Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Kitap tutkunlarının yeni okuma günlüğü...
Ziyaret ettiğiniz kitaplar sizde nasıl izler bırakıyor? Kitapların iç dünyanızdaki yansımalarını yazıya döker misiniz? Peki, bir okuma günlüğü tutmak okuma alışkanlıklarınıza neler katabilir? Okuma Günlüğü, okuduğunuz kitaba dair unutmak istemediğiniz ayrıntıları, yorumları, anahtar sözcükleri, alıntıları ve sizde uyandırdığı çağrışımları not edip yıllar boyunca saklayabilmeniz için tasarlanan sade ve kullanışlı bir günlük. İzmirli sanatçı Gülçin Günaydın'ın imzasını taşıyan göz alıcı kapak tasarımıyla dikkat çeken Okuma Günlüğü, kitap tutkunları için hoş bir armağan seçeneği olarak da düşünülebilir. Okuma yolculuğunuzdaki rotaları adım adım izlemek için yeni bir zemin sunan Okuma Günlüğü, sayfa aralarında Tim Parks'tan Ricardo Piglia'ya George Saunders'tan, Terry Pratchett'a farklı yazarların okuma ve yazma üzerine kaleme aldıkları kısa metinlere de yer veriyor. Böylece okumanın pasif bir eylem olmadığının bir kez daha hatırlatıldığı günlükte yol alan okurlar, etkin bir okur olabilmenin ayrıcalığını yaşıyor. Özgün tasarımı ve ciltli baskısıyla ayrışan Okuma Günlüğü, okurların başucundan eksik etmeyeceği ve yıllar sonra okurun seyir defteri olarak belki de kitap gibi okuyacakları bir miras aynı zamanda. OKUMA GÜNLÜĞÜ Deli Dolu Yayınları, 2021 128 s.
- 2021’de Güzin Öztürk'ün en sevdiği kitaplar
Güzin Öztürk, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı: 2021 yılında okuduğum kitapların bir kısmı; okuma kulüplerinde tekrar okuduğum kitaplardı. Elbette bu liste okuduklarımdan oldukça kısıtlı bir kısmını içeriyor… Umarım siz de bu kitaplara bir göz atarsınız. Üç Çocuk Bir Öğretmen ve Unutulmaz Bir Gün, John David Anderson, Tudem Yayınları, 10+ Anlatımı, dili, popüler kültür öğelerinden tutun da Marvel karakterlerine kadar zamanın nabzını tutan ve çocukların kalbinden yakalayacak bir kitap. İçten, modern ve bir o kadar duygusal. Yazar çok zor olanı başarmış; her karakter kendi bakış açısı ile aynı olayı anlatıyor. O üç çocuğun dili de ayrı ve bir o kadar kendi kişiliklerini yansıtacak üslupla okuru kucaklıyor. Sizin de hayatınızda, Bixby gibi bir öğretmeniniz oldu mu? Olduysa inanın bana çok şanslısınız. Balina ile Mandalina, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Yapı Kredi Yayınları 7+ Fazıl Hüsnü Dağlarca, kalemi eline aldığı günden beri çocuğa dönük bir insan olduğunu söylemiş bir söyleşisinde. Onun çocuğa yönelik kalbi ve bakış açısı ile büyülenmemeniz imkânsız. Zamansız kitaplardan! Keşke yurtdışında da okunsa dediklerimden. Bir balina ve bir mandalina nasıl yol arkadaşı olabilir merak ediyorsanız bu şahane eseri mutlaka çocuklarınıza okutmalısınız. Bir Balina Bir Bavula Nasıl Sığar? Gurudi, Ketebe Yayınları, 5+ Neredeyse her şey için bir bavul var. Ama en sevdiğiniz şey, en sevdiğiniz anılarınız içinde bir bavul var mı? Göç etmek zorunda kaldığınızda neleri geride bırakmak zorunda kalıyorsunuz? Gurudi, göç konusunu öyle incelikle ve düşünce sınırlarınızı zorlayacak şekilde anlatıyor ki hayran kalmamak mümkün değil. Kütüphanenizin baş köşesinde olmalı. İncelikli Şeyler, Desen Yayınları, Germano Zullo ve Albertine, Yaşsız kitaplar Çoğu zaman önyargı ile yaklaştığımız bir kamyon şoförü kuşların hayatında çok önemli bir role sahip oluyor. Yazarı ve çizeri sırf bu nedenle özellikle sevebilirim. Yazarın, bir kamyon şoförünü seçmesinin bilinçli bir tercih olduğunu düşünüyorum. Hiçbirimiz göründüğümüz gibi değiliz ve incelikli şeyler bizi birbirimize bağlayacak olan. Çocuklarınızla birlikte lütfen okuyunuz. İncelikli şeylere ve sevgiye ihtiyacımız var. Küçüğüm, Germano Zullo ve Albertine, Can Çocuk Yayınları, Yaşsız Kitaplar Yaşam döngüsü ancak bu kadar güzel anlatılabilirdi. Bu kitabın en önemli özelliklerinden biri flipbook olması. Tasarımı çok özel. Yani, sayfaları ardı ardına çevirdiğinizde çizimler hareket ediyor. İncelikli Şeyler ve Küçüğüm hakkında, çocuk kitaplarını çok seven ve çok okuyup onları çocuklara tanıtmak için çok çaba sarf eden Lokum Çocuk Kütüphanesi ile bir podcast yayınımız var. Dileyen, oradan da dinleyebilir bu iki kitabı. Kumdan Sokaklar, Paco Roca, Desen Yayınları, Yetişkinler için Kahraman ya bir tavşan deliğinden düşer ya tekinsiz bir ormana girer ya da bilmediği bir sokakta bulur kendini. Alice Harikalar Diyarı’ndan bir alıntı ile başlayan bu kitap Borges’e selam gönderiyor, saygı duruşunda bulunuyor. Benim gibi Borges’i seviyorsanız bu kitabı mutlaka okumalısınız. Tam içinde kaybolacağınız bir çizgi roman… Anlatı Ormanlarında Altı Gezinti, Umberto Echo, Can Yayınları, Yetişkinler için Anlatı Ormanları’nda dolaşmanın pek çok yolu vardır. İlkinde bir ya da daha fazla yolu denersiniz; Ya Kırmızı Başlıklı Kız’ın büyükannesinin, Parmak Çocuk’un veya Hansel ile Gretel’in evine ulaşabilmek için ya da ormanın yapısını ve neden bazı patikalara girip diğerlerine girilmediğini anlamaya çalışırsınız. Yazmak isteyenler ve yazanlar için eşsiz bir kurgu dışı başucu kitabı. Umberto Echo’nun anlatımı yazma serüveninizde yardımcı olabilir. Dil Meseleleri, Necmiye Alpay, Metis Yayınları, Yetişkinler için Dilimizi doğru kullanmak, dilimize sahip çıkmak ve onun zenginliğinin farkına varabilmek için bu kitabı; Dilimiz, Dillerimiz ve Dil Meseleleri ile birlikte okunmasının iyi olacağını düşünüyorum. Bir Kuştan Öbürüne: Hayat ve Yazmak Üzerine, Anne Lamott, Hep Kitap, Yetişkinler için Hayat ve yazmak üzerine bu kadar içten bir kitap okumamışsınızdır. Yazmak isteyenlere ve yazarken hayal kırıklığı yaşayanlara yardımcı veya ilham olabilir. Anlatımı çok sade, gerçek ve hislerinize yakın…
- Hayat'a dair bir analiz
