Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5404 sonuç bulundu
- “Ben Okurum”un konuğu Aslı Perker
Deniz Yüce Başarır’ın hazırladığı podcast serisi “Ben Okurum”un yeni bölümünün konusu, Jane Austen’in tüm dünyada çok sevilen, hem beyazperdeye hem de diziye uyarlanan romanı Gurur ve Önyargı... 2020’nin son “Ben Okurum” bölümünde Deniz Yüce Başarır, gazeteci, yazar ve çevirmen konuğu Aslı Perker ile eğlenceli bir sohbete imza atıyor. Yılın son “Ben Okurum” bölümünün odağında, 200 yılı aşkın süredir romantik hayatımızı etkileyen bir yazar, Jane Austen ve onun tüm dünyada çok sevilen unutulmaz romanı Gurur ve Önyargı var. Gurur ve Önyargı; filmlere, dizilere, başka edebiyat eserlerine ve birçok popüler malzemeye konu olan eserleriyle başta İngilizlerin ama sonra tüm dünyanın vazgeçemediği, milyonlarca okurun kalbinde ayrı bir yeri olan Austen’ın, belki de en sevilen romanı. Jane Austen’ın romanlarında kullandığı mizahi dil, Deniz Yüce Başarır’a ve konuğu Aslı Perker’e de sirayet ediyor ve ikili, eğlenceli bir sohbete imza atıyor. Sohbetle bilgiyi buluşturan “Ben Okurum” podcast’inin yeni bölümü dinleyenleri; fakir kız-zengin oğlan ikileminin anneannesi Austen’a daha geniş bir açıdan bakmaya, onun kadın algısıyla ilgili başkaldırısını daha derinden hissetmeye ve kendisini onun sözcüklerine bırakmaya davet ediyor. Jane Austen için “Türünün ilk örneği. Sosyal ilişkileri böyle detaylı, belirgin anlatan ilk yazar. Hatta Virginia Woolf onun için ‘İngiliz Edebiyatı’nın anası’ diyor. Aynı zamanda zengin oğlan fakir kız denklemindeki fakir kızı da ilk bulan kişi.” diyen Perker sözlerine “Austen, Gurur ve Önyargı’da son derece feminist bir karakter yaratıyor: Elizabeth Bennett. Onun kızları son derece özgür ruhlu. Yepyeni bir kadın modeli.” diye devam ediyor. Aslı Perker; Gurur ve Önyargı’nın başkahramanı Elizabeth Bennett’ı Jane Austen’ın da çok sevdiğini ve “Galiba bugüne kadarki en sevilecek, en sevilesi edebi karakteri yarattım” dediğini anlatıyor. “Gurur ve Önyargı başlığındaki gurur hep adama, önyargı kadına verilir.” diyenPerker, “Ama aslında roman içerisinde defalarca yer değiştiriyor bu durum.” diye ekliyor. Gurur ve Önyargı’yı her yıl aralık ayında okuduğunu söyleyen Perker dinleyicilere “Siz de kendinize bir kitap seçin ve ömür boyu tekrar tekrar okuyun.” tavsiyesinde bulunuyor. Deneyimli yayıncı Deniz Yüce Başarır, “Ben Okurum” adlı podcast serisinin her bölümünde farklı bir konukla birlikte farklı bir kitaba odaklanıyor. Kitaplar üzerine bir arkadaş sohbeti tadında ilerleyen ve aynı zamanda bilgilendiren podcast’te Başarır, kitabın ona hissettirdiklerini anlatırken yazarıyla ilgili anahtar niteliğinde bilgiler vermeyi de ihmal etmiyor. Storytel Türkiye’nin sponsorluğunda hazırlanan “Ben Okurum”un tüm bölümlerine Storytel, Spotify, Apple Podcasts, Podtail, CastBox ve Simplecast’ten ulaşılabilir.
- Borges, Can Yayınları'nda
Türk şiirinin büyük ustası Cemal Süreya’yı 25 yılın ardından yayımlama hakkını alan Can Yayınları, şimdi de dünya edebiyatının en büyük yazarlarından Jorge Luis Borges’in haklarını aldı. Can Yayınları kırkıncı yılına yaklaşırken yazar transferleriyle kendisinden söz ettirmeye devam ediyor. Yaşar Kemal’den Orhan Pamuk’a, Gabriel García Márquez’den Albert Camus’ye kadar Türk ve dünya edebiyatının neredeyse tüm büyük yazarları tarihin belli bir bölümünde kırmızı kalpli logoyla yayımlandı veya halen yayımlanmaya devam ediyor. Son olarak Can Yayınları, Cemal Süreya’nın yayın haklarını geri almış ve klasik beyaz kapaklarıyla yayımlamaya başlamıştı. Şimdi de Güney Amerika ve dünya edebiyatının kült yazarı Jorge Luis Borges, Can Yayınları’nın birbirinden önemli isimlerle dolu yazar listesine katılıyor. Julio Cortázar , Fernando Pessoa, Umberto Eco, George Orwell, Jean-Paul Sartre, Patrick Süskind, Salman Rushdie, Cesare Pavese, Milan Kundera, Gabriel García Márquez, Pablo Neruda, Yukio Mişima, Nikos Kazancakis, Hermann Hesse, J.M. Coetzee, Albert Camus’nün eserleri Can Yayınları’ndan yayımlanmaya devam ediyor. Jorge Luis Borges (24 Ağustos 1899, Buenos Aires/Arjantin-4 Haziran 1986, Cenevre/İsviçre), Arjantin tarihinde önemli yeri olan İngiliz asıllı bir aileden geliyordu. Birinci Dünya Savaşı’nın hemen öncesinde (1914) ailesiyle Cenevre’ye göçtü. 1919’da buradan ayrılarak Mayorka ve İspanya’da birer yıl kaldı. 1921’de Buenos Aires’e döndükten sonra doğduğu şehri bir anlamda yeniden keşfetti. 1938’de dokuz yıl boyunca çalışacağı kütüphane memurluğuna başladı.1946’da Juan Perón’un iktidara gelişiyle, kütüphanedeki işinden atıldı. 1955’te Perón devrilince Arjantin Ulusal Kütüphanesi’nin müdürlüğüne getirildi. Aynı sıralarda Buenos Aires Üniversitesi’nde İngiliz ve Amerikan edebiyatı profesörlüğüne başladı. Kalıtımdan gelen bir hastalık nedeniyle 1920’den beri görme bozukluğu çeken Borges bu yıllarda görme yeteneğini tümüyle kaybetti. 1961’de Samuel Beckett’le birlikte Formentor Ödülü’nü kazandı.
- Melek Gibi Bir Şey – Umut Dağıstan
"Herkes kendi yalnızlığını arıyordu. O anda bir otobüs ışıklarıyla yolu süpürerek yanlarından geçti. Uzaklardan bir köpek havlaması duyuldu. Az ileride bir adam zamanla öğrenilmiş bir sabır ve dikkatle çöpleri karıştırıyordu. Gece kendi ritminde akıyordu. Önlerindeki gri karanlığı takip etmeyi sürdürdüler. Kapıyı açarken Güney, Melek onun elini tutup, “Biliyor musun?” dedi, “Yalnızlığın aranmayacağı tek yer, bir başka insandır.” Umut Dağıstan’ın üçüncü romanı olan Melek Gibi Bir Şey, genç bir çiftin ayrılık hikâyesi. Bu ayrılığa yazarlar, şairler, ressamlar eşlik ediyor. Bir edebiyat söyleşisinde başlayan ilişki zamanla iki kişilik bir yalnızlığa dönüşüyor ve taraflar başlarda biricik olduğunu sandıkları ilişkilerinin sıradanlaşmasını çaresizlikle izliyor. Karakterlerin ortak hikâyelerine farklı bir son arayışı bir yerden sonra kendi bireysel yolculuklarına dönüşüyor Umut Dağıstan’ın fragmanlar şeklinde ilerleyen romanı ilişkilerdeki iktidar mücadelesini, sessizliğin şiddetini ve yitirilen umutları anlatıyor. MELEK GİBİ BİR ŞEY Yazar: Umut Dağıstan NotaBene Yayınları, 204 s. İstanbul, 2020.
