin incelenişinden ibaret. Ancak yazar, özür dilemenin kafamızdaki basit işleyişini bu konunun derinliklerine inerek sarsıyor ve okurun zihnine özür dilemeye dair cevaplanması zor soruların tohumlarını ekiyor. Romanın kahramanları Jinman ve Şibong, yetişkin olmadığını anladığımız ama yaşlarını da tam olarak bilemediğimiz iki arkadaş. Hapishane koşullarına benzeyen ve bir çeşit fabrikayı andıran ‘tesis’ dedikleri bir yerde tanışıyorlar. Tesisin sakinlerinin toplum dışına itilmiş insanlar olduğunu görüyoruz; Jinman ve Şibong da öyle, tek yaptıkları görevlilerden dayak yemek ve bundan kalan zamanlarda çorap paketlemek. Görevlilerden acımasızca, sonu gelmeyen bir şekilde dayak yiyorlar. Görevliler onlara dayak atarken, “Suçunuzun ne olduğunu biliyor musunuz?” diye soruyor. Bilmiyorlar, ortada bir suç yok gibi. Ancak bir noktada kafalarında basit bir suç-özür denklemi beliriyor; özür dilemeyi akıl ediyorlar. Tabii özür dilerken bir suç da buluyorlar özürlerine. Bu denklemi gördükleri andan itibaren tesiste dayak yiyen diğer bütün sakinler adına görevlilerden özür dilemeye ve onların yerine dayak yemeye başlıyorlar. Karşılığında tesis sakinleri onlara iyi davranıyor, iç çamaşırlarını veriyor ve hatta ayaklarına masaj yapmaya kadar vardırıyor işi. Hikâyenin buraya kadar olan kısmı tesis dönemine ait. Asıl hikaye Jinman ve Şibong’un bir çorap paketine koydukları notun polise ulaşması ve tesisin kapanıp kahramanlarımızın dış dünyaya çıkmalarıyla başlıyor. Dışarıda hayatta kalmanın ve para kazanmanın yolunu, en iyi bildikleri işi yaparak, özür dilenecek kişiden başkaları adına özür dileyerek buluyorlar. Roman üç bölümden oluşuyor: Suç Aramak, Suç Yaratmak ve Suçu Beslemek. Kafkaesk Bir Refleks Olarak Özür Dilemek Milan Kundera’nın Roman Sanatı adlı eserinde işaret ettiği üzere Kafka’nın metinlerindeki suç ve ceza ilişkisi sözgelimi Raskolnikov’un başına gelenlerden farklıdır. Raskolnikov, işlediği cinayetlerin ardından cezasını gerek yatağında acı içinde kıvranarak gerek nihayetinde Sibirya’ya sürülerek bulmuş olur. Burada suçun cezayı bulması durumu söz konusudur. Oysa Kafka’nın metinlerinde suçun bilinmediği ve sonuçların sebebini aradığı bir koşulda, cezasıyla boğuşan kahramanlara rastlarız. Bu kahramanlar suçlarını bilmeseler bile çektikleri bir ceza varsa bunun muhakkak işledikleri bir suçtan ileri geldiğini düşünmek eğilimi gösterirler. Ceza çekiyorlarsa suçlulardır. O halde Kafka evreninde, Lee Ki-Ho’nun romanın ilk bölümünde atmak istediği temele benzer bir şekilde, cezanın suçu araması söz konusudur. Lee Ki-Ho, bu romanı yazma fikrinin aklına Kafka’nın bir eserini okuduktan sonra geldiğini söylüyor. Belki de, yazar, en azından ilk bölümde, toplum dışı kalmış insanların cezayla karşılaşınca suçu arama refleksini göstermek için Jinman ve Şibong’u bir araç olarak kullanmış; onları bu yüzden dış dünyaya yabancı ve daha ziyade tesise ait varlıklar şeklinde yaratmıştır. Nihayetinde romanın devamında da, özellikle ara sıra anılan tesisteki intiharlarda da kafkaesk temel sebepsiz görünmüyor. Tabii iş yazarın niyetine dair tahminlerde bulunmaya gelince ister istemez kişisel izlenimler işin içine giriyor ve bu noktada söylenilen her şeyin bir ayağı sallantıda. Fakat sanırım en azından şu söylenebilir; yazarın anlatmak istediği şeyi anlatmak için, özür dilemeye bizim gibi yaklaşmayan, birer ceza arsızına ve özür dileme askerine dönüşüvermiş Kafkaesk figürlere ihtiyacı var. Özür İmkânının Yol Açtıkları Suç Aramak bölümünü Suç Yaratmak bölümüne bağlayan güzel bir hikaye var. Jinman ve Şibong, tesis dışında özür dileyerek para kazanmaya karar verince ilk olarak birbiriyle çok iyi anlaşan iki kardeş esnafı izlemeye başlıyorlar. Görünürde bu iki kardeş arasında hiçbir sorun yok. Biri kasap, biri manav, dükkânları yan yana. Gayet iyi anlaşıyorlar, birbirlerine yardımcı oluyorlar, beraber spor yapıyor ve beraber yemek yiyorlar. Her şey yolunda görünüyor. Ancak Jinman ve Şibong, tesisten gelen yetenekleriyle, bu iki kardeş arasında belki suç sayılmayacak, ama suça eğilim olduğunu gösterecek birkaç kanıt yakalıyorlar. Örneğin badminton oynarlarken manav olan kasap olana topu daha yavaş atıyor. Jinman ve Şibong için özür dilenmesi gereken bir suç bu. Manava gidip onun adına kardeşinden para karşılığı özür dileyebileceklerini söylüyorlar. Adam başta saçma buluyor bunu. Ama özür dileme imkânı olduğunu anlayınca çok iyi anlaşıyor göründüğü kardeşine meydan dayağı çekiyor, boğuyor onu. Jinman ve Şibong’a ödemesini yapıyor ve onlar da gidip boğulan kardeşten özür diliyorlar. Bir de her şey tamam olsun diye, kasap Şibong’u tıpkı kardeşinin onu boğduğu gibi boğuyor. İki arkadaşın suç-özür denklemi bu kadar basit. Kusur her neyse, bağışlayan kişi bağışladığı kişiye karşı aynı kusuru işlerse özür yerine getirilmiş oluyor. Fakat biz okurlar için bir soru beliriyor karşımızda: Acaba özür dileme imkânımız olduğu için mi rahatça suç işleyebiliyoruz? Diyelim ki, birinin kalbini kırmak, kafamızın bir yerlerinde özür gibi bir seçenek olduğu için mi bu kadar kolay? 