top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Varlık'tan destek çağrısı!

    Varlık'tan Çağrı "Memlekette tv kanalları, gazeteler sırayla, hızla tektipleşirken kitap yayıncılığı, edebiyat dergiciliği hala çeşitliliğini koruyor, ancak yükselen kağıt ve baskı maliyetleri yüzünden bazı dergilerin art arda kapandığını görüyor, üzülüyoruz. Hepimiz bir darboğazdayız. Kriz bir anda gündeme gelse de bir anda ortaya çıkmadı (.). Kuşkusuz tüm sektörler tehdit altında, ama yayıncılığın içinde bulunduğu zor durumu ayrıca önemsiyoruz, çünkü edebiyat, sanat farklı kimliklerin ifade alanı olduğu gibi, bir arada yaşama kültürünü de besler; iktidarın koyduğu sınırları ihlal ederek bizi ötekiyle buluşturur. Tektipleştirilmek istenen toplumlarda edebiyat, sanat düşmanlığının nedenlerinden biridir bu. Okurlarımızın zaten bildiği bir konuda sözü uzatmaya gerek yok, ancak bugünlerde yaşadığımız ekonomik krizin dergicilik alanındaki çeşitliliği de tehdit ettiğini ve bunun kültürel anlamdaki olumsuz sonucunu dile getirmeden edemedik," diye yazmışız Ekim 2018'de. 2022'de durum şüphesiz çok daha kötü. Ama biz hala sahadan çekilmedik, okurlarımızdan aldığımız destekle mücadeleye devam ediyoruz. Dergimizde şiir ‘:e öykülerin yanı sıra edebiyattan resme, sinemadan sanat tarihine, felsefeden güncel sanata, kısa filme pek çok alanda deneme ve söyleşilere yer veriyoruz, çünkü edebiyatı ülkemizin güncel sorunlarından bağımsız düşünmediğimiz gibi, diğer-sanatlardan da ayırmıyoruz. Varlık edebiyatı, sanatı insan oluş sürecinin yapıtaşı olarak gören herkesin buluştuğu bir dergi. Bugün desteğiniz her zamankinden daha önemli bizim için. Varlıka abone olduğunuzda sadece bir dergi edinmiş olmazsınız, geçmişten günümüze Türkiye'de edebiyatın, kültür-sanatın da yakın bir izleyicisi olursunuz. Abonelerimize yeni sayılarımızı kargoyla gönderiyor, ayrıca 1933'ten günümüze tüm dijital arşivimize girişim imkanı sunuyoruz. Dergimize abone olmak için varlikonline.com adresini ziyaret edebilirsiniz. Varlık hepimizin belleği. Varlık edebiyatın, sanatın dönüştürücü gücüne inananların dergisi. VARLIK

  • Öykü: Buzkola Yenge

    Yenge ile kan bağın yoktur ama hürmet gerektiren bir ilişkiyi getirir beraberinde. El kızıdır ama gün geldiğinde icabında kardeş icabında anne oluverir. Nazlı Doğan Özsöz Dantela perdenin arasından sızan ışık Buzkola Yengenin odasının tamamını aydınlatmaya hiçbir zaman yetmiyordu. Işık huzmesinin aydınlattığı tozlu, oymalı, koyu kahverengi berjer eskiyi anımsatan kederli bir hava doğuruyor, ev sahibesinin neşeli karakterine tezat bir kasvet bulutu ortaya çıkartıyordu. Her yerden el emeği göz nuru danteller sarkıyor, kimsenin oturmadığı üçlü koltuğun üzerinde tamamlanması aylar süren bir örtü öylece sallanıyordu. O, genellikle sokağa bakan camın hemen yanındaki berjerde oturur, bazen heyecanlanıp ayağa kalkar memelerini pervaza dayar, okula gidip gelen çocukları izlerdi. Mahallenin neredeyse tüm çocuklarının gittiği okulun hemen yanındaki binada, yokuşun başında, birinci katta otururdu. Kocası da bu mahallede büyümüş ve tüm mahalle çocuklarının gittiği bu okula gitmişti. Henüz on dokuz yaşında gencecik bir kadınken buraya gelin gelmişti. Gelirken yanında sandık sandık tığ işi örtüler de getirmişti. Arada bir görüştüğü komşularına örümcek ağı modelinde ne kadar iyi olduğunu gösterip övünmeye bayılır, on iki yaşından beri durmadan yaptığı ve çoktan ustalaştığı çarkıfelek, elti eltiye küstü, Ecevit burnu, Zeki Müren kirpiği, yandan Süleyman ya da çapkın bıyığı modellerini de ortalara sermelere doyamazdı. Her bir dantel ismine ayrı ayrı hikâyeler uydurur, herkesi de bu hikâyelere inandırırdı. Ona sorarsanız yandan Süleyman bir zennenin hikâyesiydi mesela. Anlattığına göre Süleyman, kendi halinde, on dört yaşında gencecik bir oğlanmış. Süleyman’ın babası Rasim, oğlunu olur olmaz zamanlarda yorgancı Ali’nin deposundan çıkar görünce işkillenmiş. Bir süredir bir ‘tuhaflık’ seziyormuş zaten oğlunda, böyle söylemiş karısına. Ertesi sabah Rasim oğlunu balığa götürme bahanesiyle yanına almış. Rakısını mangalını da atmış bagaja. Baba oğul ilk tuttukları balığı pişirip yemişler bir güzel. Rüstem de rakısının dibini görünce “Haydi” demiş, “Vakit geldi.” Süleyman anlamaz gözlerle bakmış babasına. “Boğacaksın kendini başka yolu yok, yoksa madara olacağım ahaliye, ben de köye dönünce bataklık çekti diyeceğim, kurtaramadım.” Süleyman çaresiz girmiş göle, titreyen incecik vücudu, düşük omuzları, cılız kolları babasının vicdanına seslenememiş. Suyun dibinden bir balık gibi yüzmüş yüzmüş de gölün diğer ucundan çıkıvermiş. Rüstem sıcak öğle güneşi altında sızıp kaldığından görmemiş oğlunun gölden çıktığını. Yol kenarından günlerce yürümüş, bir şehre varmış, orada da bir şekilde hayatta kalmayı başarmış, çok zaman geçmeden de zenne olmuş. İşte yandan Süleyman’ın adı buradan gelirmiş. Bir varmış bir yokmuş masalın yalanı mı olurmuş? Mahalledekilerin birçoğunun aksine Buzkola Yenge kocasına âşık olup evlenmişti. Fakat talih bu ya evlendiklerinin daha birinci ayı dolmadan kalp krizinden ölüvermişti Mahmut Bey. Çevresinin uzun süren ısrarlarına rağmen başkasıyla evlenmeyi kabul etmemiş, mevzu her açıldığında “Öbür tarafa gidince bu memeleri başkası da öptü ama idare ediver artık, az kullanıldı merak etme mi diyeceğim adama?” der, savuştururdu soranları. Anne olamadığından mıdır, doğuştan anaç oluşundan mıdır bilinmez mahallenin çocukları pek bir severdi onu. Çocuklar “Yeter kafamız şişti” serzenişleriyle bir kapı önünden kovulduğunda, soluğu onun sokağı gören penceresinin altında alırdı. O da pencereden sarkıttığı minik hasır sepetiyle, kendisine zorla yenge dedirttiği çocuklara boğazları şişmesin diye ılık su ya da vitamin niyetine meyve gönderirdi. Çok değil en fazla birkaç gün önce, muhtemelen Feridun, o meyveleri yukarı taşımasına yardım etmiş ya da büyük olasılıkla Mehmet iki dilim çikolatalı kek karşılığında elektrik faturasını yatırmıştı. Özellikle Mehmet ve Feridun’u kendi oğlu gibi severdi. İlkokula başladıkları günden beri çok emek etmişti onlara. Bu bir başına kalan kadıncağız yalnızlığını gidermek için çocukları toplamıştı etrafına. İnsanların en saf, en tatlı en önyargısız olanlarını. Hayatta hiç kimsenin yengesi olamadığı için de çocukların ona yenge demesini isterdi. Çünkü yenge ile kan bağın yoktur ama hürmet gerektiren bir ilişkiyi getirir beraberinde. El kızıdır ama gün geldiğinde icabında kardeş icabında anne oluverir. Havalar ısırmaya başladı mı sabahları sepetine kendi pişirdiği sıcacık ekmeklere helva koyup sallandırır, bu gürbüz çocuklar da bayıla bayıla yerlerdi. Ağaçlar biraz yeşillenip de çiçek açmaya başladı mı, çocukların onu adıyla çağırdığı dondurmadan bozma Buzkolayı yapmasını dört gözle beklerlerdi. Yengenin adı da oradan geliyordu, emaye kaplara kola koyar, içine de çatal dikip buzluğa atardı, sabahları dondurma niyetine verirdi çocuklara. Her sabah koca memeleri pervazda, yarı beline kadar sarkar, sıkılmadan aynı cümleyi söylerdi: “Çatallarımı geri getirmeyi unutmayın ha, takımın şeysi o.” Feridun ve Mehmet elleri kolları yapış yapış olana kadar derse geç kalma pahasına bitirirlerdi ellerindekileri. Her seferinde de öğretmenlerinden azar işitirlerdi. Bir cuma günü okul çıkışındaki törende bir sebepten topluca fırça yemişlerdi müdürden. Adamın bağırtıları yengenin evine kadar ulaştığı için hemen birer moral Buzkolası hazırlamış beklemeye başlamıştı sokağından geçmelerini. “Üzülmeyin yavrularım o kendi büzüşmüş zeytinlerine baksın” Feridun ve Mehmet henüz üçüncü sınıfa gidiyorlardı o zaman, bu lafı duyunca kıkırdamış ama Buzkola Yenge’nin ne demek istediğini aslında pek de anlamamışlardı. Tesadüf bu ya o hafta sonu için öğretmenleri bir ödev vermişti sınıfa. Çocuklar saçmalamaktan endişelenmeden herhangi bir şey yapacaklardı ve bunu bir hikâye gibi yazacaklardı defterlerine. Mehmet bu ödevin sınırlarını kafasında pek çizememiş olacak, sabahın kör saatinde okulun duvarına kocaman harflerle “SAÇMALAMAK CANDIR GERİSİ PATLICANDIR” yazmıştı. Bunu gören diğer çocuklar da ödevlerini böyle yapmaya karar vermiş ve tüm duvar boyunca yazılar yazmaya başlamışlardı. Aslında Feridun cümlesini yazana kadar her şey affedilebilir boyuttaydı. Kimisi annesinden şikâyet etmiş kimisi bir oğlana aşkını itiraf etmişken Feridun “Müdürün zeytinleri büzüşük” yazmıştı. Sınıfında Z ve K harflerini ters yazan bir tek kendisi olunca da hemen yakayı ele vermişti şapşal oğlan. Pazartesi olunca sabah erkenden müdür onu kapıda beklemiş, Buzkolasını bitiremeden odasına götürüp eşek sudan gelinceye kadar dövmüştü Feridun’u. Dayak yediği yetmezmiş gibi bir de o odada yengenin çatalını düşürmüştü. Akşama kadar yediği dayağın acısı daha geçmemişken, deli muamelesi göreceğini bile bile, müdürün odasına girdiğinde çatalı bulup ona getirmesi için hademeye yalvarmıştı. Müdürün gözdesi, baş yalaka hademe, müdürden yüz bulmuş olacak “Yediğin dayak yetmedi galiba, dolanma buralarda” diye kışkışlamıştı yüzü gözü morluk içindeki çocuğu. Kapısının önünden geçerken bile bacakları titriyordu Feridun’un, lacivert üstüne koyu yeşil çizgili, iğrenç kokan halıyı bir daha öylesine yakından görmek istemezken nasıl girip sorabilirdi ki takımın şeysini? Hem ne diyecekti? “Siz beni evirip çevirirken çatalımı düşürdüm galiba, bir girip bakabilir miyim?” mi? Eşyaları konusundaki hassasiyetini tüm mahalle bilirdi Buzkola yengenin. Komşuya bir tabak yemek yolladığında dayanamaz geri almaya kendisi giderdi. Artık herkes alışmıştı onun bu hallerine. Ne yapsındı, özene bezene emek emek kurduğu çeyizini sağa sola dağıtıp hiç mi etseydi? Feridun ise hem yediği dayağın hem de kaybettiği çatalın utancıyla bir daha o sokaktan geçmedi. Kendisi geçmediği gibi Mehmet’i de geçmemesi için tembihledi. Halbuki bilselerdi ki yenge durumu öğrenince “Boş ver çatalı filan senin bir yerine bir şey oldu mu?” diye soracaktı. Belki çeyizini koruyamadığı için içten içe üzülecekti ama bunu hiç belli etmeyecek, bir de kendisi üzmeyecekti bu yaralı çocuğu. Çok değil birkaç gün sonra haberi geldi Buzkola yengenin. Sepeti günlerce boş sallanıp durmuş havada, Feridun’la Mehmet uğramayınca da bir Allah’ın kulunun aklına hatırını sormak gelmemiş. Günlerce pencereye çıkmadığını da fark eden olmayınca, evinden dayanılmaz kokular yükselmeye başlamış. Ancak o zaman komşuları merak etmiş, kapıyı açtırıp içeri girmişler. Buzkola Yenge berjerine yığılıp kalmış, bedeni bunca şişmiş olmasaydı belki de huzurla öldüğü bile söylenebilirmiş. Bir varmış bir yokmuş insanın yapayalnızı mı olurmuş?