- Açık Dövüş - Onur Akyıl
“Farkındayım, size ölümden, kurbağanın ölümünden bahsedeceğimi söyleyip Bay Ben’den bahsetmeye başladım. Ama inanın yeryüzündeki, dünyadaki şeyler akıl almaz biçimde birbirlerini andırıyor.” Onur Akyıl, son derece üretken ve yaratıcı bir edebiyatçı. Şiirle başlayan edebi yolculuğu, öyküye ve romana doğru bir genişleme eğiliminde. Aynı zamanda farklı biçimleri, konuları ve anlatım olanaklarını da araştıran, uygulayan cesur bir yazar. Açık Dövüş, onun anlatım biçiminin iyiden iyiye özgürleştiğini, öykülerinin yarattığı huzursuzluğun arttığı bir eser olarak dikkat çekiyor. Edebiyatımızda tektipleşen anlatımlara karşı, başka bir edebiyatın olanaklarını araştıran bir yazarı okumak isteyenlerin sevinçle karşılayacağı bir eser Açık Dövüş. AÇIK DÖVÜŞ Onur Akyıl Alakarga Yayınları, 88 s. İstanbul, 2020.
- Belki umutsuzluğa bir pansuman
Seda Ateş "Umutları yeşertmenin tek bir ihtimali varsa, onun hem bireysel hem de toplumsal yüzleşmeler olduğuna işaret ediyordur belki de Ayfer Tunç bu üçlemede yer alan romanlar aracılığıyla" Seda Ateş, Kapak Kızı, Yeşil Peri Gecesi ve Osman özelinde Ayfer Tunç edebiyatı üzerine yazıyor. Çorak Ülke’de ayların en zalimi nisandır. Çünkü nisanda, insan beyhude umutlanır, kendi iradesi dışında vuku bulan bir yenilenme ihtimaline bel bağlayıp da hüsnüzan eder, hayat yalanlarına kapılır. Şimdinin çorak ülkesinde, umutları besleyen hayallerin köpürtülüp köpürtülüp de klişelerden kurtulmayı vadeden yepyeni bir gelecek klişesine takılıp kalmaktan öteye gidemediği yerde, beyhude umutlardansa kopkoyu bir umutsuzluğu yeğlemeliyiz belki de. Gelgelelim bu hayat bu umutsuzluğu kaldırmıyor. Umudun olmazsa yaşayamazsın diyen, umudu iradi bir şey gibi gören aslında hayatın kendisi değil tabii, çevresi. Umudu olmayana mağlup gözüyle bakılıyor; sanki umudu olanlar mağlubiyetlerini reddedip bambaşka olanakları mümkün kılabilmişler, kendi enkazlarını kaldırıp şimdinin ve geleceğin bambaşka bir potansiyelini açığa çıkarabilmişler, umutlarına varacak yolun taşlarını tek tek döşemeye gönüllü olup tek bir kuru dalı olsun yeşertebilmişler gibi. Halbuki romanlarda böyle değildir. Bilhassa az sonra bahsedeceğim Ayfer Tunç romanlarında. Ayfer Tunç’un bütün yapıtları, bile isteye ya da değil, bir büyük anlatının parçalarını oluşturur. Yazdığı her metin bağımsızlığını korurken diğer yandan da öncekilere eklemlenip külliyatını bütünler. Tunç aynı temaları ve karakterleri yeniden ele almayı, bağlamı değiştirerek karakterlerin bakış açılarını da değiştirmeyi, karakterleri ve olayları başka karakterlerin gözünden de anlatmayı sever. "Edebiyat bir ihtimalin simülasyonudur" “Edebiyat bir ihtimalin simülasyonudur. Gerçekleşmesi halinde nasıl davranacağımızı düşünmemizi sağlar,” diyordu leziz söyleşi kitabı Ayfer Tunç’la Karanlıkta Kelimeler’de. Edebiyatımızda ihtimalleri çoğaltmayı, metinlerini birbirleriyle etkileşime sokmayı dert edinen yazarların başında gelir Tunç. Gelenekle bağını asla koparmadan modern yapılar inşa ederken tür klişelerine dair ezberimizi bozar, aslolan hikâyenin türü ya da biçimi değil kendisidir. Bu büyük anlatının her bir parçası toplumsal hafızadan, toplumun her katmanındaki iktidar mücadelesinden, yüzleşilemeyen bir geçmişten, şiddetten, travmalardan, ikiyüzlü vicdan muhasebelerinden ve marazi bir merhametten nasibini almıştır. Tunç’un bütün kitaplarını adeta birbirine teğelleyen bu topyekûn kötülüğün içinde parıldayan karakterlerinin ise bir başka ortak noktası daha vardır: umutsuzluk. Geçtiğimiz yılın en çok konuşulan romanlarından biri olan Osman, Ayfer Tunç’un 1992 yılında Kapak Kızı’yla başladığı, 2010’da Yeşil Peri Gecesi’yle devam ettiği nehir roman serisinin (şimdilik) sonuncusu. Bir erkek dergisine verdiği çıplak pozlarla bu anlatı evreninin tam merkezine yerleşen Şebnem’in hayatının bir şekilde dokunduğu karakterleri tek tek cımbızlayarak, neredeyse 1980’lerden günümüze uzanan bir memleket tahliliyle harmanlayan Tunç’un anlatısının bir sonraki halkasında ana karakterin kim olacağı ise şimdiden okurlar arasında tartışma konusu. Tunç’un 2004’te yeniden gözden geçirip düzenleyerek yayımladığı Kapak Kızı, bir tren yolculuğuna, kısacık bir zaman dilimine, dünyaları sığdırır. Şebnem’in çıplak fotoğraflarını dergide görüp hayatlarını sorgulamaya başlayan Selda, Ersin ve Bünyamin’in anlattıkları üzerinden romanın esas kahramanı, yani Şebnem ustalıkla inşa edilmiştir. Şebnem’in akrabası olan, yıllar boyunca kendini Şebnem’den üstün gören Selda, fotoğrafları gördükten sonra ömrü boyunca güvenli sularda yüzdüğünü, etrafına duvarlar ördüğünü ve aslında kazananın Şebnem olduğunu fark eder. “Şu yaptığıyla en dibi göze almış olduğunu gösterdi bana. Sonuna kadar giderim, umurumda bile olmaz, dedi. En dip neresiyse oraya kadar. Dibi göze almazsan hiçbir yere varamazsın. Böylece benim hayatımın anlamını da sıfırlamış oldu. Zaten bir anlamı da yokmuş," diyen Selda yenilgisini kabullenir. Şebnem’in fotoğraftaki keskin bakışı Ersin için bir ayna olur, yaptığı işi bulunduğu çevreyi sevmeyen Ersin tam da bu tren yolculuğuna çıkarken hayatını değiştirmeye karar vermiştir. Romanda iyi aile çocuğuna tekabül eden Ersin ise Şebnem’in amcasının oğludur. Ayrıca bir zamanlar âşık olduğu Şebnem’in bedenine ilk dokunan, onu ilk öpen erkektir. Ancak cesur davranamayıp arkasında duramadığı bu aşk asla itiraf edilemeden biter. Şebnem’in fotoğraftaki keskin bakışı Ersin için bir ayna olur, yaptığı işi bulunduğu çevreyi sevmeyen Ersin tam da bu tren yolculuğuna çıkarken hayatını değiştirmeye karar vermiştir. Fotoğraf sayesinde yaşadığı sorgulamanın sonucunda ise “hayat tembeli” olduğunu kendine itiraf edip umutlarını gömecektir. Bünyamin, romanın ana mekânı olan yemekli vagonun garsonudur. Bünyamin’in Şebnem’le ilişkisi dergide gördüğü fotoğraftan ibarettir. Bu fotoğraftaki çıplaklık, Bünyamin’in kendi hayatına dair kimi kuşkularını açığa çıkarır. Uzun zamandır karısının başka bir adamla ilişkisi olduğundan ve hatta doğacak çocuklarının da bu adamın çocuğu olduğundan şüphelenen Bünyamin, bu fotoğraf vasıtasıyla çaresizliğini fark etse de yolculuğun sonunda arkadaşına karısının hamile olduğundan bahseder. Kendi iç muhasebesini yapmış, sıkışıp kaldığı hayatını ve erkekliğinin öyle ya da böyle onaylanmasını, betimlenemeyen bir güzelliğin vereceği umuda yeğlemiştir. 