151 sayfalık Özür Dileriz’in içinden çıkacak onlarca sorudan biri bu sadece. İsagönüllü Jinman ve Şibong Yazar romanın iki yerinde İsa’yı anıştırıyor. İlkinde bir polis Jinman ve Şibong’u alaycı bir şekilde İsa’ya benzetiyor. Önemsiz, gelip geçici bir karakter bu polis. Ne söylediğini çok önemsemiyoruz. Ancak ikinci anıştırma romanın daha kritik bir yerinde; Jinman, hastane binasının tepesinde demir bir haç görüyor. Elbette bu hemen romanın dini bir arka planı olduğu anlamına gelmiyor. Sadece, İsa’nın başkalarının günahı için ödediği kefareti düşündüğümüzde Jinman ve Şibong’la İsa arasında bir paralellik kurmamak mümkün görünmüyor. Bu yüzden, belki de Jinman ve Şibong’un başkalarının suçları için özür dileyip ceza çekmesini, özür ya da bağıştan farklı olarak kefaret kelimesini anarak düşünmek bize başka bir kapı açar. Kefaret sözlükte, “suçunu örtme, suç veya günaha karşılık bedel ödeme” olarak geçiyor. Evet, bu iki arkadaş özür dileyerek para kazanıyorlar ancak bu parayla aslında hiç ilgilenmiyorlar. Romanın yan karakterlerinden biri onların menajeri oluyor ve bütün parayı kendisi alıyor. Parayla hiçbir işleri yok. Böyle bakınca, Jinman ve Şibong, tıpkı İsa gibi, suçun ve günahın zıttı oluveriyor: Masumiyet. O halde başka sorular doğuruyor roman. Acaba tesisteki müdür ve görevliler İsa’nın hayatındaki kral ve onun destekçileri mi? Şibong, İsa’nın ölen tarafı mı? Zorlama yorum sayılmayacağını umduğum birkaç soru. Jinman ve Şibong’un özür dileme macerası romanın özellikle ikinci ve üçüncü bölümünden itibaren daha karmaşık bir hal alıyor. İki arkadaş, bağışlanması mümkün olmayan gerçek suçlarla ya da suçluluk hissi, suçun yükü, bağışlayabilirken bağışlamama gibi tam olarak anlayamadıkları insani hesapçılıklarla karşılaşıyorlar. Böylesi farklı bir hikayenin, son dönemde özellikle özgün senaryolarıyla dizi ve film endüstrisinde bir ana akım oluşturmuş Güney Kore’den çıkması da hiç şaşırtıcı değil. Özür Dileriz, absürd ve gülünç taraflarıyla eğlenceli bir okuma sunan, ilgi çekici ve iyi bir kurmaca metin. ÖZÜR DİLERİZ Lee Ki-Ho Othello Yayınevi, 2022 Çeviri: Mehmet Ölçer Editör: Sedat Demir 151 s.
- Trendeki Yabancı'nın Mayıs sayısı "İhtimaller" temasıyla yayında!
Hakan Bıçakcı- Yavru Köpek Servisi, Burcu Aktaş- Açık Pencere, Semrin Şahin-Karanlık 7, Claire Polders- Temiz Eller öyküleri ile Trendeki Yabancı'nın Mayıs sayısında sizlerle. Trendeki Yabancı'da bundan sonra her ay bir dilin edebiyatına yer verecek. Bu sayıda Ziad Khadash- Ordu Emirlerine İtaat Etmeyen Öykü Yazarı, Habib Al-Salami- Ziyaret, Adham Adel- Tükenme öyküleri ile Arap Edebiyatı başlığında sizleri bekliyor. Bu sayıda öyküsü olan yazarlar: Semrin Şahin, Onur Çalı, Pınar İlkiz, Selcan Kırnal, Leyla Özyol, Claire Polders, Vıctorıa Mccurdy, Cortney Phılıps, Ahmet Rıfat İlhan, Zıad Khadash, Adham Adel, Zıad Khadash, Habıb Al-Salamı, Hakan Bıçakcı, Engin Özkol, Halil İbrahim Çelik, Ayşegül Kopdagel, Şehnaz Erkan, Serkan Gülpınar, Burcu Aktaş Trendeki Yabancı'da online olarak ücretsiz okuyabileceğin Can Yayınları kitapları: Tekinsiz Hikâyeler, Mürver Ağacı, Dr. Jekyll ve Mr. Hyde, Yaman Adam, Şeytani Öyküler, Bir deBaktım Yoksun, Nyarlathotep, Evvelotel - Saklı, Sular Ne Güzelse, Bize Umut Gerek, Trajik Nüans, Yaz Korkuları, Yalnız Uyuyanlar İçin, Oysa Herkes KendisiyleMeşgul, Yufka Yürek, Aşka İnanmayanlar İçin Aşk Öyküleri, Çok Özel İsimler Sözlüğü, Şen Saat, Gece Yolculuğu, Düşler, Kâbuslar ve Gelecek Masalları,Temiz Kâğıdı.
- Huzurun tarifi nedir?
Dil, teknik ve içerik zenginliği açısından oldukça cazip dünyalar sunan Huzurun Tarifi Yok daha önce birçok mecrada rastladığımız öyküleriyle Şeyda Başer Eroğlu’nun ilk kitabı. Birbirine benzemez karakterlerin varlığı, birçok modern ve sonrası tekniklerin farklı öykülerde kullanılması ve karşılarına toplum gerçeklerinin şok edici biçimde konulması, çok sesliliği, Huzurun Tarifi Yok kelime tercihlerinin zenginliği ile rengârenk bir öyküler toplamına dönüşmüş. Eroğlu, kurmaca zekâsı ve duyarlığıyla yeni şeyler müjdeliyor. 1983’te Aksaray’da doğan Şeyda Başer Eroğlu, ilk ve orta öğrenimini burada tamamladı. 2008 yılında Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi’nde Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü bitirdi. 2011 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi’nde Pedagojik Formasyon eğitimini tamamladıktan sonra 2015’te doğu hizmeti görevini yapmak üzere Muş iline Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni olarak atandı. 2018’te İstanbul’a gelerek görevine devam etti. 2020 yılında Anadolu Üniversitesi Hukuk Bölümü Adalet programı eğitimini tamamladı. Yedi İklim, Dil ve Edebiyat, Ze Dergi, Olağan Hikâye, Edebiyat Ortamı gibi bazı dergilerde öyküleri yayımlandı. Halen İstanbul’da öğretmen olarak görevine devam etmektedir. HUZURUN TARİFİ YOK Şeyda Başer Eroğlu Epona Kitap, 2022 115 s.