  • Kara, fantastik ve çok ciddi bir mizah

    Yasemin Koç, Serdar Uslu'nun kara mizahın büyülü gerçeklikle buluştuğu romanı Yermük ve Trafalgar Baldır Bacak İşleri üzerine yazdı: "Serdar Uslu, Timaş Yayınları’ndan çıkan ve bir ilk roman için oldukça iddialı ve şaşırtıcı olan kitabı, Yermük ve Trafalgar Baldır Bacak İşleri’nde fantastik edebiyatın tonlarını mizahla birleştirirken bir yandan da okuru felsefenin ara yollarında dolaştırıyor." Yasemin Koç İspanya’nın güney ucundaki Trafalgar’dan Suriye sınırlarındaki Yermük’e uzanan bir plan, üstelik bu planın içinde, mola vermek için İstanbul’un göbeğini seçmiş bir hikâye… Tapu Kadastro’nun aklıselim memuru Ali Ulvi ile Merzifon’daki kardeşine gitmekten başka gayesi olmayan ev sahibesi Hidayet Hanım’ın evinde bir Nazif Efendi, bir Otto Dietrich, bir Bruno Landsberger, bir Püpüş ve Adolf Hitler nasıl ve neden buluşur? Birbiriyle bu kadar ilgisiz bunca insan ortak bir hedef için çalışmaya başlarsa ne olur? Serdar Uslu, Timaş Yayınları’ndan çıkan ve bir ilk roman için oldukça iddialı ve şaşırtıcı olan kitabı, Yermük ve Trafalgar Baldır Bacak İşleri’nde fantastik edebiyatın tonlarını mizahla birleştirirken bir yandan da okuru felsefenin ara yollarında dolaştırıyor. İnsanlık İkinci Dünya Savaşı’nın ve Nazi çılgınlığının yıkıcı etkisini yeni yeni atlatırken, kötülüğün elle tutulur hale geldiği günlerin sarsıntısı henüz geçmemişken, İstanbul’un ara sokaklarında ansızın ortaya çıkan Adolf Hitler ve destekçilerinin varlığına kimse inanmak istemez. Büyük bir beladan yeni kurtulmuş insanların tekrar bir kaosa sürüklenmeye hiç niyetleri olmayınca kadastro memuru Ali Ulvi’nin masum çırpınışları karşılıksız kalır. Başına gelenlere, evinin bodrum katında olup biten “çok acayip şeyler”e ne yakın çevresi ne de resmi makamlar inanmayınca Ali Ulvi’nin sıkışmışlık ve çaresizlik hissi katlanarak büyüdükçe durum trajikomik bir hal alır. Kötülük sokaklarda kol gezmektedir, üstelik İnönü dönemi İstanbul’undan yola çıkarak dünyanın iki farklı ucuna doğru yayılmak üzeredir. Sıradan ve küçük hayatının içinde, kendi halinde yaşayıp gitmekte olan bir memura, bir sabah ansızın verilen tuhaf bir zarf adeta bomba etkisi yaratır. Ne dediği doğru dürüst anlaşılmayan bir kuryeden, içinde ne olduğu belli olmayan bir garabet gibi gelip havada asılı kalan bu zarf, işleri çığırından çıkarınca geri dönmek imkânsız olacaktır. Serdar Uslu, yarattığı bu karanlık ama komik, trajik ve ironik ortamla yer yer Oğuz Atay metinlerini de andıran atmosferini kuruyor fakat Atay’a kıyasla mizahın altını daha belirgin şekilde çiziyor. Gerçekle düşün, mizahla trajedinin, sıradanla fantastiğin bir aradalığından beslenen ve aynı noktadan güçlenen romanda, kahramanların kendisi bile yaşadıkları her andan şüphe ederler. Çevrelerinde olan biten onca şey hem bu şüpheye kapılıp gitmelerini engelleyecek kadar ciddi hem de insana “Deliriyor muyum?” dedirtecek kadar absürt görünür. Öte yandan Ali Ulvi’nin Resmi Gazete’yi andıran diliyle, bol sabıkalı Nazif Efendi’nin ve kenar mahalleli Hidayet Hanım’ın fazlasıyla(!) doğallık içeren dili aynı hikâyenin içinde buluşarak zıtlığı ve zıtlıktan doğan komiği arttırır. Yazarın, kurduğu bu kara mizah evrenini dilin imkânlarıyla desteklemesi, hem ses hem anlam yapısıyla gülüncü ve absürtü pekiştiren sözcükler seçmesi kitabı daha da eğlenceli ve akıcı hale getiriyor. Yermük ve Trafalgar Baldır Bacak İşleri, okurunu rutinden kurtarmak için elinden geleni yapan bir kurmaca. YERMÜK VE TRAFALGAR BALDIR BACAK İŞLERİ Serdar Uslu Timaş Yayınları, 2022 104 s.