2010’da yayımlanan Yeşil Peri Gecesi’yle söz sırası Şebnem’e gelir. İlk kitapta örtük bir biçimde hikâyesine tanık olduğumuz Şebnem’in ağzından anlatılan hikâye, Şebnem’i özyıkıma taşıyacak olan yüksek enerjinin ritmiyle yazılmıştır. Yayımlandığı dönemde “bugünün romanı” olarak tanımlanan Yeşil Peri Gecesi, hem anlattığı olayların yaşandığı zamana dair ipuçları barındırmasıyla, hem de dönemin ruhunu apaçık yansıttığı temalarıyla gerçekten de zamana ayna tutar. Mağdur olmak cesur olmaktan daha kolaydı! “Yetmiş iki saat önce” hayatının en önemli kararını vererek kendini mahvetmeyi ve bu yolla intikam almayı seçen Şebnem’i bu karara götüren olaylara geçmişe giderek tanıklık ettiğimiz roman, tüm topluma yayılan ikiyüzlülüğü öncelikle aileden başlayarak gözler önüne serer. Babasının geçirdiği bir kazadan sonra hayatta kurban konumuna yerleşen, annesinden miras güzelliğini bir lanet gibi taşıyan Şebnem şöyle der: “Ben hayatta bir kurban olarak var olmuştum. Kurban olmayı kabul etmeyebilirdim. Ama etmiştim. Dünyaya kurban edilmeye hazır gözlerle bakmak, hayır demekten daha kolaydı. Mağdur olmak cesur olmaktan çok daha kolaydı.” Sakat kalmış babası, babasını amcasıyla aldatan ve Şebnem’i terk eden annesi, asla sevgi göremediği babaannesi, yatılı okuldaki İngilizce hocası, kendisinden on beş yaş büyük sevgilisi Ali, kocası Osman, ve Osman’ın kardeşi Teoman Şebnem’in hayatını karartan ve hepsiyle hesaplaşmak istediği karakterlerdir. Şebnem ilk olarak İngilizce hocası Seçkin Bey’le macerasının ardından başarısız intihar girişimiyle mağdur olmanın kolaylığını keşfeder. Sevgilisi Ali’nin kendisini terk edip gidişiyle intikam almak için Phoenix dergisine çıplak pozlar verir. Bu fotoğraf çekiminde tanıştığı Gün, kısa sürede Şebnem’in en yakın arkadaşı olur ve onu hayatının en son travmasına sürükleyecek Osman’la tanıştırır. Teoman’ın nişanlısının dayısı İstanbul Emniyet Müdürü Uluçmüdür, Şebnem’in geçmişteki çıplak fotoğraflarıyla Teoman aracılıyla Şebnem’e şantaj yaparak onunla birlikte olmak ister. Tecavüzle sonuçlanan bu şantaj Şebnem’in nihai kararıyla, kendisini yok ederek diğerlerinden intikam alma planıyla sonuçlanır. Bu plan sayesinde, Kapak Kızı’ndan tanıdığımız Selda’nın yardımıyla Uluçmüdür’ü ifşa eden Şebnem’in hikâyesi, mutlu denemese de iyimser bir sonla biter, en azından okurun içini soğutur. “Nihayet başarmıştım. Sefilliğimin üçe katlanmasına hayır diyebilmiştim. Mağdur olmaktan çıkmıştım. Eylemci olmuştum,” diyen Şebnem kendi hayatı pahasına intikamını almıştır almasına, fakat geçmişiyle gerçekleştirdiği bu hesaplaşmada geleceğe dair umutların hiç payı yoktur, çünkü Şebnem’in umudu yoktur. Geçtiğimiz yıl yayımlanan Osman’la hikâyeyi başka bir bağlama taşıyan Ayfer Tunç, bu kez özyıkımın bir başka halini, pasif halini anlatır. Osman’ın günlüklerinden, bu günlükleri tesadüfen ele geçirmiş birinin Osman’ı tanıyanlarla yaptığı röportajlardan, e-postalardan ve mektuplardan oluşan roman yine bir sonla, Osman’ın ölümüyle açılır. İntihar mı kaza mı olduğu pek anlaşılamayan bu ölümün ardından bize aktarılan hikâye tüketim toplumuyla birlikte iyice palazlanan hedonist neslin bir temsilcisi olarak görebileceğimiz Osman’la birlikte bir devrin de yok oluş hikâyesidir. Mirasyedi, yakışıklı, iyi giyinmeyi bilen, mühendis ama mühendislikle pek ilgisi olmayan, kitap yazmaya heves eden, müzik tutkunu ve güya müzisyen Osman da tıpkı Şebnem gibi ilk travmalarını otoriter bir babanın tahakkümü altında geçen çocukluk yıllarında yaşamıştır. Babanın ölümünün ardından kardeşi Teoman’la paylaşılan servet, hayat acemisi Osman’ın elinde çarçur olur. Çok âşık olduğu karısı Şebnem bile hayata tutunmasına yetmez, çünkü Osman için karısı da aslında sahip olduğu diğer şeyler gibidir. Maddi varlığıyla birlikte yavaş yavaş kendi de tükenmeye başlayan Osman bu çöküşte bütün değerlerini, sevdiklerini, hayallerini de tüketeceğini bildiği halde, durumu değiştirmek için hiç çaba göstermez. İşlerin asla iyiye gitmeyeceğini bilerek acının gerçekliğine teslim olurlar. “Geçmişteki henüz hesaplaşılmamış gelecek”te umutlarının mayası olabilecek bir şey kalmamıştır. Hayatı boyunca geçmişiyle boğuşmuş, neredeyse bütün var oluşunu geçmişle hesaplaşma olasılığı üzerine kurmuş Şebnem’in aksine Osman bütün hayatını inkâr ederek ve farkında değilmiş gibi davranarak geçirir. İkisinin de, üstelik birlikte, dibe vurmuş olmaları onları birbirlerine bağlayan en önemli unsurdur. Çaresizce kendi sonlarına hazırlanırlarken, hayatlarında umudun kırıntısı bile yoktur. Geleceğe eklemleyebilecekleri, yaşadıkları hayatın içinden çıkarıp dönüştürerek umuda zemin hazırlayabilecekleri bir öze ulaşamayacaklarını bilirler. Çünkü ikisi de geçmişleriyle yüzleşememiş, çocukluklarından taşıyıp getirdikleri ve sonunda hayatlarına mâl olan travmaları atlatamamış, üzerine yerleştikleri koskoca enkazın günün birinde kendilerini de yutup gideceğinin farkında olarak yaşamışlardır hayatlarını. İşlerin asla iyiye gitmeyeceğini bilerek acının gerçekliğine teslim olurlar. “Geçmişteki henüz hesaplaşılmamış gelecek”te umutlarının mayası olabilecek bir şey kalmamıştır. Bu kopkoyu keder, Tunç’un bir kurtuluş ihtimalini bile çok gördüğü bu karakterler, trajedinin özündeki umutsuzluğu korumak için değildir belki de. Belki de bu umutsuzlukta politik bir bakış vardır. Belki de bu nehir romanlarda giderek yaldızları dökülen, renkleri solan, yok olup giden hayatlara paralel olarak bir devrin kapanışını, Eski Türkiye'nin son yıllarını, kimi yok olan kimi yeni yeni türeyen sınıfları, sızdırdığı kötü kokular gittikçe kesifleşen ikiyüzlü bir toplumu da anlatan Tunç, umutları yeşertmenin tek bir ihtimali varsa onun da hem bireysel hem de toplumsal yüzleşmeler olduğuna işaret ediyordur. Belki de bütün bu romanlar, umutsuzluğumuza bir pansumandır.