- Öykü: Yüzük
"Bu bir işaretti. Hayattan ümidini kesme ve korkma, diyen bir işaret. Arkanda ben varım." Selman Dinler 1- Gerçekten de bir yüzüktü. Ayağının yanında, suyun içinde. Yarısı kumlara gömülmüş tombul, sarı bir alyans. Sağı solu kollayarak eğildi, parmakları suya daldığında uçlarından kırıldı. Aldı yüzüğü. Avucunun içine gizleyerek kendini denize attı. Uysal koyunları sınırlayan dubaları aştı. Birbirine su atan veletler, şımarık ergenler ve diğer organik çer çöp, hepsi çemberin içinde kalmıştı, artık yalnızdı. Sırt üstü yattı. Hafifçe kulağını gıdıklıyordu dalgalar. Ellerini ensesinde birleştirirken bir an yüzük avucundan kayacak gibi oldu. İçi hopladı. Ama sonra, yüzüğün yuvarlak hatlarını tekrar hissedince, endişe yerini yeni bir haz dalgasına bıraktı. Yüzüğü dalgaların hırpalamasından ve kumların ortasındaki yalnızlığından kurtarmıştı. Yüzük de az önce avucundan kaçıp denize dönme şansı varken onunla kalmayı tercih etmişti. “Evet,” dedi. Sonra daha yüksek sesle, çevresinde dinleyenler varmış gibi tekrarladı, “Evet!” İki taraf da evet dediğine göre... Avucundaki yüzüğü kaydırdı ve denedi. Tam da parmağına göre. Sonunda gözlerini açtı. Mavi beyaz göğün önünde, elini çeşitli açılardan inceledi. Düz bir alyans ama ucuz bir şey değil. Kalın, erkeksi, tok bir model. Üzerinde desenler ve çizgiler olan süslü püslü, feminen alyanslardan nefret ederdi. Kendisi de evlenecek olsa, aynen böyle sade, klasik bir yüzük alırdı. Bir zamanlar babasının taktığı gibi. Acaba kimindi? Kıyıdaki ağaçların altında, hasır şemsiyelerin ucundan sarkan püsküller, denizi de kırıştıran hafif esintiyle ufak ufak oynuyordu. Beyaz şezlonglar üzerinde güneşlenen insan bedenleri bu mesafeden buruşuk et benlerine benziyordu. Yüzüğün sahibi orada yatanlardan biri olabilir miydi? Sonra başka bir şey geldi aklına: bir yüzük için daima iki kişi gerekmez miydi? Bu yüzükle evlilik sözleşmesi mühürlenmiş bir de kadın olmalıydı, değil mi? Yüzük kendisine geçtiğine göre… İçinde dengesini bozan yeni bir heyecan dalgası yükseldi. Kıkır kıkır güldü. Mesela yüzüğü ele geçiren adam, yüzükle bağlanmış kadına da sahip olsa ne acayip olurdu. Gerçek olamazdı elbette bu. Ancak tuhaf ortaçağ masallarına uygun bir fantezi. Yine de bunu düşünmek hoşuna gitti. Ortaçağ kostümleri içinde, iri memeli, al yanaklı bir dilber. Kadına gidiyor, artık senin tapun bende, diyor ve yüzüğü gösteriyor. Kadın ilk başta itiraz edecek gibi olsa da sonunda kurallara boyun eğmekten başka ne yapabilir ki? Mecburen yüzüğü takanın peşinden gelecek. Kadını çaresizce titreten, yüzünü buruşturan sessiz öfkeyi hayal etti. Ne yapalım, kurallar var, diyecekti ona. Zorlama bir kasvetle. Sanki ikisi de kader kurbanıymışlar, kendilerinden büyük bir gücün emri altındalarmış gibi. Aslında içinden kahkahalar yükselmektedir. Tekrar gülerken ağzına su kaçtı. Yeterince acı çektikten sonra, Tanrı bunu telafi etmek, en azından acılarından haberdarım demek için, ayağının ucuna bir yüzük bırakmıştı. Gökyüzüne baktı, uçuşan gelinlikler kadar beyaz bulutlara, uzaklardan geçen bir martıya. Kainatın efendisinin en çok kendisini sevdiğinden nasıl da şüphe edebilmişti! Yüzüğü yanağına sürdü, dokunuşu ne güzeldi. Dilinin ucuyla yüzüğün kenarından sarkan su damlasını yaladı. Tuzlu su. Ege’nin kutsal suyu. Yüzüğü bulması sadece bir tesadüf olamazdı. Bu bir işaretti. Hayattan ümidini kesme ve korkma, diyen bir işaret. Arkanda ben varım. Tanrı, denizin kumları arasından çıkarıp uzattığı yüzükle onu bu kumsala nikahlamıştı. Denizkızlarının ve superilerinin kocası, Poseidon’un en sevdiği oğlan… Açıklarda yarım saat daha oyalandı. Mitoloji kahramanlarının diyarında, Ege’nin büyülü sularında bu hayallerle kendinden geçmek her şeye değerdi doğrusu. Düşündü; kendime tombul, şirin bir yüzük buldum. Acaba bunun sahibi kim? Ya da daha doğrusu, benden önceki sahibi kimdi? Çünkü artık benim oldu. Yakışıklı ağzı bir gülümsemeyle genişledi, dişleri ortaya çıktı. Fantezilerin çılgınca akışından sarhoş, kıyıya çıktığında dizleri titredi. Yorulmuştu. Dengesini sağlayana kadar ayakta bekledi. Ayak bileklerini yalayarak geçen dalgalar yuvarlak çakılların üzerinden yumuşacık, hafif hafif köpüklenerek, bir gelinliğin sonbahar yapraklarını süpüren etekleri gibi hışırdayarak kayıyor. Tekrar ve tekrar. Ama bu harika sarhoşluk, adımını kuru karaya, insanların dünyasına attığı gibi kayboldu. Elini arkasına götürdü, yüzüğünü sakladı. Başını öne eğip hızlı adımlarla şezlonguna geçti. Kurulanırken bir yandan da etrafı kolaçan ediyordu. Kumdan kale yapan bir bebek, onun sıkılmış babası, yan şezlonglarda uyuyanlar, kitap okuyanlar. Olağandışı bir şey çarpmadı gözüne. Korkusu geçince tekrar yüzüğüne döndü. Dümdüz, işaretsiz bir yüzüktü bu. Parmağında yakalatsa bile kendisinin olmadığını kim ispatlayabilirdi? Ama belki de sahibi onu benzerleri içinden tanıyabilirdi. Nasıl bir yabancı için ördek yavrularının hepsi birbirine benzer ama anneleri onları çok uzaklardan, sadece seslerinden bile ayırabilirse, bu yüzüğün eski sahibi de ta uzaklardan kayıp yüzüğünü teşhis edebilirdi belki. Yine de bu riski alacak ve yüzüğü parmağında taşıyacaktı. Kumların üzerine açık bıraktığı kitabı aldı. Vıcık vıcık, bayağı bir aşk romanı. Kadının teki yazmış. Çeviri de berbat. Yine de gidip gidip böyle romanlar alıyor. Bu ucuz şeylere ne kadar dudak bükse de sayfalar akıyordu. Kumları, neredeyse dört ayak üzerinde, garip bir şekilde tarayan adamı fark ettiğinde kendisini hikayeye iyice kaptırmıştı. Ne yapıyordu bu salak? Kıyı boyunca, o koca kıçını sahildekilere gösterecek şekilde, eğile eğile dolaşıyor. Kitabı kapattı, şezlongunda doğruldu. Bir de kadın çıktı peşinden. Terliklerinin arkasıyla her adımda sağa sola kum sıçratarak geldi. Sivri çenesinin ucunu kaldırıp indirerek onu güzelce haşladıktan sonra