  • Homo sapiens'in evrimleşme sürecine çok boyutlu bir bakış

    Popülasyon genetiği alanına büyük katkılar sağlamış ödüllü biliminsanı Luigi Luca Cavalli Sforza, Kültürün Evrimi'nde genetik biliminden biyolojiye, kültürel antropolojiden dilbilime uzanarak disiplinlerarası bir yaklaşımla insanlık tarihinin yüz bin yıllık serüvenini yeniden okuyor. Evrim kuramının anahtar kavramlarından hareketle, "yaklaşık yüz bin yıl önce, bugün yaşayan herkesin atası olan bir avuç insanın gündelik iletişim kurma becerisi geliştirmiş olması sayesinde" filizlenerek insanlığa eşlik etmiş kültürel gelişim süreçlerini mercek altına alan ve biyolojik evrim ile kültürel evrim arasındaki dinamiklerin örtüştükleri ve ayrıştıkları yanların izini süren Kültürün Evrimi, Homo sapiens'in evrimleşme sürecine çok boyutlu bir bakış sunarken nereden geldiğimizi, bugün nerede durduğumuzu, bundan sonra nereye gidebileceğimizi düşünmeye de teşvik ediyor. Luigi Luca Cavalli Sforza, 1922'de Cenova'da doğdu. 1944'te Pavia Üniversitesi Tıp Bölümü'nü bitirdikten sonra Cambridge Üniversitesi'nde bakterilerin genetiği üzerine araştırmalar yaptı. 1950'de İtalya'ya döndü, Milano Seroterapi Enstitüsü'nde mikrobiyoloji biriminde araştırma direktörü olarak görev yaptı. 1951'de Parma Üniversitesi'nde insan popülasyonlarının genetiği üzerine araştırmalar yaptı. 1960'ta Pavia Üniversitesi'nden genetik alanında profesörlük unvanı aldı. 1962'den 1970'e kadar Parma ve Pavia üniversitelerinde ders verdi. 1970'te geçtiği Stanford Üniversitesi'nden 1992'de emekli oldu. 1994'te CNR (Consiglio Nazionale delle Ricerche; Ulusal Araştırma Konseyi) laboratuvarında moleküler genetik üzerine araştırmalar yaptı. Accademia Nazionale dei Lincei (Lincei Ulusal Akademisi) ve Royal Society kuruluşlarında üyelik yaptı. Çalışmalarıyla araştırma alanına yaptığı katkılardan dolayı CNR Altın Madalyası ve Balzan Ödülü'nün (1999) yanı sıra pek çok ödüle layık görüldü. 2018'de Belluno'da öldü. Literatüre katkıları arasında Genetics, evolution, and man (Genetik, Evrim ve İnsan, 1976, W.F. Bodmer'le birlikte), The history and geography of human genes (İnsan Genlerinin Tarihi ve Coğrafyası, 1994, P. Menozzi ve A. Piazza'yla birlikte), Consanguinity, inbreeding and genetic drift in Italy (İtalya'da Akrabalık, Soy İçi Üreme ve Genetik Sürüklenme, 2004), Il caso e la necessità: ragioni e limiti della diversità genetica (Rastlantı ve Gereklilik: Genetik Çeşitliliğin Nedenleri ve Sınırlılıkları, 2009) gibi çalışmaları bulunmaktadır. KÜLTÜRÜN EVRİMİ Luigi Luca Cavalli Sforza Tellekt Yayınları, 2021 Çeviri: Tolga Esmer Tür: Antropoloji / Evrim 232 s.

  • Yeryüzü herkes için

    Ödüllü yazar Luis Amavisca ile yetmişten fazla çocuk kitabında çizgisi bulunan dünyaca ünlü çizer Guridi’nin imzasını taşıyan yepyeni bir hikâye Su Yok Ekmek Yok, sınırları aşan bir dayanışma öyküsü! “Burada yeterince suyumuz yok. Bize biraz su verir misiniz lütfen?” “Üzgünüm, su bizim.” Dikenli tellerle ayrılmış bir bölge. Tellerin ardında yaşayan iki grup insan. Bir grubun suyu, diğerinin ekmeği bol… Fakat kaynaklarını birbirleriyle paylaşmakta pek de hevesli değiller koca koca yetişkinler. Peki, bu bölgeye her iki kaynağa da sahip olmayan başka bir grup gelirse ne olur? Guridi, Tasarım çalışmalarına 1995 yılında, İspanya’nın Sevilla şehrinde başladı. Yetmişten fazla kitabı bulunan sanatçı, hem ülkesinde hem de yurtdışında çocuk edebiyatında oldukça geniş bir okur kitlesine sahip. Kitapları Amerika, Fransa, İtalya ve Almanya’da yayımlandı. Luis Amavisca, Eşitlik, dayanışma, çevre bilinci ve şiddetsizlik konularında çocuklar için hikâyeler üreten ünlü İspanyol yazar ve sanatçı. Bam Bam! Ay’a Bir Şey Oluyor adlı kitabıyla International Latino Book Awards En İlham Verici Çocuk Kitabı dalında ikincilik ödülü kazandı. SU YOK EKMEK YOK Guridi - Luis Amavisca Küsurat Çocuk Yayınları, 2021 Çeviri: Elif Nihan Akbaş 40 s.

  • Öykü: Sümbül

    Peruktu o kafandaki, sen bildim bileli benim gibi esmerdin. Takmadan önce kucağına alıp uzun uzun tarardın o peruğu. Etem Utku Oylum Birden banyoya daldı. Çekil kız önümden, diyerek çıplak belimden itti, yana savurdu beni. Lavaboya doğru eğildi; musluğu sonuna kadar çevirdi. Yaşlı suratına avuç avuç su çarpmaya başladı. Üşüyerek arkasında beklemeye koyuldum. Yüzünü yıkamayı bitirdi. Suyu kapatmadı. Kafasını iyice lavaboya gömüp tüm gücüyle sümkürdü. Doğruldu. Elinin kenarıyla burnunu sildi. Bana döndü. Oradaki varlığımı yeni fark etmiş gibi yüzünü buruşturarak konuştu. -Sabahın köründe sinsi sinsi sızıyorsun banyoya. Aklınca biz uyanmadan yıkanıp kaçacak evden. Salağız ya, fark etmeyeceğiz! Cevap vermedim. Burun deliklerini büyüterek aynaya döndü. İyice temizlediğinden emin oldu. Hızını alamamış olacak ki tekrar bana döndü. -Şu hale bak! Ar, namus, utanma yok ki bunda. Yanımda anadan üryan dolanıyor. Vücudu da bir boka benzese bari. Sıska şey! -Ben duşa girecektim de o yüzden soyunmuştum, diyecek oldum ama lafı ağzıma tıkadı. -Her sabah yıkanıp da bir halta yarıyorsun sanki. Şu memelere bak. Erkekten farkın yok. Kızım sen asıl senin yaşındayken bendeki vücudu görecektin. Laf atmaktan sokakta yürütmezdi herifçioğulları. Tahta gibi halinle soyunup, aklınca bana mı nispet yapacaksın? Açık musluğun önünde laf yetiştirdiği için üzeri hep su oldu. Musluğu kapadı. Islanan bluzunu homurdanarak çıkardı; yere attı. Beyaz sütyeni ve altından hiç çıkarmadığı basma eteği ile kaldı. Sütyeni ile eteği arasından sarkan etlerine gözüm kaydı. İki elimin ayasını ağrıyan belime koyup öne doğru esnettim. Belimin kütlemesiyle istemsizce, Off!, diye inledim. -Bak şunun hallerini görüyor musun Nejla?, diye içeriye bağırdı. Yatacak yer verdiğimize şükretmez de gelip arkamda oflayıp puflar. Aklınca yerde yattığından şikâyet edecek. Beli ondan ağrıyormuş gibi hareketler… Sanki köyde anası, babası bulutlara sarıp da yatırıyordu bunu. Nejla’dan ses gelmeyince lafa kendisi devam etti. -Bunun belinin yerde yatmaktan ağrımadığı belli kızım. Kim bilir dışarıda kimlere kırdırıyor belini. Okula gidiyorum, diye çıkıp duruyor evden ama bana sökmez bu mavralar. Ne bok olduğunu daha ilk gördüğümde, gözünden anladım ben bunun. Elini yüzünü az önce askıya astığım banyo havlum ile kuruladı. Yanımdan burnunu çekerek geçti. Banyodan çıkacakken elini kapının pervazına dayayıp durdu. -Yıkandıktan sonra gel de saçını tarayayım. Cevabı beklemeden çıktı. Ne zaman gidip yatağına oturup beni beklese, sırtımı yatağa verip yere diz çökeceğimi, saçımı taramasına izin vereceğimi bilir. Duş perdesini çekip suyu açtığımda içeriden hâlâ: “Kız Nejla kime diyorum ben? Neredesin kör olası?” diye bağırışları duyuluyordu. Nejla onu duymuyor. Çoğu gece uykusundan sıçrayarak, ter içinde uyandığında avizeden süzülen cılız ışığın aydınlattığı girişe gözlerini diker; “Neden ceketini giydin Nejla? Bir yere mi gidiyorsun?” diye sorar ama annesiyle kız kardeşine bakmak için gece gündüz çalışıp da kendisine yeni bir ceket bile alamadan, akciğer kanserinden öldüğünü bilmez. Duştan çıkıp askıdaki yarısı ıslanmış havlu ile kurulandım. Saçımı nemli bıraktım. Tam kurutursam önüne çöküp yalvarsam da taramaz. İçeri geçtim. Yere yayılmış elbiselerimden birini hızlıca geçirdim üstüme. Ben işteyken denemiş, üstüne olmayınca sinirlenip etrafa fırlatmış yine. Gardıroba bir asma kilit alayım diye yazdım aklıma. Bodrum kat, tek göz odamızı toplamaya koyuldum. Oturduğu yerden Nejla ile tartıştığı için bana bulaşmıyor. Yere serili yatağımı hızlıca topladım. Nejla orada yatsın diye ortalığı birbirine kattığı divanın üstündeki çarşafı, yastığı kaldırdım. -Haydi, dedim, çabuk tara da okula geç kalmayayım. -Sanki gidip de dünyayı kurtaracak haspam!, diye payladı. Ardından hızlıca tarağını kapıp yatağa bağdaş kurdu. Gittim önüne çöktüm. Saçlarımı taramaya başladı. Bir yandan konuştu, ben kafamda cevapladım. -Sen asıl benim gençliğimdeki saçlarımı görecektin. Sapsarıydı, sırma gibi. Ta belime kadar uzanırdı. Sokağa indim miydi, ossaat karılar bile camlara çıkardı hayranlıklarından. Peruktu o kafandaki, sen bildim bileli benim gibi esmerdin. Takmadan önce kucağına alıp uzun uzun tarardın o peruğu. Saçımı çekiştire çekiştire taramaya devam etti. -Âşığım da çoktu tabii. Ama ben öyle kolay lokma değildim. Gönlümü sadece bir yiğit çaldı da… o da sonradan unuttu gitti beni. Ah o kör olası yiğidin peşine düşüp de az yol tepmedik. Hangi deliğe girdiyse kaybettirmiş izini. Tarak düğümlere denk geldikçe çıt çıt ses çıkıyor. Hiç oralı değil; eli kendiliğinden tarıyor. -Siz gönül eğlemekten de anlamazsınız ki. Kız kurusu gibi anca iki karış suratla dolanın ortalıkta, dedi, Nejla da duysun diye sesini yükselterek. Ah… Genç kızken en şatafatlı mekânlarda fink atardım da benden havalısı olmazdı etrafımda. Sen ömründe hiçbir mekâna kendini eğlendirmeye gitmedin ki köylü güzelim. Saate baktım; gece yarısına iki saat kalmış. Son dolmuşu kaçırsam işe yetişemem. Bu sabahlık bu kadar yeter, dedim. Kalktım önünden. Bozuldu. Suratını astı. Kalktı, sehpanın üzerindeki paketten bir dal sigara çıkarıp yaktı. -Hiç öyle bakma Nejla, dedi mutfak tezgahına. Benim ciğerlerim sağlam. Kuru kuru öksürdü hemen sonra. -Ben okula gidiyorum, dedim. Yanağından öptüm. Sinirlendi. -Kaç kere dedim öpme beni durduk yere diye aşüfte! Siktir git nereye gidiyorsan. Zaten okula diye kim bilir ne deliklere girip çıkıyorsun. Evden çıktım. Caddeye koştum. Dolmuşa son anda yetiştim. İş yerine kadar ayakta gittim. Kapıda beni görünce fedai Orhan’ın yüzü gevşedi. -Hoş geldin rüyalarımın mis kokulu sümbülü, dedi. -Zaten anca rüyanda görürsün Sümbül’ü yavşak!, diye çıkıştım. Bıyıklarını burarak sırıttı. Çantamdan topukluları çıkardım. -Az dur bakalım şöyle, dedim, omzunu çekiştirerek. Koluna tutunup topukluları giydim. Boynumdan öpmeye kalktı. Ayakkabının tekini suratına geçirdim. Yine sırıttı. Tünel şeklindeki girişten mekâna indim. Kulise girdim. Hemen makyaja başladım. Boyadığım yüzün gün geçtikçe ablama benzediğini düşündüm. İçeride müzik başladı.