Burcu Karakoç, Engin Geçtan'ın Hayat isimli kitabı üzerine yazdı: "Kitabı bölümler halinde oluşturup, her bölüme bir aforizma ile başlayan Engin Geçtan; doğanın bütünlüğünden kopup özden uzaklaşan uygar insanın yaşadığı yabancılaşma, yalnızlık, depresyon, ego, narsizm gibi duygu ve durumları incelemiş." Nilay Örnek’in “Nasıl Olunur?” adlı podcast serisinde ismini duyduğum, psikoloji alanında okumalar yapmama rağmen geç kaldığım bir isim olan Engin Geçtan; psikiyatri alanında yazdığı “Hayat” adlı kitabını ilk kez 2002 yılında yayımlamış. Roman ve deneme türlerinde de yazan aslında psikiyatri profesörü olan Geçtan; bu kitabında insanı oluşturan temel unsurları, bu unsurların ruhsal altyapısını dile getirirken hayatın ona göre ne olduğunu çok yönlü ve bütüncül bir bakış açısıyla ele almış. Yazar; insanların değişen yaşam algısını, kendileri ve çevreleriyle ilişki kurma biçimlerini, bu ilişkilerin hangi bağlam ve koşullarda geliştiğini belirtmiş. Öte yandan yakın geçmişte ve hâlihazırda dünyanın psikolojik ve sosyolojik durumunu farklı boyutlarıyla ele alan Geçtan; yaşanan siyasi gelişmeleri, günlük yaşamın farklılaşan dinamiklerini gözlemleri ve bizzat tecrübeleri üzerinden aktarıyor. Kitabı bölümler halinde oluşturup, her bölüme bir aforizma ile başlayan Engin Geçtan; doğanın bütünlüğünden kopup özden uzaklaşan uygar insanın yaşadığı yabancılaşma, yalnızlık, depresyon, ego, narsizm gibi duygu ve durumları incelemiş. Bu durumların nedenlerini, insanların var olma gayretlerinin değişen hayat yorumları, küreselleşme, değerlerin değişmesi, duygusal bütünlük oluşturamayan insan ilişkileriyle bağını açıklayıp düşüncelerini pek çok yazar, bilim insanı ve düşünürün eserlerinden yaptığı alıntılarla destekliyor. Yazarın üzerinde özellikle durduğu temel meselelerden biri insanın doğadan kopup ilk insanlar gibi doğayla bir ve bütün olma durumundan uzaklaşmasının üstü örtülmüş bir yalnızlığa, insanları ihtiyaçlarını karşılayan cansız varlıklar olarak görüp sahip olduklarıyla var olabildiğine inanmaya, kendine ve dünyaya yabancılaşmaya sürüklediğidir. Geçtan; insanın yeryüzündeki varlıkların en gelişmişi ve üstünü olduğu yanılması yaşadığını, esasında varlıkların en kırılganı olup tam da bu nedenle yıkıcılığa eğilim gösterdiğini belirtiyor. Teknolojinin de tetiklemesiyle sağduyu ve sezgiden uzaklaşan insanın her şeyden ürken fakat her şeye de meydan okuyan hırçın varlıklara dönüştüğünü ifade ediyor. Hız unsurunun kıskacında sahici ilişkilerden uzak “uygar” insanın ruhsal gerilimlerle kimi zaman farkında olmadan baş etmeye çalıştığını belirtmiş. Doğu ve Batı kültürünün yaşama bakışı, Türkiye’nin kodları, insan zihninin ve evrenin işleyiş sistemi, insanın öz benliğini oluşturabilmesinin geliştireceği gerçek bağlarla ilişkisi yazarın üzerinde durduğu önemli noktalardır. Güç, mutluluk, başarı, zekâ, güzellik, iktidar, tarih gibi kavramlarla ilgili yaşanan karmaşıklığa değinen Geçtan, bu kavramlarla ilgili görüşlerini aktarıp değiştirilen ve dayatılan anlamlarına karşı çıkıyor. Örneğin; insanların haz ile mutluluğu, iktidar ile gücü birbirine karıştırdıklarını, haz veren durumları mutluluk olarak tanımlayıp iktidar sahibi olmanın güçlü olmayı gerektirmeyebileceğini ifade ediyor. Paranın bugün hangi anlama geldiği, yaşamın merkezine beğenilme arzusunun geçmesi, televizyonun gerçekle kurulan ilişkiyi etkileme biçimi gibi pek çok konu da kitapta kendine yer buluyor. Engin Geçtan; psikiyatri alanında yaşadığı deneyimleri ve psikoterapi sürecinin işleyişini dile getirirken, narsistik kişilik bozukluğu, obsesyon gibi ruhsal sorunlar hakkında da bilgi aktarıp alanla ilgili uygulanacak yöntemlere, Freud, Erich Fromm, Jung gibi isimlerin düşüncelerine yer vermiş. Bugün psikodinamik psikiyatri alanında çalışan psikiyatrisin işinin daha zor olduğunu belirten yazar; dünyada yaşanan karmaşanın dindirilmesinin yeterli olmadığı durumlar yaşandığını, alanla ilgili çalışacakların farklı perspektifler edinmesi gerektiğini belirtiyor. Yazar, modern fizik kuralları ve kuantum mekaniğiyle yaşam arasında ilişki kurup popüler kültürün güçlü bir uzantısı olan “kişisel gelişimin” ve psikoloji alanındaki enformasyon kirliliğinin çok uzağında temkinli yaklaşıyor meseleye. Yeterli tecrübe ve donanımdan uzak pek çok kişinin kapitalist dürtülerin teşvikiyle kişisel gelişim adı altında psikolojiyi talan edip evrendeki enerji üzerinden şifa çığırtkanlığı yaptığı bu dönemde, Engin Geçtan gibi alanın duayen isimlerinin fikirlerinin ve insana bütüncül yaklaşan bakış açılarının çok kıymetli olduğunu düşünüyorum. Yazarın kitap boyunca kişinin iç dinamiklerini ele alırken bilen değil öğrenen kişi konumundaki tutumu, sezgi ve aklı birlikte değerlendirmesi, alanla ilgili kabul görmüş kimi görüşlere eleştirel yaklaşımı dikkat çeken önemli özellikler olarak karşımıza çıkıyor. Didaktik bir üslup kullanmadan farkındalık oluşturan Engin Geçtan, “Hayat” ile insanın anlam arayışında etkili bir yol gösterici oluyor. HAYAT Engin Geçtan Türü: Edebiyat Dışı ( Psikiyatri) Metis Yayınları, 2002 181 s.
- Kendi günahlarımızın tekinsiz yansımaları
Ödüllü oyun yazarı ve film yapımcısı Zoje Stage heyecan dolu psikolojik gerilim romanı Süt Dişleri’nde anne ve kızı arasındaki irade savaşını, aile bağlarının aslında ne kadar kırılgan ve görünüşün ne kadar da aldatıcı olduğunu gözler önüne seriyor. Hanna ile tanışın: Yedi yaşındaki Hanna, sevgi dolu babası Alex’in gözünde tatlı mı tatlı, sessiz sakin, melek gibi bir kızdır. Hanna için onu anlayan tek kişi babasıdır. Annesi Suzette ise babasıyla ilişkisinde yoluna çıkan bir engelden başka bir şey değildir ve ondan kurtulmak için aklına gelen her numarayı deneyecektir. Suzette ile tanışın: Suzette elbette kızını seviyordur, ancak Hanna’nın her girdiği okuldan atılması ve hareketlerinin giderek değişmesi zaten çok da iyi olmayan sağlığını günden güne zayıflatır. Kocası Alex sorunlu aile dinamiklerine karşı kör kalırken, Hanna’nın küçük oyunları Suzette’i giderek daha fazla korkutmaktadır. Suzette sözde masum kızlarının uğursuz bir plan yaptığını, hedefinde de kendisinin olduğunu kavramaya başlamıştır. Ödüllü oyun yazarı ve film yapımcısı Zoje Stage heyecan dolu psikolojik gerilim romanı Süt Dişleri’nde anne ve kızı arasındaki irade savaşını, aile bağlarının aslında ne kadar kırılgan ve görünüşün ne kadar da aldatıcı olduğunu gözler önüne seriyor. Zoje Stage, sahne sanatları ve edebiyat alanındaki çalışmaları ile tanınan Pittsburgh, Pennsylvania'dan Amerikalı bir yazardır. Senaryosu "Hands and Knees" için Independent Filmmaker Project'ten Emerging Storytellers Bursu ve sırasıyla 2012 ve 2008'de New York Foundation for the Arts'tan Senaryo Yazarlığı Bursu kazandı. İlk romanı Bebek Dişleri, Village Roadshow ve Valparaiso Pictures tarafından filme alındı. SÜT DİŞLERİ Zoje Stage İthaki Yayınları, 2021 Çeviri: Seda Çıngay Mellor 360 s.