- İçki Cumhuriyeti – Mo Yan
Bu çarpıcı epik romanda Çin’in yaşayan en önemli yazarlarından Mo Yan, okurlarını hayalî bir diyara, İçki Cumhuriyeti’ne götürüyor. Hurafelerin, açgözlülüğün ve gerçeküstü olayların hüküm sürdüğü bu yozlaşmış diyarda, yetkililer tuhaf olayların yaşandığına, halkın ölçüsüz bir yeme alışkanlığına kapıldığına dair duyumlar alır ve olayları araştırmak üzere bölgeye emektar Müfettiş Ding Gou’er’i gönderir. Ancak soruşturma sırasında Ding’in gerçeklik duygusunu kaybetmesine neden olacak absürd hatta fantastik gelişmeler yaşanacaktır. Olay örgüsünün arasında da, İçki Yapımı Üniversitesi, Harmanlama Bölümü’nde doktora öğrencisi ve bir yazar adayı olan Li Yidou tarafından yazar Mo Yan’a yazılmış mektuplara yer verilir. Bu mektuplara birer kısa öykü de eklenmiştir. Ne var ki Li’nin her biri öncekinden daha fantastik ve kötücül hale gelen öykülerinde anlatılanlar gittikçe Ding’in İçki Cumhuriyeti’nde çektiği eziyetlere benzemektedir. Muazzam bir yaratıcılık sergileyen, siyasi açıdan yıkıcı ve kışkırtıcı bir roman olan İçki Cumhuriyeti, Nobel Ödüllü Mo Yan’ın, hiçbir iktidar ve baskı odağının hayal gücünü yok edemeyeceğini kanıtladığı evrensel bir roman. İÇKİ CUMHURİYETİ Mo Yan Çeviren: Erdem Kurtuldu Can Yayınları, 488 s. İstanbul, 2020.
- Ben ve Ginnie - Herman Raucher
Ben, yazma eylemiyle boğuşan bir yazar adayı; Ginnie ise titiz bir dansçıdır. 1951’de birbirlerine âşık olmuş ve her ne olursa olsun birbirlerine tutunmaya karar vermiş iki ürkek çocukturlar. Dünya ikisinin de önünde keşfedilmeyi bekliyordur... Bir yanda 1950’lerin New York’unun büyüleyici cazibesi, diğer yanda Hollywood’un yıldızlarla parlayan neşeli şov dünyası: Ben ve Ginnie neon ışıklar arasında birbirlerine duydukları saf, yoğun ve kusursuz aşkı sürdürmeyi başarmışlardır. Bu aşk sonsuza kadar sürmeli, şimdiye kadar yazılmış tüm kitaplarda ve peri masallarında anlatıldığı gibi romantizm ve tutkuyla harlanmalıdır. Ne var ki, aşkları sahiden de sonsuza kadar sürebilecek midir ya da bu aşk ikisinin de fark edemediği beklenmedik bir kırılma nedeniyle sallantıdan kurtulabilecek midir? BEN VE GİNNİE Herman Raucher Çeviren: Belkıs Çorakçı Dişbudak Ayrıntı Yayınları, 560 s. İstanbul 2020.
- Ben Batman'im!
Ferit Güleç Önce bir uçak sesi duyuldu, ardından araba sesi. Sonra bütün hayatımı değişterecek o meşhur fragmanı ve sahneyi gördüm. Siyah deri kıyafet giymiş uzun kulaklı pelerinli ve göğsünde kesinlikle yarasa olan bir adam, pejmürde kılıklı bir adamı yakasından tutmuş o meşhur lafı söyledi. “Ben Batman’im!” Batman hakkında yazı yazan birmilyonüçyüzikinci kişi olarak artık daha fazla ansiklopedik bilgi vermemem gerektiğini düşünüyorum. Kısaca yaratıcılarının Çizer Bob Kane ve Yazar Bill Finger ( Evet Bill Finger ) olduğunu, ilk yayınlandığı tarihin 1939 olduğunu, Martha’nın o meşhur inci kolyelerini ve Batman’in Joker ile olan ayrılmaz bütünlüğünü yazmanın artık ne kadar gereksiz olduğunun farkındayım. Ben Batman’i kendi çocukluğumun bakış açısından 1980 - 1990 yıllarının karanlık dünyasından bakarak anlatmak istiyorum. 1980 sonrası dünya adeta renk değiştirmiş, siyah gri ve lacivert olmuştu. 89’da Berlin duvarı yıkılmış, Sovyetler ve Amerika soğuk savaşı bitirdiğini ilan etmiş, moda deri ceket ve geniş vatkalara dönüşmüştü. Ama dünyayı saran huzursuzluk, kasvet ve gerilim bitmemişti. 1989 yılının sonlarıydı. Tek kanallı dönemdeydik. Pazar sabahlarının eğlencesi Pazar 1989, akşamlarının eğlencesi ise Bizimkiler dizisiydi. Yedi yaşında falandım. Evimizin oturma odasında kanepenin kenarına diz çökmüş playmobil mavi askerlerimle oynuyordum sanırım. Televizyonda reklamlar vardı. Önce bir uçak sesi duyuldu, ardından araba sesi. Sonra bütün hayatımı değiştirecek o fragmanı ve meşhur sahneyi gördüm. Siyah deri kıyafet giymiş uzun kulaklı pelerinli ve göğsünde kesinlikle yarasa olan bir adam, pejmürde kılıklı bir adamı yakasından tutmuş o meşhur lafı söyledi. “Ben Batman’im!” Batman’i ilk olarak Tim Burton’ın 89 yapımı Batman’inde tanıdım. Televizyonda Fragmanını gördüğümde aklım çıkmıştı. Daha önce ( altı yıllık bir zaman aralığı ) gördüğüm hiç bir şeye benzemiyordu. İlk görüşte fanatik olmuştum. Fanatik, bir markaya ya da bir kişiye, kahramana yüksek seviyede hayranlık duyan ve onunla yaşayan demektir. Fanatik kelimesi genellikle bizde Futbol ile ilişkilendirildiğinden, Hayran kelimesi de fazla abartılı geldiğinden dolayı, ben daha havalı halini “Fan” kelimesini kullanacağım burada... Hatta en güzeli “Tutkun” diyelim ne dersiniz? Yaklaşık bir hafta sonra gazetelerden biri Frank Miller’ın The Dark Knight Returns çizgiromanını fasikül halinde vermeye başladı. Tabi ben Batman’in illk olarak sinema karekteri olduğunu düşünüyordum. Bu derginin içindeki Batman’i daha iri, lacivert maskeli ve gri taytlı görünce şaşırmıştım. 1986 yapımı Frank Miller’ın “The Dark Knight Returns” adlı çizgiromanı, Batman’i bambaşka bir karaktere dönüştürdü. Hikayede Bruce Wayne yıllar önce pelerinini asmış, yarasa mağarasını kilitlemiş, çivisi hiç olmadığı kadar çok çıkan talihsiz Gotham City’de emeklilik hayatı yaşayan 50’lerinde bir adam olarak karşımıza çıkar. GCPD , şehri neredeyse eline alan Mutant çetesiyle başedemez hale gelir. Şehir çıldırma noktasına geldiği bir noktada Bruce Wayne gerçek kişiliğini artık daha fazla bastıramaz ve Mağarayı yeniden açar. Kara Şövalye yıllar sonra şehre geri gelir. Bu hikaye, televizyonda aynı Bat Kanalda, aynı Bat saatte izlediğimiz dans tutkunu 60’ların Batman’ini, görenleri dehşete düşüren, karşılaşmak istemeyeceğiniz, size uslu çocuklar olmanız gerektiğini öğütleyen modern zamanların karanlık ve acımasız Batman’ine dönüştürdü. Artık tam bir Batman tutkunuydum. Gazetelerden resimlerini, haberlerini