  • Kıyamet

    Yavuz Arkın, Jon Krakauer'nin Yabana Doğru isimli romanından uyarlanan, orijinal adıyla Into The Wild filmi üzerine yazdı: "Film, mevsim geçişleri gibi insanın hayatı boyunca yaşadığı döngüyü; deneyimlerle, değişim ve dönüşümle bizlere gösteriyor." Sanayi devrimiyle doğaya karşı başlattığımız savaş, dijital devrim ile devam etti. Sanayi devrimi dışımızdaki doğayı yok etti, dijital devrim ise içimizdekini. Into the Wild filmi ise tam tersi bir savaşımın içinde, başrol oyuncusu Chris (Namı diğer Alex Superberduş) karşısına bu iki devrimi alıyor. “Dehşetin bir yüzü var. Onunla dost olmalısın. Ahlaki şiddet ve dehşet senin dostundur. Eğer değillerse korkulması gereken düşmanlardır. Gerçek düşmanlardır.” 1979 yapımı Kıyamet [Apocalypse Now] filminde geçen bu replik kıyamet gününü bekleyenlerin hüsrana uğrayacaklarını gösteren bir belge gibi; kıyamet artık yaşamlarımız için tekrarlanan bir süreç; belirtilerinden biri de ahlaki şiddet. Ahlaki şiddet bana göre hayatımızın her alanına sızmış durumda ve bundan kurtuluşumuz yok gibi; kurtulmayı istediğimizi de sanmıyorum. Bu durum bizi ve çevremizi sadece davranışsal olarak değil ekolojik olarak da etkiliyor. “Mutluluk uçsuz bucaksız ormanlardadır, Bomboş sahillerdeki coşkudadır. İnsan elinin değmediği bir yerdedir, Denizin diplerinde ve gürlemesindedir. İnsanları severim ama doğayı daha çok severim…” Lord Byron Orijinal adı Into The Wild olan, Türkçeye Özgürlük Yolu olarak çevrilen filmin başında geçen bu şiir, şiddetin belki de çözümlerinden birini sunuyor; filmin ismi de zihnimize doğaya kaçıştan ziyade, doğaya kavuşma anlamını kodluyor. Filmin sosyolojik, psikolojik hatta feminist bir eleştirisini de yapabiliriz ama benim bu yazıda üstünde durmak istediğim, ekolojik bir yaklaşım. Film, doğanın ve insanın geçirdiği yaşamsal süreçleri bir döngü etrafında işliyor. Mevsim geçişleri gibi insanın hayatı boyunca yaşadığı döngüyü; deneyimlerle, değişim ve dönüşümle bizlere gösteriyor. Fakat doğanın bizden ayrı bir olgu olduğu ve onunla yabancılaştığımız noktasından hareket etmiyor, onun bir parçası olduğumuza vurgu yapıyor. Burada bahsedilen doğa, her ne kadar dışımızdaki dünya gibi gözükse de içimizde var ettiğimiz doğamız da yabancılaşma haline ters oranda katkıda bulunuyor. İkisinin sentezi; hayalimizdeki doğayla birlikte olmak ütopyasına bizi biraz daha yaklaştırıyor. Film beş bölüme ayrılmış; 1- Kendi doğumum 2- Ergenlik 3- Erkeklik 4- Aile çağı 5- Bilgelik edinmek Kendi Doğumum Ana karakterimiz Christopher McCandless üniversiteden mezun olduktan sonra kendisine Alexander Supertramp (Süperberduş) ismini veriyor. Üniversite sonrası, ailesinin ondan kariyer beklentisi yüksek olsa da, filmde duyduğumuz kız kardeşinin (animası) dış sesi, Chris’in planlarının farklı olduğunu söylüyor. Alex’in doğumundan önce Chris bir ölüm yaşamak zorunda, doğanın kendisini tekrar var etmek için yaptığı gibi. Bu nedenle ilk adım olarak tüm kimlik kartlarını ve kredi kartlarını kesip atıyor. Hatta tüm parasından da vazgeçiyor, büyük bir kısmını da yakıyor. Toplumun, ailesinin, eğitim sisteminin ve düzenin ona dayatmış olduğu rollerden de bir ayrılış bu; artık ne örnek bir öğrenci ne de örnek bir aile bireyi olma çabası var. Filmin ilerleyen bölümlerinde ifade ettiği gibi: "Bence kariyer denen şey bir 20. yüzyıl icadıdır ve ben bir kariyer istemiyorum." Filmin başındaki kep atma sahnesi zamanı adeta durduruyor; kısacık bir zaman diliminde Chris’in uyanış üzerine sözlerini duyuyoruz. Medeniyet diye ifade edilen doğadışı bir yaşam koşulu olarak kabul edilen; oku, okulu bitir, işe gir, para kazan, evlen, çocuk sahibi ol, daha fazla para kazan, bir çocuk sahibi daha ol, çok daha fazla para kazan ve öl döngüsünden bir çıkış aslında söyledikleri: “Medeniyet tarafından daha fazla zehirlenmemek uğruna kaçtı ve yabanda kaybolmak için ıssız doğada tek başına dolandı.” (Alexander Süperberduş) Böylece Chris’in toplumun sunduğu döngüden ziyade doğanın sunduğu döngüye girme isteği daha ağır basıyor. Doğadan bu denli kopmuş olması rahatsız ediyor onu, onunla tekrar birleşip bütünleşmek tek arzusu. Ergenlik Alex (Chris öldükten sonra) yeni doğan bir kuş yavrusu gibi hemen uçamıyor, arzu ettiği doğaya kavuşması için acemiliği üzerinden atmalı. Doğada tek başına kalmak kolay değil, belli zorlukları aşması gerekiyor. Alex de ergenliğini atlatıp doğal hayata karışmak için mücadele veriyor. Karşısına çıkan insanlar bu aşamalarda ona destek oluyor, karşılıklı bir destek elbette. Kendisini ifade etmesi ve gelişmesi için bir ön şart belki de; “Paraya ihtiyacım yok, insanı ihtiyatlı olmaya zorluyor.” “Bana aşk, para, inanç, şöhret, adalet yerine gerçeği verin.” “Denizin tek hüneri şiddetli darbelerdir ve ara sıra da olsa, kendini daha güçlü hissetme şansı.” Toplumun kendisine sunduğu yalancı bir ütopya hayali yok Alex’in, bu yüzden maddiyattan kaçınıyor. Güvende olmak ona göre anahtar sözcük; para, inanç, şöhret de maddiyatı büyüten yollar. Doğada bulunmayan kavramlar bunlar, orada tek bir şey var; o da saf gerçek, bu da Alex’in ulaşmak istediği arzusu. Erkeklik Maddiyatla beraber medeniyetten ne kadar kaçarsa kaçsın, hayatta kalma çabası filmin en güçlü ironisi. Eril bir film ile karşı karşıyayız, baba-oğul ilişkisi yer yer üzerinde durulan konulardan biri. Bölümün bir tanesine de “erkeklik” denmesi bu yüzden olsa gerek. Doğanın ana olduğunu düşünürsek, filmde babalık tarafına tanıklık ediyoruz. Baba kavramı otoriteyi de akla getiriyor; doğa ana doğurgandır, doğa baba kural koyucudur; uymazsanız başınıza geleceklere hazırlıklı olmalısınız. Güçlü olmak her zaman yeterli değildir; “Hayatta güçlü olmanız çok gerekli değil fakat kendini güçlü hissetmenin önemli olduğunu, en