- 2021’de Ayşegül Kocabıçak'ın en sevdiği kitaplar
Ayşegül Kocabıçak, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı: 2021 yılında okuduğum, sevdiğim ve tavsiye etmek isteyeceğim kitaplar içinde ilki, Madeline Miller’in Ben, Kirke'si. Mitolojiye olan ilgimden ötürü okumaya başladığım Ben, Kirke efsanelere, mitlere ve tanrılara ilgi duyan herkesin severek okuyabileceği bir kitap. Kitaptaki Kirke, bildiğimiz beyaz atlı prensini bekleyen muhtaç Kirke karakterinden farklı olarak, “erkek egemen tanrılar ordusu” karşısında dimdik durmayı bilen, tanrı Zeus’a bile başkaldıran bir kadın kahraman. Her zaman erkeklerden ve erk diliyle dinlediğimiz efsanelerin, tek başına ama güçlü bir kadın kahramanın dilinden oldukça sade ve ustaca birbirine bağlanarak anlatılmış olması benim için oldukça etkileyiciydi. İkincisi ise Öykü ve Çocuk Edebiyatı türünde eserler veren Şermin Yaşar kitapları idi. Sosyal medyadan tanıdığım ve sevdiğim biri olan yazarın kitaplarını ilk defa bu yıl okuma imkânı buldum. Dedemin Bakkalı, Abartma Tozu, Cingo, Oh Ne Âlâ Memleket çocuklar için oldukça eğlenceli, akıcı ve kolay okunur kitaplar. Yazar, çocuk gözüyle ve çocuk ruhuyla olaylara bakmayı, didaktik olmadan akışkan bir dille olayları içerden anlatmayı çok iyi başarıyor. Şermin Yaşar’ın Gelirken Ekmek Al ve Göçüp Gidenler Koleksiyoncusu ise okumaya başladığınızda sizi içine çekiveren, çok ince karakter analizleri olan, her kurguda kendi hayatınızdan-deneyimlerinizden sahnelerle karşılaşacağınız ve üzerinde düşünmek isteyeceğiniz öykülerden oluşan iki öykü kitabı. Türü ne olursa olsun, başladığım anda kendimi anlatılan evrende buluverdiğim kitaplar benim için hep daha kıymetli oluyor. Şermin Yaşar, hem çocuk hem yetişkin alanında bu duyguyu okura geçirmeyi çok iyi biliyor.
- Öykü: Hatice’nin Tokadı
Bir kapı çarpıyor hışımla. Soğuk bir zeminde anamın rahmini arıyorum. Dizlerimi çekip kıvrılıyorum, sığmaya çalışıyorum sıcaklığına. Sessizlik tehlikeli. Mutfaktan kapılan bir ekmek bıçağı ihtimali korkunç. Neslihan Demir Güneşin artıkları gri bulutların saçaklarındayken, işte o dar vakitte; deprem oluyor sanıyorum. Tavandaki lamba kıpırdamıyor. Oturduğum koltuk, duvardaki uyduruk tablo, kitaplıktaki süs eşyaları yerli yerinde. Köşedeki geniş yapraklı, yaşlı bitki sakin. Sesler gümbürdüyor kulağımda. Peşinden tabak çanak şangırtıları ve bir kadın çığlığı. “Yapma!” diyor. “Yapma!” diyorum. Üst kattaki adam bağırıyor. Hatice burada olsaydı keşke. İş beklediğimden değil sadece şu koltukta, yanımda olsaydı az daha. Hatice sağlam kadın, ama nasıl dursun fazladan? Sırtında bir koca, paçasında dört çocuk, ikinci göz odasında kaynanası var. Üzerinde mandalina kabukları olan soba odun, evdeki boy boy cıvıltılılar sıcak bir çorba bekler. Hatice duramaz. Koluna çantasını, eline poşetlerini alır, altıya bir kala süzülür kapıdan. Küçük ayaklarıyla dev adımlar atarak gider evine. Nereden çıktı bu nöbet? Zangırdıyor elim ayağım. Çok derinlerde bir kabuk kırıldı kırılacak. Katman katman açılacak kilitli kapılarım. Kadın susmazsa, yaralı ruhum hortlayacak yeniden. Sarsıntı devam ediyor. Sesler önce nereye çarpıyor belli değil. Gözlerimi kapatıyorum. Yavaşça bir sağa bir sola çeviriyorum başımı. Sonra daha hızlıca bir sağa bir sola. Bunu kendime yapamam. Evden çıkıp gitmeliyim. “Yapma Mehmet, yapmaaa!” Duvarda patlayan bir güm sesi. “Yapma Levent!” diyorum. Başım dönüyor kafamı duvardan çekerken. Kanım aşağıya doğru büklüm büklüm bir yol oluyor. Hatice yeni silmişti yerleri. Ağzı köpüklü bir canavar saçlarımı eline doluyor. “Bana bak kızım, gebertirim seni!” diye haykıran adamın tehditleri beni de vuruyor. O, saçlarıma asıldıkça geriye düşüyor başım. Tükürükleri ıslatıyor yüzümü. Bağırmak istiyorum, dört duvarda sekiyor biçare feryat figan. Kaba elleri kapatıyor nefesimi. Koridora doğru kurtarıyorum kendimi. Belime bir tekme iniyor. Ayaklarım yerden kesiliyor. İçi nemden çürümüş bir ağaç gibi devriliyoruz taşların soğukluğuna. İnlemeler, ağlamalar, yalvarmalar doluyor kulaklarıma. Bir ben duyuyorum, bir de o kadın. Küfürler yankılanıyor. Çıplak ayaklarının çirkin parmaklarıyla dürtüyor yüzümü. Elinden aşağıya sarkan kemerin tokası gözümde parlıyor. Ensemden belime kırmızı, kabarık, ısırgan bir yol oluyor. Merhameti sönmüş adam, durmuyor, duymuyor. Bir kapı çarpıyor hışımla. Soğuk bir zeminde anamın rahmini arıyorum. Dizlerimi çekip kıvrılıyorum, sığmaya çalışıyorum sıcaklığına. Sessizlik tehlikeli. Mutfaktan kapılan bir ekmek bıçağı ihtimali korkunç. “Hadi!” diyorum. “Bağır, çağır bir şey yap!” Beni ve o kadını dilim dilim bölen uzun bir bekleyiş oluyor. Endişe, kırılmış kemiklerin sızılarını örten karanlık bir örtü gibi kapanıyor üstüme. Bekliyorum çıt çıkarmadan. Boynu bulanık bir göle düşmüş beyaz bir kuğuya yaklaşıyor sürüngen sesler. Duyuyorum. Bunu iyi bilirim. Ölmemiş demek ki kadın. Bir zelzele daha başlıyor gedikli ruhumda. Unutmak istediğim o sinsi boşluk, ete kemiğe bürünüyor. Tokatlıyor, evirip çevirip dövüyor beni. Sesler, inançlar, eşyalar karışıyor birbirine. Hangimizin canı daha fazla acıyor? Levent'in içinden çıkıp giden öfkenin boşalttığı yeri, pis bir şehvet alıyor. Arsız ve kararlı bir çatal dil dolanıyor kulağımda. “Nazlanma hadi, kıskanıyorum kızım anlasana!” diye kükrüyor yukardaki adam. Kalınca bir yılan gibi dolanıyor kolları incinmiş bedenime. Yaslandığım duvarın dibinden kaldırıyor sökercesine. Morarmış gözüme, patlamış dudağıma hiç aldırmıyor. Beni, Hatice’nin sabah serdiği beyaz çarşaflara fırlatıyor. İtaatkâr bir köpek oluyorum. Beni seviyor! Yukardaki adamın, gırtlağından çıkan boğuk ve paslı şehvet ünlemleri, limana yaklaşan bir geminin düdüğüne dönüşüp bana çarpıyor. Kadının sessizliğinden anlıyorum, hiç zevk almıyor. İçin için ağlıyorum, bence o da ağlıyor. Daha fazla dövülmemek için elinden geldiğince rol yapıyor. Kocasına, gücünü kudretini en derinden