kesiyor arşivliyordum. Anneme siyah içlik çorabından Batman maskesi yaptırıyordum. Pelerini çarşaflardan örtülerden yapıyordum. Niyeyse bizim evde hiç siyah kumaş yoktu. Meşhur sembolünü de bazen annem bazen babam çiziyordu. Televizyonda en ufak bir görüntüsünü görmek için ekrana adeta yapışıyordum. Hayatımda ilk gittiğim film de Batman’dir. 1990’da nihayet Batman sinemalara geldiğinde, Bandırma’da Rüya Sinemasında izlemiştim. Olağanüstüydü... Kendi kendinin süperkahramanı olmak İlkokuldayken bir gün en yakın arkadaşım Dinç’e bir sırrımı açıkladım. “Ben Batman’im” dedim. O da “Tamam” dedi. Tabi ki ikimiz de Batman olmadığımı biliyorduk. Ama bu daha çok bir çeşit erken dönem dedektif frp’si gibi bir şeydi. Hemen rollerimize bürünmüştük. O da ilginç bir şekilde “Ben de Black Panther’im” diye ekledi ertesi gün. Böylelikle ilk DC - Marvel crossover’ını biz yapmış olduk. Bütün şartlar hazırdı. Bandırma dışında Erdek’e giderken gerçek bir asit fabrikamız bile vardı. Ben hayali süper kötümüzü bile seçmiştim. Okuldaki kabadayıların ortalamasında bir tipti. Sevgilimi (kuledeki prenses) kaçırmıştı. Biz de onu kurtarmak için ipuçlarını takip ediyorduk. Okulumuzu ve şehrimizi bu süper kötüden kurtarmalıydık. Oturduğumuz apartmanda üst kattaki komşularımızın oğlu Serhat abi vardı. Sürekli odasında çizim yapardı. Ben de arada yanına gider merakla izlerdim. Yine onlarda oturduğumuz bir akşam Serhat abi Batman’i çiziyordu. Çizimi bitirip bana verdi. Evde tekrar tekrar o çizime bakıp sayısız Batman çizdiğimi hatırlıyorum. Öyle ya sağdan soldan gazetelerden Batman resmi arayacağıma kendi Batman’imi çizebilirdim. 1991 yılında televizyona yeni ve özel bir kanal daha eklendi. Amerika - Irak savaşını canlı yayınla vermeden önce bu kanal harika filmler yayınlıyordu. Bugün bile Sinema deyince aklıma pazar banyosundan sonra ailemizden yalvar yakar kopardığımız kaçamak izinle başına oturduğumuz “Parliament Sinema Klübü”, ve bu klübün benim için bir numarası olan Batman gelir. 1992 yılına geldiğimizde benim tutkum hala geçmemişken Batman Returns vizyona girdi. Önceki filmden daha karanlık, ama daha şamatalı, penguenli ve kediliydi. Aslında bu iki Tim Burton filmine baktığınızda karakterlerin çok yüzeysel anlatıldığını, daha çok görsel tasarım ve çizgiroman hareketliliğine yoğunlaşıldığını görebilirsiniz. İki filmde de bir iki flashback sahnesi dışında film aslında orijin hikayesiyle pek ilgilenmez. Yalnızca geçmişe dair kalıntılar ve imalarla yetinir. Aslında bu o dönemin sinema izleyicisi için oldukça tercih edilen bir yöntemdir. Mesela şimdi 90’lı yıllara ait bir aksiyon filmi izleseniz, hikaye örgüsünün ne kadar basit, sürükleyici olduğunu görebilirsiniz. O dönemin filmlerinde iki ya da üç kırılma yaşanır. Ve sonra basit mantıkla kahraman prensesi kuleden kurtarır. Hepsi bu. Seyircinin de beklediği budur. Batman Returns ile aynı zamanlarda Batman The Animated Series, dramatik bir Batman ve Art Deco Gotham’ı yarasa tutkunlarına sundu. O dönemde eminim pek çok çocuk akşam altı olduğunda tv karşısına geçip bu diziyi izliyordu. Bu seriyle beraber harçlığım yettiğince aksiyon figürleri biriktirmeye başladım. Savaş yöntemleri! 1995 yılına geldiğimizde Kara Şövalye bambaşka bir renk aldı. Önce yönetmen de dahil yeni filmin kadrosunun değiştiğini öğrendim. Tim Burton’ın yerini Joel Schumacher, Michael Keaton’ın yerini ise Val Kilmer almıştı. Kadroda yok yoktu. Yeni film Batman Forever, cyberpunk görünümle devam filmi olarak karşımıza çıktı. Kara Şövalye’nin kostümünden neon yansıyordu artık. Ve evet, kostümde meme uçları vardı. Çünkü yarasalar memeliydi. Neden kostümün de memesi olmasındı?! yeni ortak Robin, yeni kötüler Riddler ve Two Face, ve yeni sarışın Dr. Meridian ile ortalık tam bir sirke dönmüştü. O yıllarda bir gazete bayiinde Batman’in bir çizgiromanını gördüm. Büyük Mavi yayınlarından çıkan seri bir hikayeydi. Beni o tarihten itibaren tamamen Batman çizgiroman dünyasına sokan seri 1993 yapımı Batman: Knightfall’du. Aslında 1993 yılında Batman’in Bane tarafından sakatlandığını bir gazeteden okumuştum ama ancak 95 yılında seriyi okumaya başladım. Bir çok süper kahramanın kendine has güçleri ve silahları vardır. Batman’in en güçlü silahı KORKU’dur. Şaşırtma, panik, aldatma, hiyerarşiyi bozma, şüphe, Batman’in savaş yöntemlerindendir. 256 savaş sanatı bilmesinin yanında, bu sanatların taktik ve felsefelerini bilmesi savaş alanında daha korkutucu ve güçlü olmasını sağlar. Korkunun temeli insanın “savaş ya da kaç”’ tepkisidir. Batman, aslında Süper Kötü olarak adlandırdığımız (Joker, Penguin, Catwoman, Riddler, Two Face vb.) düşmanlar için bir korku unsuru değildir. Hiç bir zaman da olmamıştır. Bu düşmanlar, zeka ve entellektüel seviyeleri yüksek profilde olduğundan, “merak et-savaş” kategorisindedir. Esas korkuyu yaşayanlar ise eğitim ve zekası çok yüksek olmayan, patron ne derse onu yapan, batıl inançları yüksek, kaygılı, amaçsız çete üyesi ve (goon) serserilerdir. Bunlar da her seferinde yenileceklerini bile bile Batman’e karşı şanslarını deneseler de “ne denirse yap - kaç” kategorisindedirler. Süper Kahramanlar genel tanım olarak içlerinde İyimserlik, Cesaret ve Umut barındırırlar. Superman’in göğsündeki “S” Kripton'da “Umut” anlamına geliyorsa, Batman Gotham’da umut’un tersidir. Biz her ne kadar Kahramanlarımızdan umutla kurtarılmayı bekliyorsak da, Batman bize bütün karanlık tarafıyla her şeyin daha kötüye gideceğini, bir gün her şey düzelir ve güzel bir güne uyanırsak zaten bir rüya gibi bir daha Kara Şövalye’yi görmeyeceğimizi bize anlatır. Batman’i diğer kahramanlardan ayıran durum, onun bize en yakın olduğudur. Zayıflıkları, intikam duygusu, gücü yetmediğinde alet veya maddi gücünü kullanması, plan yapması, korkuları, yabancı (alien) korkusu, depresyonları, öfkesi, ilkeleri, erdemliliği, Batman’i biz yapan özelliklerden bazılarıdır. Yazdıklarımdan da anlaşıldığı üzere Batman’i benim çocukluğuma ait belirgin ve karanlık bir açıdan anlattım. 2000 yılından sonraki film dizi ve çizgiromanlara bilerek girmedim. Onlar zaten önümüzde olan, bazıları iyi bazıları kötü işler olarak bir sonraki nesilin tarihi olacaklar. Desenler: Ferit Güleç (Çocukluğundan kimi Batman eskizleri)