azından bir kere bile olsa kendini tartmanın, bir kere bile olsa kendini, insanın en antik koşulları içerisinde bulmanın ellerinizden ve kafanızdan başka size yardım edecek bir şey olmadan kör ve sağır taşla tek başına yüzleşmenin gerektiğini biliyorum.” Aile Çağı Alex’e yol gösteren sadece insanlar değil elbette, kitaplar da onun yanında. Walden ile başlayan dönüşüm Tolstoy’un Aile Mutluluğu ile sonuna gelmiş gibi; “Başımdan çok şey geçti ve şimdi mutluluk için gereken şeyi bulduğumu düşünüyorum. Taşrada iyilik yapılması kolay olan ve kendilerine iyilik yapılmasına alışkın olmayan insanlara faydalı olma ihtimaliyle, sessiz, gözlerden uzak bir yaşam. Ve birilerine fayda sağlayacağı umulan bir iş. Sonra dinlence, doğa, kitaplar, müzik ve komşu sevgisi. İşte benim mutluluk tanımım budur. Ve tüm bunların üstüne eş olarak sen ve belki de çocuklar. Bir erkek hayatta daha başka ne ister ki?” Önceki söylemi,“Yaşama sevincinin insan ilişkilerinden kaynaklandığını düşünüyorsan yanılıyorsun,” olsa da Alex’in artık atacağı son bir adım kalmıştır; bilgelik. Bilgelik Edinmek “İnsan ruhunun özü yeni deneyimlerden oluşur,” cümlesiyle hayalindeki bölgeye ulaşmak için elinden gelen her şeyi yapıyor Alex, her deneyim onun olgunlaşmasına katkı sağlıyor. Maddi ne varsa karşı bir duruş sergilese de yeri geldiğinde kendi amaçları için kullanmaktan çekinmiyor. Bilgelik; hayatta karşımıza çıkan kişileri, olayları ve olguları deneyimleyip kendimize göre içselleştirmektir. Aşkın olma hali ile sıkı sıkıya bağlı bir durum bu; kendini gerçekleştirmesi, içsel doğasını tanıyan insanın dışındaki doğadan yabancılaşmadan var etmesi, onun parçası olduğunu hatırlaması belki de Alex’in olma yolundaki son nokta diyebiliriz. “Yüzümde bir gülümsemeyle kollarınıza koşuyor olsaydım, o zaman siz de benim şu anda gördüklerimi görür müydünüz?” sözü bizlere bunun bir ifadesi olduğunu gösteriyor. Into the Wild, Jon Krakauer'ın 1996 yılında yayımlanan ve Christopher McCandless adındaki bir gencin maceraları hakkında, filmle aynı ada sahip kitabından uyarlanıyor. Türkçeye Özgürlük Yolu olarak çevrilen filmin ve uyarlandığı kitabın orijinal adı Vahşi Doğaya Doğru anlamına geliyor ve adını eserin başlarındaki "I now walk into the wild" (Şimdi vahşi doğaya doğru yürüyorum) cümlesinden alıyor. Yönetmenliğini ve yapımcılığını Sean Penn'in yaptığı filmin oyuncu kadrosunda Emile Hirsch, Vince Vaughn ve Catherine Keener yer alıyor. Film, En İyi Kurgu ve En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu (Hal Holbrook) dalında Oscar'a aday gösteriliyor. Into the Wild bir ekolojik kıyamet filmi. Ancak aksiyonu bol, insanların patır patır öldüğü bir film olarak düşünmeyin. En azından bu film için, kıyamet bir an değil, bir süreç ve biz de filmi izlerken sürece bir köşesinden dahil oluyoruz. Amerikan sinemasının doğaya bakışı, ağırlıklı olarak felaket filmleri ile kendini gösteriyor. Senaryolar da bilindik bir süreçte ilerliyor; dünya veya ülke büyük bir felakete adım adım yaklaşıyor ve zirve noktasında yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalıyoruz. Hepsinin sonucunda da deux ex machina devreye giriyor ve bir kahraman dünyamızı kurtarıyor. Avrupa sineması bunun tersine daha çok Marki de Sade geleneğinden gidiyor ve kurtuluştan daha çok acı çekmek filmin odağında kalıyor. Into the Wild bu açıdan Amerikan sineması geleneğinden ayrılıyor. Filmin yazının başında belirttiğim savaşın önemli bir figürü olduğunu düşünüyorum; farkında olmasak da savaş artık bireysel yürütülüyor. Savaşın en güçlü silahı, bu defa sanat! Film: INTO THE WILD Yönetmen: Sean Penn Yapım: 2007 Filmin uyarlandığı kitap: YABANA DOĞRU Jon Krakauer Siren Yayınları, 2015 Çeviri: Taylan Taftaf 248 s.

  • İnsan, canı ne denli yanıyorsa o kadar nefretle dolar.

    Darke, kayıpların ardından yakılan, sessiz ve bir o kadar derin yaralar açan müstehzi bir ağıt; zihinlere cevaplaması güç bazı soru tohumlarını ekiyor, yanıtların sırrına ermek için ise bir ömür yaşamış olmak gerekiyor... "Artık diğer insanların varlığına, onları kovmak için bile olsa tahammül edemiyorum." ... Kapı duvar. Mecazen değil, apaçık duvarlaştırılmış bir kapı önümüzdeki. Bir kapı-duvar, kapkara. Karalığın ardında karanlık, karanlığın içinde de kendi sürgününde olan biri var: James Darke. Dünyayla tüm bağlarını koparmayı arzu eden bu huysuz münzevi, yalnızca kitapları ve "yaşlılık defteri" diye adlandırdığı günlüğüyle vakit geçiren, başka hemen her şeyden nefret eden eski bir edebiyat öğretmeni. Hislerinin sebebi aşikâr: İnsan, canı ne denli yanıyorsa o kadar nefretle dolar. Darke, kayıpların ardından yakılan, sessiz ve bir o kadar derin yaralar açan müstehzi bir ağıt; zihinlere cevaplaması güç bazı soru tohumlarını ekiyor, yanıtların sırrına ermek için ise bir ömür yaşamış olmak gerekiyor... Man Booker başta olmak üzere prestijli edebiyat ödülü jürilerinin etkili ismi, akademisyen ve yayıncı Rick Gekoski'den, aile portrelerindeki yapmacık tebessümlerin ardında gizlenmiş çürük bağları geç de olsa koparan nüktedan bir anti-kahramanın, kızı ve torununa karşı gerçek duygular kuşanmasının serencamı. Rick Gekoski, Amerikalı yazar ve yayıncı. 1966'da İngiltere'ye yerleşti ve 1971-1987 yılları arasında Warwick Üniversitesi'nde İngiliz edebiyatı üzerine dersler verdi. Edebi çalışmaları ve romanları pek çok dile çevrilen yazar, aynı zamanda The Sixth Chamber Press ve The Bridgewater Press adlı yayınevlerinin de kurucusudur. 2005'te Man Booker ödüllerinin jüri ekibinde yer alan Gekoski, 2011'de de jüri başkanı olarak görev yapmış, 2010-2014 yılları arasında The Guardian'da "Finger on the Page" başlığıyla köşe yazıları yazmıştır. DARKE Rick Gekoski Sel Yayınları, 2021 Çeviren: Begüm Kovulmaz 285 s.