yine aynı sinirli adımlarla uzaklaştı. Adam, seyrek saçlı, çirkin başını aldırış etmezmiş gibi kaşıyor, biraz önce üzerine boca edilen sözlerin etkisini hafifletmeye çalışıyordu şimdi. Kırk yaşında gösteriyordu ama sarkmış gıdısı, dökülmüş saçları, koca göbeği ve çiçekli, iğrenç şortunu dolduran etli kıçı ona on yaş ilave ediyor olabilirdi. Belki de otuzdu. Erkenden çökmüş, başarısız bir otuz. Arkasından baktığı, bikinisinin üzerine fileli pareosunu örtünmüş öfkeli kadın karısı olmalıydı. Kadının bedeni hiç fena değildi doğrusu. Yalnız çok açık tenliydi, öyle kadınlardan hoşlanmazdı aslında. Dayanıksız ve narin görünürdü açık tenli kadınlar. İnce, şeffaf derileri kolayca çizilecek, moraracak gibi. Yine de bu kadın, istemeyerek itiraf etmek zorunda hissetti kendini, güzel bir kadındı. Sezar’ın hakkı Sezar’a, Kleopatra’nın hakkı da Kleopatra’ya. Peki ne arıyordu bu herif kumsalda? Daha ilk anda hissetmişti aslında. Sabah yüzüğü bulduğu noktada gezindiğine göre yüzüğü arıyordu, başka ne arayacak? Canı sıkıldı. Elini kitabın altına sakladı. Eşyalarını toplayıp kalktı. Otele dönünce kapıyı kilitledi. Yatağa uzanıp yüzüğüne baktı tekrar. İstemeyerek çıkardı. O anda zihninde bir şimşek çaktı. Ne kadar da aptaldı! Yüzüğün içine bakmayı akıl edememişti. İşte, incecik, beceriksiz bir el yazısıyla: Tuğcan&İlknur. 20.06.2021. Daha iki ay olmuştu demek bunlar evleneli. Seni Tuğcan seni, diye mırıldandı. Yüzüğüne sahip çıkamayan, beceriksiz Tuğcan. Garip bir ismin var şişko dostum! Tekrar keyiflenir gibi oldu. Karısı, yani İlknur, onu nasıl azarlamıştı acaba? Kadının yerinde olduğunu hayal etti, ne derdi Tuğcan’a? Hayalinde; incecik beli, taş gibi sıkı poposuyla İlknur’un bedenine girdi: Beceriksiz herif, bu evliliği umursamıyorsun işte! Beni sevmiyorsun! Bir yüzüğe bile sahip çıkamıyorsun, bana nasıl sahip çıkacaksın ha? Kendine erkek diyorsun bir de! Sakın yüzüğü bulmadan gözüme görünme! Kıkırdadı. Kadının yerinde olmak, pis şişkoyu aşağılamak hoşuna gitmişti. Böyle bir sürü hayaller içinde, kafasında çeşitli sahneler yaratarak yatakta döndü durdu o akşam. Yemeğe inmedi. 2- Ertesi gün tedbirli davranıp yüzüğü temiz iç çamaşırlarının arasına gizledi ve öyle indi denize. Şansına aynı şezlong boştu. Havlusunu serdi ve beklemeye başladı. Elindeki kitaba bir türlü dikkatini veremiyordu. Heyecanlıydı. Ama adam gelmek bilmeyince denize girdi, dünkü gibi iyice açıldı. Artık kıyıdaki ağaçlar ile küçük ada aynı mesafede görünüyordu. Yorulmuştu. Sırt üstü, yavaş yavaş geri döndü. Kıyıya, tam da dün yüzüğü bulduğu noktadan çıktı. Ayağını aynı yere koydu, o ana geri dönmeye çalıştı. İçine dolan hisler taze, canlı ve yaratıcıydı yine. Yüreğinin fethedici bir kan pompaladığını, kollarındaki kasları şişirip parmaklarını güçlendirdiğini duyumsuyordu. Poseidon’un sevdiği çocuk olmuştu burada. Alnında yoğunlaşan bir kudret hissiyle döndü şezlonguna. Yüzüğü yanında olmasa da Ege ile kıydığı nikahı tazelemişti. Bu kumsalın, denizin ve adanın prensiydi o. Bacaklarını uzatıp kremledi. Bir prensin bacakları. Uzun ve düzgün. Kaba kaçmayacak kadar adaleli. Ayakları da bir prensin ayaklarıydı. 42 numara. Zarif ve biçimli. Alt sınıflar için yazılmış aşk romanına döndü. Kendini iyice kaptırmıştı ki, Tuğcan’ı fark etti. Onu bir kez fark edince de, gözlerini Tuğcan’dan alamadı. Çirkin bedeniyle nasıl göründüğüne hiç mi hiç aldırış etmeden, eğile eğile kumsalda yürüdü ve gözden kayboldu Tuğcan. Sahilin başka yerlerine bakıyordu şimdi. İnatçı bir adam. Kendisi olsa pes ederdi belki de. İlknur akşam yemeğinde yalnızdı. Açık büfede tabağına yeşillik seçiyordu. Kalkıp tatlı standına yöneldi. Dikkat çekmemeye çalışarak İlknur’a yaklaştı. Yüzünde kocasını azarlarken gördüğü aynı sert mürebbiye ifadesiyle, her bir roka yaprağını maşayla tutup gözüne yaklaştırarak, kusurlarını arayarak tek tek inceliyor, bir türlü tabağına girmeyi hak edecek bir roka seçemiyordu İlknur. Bu akşam pembe bir şort giymişti. Ve göbeğini açıkta bırakan beyaz bir tişört. Hoş bir figürü vardı gerçekten de. Kıyafetleri güzel taşıyordu. Tabağına aldığı tek baklava dilimiyle, kokusunu içine çekecek kadar yakından, onu adeta tavaf ederek döndü, masasına oturdu. Kalbi hızla çarpıyordu. Nefis bir heyecanla dolmuştu göğsü. Parfümü biraz varoş işi olsa da güçlü ve güzel bir kadındı İlknur. Biraz da erkeksi. Tuğcan’ı yanına almamıştı bu akşam. Cezalıydı demek. Belki de hala kumsaldadır. Elinde bir fenerle, çiçekli şortuyla, hala yüzüğünü arıyor. Gülmemek için kendisini zor tuttu. Ne garip insanlar var. Baklavayı bütün halde ağzına attı, gözlerini kapatıp damağına yayılan lezzete bıraktı kendini. 3- Ertesi sabah Tuğcan artık insanlara yüzüğünü sormaya başlamıştı. Rüzgar birkaç şezlong öteden yüzük kelimesini kulağına taşıdı. Evet, inatçı bir adamdı bu. Kendisine de sormasından çekinerek kalktı, denize girdi. Ama Tuğcan, asıl öğleden sonra hafife alınmaması gereken bir adam olduğunu ispatladı. Nereden bulduysa bir metal dedektörü bulmuş, makinenin yuvarlak ucunu kumların üzerinde gezdiriyordu. Demek bu kadar çok istiyordu yüzüğü. Bu ısrarcı arzu onu da iştahlandırdı. Yavaş yavaş bir fikir belirdi zihninde. Denizin üstüne usulca çıkan bir balina gibi. Suları taşırmadan ama varlığı inkar edilemez, kocaman bir hakikat olarak. Hazdan bayıla bayıla düşündü. Denizden çıkınca otelin bahçesine oturdu, önünde kitabıyla, tek gözü yaklaşan arabalarda, beklemeye başladı. Çok uzun ve başka türlü olsa sıkıcı geçecek saatler boyunca bekledi ama hiç sıkılmadı. Vaktin nasıl geçtiğini bile anlamadı. Tutku zamanı yok eder, diye düşündü. Tuğcan ve İlknur’u düşündükçe karnında bir tutku bulutu yoğunlaşıyor, onlarla birlikte rengarenk fantezilerle dolu bir yaşantının kapıları açılıyordu zihninde. Tuğcan arabasını iki kez bipleterek kapattığında hava kararmak