hissettiriyor. Adam mutludur kesin. Kendini dağ gibi sarsılmaz, babayiğit bir şey sanıyor. Kısa süre sonra bitiyor karyola gıcırtıları. Levent kalkıyor üstümden. Ezik büzük varlığımda her yerim kâğıt kesiği. Ona bahşedilmiş yüceler yücesi kıymetlisine bir şey sarmadan doğruluyor yataktan. Bir sigara yakıyor banyoya giderken. O, suları dökerken arınıyor günahından, bense gittikçe kararıyorum. Etlerimin kırmızılığı evvela yeşile, sonrasında kömüre dönecek. Kaç hafta sürer iyileşmem? Çiğnenmiş ekmekler mi basalım yaralarımıza ya da çiğ etler mi? Hatice’ye sorarım, o bilir. Gecenin koyuluğunda parlıyor beyaz çarşaflar. Ben ayaktayım. Gözlerime batıyor un ufak olmuş camlar. Dikenli bir sarmaşık gibi tutmuş yatağı, uykunun tatlı kucağına düşmüş Levent. Sere serpe, nasıl savunmasız. “Öldürsem ya onu şuracıkta; nasıl da güzel olur. Dünya paklanır bir pislikten!” diye geçiriyorum içimden. Elimde bir bıçak peyda oluyor. Defalarca batırıyorum diri etine. Bir damla kan çıkmıyor. Kahrolasıca adamlar, bir türlü ölmek bilmiyor. Kadından hiç ses yok. Uyuyor mu acaba? Uyumuyordur uyumasına ya; kim bilir çaresizliğine nasıl bir yol arıyor. Dönse anasının evine sığmıyor, kalsa kemikleri yalan yanlış kaynıyor. Doluya koyuyorum almıyor, boşa koyuyorum dolmuyor. Pencereyi açıyorum. Şehir ışıkları neşeli bir ritim tutturmuş. Caddelerde hala insanlar yürüyor. Geçen arabalarda arabesk bir şarkı arıyorum. Denk gelmiyor. Hava keskin, ölmek için güzel. Yağmur ıslatıyor bir yandan. Aşağıya kadar dokuz kat. Yeterli! Son kez dönüp bakıyorum. Levent yok! Ondan kurtulalı iki sene oluyor. Beni, o tokatçı boşluğa göbeğimden düğümleyip defolup gitmişti; doğru ya. Uyuşturan ilaçların kötü hatıralarla aramda güçlükle açtığı mesafe hızla kapanıyor. Şimdi ipimi koparma vakti. Bırakıyorum kendimi. Gökyüzünde süzülürken başından vurulan bir kuş gibiyim. Kolları bacakları rüzgârgülü gibi eklemlerine ters duran bir kadının üstüne düşüyorum. Henüz ölmemiş sıcak bedeni sarsılıyor. Yüzündeki çürüklere tezat belli belirsiz bir tebessüm var yırtık dudaklarında. Bense hayallerinin peşinden koşarken bir uçurumdan aşağıya yuvarlanıp, bir kancanın ucunda donumdan asılı kalmış gibiyim. Ne çakılabiliyorum yere, ne çıkabiliyorum düzlüğe. Öyle böyle her şey sallanıyor. Deprem mi oluyor? Elimi ayağımı silkelemeye fırsat vermiyor gökyüzü. Bulutlar rahmetle beraber başka kadınları da yağdırıyor üstüme. Altımda ölü bedenler. Komşu kadın da atlıyor kavuşma arzusuyla. Henüz ölmeden, sertçe çarpıyor bana. Yama tutmaz ruhlarımız bütünleniyor. Kadınlar etten bir enkaza dönüşüyor Hepsinin yüzü tanıdık. Adları kayıp. Çoktan unutulmuş, mezarsızlar. Kim itilmiş, kim bile isteye atlamış orası meçhul. Takım elbiseli adamların rugan ayakkabıları ile açılan kırmızı bir halı bize doğru yuvarlanıyor. İçlerinden birisi pek itibar görüyor. Saçlarına yağmur gelmesin diye çabalıyor şemsiye tutan başka adamlar. Birkaç emir savuruyor öylesine. Sadece bir flaş patlaması kadar bir andan sonra dönüp gidiyor. Şemsiyeliler de peşinden. Halı bile topluyor kendini. Siyah arabalar ordusu ortalıktan kayboluyor. Bir mikrofon halimizi soracak gibi oluyor. Aldatmaya meyyal haberlerdeki yerimiz için tek kare fotoğrafımız yetiyor. Tanımadığım bir pop yıldızının adı geçiyor. Asabi muhabir, mikrofon ve kamera cıvık bir buhranın yapışkanlığından, eller havaya partisine koşuyor. Bizi unutuyorlar. Ölü kadınların arasından sıyırmaya çalışıyorum kendimi. Tek tek ağıt yakıyorum başlarında. Kiminin açık kalan gözlerini örtüyorum ellerimle. Kiminin kırık boynunu düzeltiyorum. Üstü başı parçalanmışların battaniyesi oluyorum. Bazılarının hiç okşanmamış saçlarına yıldızları seriyorum. Yüzleri tanıdık ama adlarını çıkaramıyorum. Sekize bir kala, anahtar oturuyor kilide. Hiçliğe takılı kalmış gözlerimin içine giriyor Hatice. Yumruk yaptığı küçük elini ağzına götürüp dövünüyor. Bir şeyler söylüyor ama kulaklarım duymuyor. Ben ona bakmıyorum, o benim baktığım boşluğa girip çıkıyor. Her yer derli toplu, ben darmadağınık. Avuçlarımda yolduğum saçlarım tutam tutam, mühürlü. Önümde eğiliyor sonra. Elinde bir bardak su, bir kutu ilaç. Nafile, bırakıyor en sonunda yere. Kuru ama diri kadın Hatice. Eli de kuvvetli maşallah. Yüzüme okkalı bir şamar indiriyor. Kötü adamların izini Hatice’nin tokadı siliyor.
- Hayır! demenin zamanı geldi
Kendinizi aşan işleri kabul etmekten tükendiniz mi? Hak ettiğinizin altına evet demekten bıktınız mı? Kendinizi ön plana koymamak yetti mi? Sürekli evet demekten gına mı geldi? O zaman Hayır De Gitsin’e bayılacaksınız. Hayır demek makul bir cevaptır ve kullanma zamanımız geldi de geçiyor. Memnun edici, başarı tutkunu, pısırık veya kaçırma korkusu yaşayan biri de olsanız Sarah Knight karşınızdakini kırmadan, kendinizi yorgunluktan tüketmeden veya karşılaştığınız fırsatı hakkıyla değerlendirip değerlendirmediğiniz şüphesine düşmeden gerçekleri söyleyebilmenizi sağlayacak. Kendinize güvenerek, vicdan azabı, korku veya pişmanlık duymadan hayır dediğinizde hayatınız güzelleşecek. Hayır De Gitsin doğru kelimeleri sağlam örneklerle anlatırken size hayır diyecek gücü verecek. Sarah Knight, Maine, ABD'de büyüdü ve Harvard Üniversitesi'ne gitti. Daha sonra serbest yazar olmaya karar vermeden önce 15 yılını yayıncılık sektöründe geçirdi. Editör olarak çalıştığı süre boyunca Knight, çeşitli konularda 100'den fazla kitabın editörlüğünü yaptı ve aralarında Jessica Knoll, Gillian Flynn, Emily Nagoski ve James Lee Burke'ün de bulunduğu birçok tanınmış yazarla çalıştı. Bugün Knight, kocası ve evlat edinilmiş iki kedisiyle Dominik Cumhuriyeti'nde yaşıyor. Knight'ı ayrıca 3.5 milyondan fazla izlenen ve sayılan TEDx Talk, "The Magic of Not Giving a F*ck"den de tanıyor olabilirsiniz. Kitapları ayrıca uluslararası övgüler aldı ve 2 milyondan fazla sattı. HAYIR DE GİTSİN Sarah Knight Saltokur, 2021 Çeviri:Selen Birce Yılmaz Editor:Bilal Yakup 220 s.