- “Dünya Ağrısı” romanında taşra
Asuman Kafaoğlu-Büke Erkekler tarafından sevilmeyen kadınlar, kendi kaderlerini ellerinde tutamayan erkekler, bastırılmış istekler, arzular, dünyanın kötülüğü, utanç ve fiziksel olmadığı halde sürekli hissedilen o malum acı... Asuman Kafaoğlu Büke, Ayfer Tunç'un Dünya Ağrısı'nı yazdı. Büyük şehirlerde yaşamanın beraberinde getirdiği bir özgürlük duygusu vardır, bunun bir nedeni insanın göze batmadan hayatını sürdürebilmesinden kaynaklanır. Küçük şehir ve kasabalarda, herkesin birbirini tanıdığı çevrelerde, bireyin her hareketinin toplum tarafından görünür olması, üstelik kulaktan kulağa dedikodularla her yaşananın detayın deforme edilerek yayılması, boğucu bir etki yaratır. Romanlarda bu boğucu etki ile birlikte kasaba yaşamının bazen bir küçümseme ile geldiğini görürüz. Aklıma gelen ilk örnek Orhan Pamuk’un Kar romanında Kars’ta yaşayan bir karakterin sözleri geliyor: “Dünyanın bu köşesinde yaşamakta hala ısrar ettiğim, hatta burada iktidar hırsına kapıldığım için gururumu kırmadan geçiştirmeye çalışacağım (…) ve bu yüzden de kendimi senden aşağı görüyorum. Sen de lütfen bakışlarını gözlerimin içine dikerek utancımı yüzüme vurma.” Taşra kentinin soluk ve dikkat çekmeyen yaşamından kaynaklanan bir eziklikten söz eder yazar burada. Karakterler merkezden uzak yaşamlarında eziklik hissettiklerini, burada bulunma nedenlerinin bir başarısızlık öyküsüyle dile getirirler. Ayfer Tunç’un Dünya Ağrısı romanında benzer bir boğucu taşra ile karşılaşıyoruz. Taşrayı boğucu yapan, bir şekilde unutmaya izin vermemesi. Çevreye yeni insanlar katılmadan, her gün aynı bireyleri görerek, kapalı toplum içinde yaşamının beraberinde getirdiği unutamamak. Dünya Ağrısı'nın kahramanı Mürşit, şehre okumaya gittiğinde bir nebze özgürlüğün tadını almış fakat kendisini boğan, gelişimini kısıtlayan taşraya babasının hastalığı sonrasında geri dönmek zorunda kalmış bir adam. Taşradan kopuşun, büyük şehirde yaşamanın onu bir dönem özgür kıldığını düşünerek katlanıyor yaşama. Taşradaki yaşamında anlaşılmadığını düşündüğü için kendini çevresinden soyutladığını, ailesine ve yakın çevresine yabancılaştığını ve bir çeşit koruyucu kabuk geliştirdiğini görüyoruz. Kaderlerini ellerine alamamış insanlar Bütün bu yabancılaşma duyguları, kasabaya şehirli bir mühendis geldiğinde ve onun otelinde kalmaya başladığında değişiyor. İki erkek arasında gelişen dostluk yıllardır Mürşit’in içinde sertleşen kabuklaşmayı da yavaş yavaş yumuşatıyor. Rakı sofrasında başlayan sohbetlerinden ikisi de çok zevk alıyorlar ve zamanla Mürşit kimseyle paylaşmadığı acılarını dile getireceği bir güven ortamı buluyor. Hayata küskün bu iki adamın birbirlerinde kendilerini bulmaları, adeta soğan gibi her seferinde bir kat daha açıldıkları, en derinlerde gizlenen gerçeklere doğru yol aldıklarını gözlemliyoruz. Bu sohbetlerle gerçek adı Uzay olan ama kasabada herkesin Madenci diye bildiği bu erkekle Mürşit arasında gelişen yakınlık, ilk başından itibaren bir ferahlama ve çözülme sunmuyor ikisine de; sadece hayattan şikâyet edecek, duygularının anlaşıldığı bir ortamda sohbet etmekle yetinecekleri anlaşılıyor. Mürşit anlamını bir türlü bulamadığı hayatını değiştirmeye yetecek enerjiden ve kararlılıktan yoksun görünüyor hep. Halbuki Mürşit’i seven bir karısı, babasından ona kaldığında şehrin en güzel oteli, ona saygılı davranan çok iyi yetişmiş iki çocuğu, özellikle akıllı ve anlayışlı bir kızı var fakat bu iyilik dolu ortam onu iyileştireceğine, ona ağır bir suçluluk duygusu veriyor. Mürşit istemediği hayatını yaşarken çevresini de mutsuzluğa sürüklediğinin farkında. Ayfer Tunç’un anlattığı bu taşra, kaderlerini ellerine alamamış insanlardan oluşuyor. Gelecekleri konusunda söz hakkına sahip değiller. Ancak sorunları yüzeysel değil, “Hafızası insanın düşmanıdır” (s. 12) sözlerinin farklı şekillerde tekrarlandığı, insanın kendi içinde bir düşman taşıması, asıl sorunları. Ülkenin ortak belleğinin yarattığı acıları unutamayan kahramanlar. Şehrin ortak belleği, onların içlerinde taşıdıkları suçları. Bu da bizi romanın ana teması olan linç konusuna getiriyor. Romanda farklı şekillerde linçten söz ediyor Tunç. Bazıları kahvede bir aradan oturan insanların birlikte televizyon seyrederken kolayca havaya girdikleri, masum bir linç türü. Kolayca, çünkü birbirlerini olumsuz etkileme gücüne sahipler, birisi dur demedikçe hızla artan bir şiddete dönüşebiliyor. Nedensellik ve düşünce üretmeden, sadece ortak bir hareketin içinde yer alan sıradan insanların şeytana dönüştüğünü gösteriyor bize yazar. Yalan yanlış bilgilerle, abartılmış dedikodularla bir anda karşılarındaki güçsüzü linç etmeye girişiyorlar. Farkında değil gibi davranıyorlar fakat alttan alta toplum içinde ötekileştirilmişlerin de hıncını alıyorlar. Bir hamalın Alevi olması, yaşlı bir adamın Ermeni olması… birlikte yaşadıkları bu insanların aslında yabancı olduğu düşüncesiyle nefret bir anda katlanarak çoğalıyor. Gerçek suçlu kim? Bu ıssız şehrin hikayesinde gerçek suçlu kim diye sorabiliriz. Saldırı topluca olduğunda suçlu da görünmez olur. Bu bilinçsiz hareket daha da saldırganlaştırır insanları. Aynı soruyu Mürşit’in hayatına bakarak tekrarlayabiliriz: Mürşit’in hikayesinde suçlu kim? diye sorduğumuzda, Mürşit suçlu