üzereydi artık. Tuğcan yorgun ve sarsak, kendisini seyreden yeni arkadaşını fark etmeden otele girince kalktı, kırmızı parlak jipin yanına gitti. Çok pahalı görünen yeni, kocaman bir arabaydı bu. Güzel bir araba. Tuhaftır, kıskanmıyordu. Akşam yemeğine Tuğcan ve İlknur birlikte indiler. Soğuk görünüyorlardı. Onları böyle iletişimsiz, uzak görmek bu kez hoşuna gitmedi. Üçünün birlikte kurduğu bu özel dostluğun dağıldığını görmek istemezdi. Keyifsiz bir yemekti. Gece odasında huzursuzca ileri geri yürüdü. Kritik bir eşikteydi ve içeri girmek için adımını son derece dikkatli, planlı ve ustalıkla atmalıydı. Tanrı onu bu noktaya çuvallaması için getirmemişti. Güç bulmak için yüzüğünü taktı ama o bile fayda etmedi. Uyku tutmayınca loş koridorlardan geçerek aşağı indi. Karanlık, dalga seslerine boğulmuş sahilde nemli bir şezlonga tünedi. Hırsından dişlerini gıcırdatıyordu. Tuğcan’ı elinden kaçıramazdı. Yüzüğü yanağına sürttü. Onunla aralarındaki bağı ne pahasına olursa olsun koruyacaktı. Aradığı cevabı neden sonra, yıldızlara yazılmış gibi göğe bakarken buldu. Elbette, çok istediği bir şeyi elde etmek için, çok sevdiği başka bir şeyi feda edecekti. Yüzükten vazgeçecek, Tuğcan’ı böylece hak edecekti. Her şeyin bir bedeli vardır, diye düşündü. Bu cevap onu sonunda biraz yatıştırdı. Yüzükten ayrılmak ne kadar zor olsa da, bununla elde edeceği şeyler bu ayrılığa değmez miydi? Hem belki de gelecekte, uygun bir fırsat çıktığında yüzüğüne tekrar kavuşabilirdi. 4- Ertesi sabah şaşırtıcı, artık neredeyse moral bozucu bir azimle hala kumsalı tarayıp duran iri yarı dostuna yaklaştı. Heyecanlı değildi. Yüzüne büyük bir gayretle, yarım bir gülümseme yerleştirmeyi başararak sordu: “Bir yüzük mü arıyorsunuz?” Henüz ismini vermemiş Tuğcan’ın ortada bitişmeye çalışan kaşları karıştı, dalgalandı ve sonunda yukarı kalktı. “Evet? Sizde mi yoksa?” Güldü. “Yok canım, ne münasebet. Keşke bende olsa, hemen verirdim size. Günlerdir burada neler çektiniz. Bende değil. Ama birine istemeden kulak misafiri oldum, belki ondadır.” “Kimde?” Yine güldü. Bu kez daha samimi ve sıcak. Saftorik seni. Keşke her şey bu kadar kolay olsa. “Şu an bunu söyleyemem. Ne de olsa benimki küçük bir şüphe sadece. Yani adamı yerden eğilip yüzüğü alırken falan görmüş değilim. Birkaç kelime çalındı kulağıma, o kadar.” “Kiminle konuşuyordu ki? Ona soralım.” “Hayır, hayır. Başka biriyle değil, telefonda. Yüzük buldum falan gibi bir şeyler. Ama dedim ya, emin değilim, benimki küçük bir şüphe sadece. Belki de yanlış duymuşumdur. Denizden çıkmıştım, yorgundum, hafifçe uyukluyordum. Sizi izliyordum burada, içim geçmiş.” Tuğcan geri çekti kendini, şüpheyle kaşlarını çattı. “Bakın bu benim için çok mühim bir durum. Evlilik yüzüğümü düşürdüm. Mutlaka bulmam lazım.” “Tabii, şüphesiz. Bulmak zorundayız o yüzüğü. Evlilik yüzüğü. Kutsal bir yemin, kutsal bir bağ. Eşinizle aranızdaki ölümsüz bağı simgeliyor. Size yardım etmeyi her şeyden çok isterim. Çünkü ben, nasıl desem, hayatım boyunca sizin kadar talihli olamadım.” “Nasıl?” “Ruh eşimi bulamadım yani. Evlenemedim. Siz çok şanslı bir adamsınız. Ve görüyorum ki bunu hak ediyorsunuz.” “Öyle mi?” Tuğcan onu anlamıyordu. Önünde bir fil hortumu gibi sarkan metal dedektörünü işaret etti. Dizginlemeye çalıştığı bir kahkaha kaçtı dudaklarından. “Kaç kişi evlilik yüzüğünü bulmak için sizin kadar çaba harcardı? Tamam, yüzüğü kaybetmeniz bir hataydı ama bu herkesin başına gelebilir. Herkes hata yapar ama çok çok az insan, böyle bir yerde gidip metal dedektörü bularak yüzüğünü arar. Siz kesinlikle milyonda bir rastlanabilecek, özel bir insansınız.” Tuğcan’ın yüzündeki şüphe ifadesi tamamen kaybolmasa da, ince dudaklarında bir gülümseme belirmişti. Karşısındaki adamın çok konuşan, zararsız bir zevzek olduğunu düşünüyordu muhtemelen. “Teşekkür ederim. Çok naziksiniz ama eşim bu çabalarımı yeterli bulmuyor. Bana biraz bozuk attı bu yüzden. Şu adamla bir konuşsak, belki doğru duymuşsunuzdur. Ne olursa olsun yüzüğü bulmak istiyorum. Manevi değeri çok yüksek. Gerekirse küçük bir ödül de verebilirim ona.” “Tabii, kuşkusuz. Ben de nesnelere büyük manevi değer atfederim. Bu bakımdan sizi kendime çok benzettim. O yüzüğü bulacağız. Bu arayışta size ortak olacağım. Yine de adamı size göstermemeyi tercih ederim. Ne de olsa, böyle bir şeyi doğrudan gidip sormak, bir çeşit suçlama yerine geçmez mi? Yani yüzüğü bulup da kimseye söylemediyse, bir çeşit hırsızlık sayılmaz mı bu? Tanımadığımız bir adamı hırsızlıkla itham etmek, bilemiyorum…” Tuğcan’ın yine kafası karışmıştı. “Haklısınız bir bakıma. Bilemiyorum ki, nasıl yapsak?” “Siz en iyisi bana bırakın. Ben bu akşam o beyefendiyle yakınlaşır, ona usulünce sorarım. Laf arasında, kaba kaçmayacak şekilde ödülden de bahsederim. Bir rakam vereyim mi?” “Şey, sizce? Hiç başıma böyle bir şey gelmemişti.” “Yüzüğün değerinin yarısını verelim bence. Tabii yüzük adamdaysa. Ama sizi fazla ümitlendirmek de istemem. Belki onda değildir. Ama ondaysa, hiç merak etmeyin, ağzından girer, burnundan çıkar, onu bir şekilde ikna ederim. Eşinizin hiç haberi olmadan ödülü verir yüzüğü alırız. Ben buldum dersiniz eşinize. Onu detaylarla sıkmaya gerek yok.” Gülümsedi. Bir suç ortaklığına davetti bu. Sadece ikisinin bileceği bir sır. Hileli bir teklif. Tuğcan alt dudağını ısırdı. Karşısındaki gülümsemeye katılmamak için biraz direnecek gibi olduysa da sonunda çatışmayı göze alamadı. Gülümsedi. Elini uzattı. “Anlaştık. Yüzüğü bulalım yeter ki.” Tuğcan’ın cüssesine yakışmayacak kadar ufak elini, avucunda incitmemeye dikkat ederek sıkarken uzun, güzel ve verimli bir birlikteliğin başlangıcında olduklarını hissetti. “Evet,” dedi. Sonra kendi kendine cevap verir gibi, daha yüksek sesle tekrarladı: “Evet!” Güzel bir sabahtı. Beyaz bulutlar gökyüzünde zarif gelinlikler gibi uçuşuyordu.