  • Öykü: Yolda

    Yüzümdeki damlalar akmak için beni beklemiyor. Bu kemer neden böyle gergin? Hem kemer dediğin cezalandırmak için vardır. Ne zamandan beri korumaya başladı? Bu ne ikiyüzlülük böyle... Semra Sağ Gidiyoruz. Dışarı çıkmayalı uzun zaman oldu. Bir anlık hevesle tamam deyiverdim. Ama koltuğa oturup kapılar kapanınca nabzım yükseliyor. Hayır diyorum hayır olmaz. Olur diyor bir ses. Yaparsın, olur, artık yola hazırsın… Dikiz aynasına asılı mavi boncuk sallanıyor. Kılıfının lifleri kenarından dağılmaya başlayan direksiyon kıvrılıyor. Direksiyonu tutan eller lekeli, buruşuk. Muavin koltuğunda otururken, beni sıkan emniyet kemerine alışmaya çalışıyorum. Yapamıyorum. Dikiz aynasına asılı mavi boncuk bir o tarafa sallanıyor, bir bu tarafa. Dışarıda çisenti başlıyor. Pencereyi açıp elimle yan aynayı düzeltiyorum. İlahi bir niyet gibi elime düşen damlaları hissediyorum. Başımı uzatıp etrafa bakıyorum. Yolun bir tarafı dağ, bir tarafı dere. Akıntıya kapılan derenin kendisiymiş gibi, uğultusu yağmuru bastırıyor. Dere yatağı taşlarla dolu. Taşa çarpan suyun yankısı büyüdükçe büyüyor. İleride suyun orta yerinde bir yalnız ağaç görüyorum. Dalları, gövdesi yosun tutmuş. Boynu bükük, dalları suya uzanan mutsuz ağaç. Dağın yola akan kısmına bakıyorum. Koca koca taşlar da yosun tutmuş. Yağmur hızlandıkça sular yükseliyor. Pencereyi kapatıyorum. Emniyet kemeri sıktıkça derin derin nefes alıyorum. Yüzümdeki damlalar akmak için beni beklemiyor. Bu kemer neden böyle gergin? Hem kemer dediğin cezalandırmak için vardır. Ne zamandan beri korumaya başladı? Bu ne ikiyüzlülük böyle… Onu yapan eller de ceza aldı mı? Onun için mi bu kadar sıkıyor? Para cezası mı, işten kovulmak mı? Muhakkak buna benzer bir şey… Bu kemer cezalı ellerden çıkmış olmalı. Direksiyona gözüm takılıyor. Onu tutan el yoruldum artık diyor. Dünya dönmeye başladığından beridir bu direksiyonu çeviriyorum, yorgunum diyor. Zor tutuyorum kendimi. Besbelli direksiyon da yorgun. Sabah akşam şehirlerarası gidip gelmekten, hafta sonları okul servisi olmaktan yorulmuş. Dur durak bilmeden, dönüp dolaşıp aynı yere varmaktan bunalmış. Ama en çok yaşlı bir elden direktif almaktan yorgun. Gözüm direksiyon simidinde. Derisinde el izleri, liflerin kenarlarından dağılmaya başladığını görüyorum. Direksiyon içten içe özgür olma hayalleri kuruyor. Belki karada değil havada olmak istiyor. Belki bir uçakta, otomatik pilotta gitmek mesela. Hem kimseden emir alma derdi yok, hem bulutların arasından süzülür gidersin. Özgürlük göklerde diye boşa söylememişler. Çisenti iri damlalara döndü. Silecekler yağmurun hızına yetişmeye çalışırken hava kararıyor. Arkaya bakıyorum. Sessiz ve karanlık. Baş üstü bölümüne sıkıştırılmış eşyaları görüyorum. En önde aşağı sarkmış siyah ceket kolu. Havada sallanıyor. Şoför koltuğunun üzerindeki filede kravat iğneleri, siyah beyaz fotoğraflar. Sileceklerin hızı koltuklara yayılırken sesi de bir köşeye uzanıyor sanki. İçimde bir kara bulut dalgalanıyor. Neden üşüyorum? Sanki dışarısı sıcak, içerisi soğuk. Neden titriyorum? Karanlıktan olabilir mi? Bilmiyorum. Ben hiçbir şey bilmiyorum. Bilmiyordum. Ne sabahın kör soğuğunda ne de akşam karanlığında beni yatağımdan kaldıran elleri. Tanımıyordum. Karanlıktı. O eller beni başka bir karanlığa atarken bekle dediler. Bekledim. Taş duvarların arasında, soğukta, karanlıkta bekledim. Ne kadar zaman geçti bilemedim. Buz gibi su ile gözümü açtılar. Sırtımda, kollarımda, bacaklarımda el izleri. Tekrar soğuk su. Üşüyorum, gitmek istiyorum diye mırıldandım. Bırakmadılar. Siyah takım elbiseler, parlak siyah ayakkabılar dolandı etrafımda. Ellerinde kemer olan adamlar. Titrek bir ışığın altında zalim, sabırsız kara kıllı eller hareketlendi. Sırtımda, kollarımda, bacaklarımda taşlar. Bu kez sesler duyuyordum. Suyun sesi sürekli taşa çarpıyordu. Ben hiçbir şey bilmiyorum. El etek öpmedim diye mi oluyor bunlar demek istedim. Sesim çıkmadı. Gözlerimden dökülen yaşlar karanlık sulara karıştı. Sular titredi. Ben titredim. Titriyorum. Hala… Gözüm mavi boncukta. O da titriyor. Yağmur damlaları araba hareket ettikçe titriyor. Titredikçe aşağı süzülüyor. Cama yeni damlalar vurmaya devam ediyor. Vurmayın yeter dedim. Dedim demesine de duyulmadı. Sesim havada asılı kaldı. Titremelerim yangına, sesim küle döndü. Taşlarda asılı kalan izlerimle vedalaşamadım. Dişlerim, ağzım, burnum soğuktan kaskatı kesildi. Gözlerimde alevler ve sular titredi… Direksiyonu tutan elin alnıma doğru uzandığını fark edip geri çekiliyorum. Ne yapıyorsun? Bu kadarı da fazla artık. Havada kalan el tekrar direksiyona geçiyor. Neyin var diyor. Betin benzin atmış. Yok bir şey diyorum. El uzatmak şimdi mi aklına geldi? Geçer. Şu muavin koltuğunda değil de, direksiyonun başında olmak isterdim deyip konuyu değiştiriyorum. Salonlarda, toplantılarda papyonlu smokinli olacağıma buzullarda bir başına bir penguen mesela. Temiz havayı içime çekmek, soğuk denizlere dalmak. Şu dereye atlayıp buradan yola çıkmak isterdim. Yelkenimi şu kemerle sıkıp uzak denizlere açılmak. Şelalelerden geçmek, kılcal damarların nasıl çağlayanlara dönüştüğüne şahitlik etmek. Dağların arasında kıvrılmak. Köprü altlarından, ağaçların arasından geçmek. Renk renk çiçekleri, kaygan taşları, tellerle gerilmiş kayalıkları, binaları, ıslak duvarları geçip denizlere açılmak. Senin yolun yol değil diyor direksiyonu tutan el. Gülüyor halime. Sonra diyor ya sonra? Elden ayaktan düşünce ne olacak? Üstelik ne yürüdüğün yolu bilirsin ne yol yordam bilirsin… Camdan dışarıya bakıyorum. Yağmur fırtınaya dönmek üzere. Yine de bilmek istiyorum. Ne zaman açılmalı okyanuslara… Kara bir bulut geçiyor gökyüzünden. Derin bir nefes alıyorum. Ne zaman olacak, hayır demeyi öğrendiğin zaman. Bedeninin hayır dediklerine bir bak. Soğuk, taş duvarlar, taştan soğuk yatak, yaşamak için eşikte beklediğin zamanlar… Dikiz aynasına bakınca dişlerimi sıktığımı görüyorum. Soğuktan sıkıyormuşum… Ta o zamanlardan ya, neyse ne… Nerede benim sevdiğim diyorum. Bana yuva olacak kadın nerede? Kalbimin büyük yangını. Siyahlı kadın. Gece bakışlı kadın. Karabatak. Ne zamandır ses yok. Derken bir ses. Bir dalgacı martı camı tıklatıyor. Yağmur hızlandıkça hızlanıyor. Martı gitmiyor, kara bulutların arkasından gökkuşağı çıkana kadar bekliyor. Karabatak beklemiyor. Kayboluyor karanlıkta… Neden diye soramıyorum. Boğazımda yangın. Yangın sönünce gelir mi? Martı camı tekrar tıklatıyor. Bütün hüzünler gülümsüyor o an. Zoraki değil hakiki. Camı açıp temiz havayı içime çekiyorum. Yağmur sonrası toprak kokusu sarıyor her yeri. Yeni başlangıçlar gibi. Bir bahar akşamı. Sahilden gelen hafif bir rüzgar açık pencereden girip tül perdeleri havalandırıyor. Gökyüzünde bir uçurtma dalgalanıyor. Bahçeye asılmış çamaşırlar dalgalanıyor. Üzerine bastığım çimenlerin hışırtısını dinliyorum. Kapıya asılan rüzgar gülü dönüyor. Çok uzaktan gelen ve ağır ağır yanaşan geminin yorgun sesi duyuluyor. Ama en çok camdan cama fısıldaşmalar. Mahallenin bekçisi kadınlar ve erkekler. Kemiklerden düğümler. Beni görünce sıkılan ağızlar burunlar dişler… Hepsinin önünden sessizce geçiyorum. Derken açık pencereden atılan mektupları görüyorum. Ona yazdıklarım… Bize yazdıklarım…Birlikte kurduğumuz hayaller, yaşayacağımız şehirler, tatiller, düşler, duygular… Hepsi açık bir pencereden ortalığa saçılıyor. Anlamıyorum…Rüzgarda uçuşan saçlara mektuplar karışıyor. Fısıltılar artıyor. Karabatak kayboluyor. Kalbimde bir sancı başlıyor. Bir gitme sesi geliyor kulağıma. Hızlanan adımlar. Mektuplar uçuyor, ben koşuyorum. Adımlar hızlanıyor. Havada uçuşan bir mendil konuyor sol omzuma. Hareket eden gemiye çığlığım karışıyor. Kalbimin sancısı yangına dönüyor. Uzaktan bana sallanan bir el görüyorum. Yetişemiyorum… O kayboluyor. Kalbimin sancısı gözyaşına dönüyor. Dön diyor dön artık… Yol bitti, buraya kadar işte. Hala bu ne gerginlik? Adam sen de… Hangi kadın kalır uzun süre bu adamın dizi dibinde. Hani senin yaratıcılığın, yazarlığın? Hani kelimeleri yan yana dizmekte mahirsin ya, hani diyorum biraz da söylesen. Bağırsan çağırsan biraz. Yanına alsan artık. Ayrı ayrı yollarda ömrümüz geçiyor desen. Gel artık aynı yolda yürüyelim desen. Konuşsan azıcık şöyle. Bakma şimdi anlamaz gibi. Tabi ya konuşmaya gelince dımdızlak kalıyorsun ortada. Olur olmaz sövüyorsun sonra. Yalnız ve yorgun. Derken inceden bir gülümseme. Sebepsizce umut ve fark ediş. Anlık bir his… Biliyorum gelecek. Bırakmaz o beni, gelir. Yeter ki o gelsin. Gelsin de dünyada dile gelmeyen kelimelerin topuna kibrit suyu gönderirim gene. Temiz havayla ciğerlerimi doldurup koltuğa ilk defa oturur gibi yerleşiyorum bu kez. Dikiz aynasındaki mavi boncuk bir başka sallanıyor. Şans diler gibi sanki. Gidiyoruz.