görünmez; insan vicdanına fazla büyük gelen acılar için genelde kendi dışında bir suçlu arar. Mürşit de aynen böyle yapıyor. Bunu en çok onun kabuslarında görüyoruz. Yanlış eylem ve yanlış davranış için kendini suçlamak yerine, kabuslarında Cumhur adlı bir çocuğu şeytan kılığında görüyor. Önce Cumhur’u doğrudan Mürşit’e bir kötülük yapmış biri olarak algılıyoruz, belki çocukken tecavüz etmiş ya da dövmüştür onu, bir şekilde yaralamıştır düşüncesi uyanıyor fakat Cumhur’un aslında yaptığı şey, Mürşit’e özeneceği bir model sunmak. Mürşit’in içindeki kötülüğü uyandırmaktan başka bir şey değil. Yani doğrudan kötülük olarak değil, kötülüğü uyandıran, onu dürten bir güç. Dünyanın ve insanlığın kötülüğü. Başka deyişle kendi içinde değil, kendi eylemlerinden sorumlu değil, daha soyut bir kötülüğün bir parçası olarak varlık. Suçlu olarak şeytanı görmek insanın kendini aklama yollarından biridir. Mürşit’in günahı o denli büyük ki, yaşamaya devam edebilmek için bu yolu buluyor. Kendi dışında bir kötülük yaratarak, bedeninden ve zihninden uzaklaştırdığını zannediyor. Bu da dünyayı kötülük ile dolu görmesinde neden oluyor. Dünyanın ve insanlığın kötülüğü. Başka deyişle kendi içinde değil, kendi eylemlerinden sorumlu değil, daha soyut bir kötülüğün bir parçası olarak varlık. İşte bu duyguyla yaşamak daha kolayına geliyor Mürşit’in. Şimdi romanın başlığına tekrar bakarsak, Dünya Ağrısı, bize bunu anlatıyor. 18. yüzyıl Alman romantik akım yazarlarının Weltschmerz diye adlandırdıkları, fiziksel bir neden olmadan hissedilen ruhsal acı tam da burada Ayfer Tunç’un anlattığı duyguya denk geliyor. Romantizmdeki ideal insan portresinin Mürşit’in zihninde de varlığını sürdürdüğünü görüyoruz. Çevresindekilerden ideal insan olmalarını bekler buluyoruz onu: En çok da oğlundan. İstiyor ki oğlu onun yaşam ideallerine sarılsın. Onu kendi hayal ettiği hayatı yaşamadığı için de aşağıladığını görüyoruz. Kendine sınırlı bir hayat seçtiği için, ona umutlarla verdiği Özgür adını hak etsin istiyor ve tabii bunu yaparken, babasının ona yaptığının aynısını oğluna yaptığının farkına asla varmıyor oluşu, onun trajedisi oluyor. Romanda tekrarlanan motiflerden biri farklı erkeklerin ortak mutsuzlukları; çok sayıda kahraman, sevmediği kadınla evlenmek zorunda kalmış. Ayfer Tunç anlatı boyunca sevgi ile aşk arasında ayrım yapıyor. Kötü hayattan tek kurtarıcı olarak aşkı gösteriyor. Sevgi yetersiz kalıyor. Acıma duygusu, şefkat gibi Mürşit’in kişilik özellikleri de mutlu olmak için yeterli değiller. Dünya Ağrısı'nda dramatik dönüşüm yaşayan karakterler sadece Mürşit’in çocukları ve belki bunlarla bağlantılı olarak Mürşit’in biraz onları tanımaya başladığını görüyoruz. Birkaç kez oğlunun aslında sandığı çocuk olmadığını anlaması önem taşıyor. Ayrıca kızıyla yakınlaştığı balkondaki sahne, ilk kez kızını gerçekten gördüğünü düşündürüyor. Bunlar romanın kurgusal olarak nefes aldığı anlar. Belli belirsiz bir yenilenme umudu Mürşit ile Madencinin ilişkisine tekrar dönersek, romanın başlarında farklı bir boyutta ilerleyeceğini düşündürerek okurun zihninde uyanışlara neden olduğunu söylemek mümkün. Bu iki erkeğin arasındaki ilişki ile oynuyor Ayfer Tunç. Birbirlerine söyledikleri “iyi ki sen varsın”, bu ilişkiden “belli belirsiz bir yenilenme umudu”, Madencinin “güzel gözleri ve bir tek Madencinin üşümesini istememesi ve sobayı onun odasına vermesi, en sonunda da Madenci oteli terk ettikten sonra Mürşit’in bu odaya girip onun yatağına uzanması ve bir daha müşteriye vermemek üzere odayı kutsallaştırması… bütün bu davranışlar iki erkeğin ilişkisinin boyutu üzerinde bizi düşünmeye itiyor. Hayatlarında hiçbir kadını sevmemiş olmaları da ayrıca birkaç kez tekrarlanıyor roman içinde. Madencinin tüm karakterler içinde tek çekici insan olarak anlatıldığını da eklersek, gizli ve derinlerde bırakılan arzuların asla dile getirilmemesinin yarattığı sıkıntıdan da söz edilebilir. Romanda Tunç bir başka taşra ağrısından daha söz ediyor: Utanç. Romandaki kadın kahramanlara gelince, Şükran, Arzu ve Hülya, hepsi erkekler tarafından mutsuzluğa mahkûm edilmiş kadınlar olarak yansıyor kâğıda. Ayfer Tunç çok ilginç sahneler yakalıyor kahramanlar arasında, örneğin Mürşit karısına bakarken çoğu kez duygulanıyor; şefkat ve acıma duygusu ağır basıyor fakat özellikle karısına bu duygularını sezdirmemeye çalışıyor çünkü alışırsa daha mutsuz olur diye garip bir sabit düşüncesi var. Bu davranış Mürşit’in duygularını ne denli kilit altında tuttuğunu net bir şekilde gösteriyor. Romanda Tunç bir başka taşra ağrısından daha söz ediyor: Utanç. Vicdan sahibi insanlar olarak Mürşit ve Madenci otele gelen aşırı yoksul, zavallı insanların varlığından utanç duyuyorlar. Dilenciler karşısında insanın duyduğu utanç duygusunu eşsiz bir şekilde anlatıyor Ayfer Tunç. Özellikle Madenci otelin tek ısınan odasında kaldığı için, kendinden iş isteyenlere iş veremediği için, insanların yoksulluğunu engelleyemediği için, kalıcı bir utanç duygusu taşıyor. Romandaki önemli simgelere de baktığımızda maden ve altın dikkat çekiyor. Madenci kelime anlamıyla derini kazan, Mürşit’in derinlerindeki acıyı ortaya çıkaran kişi olarak yeni bir anlam kazanıyor. Altın ise bütün şehrin umutlarını bağladığı, derinden çıkarmak istediği ama çıkartırken çevreyi yok edeceği bir değer. Toprak içinde her şeyi barındırır diyor romanın sonunda Madenci: pislik, böcek, ölüler ama aynı zamanda altın da barındırıyor toprak. “Hayat kayaç katmanları gibi parçalarına ayrılan değersiz bir kütledir” diyor Mürşit, “… ama gene de bir yerlerinde altın var” sözlerini ekliyor buna Madenci. Altın, derinlerde varlığı bilinen ama yüzeye çıkamayan bir maden; hem taşranın kurtuluşunu ve zenginleşmesini simgeliyor hem de doğanın yok oluşunu.