- Can Yayınları'nda Mayıs ayı
Latife Tekin'in beklenen romanı Zamansız, Patrick Modiano'dan Hüzünlü Ev, Kurt Vonnegut'dan Ölümden Beter Yazgılar mayısta okurlarıyla buluşuyor Latife Tekin: Zamansız Çağdaş edebiyatın büyük yazarlarından Latife Tekin karantina sürecinde yazmaya başladığı bu sürpriz kitabında zamansız, zeminsiz, tanımsız ve insan varoluşunun ötesinde her türden dönüşüme, başkalaşıma açık kadim bir aşk duygusunun izinden gidiyor. Beden, ten ve zihinde kayıtlı hafıza şiirle titreşip yeryüzünün hafızasıyla birleşirken gölün kalbinden yepyeni bir anlatı doğar: Gelincik ve Yılanbalığı suretinde açan sadece yeni bir hikâye değil kalp çarpıntısının kaydıdır. Göle ve oradan da okuruna akseden prizmatik savruluş. Patrick Modiano: Hüzünlü Ev (çev. Alper Bakım) Altmışlı yıllar, bir yaz mevsimi. Victor Chmara, Cezayir Savaşı sürerken Paris'ten kaçarak Fransa-İsviçre sınırındaki küçük bir tatil kasabasına gelir. Burası görkemli otelleri, seçkin müdavimleri ve varlıklı sakinleriyle onun için güvenli bir sığınak oluşturur, herhangi bir tehlike ânında kaçmayı planladığı İsviçre'ye yakınlığıyla da korkularını yatıştırır. Etrafı keşfederken gizemli Doktor Meinthe ve kariyerinin henüz başındaki güzel aktris Yvonne'la tanışan Victor, kısa süre içinde onlarla Fransız bohem hayatına dalarak huzurlu bir yaz sürmeye başlar. Fakat çok geçmeden, arkadaşlarının yaşamlarının da cevapsız sorular, müphem gerçeklerle dolu olduğunu anlayacaktır. Kurt Vonnegut: Ölümden Beter Yazgılar (çev. Figen Dereli) "Bizi durdurabilecek hiçbir şey yok. Tavşanlar gibi çoğalmaya devam edeceğiz. Öngörülemeyen korkunç yan etkileri olan teknolojik aptallıklarla uğraşmaya devam edeceğiz. Artık yıkılmakta olan kentlerimizde sadece göstermelik tamirler yapacağız. Bizim eserimiz olan zehirli pisliğin çoğunu temizlemeyeceğiz." André Gide: Dar Kapı (çev. Ekin Özlü Akseki) Babasını kaybettikten sonra annesiyle Paris'e yerleşen Jérôme Palissier, tatillerini düzenli olarak dayısının Normandiya kırsalındaki evinde geçirmeye başlar. Zamanla, kuzeni Alissa'ya âşık olur ve bir Ortaçağ şövalyesi gibi ona derinden bağlanır. Aşkı ve inancı arasında sıkışan Alissa ise, Jérôme'un ruhunun selameti için duygularını bastırmayı, ondan uzaklaşmayı seçer. Honoré de Balzac: Çakalların Başı Ferragus (çev. Ümit Moran Altan) Genç Yüzbaşı Auguste'ün Madam Jules'e duyduğu aşk, genç kadını Paris'in adı kötüye çıkmış sokaklarından birinde görmesinin ardından sarsılır. Madam Jules kocasını mı aldatmaktadır? Soly Sokağı'nda başka ne işi olabilir? Kısa süre içinde Auguste'ü tehlikeli bir dedektifçilik oyununa sürükleyen şüphesi, genç kadının hayatını da tepetaklak edecektir. Howard Pyle: Robin Hood (çev. Çiçek Eriş) Kanun kaçağı genç Robin Hood ancak Sherwood Ormanı'nda, herkesten uzakta huzurla yaşayabilir. Ara ara ormana yolu düşen sözde erdemli din adamlarına, yoksulları hepten yoksullaştıran toprak sahiplerine de hadlerini bildirmeyi ihmal etmez. Her macerasında ormanda kurduğu aileye yeni bir üye ekleyen Robin Hood ve kalabalık çetesi, İngiltere topraklarının en çok konuşulan adamlarıdır, öyle ki ünlü haydut ve arkadaşlarının namı saraya kadar ulaşır. Robin Hood'un en heyecan dolu maceralarından bile daha çekici olansa, gerçekten yaşamış olduğu söylentisidir. Kısa Klasikler'de Bu Ay Adelbert Von Chamisso: Peter Schlemihl'in Acayip Sergüzeşti (çev. Sabahattin Ali) Yorucu bir deniz yolculuğundan dönen Peter Schlemihl, zengin tüccar Thomas John'la tanışır. John'un bahçesinde karşılaştığı tuhaf bir adam, gölgesine karşılık ona hiç tükenmeyen altın dolu bir kese teklif edince Schlemihl anlaşmayı kabul eder. Çok geçmeden bunun toplumdan dışlanmak anlamına geldiğini deneyimleyecektir. Gerhart Hauptmann: Hat Bekçisi Thiel (çev. Anıl Alacaoğlu) Prusya Demiryolları'nda özveriyle çalışan hat bekçisi Thiel'in yaşamı, yaşadığı talihsizlikler ve gördüğü halüsinasyonlarla gölgelenmiştir: Çok sevdiği karısı Minna doğum yaparken ölünce kendini büyüyen bir iç çatışmanın içinde bulur ve oğlu Tobias'ın bakımını güvenceye almak üzere yeniden evlenmeyi seçer. Fakat işler umduğu gibi gitmez ve bir felaket yaşanır. Kısa Miras'ta Bu Ay: Mustafa Suphi: Medenileştirme Vazifesi Mustafa Suphi'nin, İtalya'nın Trablusgarp ve Bingazi'yi işgali üzerine 1912'de kaleme aldığı ve Türkçede sömürgecilik üzerine yazılmış en temel metinlerden biri olan Medenileştirme Vazifesi'ni (Vazife-i Temdin) yazarın iktisada dair iki makalesiyle birlikte sunuyoruz. Ziya Paşa- Namık Kemal: Rüya Edebiyatımızın iki dev ismi Ziya Paşa ve Namık Kemal'in farklı dönemlerde yazdıkları bu iki "rüya" metni, dönemin zor şartlarında ülke için bir çıkış yolu arayan Osmanlı aydınının ütopyalarına dair iki önemli kaynak.