- 2021’de Miyase Sertbarut'un en sevdiği kitaplar
Miyase Sertbarut, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı: Vahşi Robot’u en başta söylemek isterim. Peter Brown’un bir robota yüklediği anlam çok güçlü. Hayvanların da dilini çözmüş bir makineyle o ıssız adada ben de gezinmiş oldum. Korkunun iletişimsizlikten kaynaklandığını, birbirimizin dilinden anlamamız gerektiğini tatlı bir üslupla, tatlı bir macera eşliğinde anlatıyor. Dokuz yaşından itibaren herkesin sıcak duygulara kapılarak okuyacağı bir kitap. Keşke ben yazmış olsaydım. Noel Domuçu ile Jack’in Müthiş Maceraları, J. K. Rowling Başlangıçta çizgi film tadında bir okuma gibiydi, ilk çeyrek bittikten sonra derinlik başladı; felsefi göndermeler, tüketim, kullan at dünyası, etik olmayan insan davranışlarının sembolize edilmesi... Dopdolu bir kitaptı. Çöpçüler, Darren Simpson Nerede bir çöplük varsa oraya daldığımdan bu kitaba da iştahla daldım. Bir çocuğun hangi yanılgılarla büyüyebileceğini anlatıyor. Duvarın arkasında neler olabileceğini sorgulatıyor. En yüksek duvar ‘sizi büyütenler’ diyor. Bir Katilin Güncesi, Kim Young-Ha Hem kara mizah hem polisiye tadında. Konu çok ilginç. Üslup derinlikli. Bunamaya başlamış bir seri katilin, kızının başka bir katil tarafından öldürülebileceği düşüncesiyle çektiği acılar. Kadının Fendi, Erlend Loe Edebiyatın ille de kelli felli, şaşaalı cümleler anlamına gelmediğini kanıtlayan bir kitap. Günlük hayatın en sıradan sözleriyle kendini var ediyor, bu yüzden beğendim.
- İronik, Sade ve Berrak: ARKADAŞLARIM
Doğuş Sarpkaya, Emmanuel Bove'un Arkadaşlarım adlı kitabı üzerine yazdı: "Olağanüstü zamanların ertesinde yalnızlaşmış insanların hikâyelerini anlatıyor, Arkadaşlarım. Dünyanın kırılganlığını düzeltme görevini üstlenerek ironisi, sadeliği, berraklığı ve edebi içgüdüsüyle insanlık için yardım sirenlerini neredeyse yüz yıl önce çalıyor." Beckett, Colette, Andre Gide, Rilke gibi isimleri de etkileyen Emmenuel Bove’un kült eser mertebesindeki romanı Arkadaşlarım, yalnızlık temasını ilginç olma derdine düşmeksizin anlatmayı başarmasıyla dikkat çekiyor. Kitapta, savaş gazisi Victor Bâton’un yalnızlıktan kurtulma çabasına ve arkadaş arama macerasına eşlik ediyoruz. Her biri bağımsız sayılabilecek bölümlerde Bâton’un çabalarının nasıl geliştiğini öğreniyor okuyucu. Bu esnada 1920’lerin başındaki Fransa’dan insan manzaraları sunuyor roman. İşçi mahallesindeki kirası ucuz apartmandaki komşular, aş evlerindeki insanlar, kafeler ve meyhanelerdeki müdavimler… Sadece alt sınıflarla değil zenginlerle de karşılaşılıyor Bâton. Tüm bu kişiler, sanki birincil ağızdan hikâyesini anlatan ana karakterin yalnızlığını vurgulamak için sahne alıyormuş gibi görünüyor ilk başta. Oysa Bove, bununla yetinmemeyi tercih ediyor: Hem savaş sonrası Paris’ini hem “Hepimiz aynı gemideyiz,” teranesini elinin tersiyle iten sınıfsal çelişkileri hem de insan ruhunun karmaşıklığını yansıtmayı görev ediniyor Arkadaşlarım’da. Aktif ve Doğru İroni Kullanımı Peki, kısacık bir romanda tüm bunları nasıl başarıyor? Her şeyden önce ironiyi, tam da roman sanatının gereksindiği düzeyde kullanarak başlıyor işe Bove. Arkadaşlarım’da 1920’ler Fransa’sında yaygınlaşan işsizlik, yükselen enflasyon, devrimin eşiğinde büyüyen hoşnutsuzluk ile işçi sınıfı muhafazakârlığının arasındaki karşıtlık net bir şekilde gözler önüne seriliyor. Bu esnada yazarın, kapitalizmin insan ruhunda açtığı yaranın savaş ile bambaşka bir boyuta evirildiğini sezinlediğini hissediyor okur. İnsanın umutları, özlemleri, hırsları ile gerçekliği arasındaki uçurumu ironi ile dolduruyor, Bove. İroniyi karşıtlıkları kullanarak yapılan alay anlamında değil; Orhan Koçak’ın, Georg Lukacs’ın ironi hakkında söylediklerini özetlediği şu cümleler çevresinde kullandığını da vurgulamalıyız: “İroni, öznel bütünlük ve anlam ihtiyacı ile nesnel parçalanmışlık ve yabancılaşma arasındaki gerilimin ürünüdür.” Henüz kitabın başlığını seçerken ironinin metnin temel bileşeni olacağını hissettiriyor, Bove. Savaş gazisi, gönüllü aylak Viktor Bâton’un yalnızlığını ve arkadaş, aşk, iş, amaç arayışını takip eder, umutsuz iyimserliğine ya da umutlu kötümserliğine şahit olurken başlığın neden edinilemeyen, karakterin “imkânsız özlemini” imleyen arkadaşları işaret ettiğini anlamaya başlıyorsunuz. Ana karakterin ereğinin imkansızlığı ise derin bir uyuşmazlık yaratarak romanın ironisini daha belirginleştiriyor. Lukacscı bütünleşme özlemi ile bunun gerçekleşmesinin olanaksızlığı arasındaki gerilim fikri romanın iliklerine işlediğini söyleyebiliriz. Yine Orhan Koçak’ın ironi ve roman sanatı üzerine söylediklerini Arkadaşlarım özelinde okursak: “Romanın ironik yapısı, uyuşmazlığın belirginleşmesine yol açarak yıkıcı bir rol oynar, ama romanın imkânsız özleminin de olanca gücüyle hissedilmesini sağlar: Eksiklik, kendini aldatmamak koşuluyla, şimdi burada olmayan bir bütünlüğün de işareti oluyordur.” Kendi Ereğini Baltalayan Kahraman Bâton’un kimi beceriksizlikle kimi zamansa kasti olarak baltaladığı yalnızlıktan kaçma eylemleri de genel anlamda dünyanın gerçekliği ile insan ruhu arasındaki çelişkileri açığa çıkarıyor. Önce Bâton’un arayışının samimiyetine inandırıyor yazar bizi: “Yalnızlık ağır geliyor. Bir dostum olsun isterdim, gerçek bir dostum ya da kendisine dertlerimi açabileceğim bir sevgilim. Bütün gün tek kelime etmeden sürtünce akşam odasında insana bir yorgunluk çöküyor. Azıcık sevgi görsem neyim varsa paylaşırdım: maaşımı, yatağımı. Bana dostluk gösterecek insana öyle ince davranırdım ki. Asla karşı gelmezdim ona. Tüm arzuları, arzularım olurdu. İt gibi her yere peşinden giderdim. Bir espri yapacak olsa hemen gülerdim; onu üzseler ağlardım.” Hemen ardından yalnızlıktan kurtulma çabalarının akamete uğratıldığını söyletiyor Baton’a: “Sonsuz bir iyilik var içimde. Ancak tanıdığım insanlar değerini bilemediler.” Oysa ilerleyen sayfalarda değer