  • Unutmayı durduramıyorum

    Gelecekle ilgili ipuçlarına ulaşmak, bilinçaltımızı ortaya çıkarmak için rüyalarımıza tutunabiliriz. Rüyalarımızı unutmazsak. Ya sadece rüyalarımızı değil de, gerçeklikle ilgili pek çok şeyi unutursak? Peyman Ünalsın Gökhan, Ezgi Ayvalı’nın rüya ile gerçek arasında sıkışmış, kendini arayan adamın hikâyesini anlattığı Kırk Kabuklu Çekirdek isimli romanı hakkında yazdı. Çıkmak istiyorum. Bir yol olmalı, durdurmanın. Birazdan unutacağım. Biliyorum. Unutmayı durduramıyorum. Her şeyi yazmalıyım, her şeyi, bir an önce. Unutmadan hemen önce. --------------------- Biliyorum. Oyun daha bitmedi, belki yeni başlıyor. Zaman kırk kabuklu çekirdek; içindeki şimdiye ulaşamıyorum. Unutmak geliyor, uyku gibi geliyor, durduramıyorum. Unutmayı durdurabilenimiz var mı? Bazen sokakta tanıdık bir sima geçer yanından. O kadar tanıdık ki, adı şimdi aklına gelecek. Hatta dur dur, nerede tanışmıştınız? Şeyin arkadaşıydı. Şeyin… Hay Allah! Onun da adını unuttun bak. O da döner bakar, yüzünde hafif bir sırıtış. Yüzündeki hantal soru işaretini görünce anlar hatırlamadığını. Öyle geçip gidersiniz. Bütün gün aklınızda asılı kalır nerede, ne zaman, kimin aracılığıyla tanıştığınız, isimleriniz. Ya da mutfağa girersin, yeşil salatayı yıkamak, rokayı doğramak için. O esnada bulaşıklıkta suları süzülmüş tabakları görürsün. Dur şunları el altından kaldırayım dersin. Kurulama bezini alırsın. Kirlenmiş. Kirli sepetine koymak için banyoya gidersin. Aaa! O da ne? Çamaşırları ayırmışsın. Beyazları makineye atacaktın, orada kalmış işte. Belki de bir telefon geldi o esnada. Geç olmadan şunları makineye atayım dersin. Deterjan kutusunun yeşili sana mutfak tezgâhının üzerindeki yeşillikleri hatırlatır. Koşa koşa mutfağa dönersin. Çağımızın hastalığı unutmak. Beynimizin içi çıfıt çarşısı. Haftalık alışveriş listeleri, toplantıda sunulacak raporlar, katılmamız gereken etkinlikler, ütülenecek gömlekler, kuru temizlemeden alınacak pantolonlar, ziyaret edilecek aile büyükleri, çocukların dersleri derken kendimizi her gün biraz daha ağırlaşan sorumluluklar altında kaybolmuş buluyoruz. İşin içine bir de hayatımızı kolaylaştırırken beynimizi körelten teknoloji girince, durum daha da vahimleşiyor. Seksenlerin sonu, doksanların başında henüz cep telefonlarının hayatımıza girmediği yıllarda, küçük bir telefon defterim vardı. İşim gereği İstanbul başta olmak üzere pek çok beş ve dört yıldızlı otelin, restoranların, kapalı çarşıdaki halıcıların, bakırcıların, hediyelik eşya satan bilumum dükkânın, otobüs şirketlerinin, organizatörlerin hatta dansözlerin telefon numaraları o küçük defterde yazardı. Çok zorda kalmadıkça kullanmazdım. Çünkü pek çok numarayı ezbere biliyordum. Cep telefonları çıktı, mertlik bozuldu. Artık beynim kendini zorlamak istemiyor. Delirdin mi sen diye çığlığı basıyor ezberlemesi için baskı yaptığımda. Aç telefonunu bak, hem zaten oradan aramayacak mısın diye azarlıyor. Ailemin dışında kimsenin telefonunu hatırlamıyorum. Doğum günlerini, evlilik yıldönümlerini de hep telefondaki ajandamdan takip ediyorum. Bir de akıllı telefonlarla, Ipadlerle, bilgisayarlarla hayatımıza giren oyunlar var; geceleri gündüze, gündüzleri geceye karıştıran. Odalara kapanıp kapanıp oyunlar oynuyor gençler, olgunlaşamayan yetişkinler. Konuşmayı, paylaşmayı, tepki vermeyi unutuyorlar. Güneş acıtıyor gözlerini. Evde anne baba mı var, karısı ya da çocukları mı? Ah hayır! Çocuklar olmasın lütfen. Onlar rol model almasınlar böyle asosyal, mavi ekrana kapanmış, epileptik bir ebeveyni. Oyun oynadıkça yalnızlaşan, yalnızlaştıkça hastalanan bir sevdiğiniz oldu mu hiç? Benim olmadı. Ama birkaç yıl önce, bilgisayar karşısından kalkmadan günlerce oyun oynayan kardeşini geçirdiği kriz sonucunda hastane hastane, doktor doktor dolaştıran iş arkadaşım oldu. Gözlerindeki çaresizlik, üzüntü bugün bile zihnimde. Hatta oyun takıntısı yüzünden evlilikleri biten çiftler duydum. İşten eve gelince günün kritiğini yapabileceğiniz, birer kadeh şarap alıp ayaklarınızı uzatarak “Bu akşam Body&Soul mu, The Lobster mı izliyoruz” diyen ruh halinize yoldaş sevgilinizin yerine, masada yemek yerken bile gözü kaşığının hemen yanındaki telefonuna kitlenmiş bir adam olduğunu düşünün. Bir adam… Geçtiğimiz Ağustos ayında Everest Yayınları’ndan çıkan, Ezgi Ayvalı’nın ilk romanı Kırk Kabuklu Çekirdek romanının ana karakteri de bir adam. Karısı kadın. İsimleri yok karakterlerin. Tıpkı kitabın kahramanı adamın, bir gün, bir gece, tam bilemiyor zamanı, Aralık ayının herhangi bir anında kendine gelmesi ve mekân, zaman, gerçeklik duygusunu sorgulaması gibi derin bir kayboluşu temsil ediyor. Yadırgamıyoruz çünkü ta içimizde hissediyoruz aslında o kayboluşu. Bize biraz içinden geçtiğimiz pandemi döneminin buhranını çağrıştırıyor. Ama daha çok yazarın dili, mekânı, karakteri kurmaktaki becerisi geçiriyor o gerçekle rüya arasında kalmış sıkışmışlık hissini. Tanrı anlatıcıdan dinlediğimiz hikâye, doğrusal zamanda akmıyor, geriye doğru gidiyor. Yer yer an’a geri geliyoruz. Karakterde rüya ile gerçek, zaman zaman da deja vu kaygısı birbirine karışıyor. Hikâyedeki zaman, olay sarmalı, adamın küçüklüğünden beri ayları, günleri tersten sayma yetisine, beynindeki ‘bugün çarşamba ise yarın neden salı olmasın’ muğlaklığına da dayanabilir, oyun dünyasında kaybolmasıyla birlikte gerçek dünyayla ilintisini kesmesine ve unutmasına da. Aslında adam ara sıra gerçeklikten kopup oyuna sarmıyor, ara sıra oyundan çıkıp gerçekliği yaşıyor. Yaşadığını unutuyor. Ve o kadar unutuyor ki, hepsinin rüya olduğuna ikna etmeye çalışıyor kendisini. Ama o noktada da tıkanıyor. Çünkü rüyalarında gerçek hayattan gelen sesleri duyuyor. Gerçek hayatta gördüğü ve canını yakan olayları da rüyaya yoruyor. Yazının başındaki şiirle ifade etmeye çalışıyor unutmalarının çaresizliğini. Rüya ile gerçeklik arasında sıkışmış adamın bir Oidipus karmaşasına da kapıldığını düşünüyorum. Gerçi annesini ölümünden az önce bırakıp ayrı eve çıkıyor ve baba zaten yıllar önce boşanma sebebiyle saf dışı kalmış. Anne ile oğul arasındaki ilişkide okuru muallakta bırakan ve rüyaların derin bilmecesinden anekdotlar aktaran Ayvalı’nın hikâyesinde Freud’un ayak izlerini buldum diyebilirim. Uykuyla, rüyalarla, unutmakla sarmallanmış gerçeklik, kabuğunu kırdığımız zamanın derinliğinde gizli şimdide yatıyor. Yeter ki biz onu fantastik oyunlara yedirmeyelim. KIRK KABUKLU ÇEKİRDEK Ezgi Ayvalı Everest Yayınları, 2021 150 s.