- Gülümseyin, Gripin kadını size bakıyor...
Bugünün gerçeğine etkileyici bir dikkatle eğilen ve zamanın ruhunu incelikle okuyan Devrim Alkış, hepimizin iç sesinden yankılar taşıyan cesur bir dille, “tarih bitince” başlayan döneme, dayanağını yitiren dünyaya bakıyor. Hikâyesini kaybetmiş insanın “tarihin istenmeyen tüyleri”yle imtihanına... Beş arkadaşın hayatını değiştiren bir sır, şişede durmayan hatıralar, fikrini arayan bir doktora tezi, dikiş tutmayan bir şimdiki zaman, kahramanlara boş vermiş bir gelecek... Ve çok uzaklarda bir yerde, bütün kaygılardan azade parıldayıp duran, giderek afili bir masala dönüşen geçmiş... Viyana’nın küf kokulu kütüphanelerindeki nafile mesaisine ara verip eski sevgilisinin düğününe katılmak üzere İstanbul’a dönen genç bir adamın on günlük macerasının romanı bu: Ayrılan yollar, biten aşklar ve yarınlar belirsizleştikçe kusursuz kontrastıyla gözümüzü alan o eski günler... Bugünün gerçeğine etkileyici bir dikkatle eğilen ve zamanın ruhunu incelikle okuyan Devrim Alkış, hepimizin iç sesinden yankılar taşıyan cesur bir dille, “tarih bitince” başlayan döneme, dayanağını yitiren dünyaya bakıyor. Hikâyesini kaybetmiş insanın “tarihin istenmeyen tüyleri”yle imtihanına... Geleceğin umudunu, geçmişi iyimser bir mite dönüştürererek derlemeye çalışan zamane insanının fotoğrafını çekiyor Sene 84: Gülümseyin, Gripin kadını size bakıyor... Devrim Alkış, Almanya'da doğdu. İlk ve orta öğrenimine Türkiye'de devam etti. Yüksek öğrenim için Avusturya'nın Viyana kentinde, Viyana Ekonomi Üniversitesinden mezun oldu. Yazı hayatına çeşitli küçük topluluklarda tiyatro metinleri yazarak başladı. Bu dönemde başka türler de denedi. Yayınlanan kitapları öykü ve roman türünde eserlerdir. 2015 yılında ilk kitabı Kendi İşinin Patronu Olmak adlı hikâye kitabını; 2018 yılında Şantiye Gürültüsü adlı romanını yayımladı. İyi derecede Almanca bilen yazar, aynı zamanda Almancadan Türkçeye çeviriler yaptı. Stefan Zweig'ın Satranç ve Olağanüstü Bir Gece adlı eserlerini ve çocuk edebiyatının önemli bir eseri olan Johanna Spyri'nin Heidi adlı eserini çevirmiştir. Yazar, İstanbul'da yaşamını sürdürmektedir. Çevirilerinde Devrim E. Alkış adını kullandı. Alkış; tiyatro, öykü ve roman türlerinde eserler yazmış bir yazardır. Yazarın Almanya'da doğması başka bir kültürün içinden ülkesine dönmesi edebî kişiliği bağlamında önem taşır. Yazın hayatının ilk döneminde tiyatro türünde eserler denemiş; nihai olarak öykü ve roman yazımını tercih etmiş ve bu türde eserler vermiştir. İlk eseri Kendi İşinin Patronu Olmak, Türkiye'nin ekonomik bir panoramasını sunmakla birlikte bir sonuca giden değil, genelde sorular üzerinden insana hayatı sorgulatan çizgide öykülerden oluşmaktadır. Yazar burada üslubunu sorular üzerinden göstermektedir. İkinci ve son eseri olan Şantiye Gürültüsü, modern bir dünyada yaşayan bireyin kaybetme hikâyesini anlatıyor. Devamlı kaybetmek üzerine kurulmuş bir hayatın içinde; günlük alışkanlıkları ve şantiyeye dönen rutinleri tartışıyor. SENE 84 Devrim Alkış Everest Yayınları, 2022 220 s.
- Süt, bizi temizle
Nur Öztürk, Ralf Rothmann'ın kaleme aldığı Süt ve Kömür üzerine yazdı: "Yazarın kitaplarını özel kılan şey ise dili. Anlatıcı romanda müdahil olmuyor yalnızca olanları kamera gibi aktarıyor." Nur Öztürk Vurucu bir cümleyle başlıyor roman: “Takım elbise siyah değildi.” Annesinin cenazesine katılan Simon yaygın olanın aksine bilinçli olarak siyah takım elbise giymeyi tercih etmeyerek, onun yerine antrasit rengi takım elbise giyerek siyah ve siyah rengin çağrıştırdığı kömürden, geçmişten, hatıralardan uzak durmak ve annesinin siyah rengi sevmemesine saygı göstermek istiyor. Antrasit de bir kömür çeşidi olduğundan, ironik olarak kömürün hayatlarına olan etkisinden, kendi geçmişinden kaçamıyor. Yazının merkezinde duran nesne olarak kömür okuyucunun zihninde endüstrileşme, köyden şehre göç etme, tarım alanlarının yutulması, bitmek bilmeyen ihtiyaçlar, fakirlik, paranın ay sonuna yetmemesi, veresiye defterine yazılan alışverişler, aile içinde kopan ilişkiler, bireyleşmenin getirdiği yalnızlık, hastalıklar, aldatma ve aldatılma, hayatta umduğunu bulamama sembolü oluyor. Roman 1960’larda Almanya’nın kömür madenleriyle ünlü geniş bir havzası olan Ruhr bölgesinde geçiyor. Ailenin ve yaşadıkları şehirdeki diğer işçi ailelerinin hayatları aynılaşarak silikleşiyor. Simon madenden çıkan işçilerin yüzlerine tek tek bakarak tanıdıklarını bulmak ister: “Ne kadar çabalasam da hiçbirini tanıyamıyordum. Oysaki hepsi de komşularımızdı.” Aile sütçülükle geçimini sağlarken daha iyi bir hayat, daha çok para kazanmak için şehre göç ediyor. Siyah kömür üretiminin, artan sanayileşmenin, değişen sosyal hayatın, kirliliğin, kokunun, bozulmanın sembolü oluyor romanda. Köy hayatının sadeliği, duruluğu, kendi kendine yeten üretimi, daha basit olan toplumsal ilişkileri süt ile sembolize ediliyor. Yazar bunu büyük bir farkındalıkla kurguluyor. Süt ve kömür, siyah ve beyaz, karanlık ve aydınlık, yerin altı ve üstü, şehir ve köy, sanayi toplumu ve tarım toplumu, evlilik ve aşk, kadın ve erkek, toplum ve birey tüm bu kavramlar sık sık sorgulanıyor. Romanda karakterler evde sıklıkla süt içiyorlar. Bilindiği üzere madenciler içlerinde ciğerlerinde biriken tozu temizlemek için süt içiyorlar. Ailenin eski köy hayatındaki alışkanlıklarından dolayı evde sürekli süt bulunuyor, bulunmuyorsa da mutlaka alınıyor. Köydeki hayatın masumiyetini, sadeliğini süt içerek zihinlerinde canlı tutmaya çalışıyorlar. Vücutlarını ve ruhlarını kirleten, kopma