bilmeyenin sadece tanıdık kişiler olmadığını öğrenmeye başlıyoruz. Bâton da bazen içindeki irini açığa çıkarıyor ve kendi çabalarını sabote etmeye başlıyor. Kimi zaman yanlış anlaşılmalar kimi zaman yüzeysellik kimi zamansa sınıfsal engeller kahramanımızın yolculuğunu engellediğini hissediyoruz. Temel Ayrıntılardaki İçgüdü Bu engellerin anlatının gereksindiği çatışmalar olarak romanın içine yerleştirilmediğini, Bove’un tüm bu olayları ve durumları müthiş bir doğallıkla yansıttığını özellikle vurgulamak gerekiyor. Modern bir epik kahramanı olan Bâton tam da romanın ironisi sayesinde ete kemiğe bürünen gerçek bir kişi olarak arzı endam ediyor. Kahraman olma gücünden yoksun, uhrevi amacı olmayan, özdeşleşme arzusu yaratacak özelliği bulunmayan biri Bove’un roman kişisi. Ne var ki yaşanılan dünya zaten, bir süredir, uhrevi amaçları, kahramanlığı ve özdeşleşme arzusu yaratacak örnek kişileri öğüten bir makineye dönüşmeye başlamıştır. Her şeyin dönüştüğü, katı olan her şeyin Moretti’nin deyimiyle yeniden katılaşarak kırılganlaştığı bir zamanda Bâton’un çabası hem gerçekçi hem de ironiktir. Lukacs’ın şu cümleleri Arkadaşlarım için yazılmıştır sanki: “Romanın ironisinde, dünyanın kırılganlığı kendi kendini düzeltir; Yetersiz ilişkiler, bu ironiyle, hayal ürünü olan ama yine de iyi düzenlenmiş bir yanlış anlamalar ve yanlış yorumlar döngüsüne dönüştürebilirler kendilerini; öyle ki bu döngünün içinde her şey çok-yönlü görülür; şeyler hem yalıtık hem de bağlantılı, hem değer yüklü hem de tümüyle değersiz görünürler; soyut parçalara benzerler ama somut bir özerk hayata da sahip gibidirler; hem çiçek açıyor hem çürüyor gibidirler, acı veriyor gibidirler ama aynı zamanda acının kendisine benzerler.” Bove, hem çiçek açan hem çürüyen hem yalıtık hem bağlantılı evreni Beckett’in tanımıyla “diğerlerine benzemeyen, temel ayrıntılar için içgüdüsü” sayesinde kuruyor. Hem komik hem de üzgün olan cümleler aracılığıyla görünmeyen ayrıntıları, yarattığı dünyayı gerçekçi kılmak için işe koşuyor. Bove’un hayranlık uyandırmasının alamet-i farikası tüm bunları açık, kesin ama her şeyden önce, basit cümleler ile başarması. Romandaki her bileşen derin bir gözlem gücünün ürünü. Dikkatsizce okunduğunda önemsenmeden geçilecek cümleler, romanın temelini oluşturan ayrıntılarla inşa edilmiş sac ayakları işlevi görüyor. Bove da böylece, kişileri, mekanları, eşyaları ve insan ruhunu didik didik eden bir ayrıntılar yumağı oluşturuyor. Düşünsel Berraklık Sadece ironi, betimleyici ayrıntılardaki yoğunluk ve üsluptaki sadelik değil, düşünsel berraklık da Arkadaşlarım’ı benzersiz kılıyor. İnsan psikolojisinin farklı yansımaları da bir dönemin ruhu da toplumsal rollerin dağılımı ve bu rollerin içselleştirilme biçimleri de ancak böyle bir berraklığın eseri olabilir çünkü. İlk bakışta Bove’un, kafası karışık karakterler yarattığı fikri ağır basıyor. Oysa kendi gerçeklikleri içinde davranışları tutarlı, parçalanmış dünyanın, kristalize edilmiş insan ilişkilerinin içinde benliklerini bir arada tutmaya çalışan kişilerdir Arkadaşlarım’ın insanları. Viktor Bâton’un gözünde anlatılan tüm o insanların uzun uzun betimlenmeksizin ete kemiğe bürünmesi de berraklığın eseri. Mesela komşularının kendine karşı öfkesini anlatırken kullandığı şu cümleler, hem sınıf altı konumunun eksiksiz bir tarifi hem de sınıfsal bir duruşun betimlemesini içeriyor: “Benim gibi çalışmayan ve çalışmak istemeyen bir adam daima nefret uyandıracaktır. Bu işçi apartmanının delisiydim ben, herkesin olmak istediği kişiydim. Özgürlüğü uğruna kendini etten, sinemadan, yünden mahrum edendim. Ben insanlara her gün istemeden sefil hallerini hatırlatandım. Özgür olmam ve sefaletten hiç çekinmemem affedilmedi.” Bâton’un kendine sünepe diyen işçi komşusu ile ilgili şu gözlemi de benzer bir iç görüyü taşıyor: “Adamın iki kızı var ve onları sadece elle dövüyor, kendi iyilikleri için.” Toplumsal sınıf farkları ise çok belirgin bir şekilde çiziliyor Arkadaşlarım’da. Sınıfsal ayrımlar konusunda lafı hiç dolandırmıyor Bove. Sınıfsal farklar iletişimin içeriğini de ilişkilerin doğasını ve ömrünü de belirler ve hemen hemen her karakterin kendi durumundan çıkış için bir stratejisi ya da durumunu kabullenmesi için akılcılaştırma düzenekleri mevcuttur. Bâton karşılaştığı hizmetçinin gözlerinin keskinliğini anlattığı şu pasaja bakalım mesela: “O hizmetçi bir bakışta benim yoksul olduğumu anlamıştı. Hizmetçilerin gözlerinin böylesine keskin olması, mesleklerinden nefret etmelerinden kaynaklanıyordu. Sadece zenginler karşısında bağımsızlıklarından feragat etmişti onlar. Her şeye rağmen yüreklerinin bir köşesinde taşıdıkları özgürlük içgüdüsü, zengini yoksuldan, bir efendiyi kendileri gibi birinden ânında ayırt etmelerini sağlıyordu.” Bu kısa fragmanlar, roman içerisinde gerçeğin bir anda aydınlatılmasına da hizmet ediyor. Bu tarz bölümlerdeki anlam yoğunluğu, öyküde yakalanan tarzda bir saflığa ulaşıyor. Bu açıdan bakıldığında Arkadaşlarım’ın romana değil öyküye daha yakın olduğunu bile söyleyebiliriz. Velhasıl Arkadaşlarım’ın çağdaşı pek çok yazarı etkileyen bir ilk roman olması şaşırtıcı değil. Olağanüstü zamanların ertesinde yalnızlaşmış insanların hikayeleri anlatılıyor Arkadaşlarım’da. Emmanuel Bove, dar bir zaman dilimini, yalıtılmış bir yeri, sadece belirli bir insan tipinin ruhsal durumunu konu edinmesi tehlikesiyle karşı karşıyayken zamandan azade, evrensel ve belirli kalıba sığmayan bir hikâye anlatmayı başarıyor. Neredeyse yüz yıl önceden, dünyanın kırılganlığını düzeltme görevini üstlenerek ironisi, sadeliği, berraklığı ve edebi içgüdüsüyle insanlık için yardım sirenlerini çalıyor. ARKADAŞLARIM Emmanuel Bove Can Yayınları, 2020 Çeviren: Ebru Erbaş Bu yazı, daha önce, Kitap Eki dergisinin Haziran 2020 tarihli 6. Sayısında yayımlanmış makalenin gözden geçirilmiş halidir.
- Denemeye cesaret edenlere ve deneme cesareti verenlere...