  • End’e gidip ejderhayla yüzleşmeye hazır olun!

    Bilgisayar oyunu fenomeni Minecraft dünyasında geçen çizgi roman Minecraft Türkçede. TYLER, ailesiyle o güne kadar yaşadıkları kasabadan taşındıklarında tüm hayatı değişen sıradan bir çocuk. Neyse ki Tyler’ın Minecraft dünyasında birbirine sonsuza kadar bağlanmış güçlü bir arkadaş grubu var! Tyler, arkadaşları Evan, Candace, Tobi ve Grace’le birlikte engin Minecraft dünyasında sayısız maceraya atılmıştı ve arkadaş grubunun yeni bir maceraya ihtiyacı vardı. “Son Macera”ya atılmaya karar verdiler! End’e gidip ejderhayla yüzleşmeye! Sfe R. Monster, Eth's Skin ve Beyond antolojisini de içeren, transseksüel hikayelerin anlatımına derinden yatırım yapan bir çizgi roman sanatçısı ve illüstratördür. Sfé, Kanada, Nova Scotia'da Atlantik Okyanusu'nun kıyısında yaşıyor ve komplo teorilerinden, ürkütücü canavarlardan ve halk müziğinden hoşlanıyor. MINECRAFT Sfe R. Monster Epsilon Yayınları, 2022 Çeviri: Yaprak Onur Tür: Çizgiroman 88 s.

  • Öykü: Güllü Kase

    Sevgili kardeşim kim bilir hangi düşesin yanında söndürdü yine mumu. Onun da çiftleşme mevsimi hiç geçmediğinden yüzünü görmek için Aziz Patrick’e adaklar adamak şart oluyor bazı günlerde. Müge Batırbek Annem hep gözlerimin yeterince güzel olmadığını söylediği için bu sefer gözüm kapalı bir poz vermeyi uygun buldum. Yemek odası yerine yatak odasına koysunlar o zaman. Bana ne! Zaten uyuduk kaldık pozu da anca yatak odasında yerini bulur. Ressamın ısrarıyla odaya gelen tüm hizmetkarlar da tablonun figürasyonunda yerini aldı. Ben ise elimde tüy kalemim ve masa başında mektup yazarken poz vermeyi o kadar istemiştim ki! Resmen hayalimden fersah fersah uzaklaştırdı bu adam bizi. Yani kim hizmetkarlarıyla böyle bir pozun içinde mutlu olabilir ki? Av sezonu başladığı için yakında babam büyük bir av partisi verecek. Sonrasında da her sene olduğu gibi şaşalı bir şölen tertiplenecek. Annem her zaman olduğu gibi menüde av etinden başka da alternatifler olması gerektiğine babamı ikna etmeye çalışıyor günlerdir. Babam ise annemi dinler görünüp aslında hiç de ilgilenmiyor içten içe. Her zamanki tantana işte. Sevgili kardeşim kim bilir hangi düşesin yanında söndürdü yine mumu. Onun da çiftleşme mevsimi hiç geçmediğinden yüzünü görmek için Aziz Patrick’e adaklar adamak şart oluyor bazı günlerde. Aslında bu sabah kalktığımda ressamın şatoya geleceğini duyana kadar bambaşka planlarım vardı. Göl kenarında bir yürüyüş yapacaktım mesela. Sonra gelip şu günlerdir bitiremediğim kitabı okuyacak ve yazın nasılsa bir sevgilim olur diye bir aşk mektubu provası yapacaktım. Güllü kasede yüzümü uzun uzun yıkayacak ve tatlı düşlere dalmak için dinlenme odama çekilecektim. Ama efendim neymiş? Bu seneki şölende davetliler bir yenilik göremeyecek miymiş? Hayvan postlarının boyanarak duvarlara asılması, yeni mumluklar, mahzende demlendirilmiş şaraplar yetmezmiş. İlle de yeni tablolarla göz doldurmalıymışız. Bu seferki ressam krallığın bir ucundan gelmişmiş. Namı almış yürümüşmüş. Yattığım yerden O bakmazken ressamı süzüyorum da fena bir tipi yok. Balon kollu gömleğin bu kadar yakıştığı bir erkeği ilk kez görüyorum. Şimdi düşünüyorum da bu anın tadını çıkarmak da en az sabah aklımdaki yapılacaklar listem kadar cezbedici sanki... Hmmm gözleri yeşilmiş. Gerçi göz kapaklarından biri daha düşük gibi. Avurtları azıcık çökmüş mü ne? Yok yok ışıktan öyle görünüyor. Gölge vuruyor yüzüne. E gözlerimi tam açmadan ancak bu kadar görebiliyorum. Hüzünlü bir yüzü var. Sanki derinlerde bir yerlerde yaşanmış büyük bir üzüntünün izleri kalmış gözlerinde. Hani gözünün feri sönmüş dediklerinden. İkide birde o baş parmağını yüzünün önüne getirmese daha rahat süzebileceğim. Ressamın sesiyle kendime geldim: “Matmazel dinlenmek ister misiniz biraz?” Bir düşüneyim bakalım. Din-len-meeek? Yok istemem. Burada yatıyorum zaten sabahtan beri. Daha nereme dinlenebilirim? Aklıma durup durup güllü kasenin gelmesine bir anlam veremiyorum. Ve kaseyi düşününce neden yanaklarım al al oluyor? Onu da tam hatırlamıyorum şu anda. Uykuya teslim olmak üzereyim. Bu yarı bilinçli yarı bilinçsiz tatlı mayhoşluk durumda birden horul horul horlarsam diye tedirgin oluyorum. Ve kendimi çimdiklemek iyi bir fikir gibi geliyor. Ay dinlenmek istediğimi söylesem de güllü kasenin yanına gitsem hatırlar mıyım ki acaba neden aklıma düştüğünü? Rüyamda mı gördüm acaba iki dakikada farkında olmadan dalıp? Yoksa yine yanaklarım mı allandı da bir su çarpasım geldi? Güllü kase! Ah tabi ya! Prova mektubumu altına koymuştum. Ya biri benden önce bulur da okursa? Sanırım bu riski göze almak bir delilikti. Hizmetkarların eline geçerse tüm sarayın ve mutfağın alay konusu olurum. Yok annemin ya da kardeşimin eline geçerse bu kez de sorgular günlerce sürer. Ancak en kötü senaryoda babam bulursa o zaman sanırım enteresan bir sonu olabilir bu yaz tatillerimin. Her yaz kısa bir araba yolculuğundan sonra limana varıp bindiğimiz gemiyle geçecek günlerim geçmişte birer anı olmaya mahkum kalabilir. “Sayın Bayım, ben çok yoruldum!” “A tabi, matmazel! Çok haklısınız. Nerdeyse bitirmek üzereyim. Bu poz bana öylesine ilham verdi ki ellerimin fırçayla dansına engel olamıyorum. Büyülü bir zamandayım sanki. Bu büyünün bozulmasını istemiyorum. Eğer bana biraz daha izin verirseniz...” Biraz daha izin vermek mi? Büyülü bir zaman mı? Sözcükler kafamın içinde yankı yaptı sanki. Ah ne şapşalım? Tabi ya! Güllü kase bende bu yüzden bu kadar heyecan yaptı. Konu mektup değil. Gece rüyamda kasenin içindeki güller büyüleniyordu. Ben de o güllerden birinin yaprağını yiyor ve büyülü bir ormanda buluyordum kendimi. Sonra rüyamda bir adam, yeşil gözlü, avurtları çökmüş, yüzünü hüzün kaplamış bir adam buluyor beni ormanda uyuyup kaldığım ağacın altında. O adam bu ressam!

bottom of page