ve çatışmalarına neden olan kömürün pisliğini sütle temizliyorlar. Simon ergen olmasına rağmen romandaki en olgun karakter olarak öne çıkıyor. Erken olgunlaşmak ve ebeveynlerinin yükünü taşımak zorunda bırakılmış, ilk gençlik maceralarını anne babasının evlilik sorunlarının gölgesinde yaşamak zorunda kalmış bir genç. Annesi evi terk etme ve boşanma konusundaki kararsızlığını onunla paylaşıyor, babası eşi evi terk ettiğinde ilk ondan yardım istiyor. Anne ve babasına üzülüyor ama onları olduğu gibi kabul etmeye çalışıyor. “Dünyayı değiştirmekten umudunu kesen, dünyayı gözlemler.” demiş Milan Kundera. Rothmann, Simon karakteri üzerinden hayata ve aileye ait tüm gözlemleri ağır ağır akıtıyor. Kardeşi Traska (Thomas) nörolojik bir hastalığı olan ve sık sık hareketlerini kontrol edemediği tehlikeli nöbetler geçiren, evdeki sorunlardan daha çok etkilenen yazarın iç dünyasını çok daha az yansıttığı, lafını esirgemeyen, sadece babasından çekinen hırçın bir karakter olarak karşımıza çıkıyor. Simon ve annesi romanda öne çıkan iki zıt karakter olarak sık tartışıyorlar. Annesi gezmeye, eğlenceye ve erkeklerin ilgisini çekmeye düşkün, ailenin başına sorun olabilecek bu özellikleri metinde mesele olarak ön plana çıkartılıyorken, konunun üzerine farklı bir gerilim inşa ediliyor. Annesi köyden şehre göç etmek istemesinin nedenini yaşamını “inek ve domuz boku yerine kömür tozunu tercih ettim” olarak açıklıyor. Tercihlerinin sonucunda elde ettiği “imkânlar” haftada bir şehirde dansa gidebilmek. Her hafta dans için Burda dergilerinden kendine özel yeni bir elbise dikiyor. Diktiği her elbisede evliliğinin hüznünü perdeliyor, başka erkeklerin dikkatini çekmeye çalışarak evliliğindeki sorunlardan kaçıyor. Maden işçisi olan babası yeraltında saatlerce çalışan, eve çok yorgun gelen, hayatlarında az yer alan bir karakter olduğundan iç dünyasına dair detaylar verilmiyor. Aile yerin üzerinde farklı bir mücadele veriyorken, baba yeraltında yalıtılmış, toza bulanmış, karanlık bir çukurda çalışıyor. Yeraltından çıktığında yabancılaşma yaşıyor, uyum sağlayamıyor. Yorgunluktan kaynaklanan ilgisizliği, hayalet veya ölü gibi görünür olmayışı, anne ve baba arasındaki iletişimin uzun zaman önce kopmasına, birbirini anlamayan, ihtiyaçlarını göremeyen iki ayrı birey olarak aynı çatı altında yaşamalarına neden oluyor. Rothmann ilerde yaşanması muhtemel olan yasak aşkın sinyalini ilişkideki kırılmalar üzerinden yavaşça oluşturuyor. Romandaki örtük gerilim: kuşu asmak ve evde düzenlenen yemek Çocukluk kimileri için hapishane. Evdeki sorunların altında ezilen, annesine olan hıncını geçirdiği nöbetler ve merhametsizce yaptığı eylemlerin sonucunda dışarı vuran Traska için de öyle görünüyor. Simon arkadaşı Pavel ile gittikleri eğlenceden sonra eve döndüğünde kardeşi ile konuşuyorlarken kuş Traska’nın tırnağına zarar veriyor. Bunun üzerine kuşa sinirlenen Traska intikam almak istiyor. Kuşun boynuna ip geçiriyor ve bir müddet onunla oynuyor. En sonunda ipi sıkarak, kuşun merhametsizce ölmesine neden oluyor. Traska’nın iç dünyasına ait tek bir cümle kurmadan yazar merhamet yoksunu, öfke dolu eylem üzerinden karakterin tekinsizliğini ve psikolojik durumunu oldukça başarılı bir gerilimle okuyucuya iletiyor. Metinlerde günlük yaşamın akışından sıyrılıp iş, okul gibi zorunluluklardan geriye kalan zamanlarda masa veya sofra etrafında yemek için toplanan çoğunlukla aile, bazen arkadaş, tanıdık veya akrabalardan oluşan bireyler tansiyonu diyaloglarla yükseltir, ardından çatışmalar başlatır, eteklerde zamanla biriken taşların ortaya kontrolsüzce dökülmesiyle de artık nihayet son bulur. Sık kullanılan, bilindik olan bu yöntem romanda da aynı amaçla kullanılıyor. Simon’un babası kaldıkları bekâr evinde yemek pişiremedikleri için iş arkadaşlarını hafta sonu evlerine davet eder. Aile, komşuları ve madenden iş arkadaşları yemeğe davet edilmiştir. Babasının iş arkadaşı İtalyan Gino lezzetli İtalyan yemeklerini yaparken ilk defa o zaman annesi hayranlıkla onu izlemektedir. Annesinin duygularını ve bulunduğu durumu yorumlamakta güçlük çekmeyen Simon: “Annem gülmedi, sadece baktı ona; ama bakışında o denli yabancı, şenlikli bir şey vardı ki ben doğmadan önceki bir dünyaya ait bir bakışmış gibi geldi bana. Gino çakmağını çaktı, bir an içip ortamda açıklanamaz ve bir alevin ağırlığı kadar kavranamaz bir değişiklik sezdim.” Simon yıllar sonra tekrar eve döndüğünde babasının ölümünden bir yıl sonra annesi de ölüm döşeğindedir artık. Vakit azalırken yaşanan, yaşanmayan her şey birer birer kapıya dikiliyor, hesaplaşma başlıyor. Annesi kocasını aldatmış olmanın ağırlığını ölüm döşeğinde bir nebze olsun hafifletmek istediğinden Simon’a sorar: “Onun hemen ardından öleceğime göre ihtiyarı sevmiş olmalıyım. Öyle değil mi?” Simon buna yanıt vermek istemez ancak ölüm döşeğinde olan annesinin kendisinden cevap beklemesine kayıtsız kalamayarak başını sallar. Nitelikli bir metin, metni okuyan kişiye yarattığı boşluklarla içine girme imkânı sağlıyor. Nitelikli yazar ve nitelikli okurlar bu boşlukları iş birliği içinde dolduruyorlar. Yazarın kitaplarını özel kılan şey ise dili. Anlatıcı romanda müdahil olmuyor yalnızca olanları kamera gibi aktarıyor. Rothmann karakterlere çok şey söyletmiyor, yaşananları okuyucuların gözünde daha yakın bir yere getiriyor. Böylece yakın plandan her birinin hayatlarına bakabiliyoruz. Sıradan insanların, sıradan hayatlarından kesitler sunuyor. SÜT VE KÖMÜR Ralf Rothmann Yapı Kredi Yayınları, 2021 Çeviren: Serap Gülerçin Karluk 128 s.