Korkmasaydın Ne Yapardın? kitabıyla yeni bir yola çıkan Bahar Eriş, güçlü bir soruyla devam ediyor: Şimdi Değilse Ne Zaman? Kitap insanın ruhunu yükselten tatlı, serin ve derin hikâyelerle dolu. Bu bir kendini toplama kitabı. Kafasını toplamak, kalbini toplamak, hayatını toplamak. İnsanın içine işleyen hikâyeler ile insanın içini işleyen fikirlerden oluşuyor. Eriş, dokuzuncu kitabında deneme cesaretini onurlandırıyor. Hayatımıza hakim olma çabamıza kafa yoruyor. Modern hayatın zorlu ikilemlerini sorguluyor: Alışveriş sepetimiz dolu, peki ya ‘ruh sepetimiz’ ne durumda? Doğru insanı bulmak mı, doğru insan olmak mı? Çıldırmış bir dünyada sakin, duru ve üretken kalmak mümkün mü? Koşturmacalarda kaybettiğimiz incelikleri nerede bulabiliriz? Kitaptaki denemeler ne hakkında? Cesaret, çaba, azim, karakter, azın çokluğu, çoğun azlığı, kırılganlığın kudreti, mükemmel olmamanın güzelliği, kadınların gücü, dostluk, umut, iyilik üzerine içgörülerden oluşuyor. • İnsan dizleri titrerken de ilerleyebilir mi? • İçedönüklerin dıştan görünmeyen güçleri neler? • Mağdur dili ve edebiyatı kime hizmet eder? • Kadın kadının yurdu mu yoksa kurdu mu? • Kendimize söylediğimiz yalanlar bizi nasıl etkiler? • Kırılganlığın içindeki sarsılmaz güç nedir? • Doğru şeyi yapmak için yanlış zaman var mıdır? Bahar Eriş akademisyen ve yazardır. Çocuklarda yetenek gelişimi ve üstün yetenek üzerine odaklanmıştır. Boğaziçi Üniversitesi Mütercim Tercümanlık bölümünden mezun olmuştur. Aynı üniversitede İngilizce öğretmenliği alanında pedegojik formasyon almıştır. Fulbright bursu ile Amerika'ya gitmiş Columbia üniversitesinde öğretim görevlisi olmuştur. Üstün yetenek eğitimi alanında mastar yapmıştır. 10 yıl Boğaziçi üniversitesinde Eğitim Fakültesinde üstün yetenek eğitimi konusunda dersler vermiştir. ŞİMDİ DEĞİLSE NE ZAMAN? Bahar Eriş Alfa Yayınları, 2021 160 s.
- Öykü: İncirin Sütü
bunca coşkunun, aşkın, heyecanın, doğrulan menekşeye hürmetimizin,”karanfil elden ele” çoğalıp, büyülendiğimiz onca sözcüğün bir anda çürüyen bir bedende ebediyen yok olma bilincimizi unutma… uzun bir hıçkırık, yırtık bir kahkaha. Zeynep Tandoğan İyilikten, iyi olmaktan bahsedip duruyordun ya bana, kötülükten de bahset, kötü duruma düşmekten değil, kötü olmaktan. Bir sineği avuçlamaktaki gizi, bir çiçeği öylesine koparmaktaki hali, karıncayı adımlamaktaki sıradanlığı anlat. Bir çocuğu ağlatmaktaki ihmali, kardeşe laf yetiştirmekteki öfkeyi, sevgiyi geciktirmekteki zalimliği es geçme. Minnetle köşeye sıkıştırmadaki, şükranla elini kolunu bağlamadaki sinsiliği korkuyla açıklamadan anlat, acıktığında hâlâ ağlayan kadının çocukluğunun ihmalini, çocukluğumuzun ihmalini. Karanlık koridorun tehdidini, balkonların incecik profillerini, asfaltın katillerini, cehaletin kör cüretini, beklemekteki korkağın cürmünü, zalim babanın değil susan annenin zulmünü, gece yarısı sonrasının tekinsizliğini, alayın kırıcılığını, susmanın, susmanın ve de susturulmanın korkunçluğunu… İnsanın insan karşısındaki aczini, bir erkeği hıçkırığa boğan terki değil, sevilene yürütülen bıçağı anlat… Bir tek sigara için yalvar yakar olmayı, bilekteki jileti, boynumuzdaki ipi… ben olma, diğerini anlama, diğerinden özgürleşme, sıcak eve girme, bebeğe meme vermedeki bitimsiz çabamızı hatırlayarak anlat… Şimdi ben kötüyü estetize ettim ise, başka türlüsü elimden gelmediğindendir… Sadece iyiyi hayal ettiğimiz, çocuk coşkusunu direnişe çevirdiğimiz zamanları hatırla… Sen diyebileceğim kalan tek senimsin. bizi ayrı şehirlere düşüren tercihlerimize hiç lanet okumadım ama kimsesizliğimize lanetim bâkî. bunca coşkunun, aşkın, heyecanın, doğrulan menekşeye hürmetimizin,”karanfil elden ele” çoğalıp, büyülendiğimiz onca sözcüğün bir anda çürüyen bir bedende ebediyen yok olma bilincimizi unutma… uzun bir hıçkırık, yırtık bir kahkaha. Sırtımdan bıçaklamış katilimi aradığımdan inan haberim yoktu, bedenden doğup kandan arındığımda saplanan bıçağın ağrısıyla dönenip durduğum ömrümün katilini… “yaşatamadığım kendimden geçtim, katilimi arıyorum” demiştim sana en son di mi? fiyakalı yalanlarımdan biri daha diye mi düşündün? Ben sonradan anlıyorum yalanımı, sen, o anda. Yüzüme hiç demedin yalan söylüyorsun diye, bir yalancı için ne hoş… şimdi ben, “rüzgarın kokusunu alıyorum”, “yalan değil” bozuk bir esinti, yaprakta ahenk kayıp, ağacın gövdesi sırtımda kırk sopa, toprak, kömür su tutmuyor... bir tek senin evinde karnım doydu (sana hiç söyleyemediğim ağrım) gündeliğinle yatak kenarıma iliştirdiğin sigara parası (hiç unutmadığım hiç dillemediğim)… mektup uzaklığı bu, posta gecikmiş olsun… Beyaz papatyada dursun, kırmızı gelincikte, saçlarım yastığa dağılsın… Sesin gelsin çay kokulu… Hiç sormamalısın bu kaçıncı hüsran diye, söylenmezsin hiç söylenmedin. “şu keskin kamburunla neyine güvenip düşüyorsun yollara” demezsin, hiç demedin. O sert kollardan, demirlerden, ranzalardan sıyırır alırsın yine, alırsın di mi? Boş odanın kenarına yatak serersin nevresimli yastığın temiz kokusu ağlatır ıslatırım içini… Getirdiğin yemeği ağlayarak yemeğe çalışır beceremem daha çok ağlarım, bu ağlamaları kesemezsek fena biliyorum, sen de biliyorsun… Çay sigara getirirsin çay soğur sigara yanar… Sen hiç ağlamazsın, mutfak seslerin var senin becerikli… Ruh yetimleriyiz ya.. Benim taşıyamadığım kırk beş kiloluk bedenim, senin yüklendiğin düşüşlerim. Bir kara hayırsıza tutulmuştun, buyur etmiştin, eş etmiştin evine, kendine... “hayırsızın biriydi fikrimce” ya, kıyamazdım sana söylemeye, aşkını kırmaya… Sadakatin vardı senin sözcüklere, evine, işine, eşine ve de düşe kalka dönenen bana. Sen ne kadar sebat edersen hayata, ben o kadar fırdöndü eylemiştim alemi. Sınıf bilinci dertlenmeleriyle, macera düşkünlüğüm, sokaklarda korkuyu takipti aynı zamanda. Ben kendine uzak, kendine yabancı, sensiz kimsesizliğimle hangi eksiğe yama olabilirdim ki, olamadım da zaten. Bir satırla terk eylemiştim korkulu sokakları, “güneşin yerine ampül sallandırıyorlar” diye tepemize. Soysuzdum ama soya çekim hastalığım nüksedip duruyordu bu süreçte. “ya her şeyim ya hiçim” halleriyle… Memleket eylediğimiz şehir de yetmez olmuştu koşturmalarıma. Köyler, kentler değiştirip başka başka kimliklerle dolanıyordum. Hep sanaydı dönüşlerim, senin ılıklığına. Sözcüklerin vardı senin sihirli merhem misali. Tüm diyemediklerini harf harf, hece hece imar ettiğin, bir ağaç gibiydin güvenilir, görkemli, gölgeli, sabit. Bu şehrin köklerine tutunmuş, gövdenle yazı makinasına akıttığın yaprak zengini kolların… “bir insanı sevmek kurdu kuşu sevmek” demişliğin… “gelincik güzelliğinden kaybeder mi, narinliği kusur sayılmaya” demişliğin. ki kusurun güzelliğini defalarca kulağıma fısıldamışlığın var. korkunun da “ insanca, çok insanca” olduğunu da.. biliyorum hâlâ yazdıklarından tedirginlik duyarsın, oldu olmadı. serbest bırak onları kurban olduğum. biz ki sözcüklerin askeri değil, hırsızı olabilecekken amma ve de fakat birbirimizden değil de, yerin yedi kat dibinden, incirin sütünden olsun aşırdığımız. sen ki gelinciğin güzelliğine sahipken “tedirginliğindeki kırılganlık kusur sayılmaya.” varsın vuruşların az biraz eksik pilavımızın dibi azıcık tutuversin heyecana dilimiz peltesin ellerimiz terlesin ayağımız seksin gözümüz seğirsin hep tıka basa doymayalım tabağın kenarına bir kaşık bırakma bereketine inanalım bu sene ağacımız yüklü olmasın biz yine de tabiata çevirelim göğsümüzü.. mükemmelin sıkıcılığından çıkıp muhteşemin deliliğine yönelsek mi senle yeniden… tüm ihtimaller önünde eğiliyorum. halimi sormuşsun ya, “gel” demişsin ve de eklemişsin ya “istersen gel” diye… “gel” den öncesinin tereddüdünde biçareyim. Katilimi öldürüp yapayalnız kaldığım, bu ısıtamadığım, soğutamadığım, dolaşamadığım iki artı biri tek göz odaya çevirdim. Mutfaktan biraz kap kacakla, çayımı şekerimi, poşetteki ekmeğimi salona taşıdım. Çöp toplayıcılarının yolunu gözledim, saçlarını beğendiğim iki gençten çocuğa buzdolabını salon köşesine çektirdim, dört gözlü ocağı masa üstüne kurdurdum. Cam önüne bir kulaklı koltuk, kolayca uzanacağım sehpaya kalemimi kağıdımı hazır ettim. Senle dolmasını dilediğim, solgun bir tek sandalye çektirdim sol yanıma. Kalan fazla fazla nem varsa pay ediverdim iki kıvrık saçlı çöp çocuğa. Kapıya iki kilit çevirdim. mutfak ile kileri, iç odaları kapattım. kanepeye yorgan yastık atıp yatak ettim. Salon camlarındaki tülleri kenarlara dek açtım, ışığı buyur ettim. yol hizasına çiviledim fısıldanan bedenimi… Nöbetteyim... Yabana dönmüş bahçede, kedinin serçe peşinde kayboluşunu, an be an gözüme mercek olan gün ışığının, camdan, bilek altı ellerime kayışını, ömür verdiği dükkanındaki kirli minderli sandalyesinden isteksizce kalkan bakkal efendinin, sarkan sepete iliştirdiği somun ekmeğinin gevreyen kızılından gözümü alamam, koca puntolarla parlak renklerle yazılı reklam panolarındaki harflerle oynadığım sözcük oyunlarından vazgeçemem. Çam ağacının tabiata armağanmışçasına sunduğu yazlı-kışlı yeşilinin tatlı tatlı dönüşümünü kaçıramam. Kaldırım darlığında çocukların acemi adımlarını kollayan, peşi sıra koşturan mutlu tedirginliği, sokak simitçisinin duvardaki gugukludan daha dakik seslenişini, okul dönüşü liseli gençlerin her gün artarak devam eden gevezeliklerine kulak kabartıp, tatlı bir anıya dalışımı, sabah aydınlığı bana ulaşmadan, mülteci tedirginliğindeki uykuluların, akşam sokak lambası ışığında savaş yorgunuymuşçasına dönen elleri kolları poşetli, suçlu gözlerle etrafı kolaçan eden tanımadığım apartman komşularını gözlemekten vazgeçemem. Ağaçlardan düşen yaprakların rüzgârdaki salınımını, su birikintilerine yakalanışlarını, duvar köşelerine tutsaklanıp çıralanışını, sokaktan ötedeki caddeye asfalt olup ezilişlerinin serüveninin takipçiliğini, gönüllü nöbetimin tüm mesaisinde mevsim dönüşündeki bunca yaprağın ne ara çıktığının izinin kayıp şaşkınlığını, budanan gül ağacının üşüyen çıplaklığını… duvar dibi ilerleyen aşığının peşindeki gölgelerdeki gizli şahitliğimi… öpüşen kumruları, cik cik serçeleri, cama tablo çeken göç yazgılı kırlangıçları selamlamayı bırakamam. “uzak bir kıyıda” olan “sen”e koşamam... Bakarak oldurduğum, her şeyin tam da olması gerektiği gibi aktığı bu hayattan kıpırdayamam; ne dışarı çıkabilirim ne de başımı eğip kâğıda kayıt düşebilirim, bir an gözümü kırpsam bir kuş ölür…
- 2021’de Neslihan Önderoğlu'nun en sevdiği kitaplar
Neslihan Önderoğlu, 2021'de okuyup tavsiye ettiği kitapları Literaedebiyat ile paylaştı: Derya Sönmez/ Sırça Kanatlar / Öykü , Sel Yayıncılık Bu kitap çok uzun zamandır belli bir kanalda akan ve birbirine çok benzeyen verimler çıkaran öykücülüğümüzde değişik bir soluk. Çok iyi ve umut veren bir ilk kitap. Üstünde iyi düşünülüp çalışıldığı belli. Öykünün özellikle buna çok ihtiyacı var: Aklına eseni yazmayıp, genel geçer konulardan sapmak ve üstünde ince ince uğraşmak. Bu kitap da bunun güzel bir örneği. Ahmet Büke / Deli İbram Divanı / Roman, Can Yayınları Çok usta bir öykücüden her zaman usta işi bir roman çıkmaz. Bunun aksini ispatlayan birkaç örnekten biri benim gözümde bu roman. Titiz, incelikli bir araştırma, öğrenme, öğrendiklerini usta bir kurguyla okura hikâye etme işini çok iyi başarıyor Ahmet Büke. Ayrıca edebiyat tarihimizde denizcilikle ilgili roman denince ilk akla gelenlerden olmaya aday. Ömer Erdem / Güneş Kalır Bir Başına / Şiir, Everest Ömer Erdem benim çağdaş şairlerimiz arasında en ilgiyle takip ettiğim isimlerden biri. Bundan önceki tüm şiir kitaplarını da edindiğim ve okumaktan çok keyif aldığım bir şair. Şiirinin nasıl evrildiğine, geliştiğine ve kendi kendini olgunlaştırdığına şahit olduğum bir isim. Bu son kitabında da aynı şeyi hissettim, çok iyi ve ilham verici (dikkatinizi çekerim, aynı zamanda yazan bir okur olarak burası çok önemli benim için) bir kitap olmuş. Ömer Erdem okuyun. Semra Bülgin / Kara Kaplı / Öykü, Sel Yayıncılık Semra Bülgin benim dikkat çekmek istediğim bir isim öyküde. Hani bazı ödül gerekçelerinde bahsedilen ve bence hiç de orada olmayan "sense of humour" yani mizah duygusu var ya, işte onu en ustaca kullanan çağdaş yazarlardan. Daha önceki kitaplarından 2018 basımlı Bozma Kızın Moralini ile Muzaffer İzgü ödülünü çok hak ederek almıştı. Bu kitapta da kalemini aynı ustalıkla kullanmış. Mahir Güven / Ağabey / Roman, Can Yayınları Bu roman Türkçeye çeviri çünkü Mahir Güven Fransa'da yaşayan genç bir yazar. Bu roman da Fransız banliyölerinden birinde kimlik, aidiyet, etnisite , kültür gibi konular ekseninde geçen çok sürükleyici bir roman.