- İki 20 çarpışınca
Haziran Düzkan Dünya Kurt Vonnegut’un kahramanlarında beliren, Ursula K. Le Guin'in, Terry Pratchett'in romanlarında netleşen ve ısrarla Harry Potter'da, Yüzüklerin Efendisi'nde aranan Hopepunk'ın peşine düşüyor. Gerçeği tüm soğukluğu ve acımasızlığıyla kabul ederken, bizlere içini hayaller, hedefler ve mücadelelerle dolduracağımız kocaman bir boşluk sunan Hopepunk'ı Haziran Düzkan yazdı. Hayatının bir döneminde ABD’de siyasi faliyetler yürüten Jamaikalı sivil haklar savunucusu Marcus Garvey, ki kimileri onun Musa’nın reenkarnasyonu olduğuna inanır, 7 Temmuz 1977’de dünyanın sonunun geleceğine dair bir kehanette bulunmuştu. Yedi, bilindiği gibi, bir dolu mistik anlama sahip bir sayı. Tarih boyunca neredeyse her uygarlığın inanç dünyasında öyle ya da böyle, diğer dokuz kardeşinin arasından sıyrılmış; Afrika toplulukları için de durum aynı. 30’larda Jamaika’da beliren inanç akımı Rastafari’nin de en önemli ilham kaynaklarından biri olan Garvey’e malum olan bu kehanet, haliyle epey ciddiye alındı. Derken, Reggae grubu Culture’ın solisti Joseph Hill’e, bir otobüs yolculuğu sırasında aynı tarihte bir felaket yaşanacağına dair bir tasavvur malum oldu. Culture, 1977 yılında “Two Sevens Clash” (İki Yedi Çarpışınca) isimli, epey popülerlik kazanan bir albüm/şarkı yaptı. Mesaj öyle hızlı yayıldı ki 7 Temmuz 1977 günü Karayipler'de Jamaikalılar'a ait dükkanlar kepenk açmadı. Jamaika’nın başkenti Kingston sokakları boşaldı, bütün kent felaketin beklentisiyle dolup taştı. Bildiğiniz gibi tek tanrılı dinlerin kehanet yorumu epey iyimserdir ve müminlerin nihayet ilahi adalete kavuşacağı bir ortam olarak betimlenir mahşer günü. Rastafari’ler için de durum aynı şekildeydi fakat ilahi adaletten bahsettiklerinde, öncelikle köleliğin, ırkçılığın ve apartheidin öcünün alınmasını kast ediyorlardı. Rastafari’ler için iki uğurlu 7 çarpıştığında, eşitlik ve barış mutlak hükümdarlığını ilan edecekti. Dünyanın sonu gelecekti, bildiğimiz dünyanın sonu. Jamaikalılar o dönem sömürgesi oldukları Birleşik Krallık’ın yaşadığı yoğun ekonomik krizden nasıl etkileniyorlardı bilmiyorum fakat iki yedinin çarpışması, müzik söz konusu olduğunda, dünyanın yıkılıp yeniden kurulmasına vesile oluyor olabilir. Zira 1877’de pikap icat edildi, 1977’de ise punk. Yeni solun inşa olduğu 68’den 9 yıl sonrasıydı, yeni sağın kurulacağı 1979’dan ise iki yıl önce. Kaybedilecek her şey kaybedilmiş, kazanmak için yeterince uğraşılmamıştı. Belki tam da bu yüzden yani tarihin benzersiz bir anına tanıklık ettiğini bilen ve fakat buna hiçbir müdahale yapamamanın ruh haliyle, kadersel bir finale ve bir yeniden doğuşa ihtiyaç duyuyordu o çağın insanları. Yahut belki de sadece daha kötüsünün yaklaştığını bildiklerindendir. 1977’de cehennemin yedi kapısıyla cennetin yedi katı çarpıştı. Gelecek hepten yok olmadıysa bile, bir hayli pahalıydı. “No Future” “No Future” geleceksizlikten bir özgürlük devşiriyor Punk’la ilgili ilginç olan şey, gösterdiğinin hep tam tersini hissettirmesi. 1977’de punklar giyiniyor, kuşanıyor ve kameralara poz veriyorken, belli ki tehlikeli, umursamaz, hiper seksüel ve şiddet meraklısı gibi görünmeye çalışıyor; ama tam tersine, bir anlam bulmanın neşesiyle ışıldayan masum gençlere benziyorlar. Sex Pistols Virgin’le imzaladıkları karlı anlaşmanın bebeği Anarchy in the UK”in kartonetinde Durutti’ye ithafta bulunuyor; bir şeyleri umursuyormuş, ne yaptıklarını, özellikle de yarattıkları fenomenin etkisini biliyormuş gibi görünmeye çalışıyor; oysa aslında dalgasına bakan bir avuç denyo gibi görünüyor (ki öyleler). “God Save the Queen”, kraliçenin tahttaki 25. gümüş yıldönümü için yazılmış bir isyan marşı gibi görünüyor ama neredeyse bir pop klasiğine dönüşüyor. Ve “No Future” da hakiki bir vazgeçiş gibi görünmeye çalışıyor ama değil. “No Future” geleceksizlikten bir özgürlük devşiriyor; geleceğimiz için mücadele etmek yerine, kaybetmekten endişelenecek bir geleceğe bile sahip olmamanın verdiği cesarete davet ediyor. Kaybedecek zincirlerimizin bile olmadığında ve kazanmanın anlamını da bilmediğimizde, imkanlar sınırsız. Nitekim, cyberpunk’ın yükselişi de tam olarak aynı yıllara denk gelmekte. Bu janra aslında ilk kez 1960’larda, Beat kuşağının ve Dadaizmin avangard stiline meraklı Yeni Dalga bilim-kurgucular arasında filizlendi fakat “No Future”ın da belirmesiyle adeta evine kavuştu. Karamsar bir gelecek tasviri vardı muhakkak ama iyimserdi de; düzen ne kadar sıkı, dünya ne kadar karanlık bir yer olursa olsun ona karşı direnen, onun köküne kibrit suyu dökmeyi kendine görev edinmiş, yaramazlığını hayatın tüm alanlarına işleyen ve hiç büyümeyen birilerinin olacağını söylüyordu. Cyberpunk kahramanları anti-kahraman tanımına da sığmıyorlardı zira toplumsal ahlaka alternatif bir değer seti oluşturmuş insanlar değillerdi. Mutlak bir kötünün karşısına yerleştirilmiş mutlak iyiler de değillerdi, bu ikiliği baştan reddediyordu punk. İkilik, statüko ve ona karşı çıkan asi arasında kurulmuştu. Nezaket, gerçek eşitsizliklerin üzerini bir kar örtüsü gibi kapadığında, kabalık elbette uyumsuz bir çocuğun düzene attığı bir kar topuna dönüşüyor. Dolayısıyla, bir politik eylem biçimi olarak hacker’lığı konu eden ilk yapımların bu janraya ait olması pek sürpriz değil. Punk, sistem sertleştikçe onu bozguna uğratmanın yeni yollarını bulacağını vaat ediyordu adeta. Sistemin kendi baskı ve manipülasyon araçlarını ele geçirip onları kullanma konusunda hiçbir çekincesi yoktu; bu araçlar 1977’de pop müzikse, 2077’de teknolojiydi. Erken dönem Cyberpunk yazınlarında, bugünün dijital-sosyal ağlarına dair tasavvurlarda bulunulmuştu. Orwellyan bir evren oluşturuyordu Cyberpunk fakat gücü ve iktidarı soyutlaştırmaktan kaçınıyordu. Güç, varlıklı elitlerin elindeydi ve biz bu elitleri tanımaya, onların yaşamını bilmeye ve onlardan tiksinmeye zorlanıyorduk. Her bireyin sistemin bir dişlisi olduğu bu kurmaca düzende, karakterlerin kabalığı, nihilist karamsarlığı, tembelliği, uyuşturucu ve seksle ilişkili özyıkım davranışları da yine düzen yıkıcılığın bir parçası olarak kabul ediliyor. Nezaket, gerçek eşitsizliklerin üzerini bir kar örtüsü gibi kapadığında, kabalık elbette uyumsuz bir çocuğun düzene attığı bir kar topuna dönüşüyor. 1977’de Muhafazakar Parti’nin başkanı olarak hızla güç kazanan, iki yıl sonra da Birleşik Krallık’ın başbakanı seçilerek, ülke tarihin gördüğü en korkunç dönemin başlamasını sağlayan Margaret Thatcher’ın kimseyi ürkütmeyen, hiç yükselmeyen ince sesini, özenli, temiz ve mazbut görünümünü ve bir adabı muaşeret oratoryosuna dönüştürdüğü varoluşunu düşündüğünüzde, nezaket denilen bu kurguyu yere çaldığınız bir izmarit gibi topuğunuzla çiğnemek istemeniz çok normal. Punk bu hissin üzerine gider, bu histe umutlu bir şeyler vardır. Neredeyse tüm avangard akımlar gibi punk da kendini biçimselliğiyle değil, tavrıyla tanımlar. Yine tüm avangard akımlar gibi, nostaljinin ataletine düşmemek için belli bir esnekliğe sahip olmak durumundadır. Punk bize bu koşullar altında yine de yaşamaya değer bir hayatımız olduğunu hatırlatır. Kavganın kazananı değil, kendisi asıl önemli olandır. Sabit olan şu ki, punk bize asil bir zafer, mutlak bir kurtuluş vaat etmez. Güneş her doğduğunda kıyamet tekrar kopmakta ve dünyanın sonu bir kez daha gelmektedir. Punk bize bu koşullar altında yine de yaşamaya değer bir hayatımız olduğunu hatırlatır. Kavganın kazananı değil, kendisi asıl önemli olandır. Sanatın varolan tüm disiplinlerine bir nifak tohumu gibi yayılan punk tavrı, statükonun yeni biçimleriyle birlikte tekrar tekrar kendini yıkıp yeniden kurar. Farklı anlatılarla zamana ve konvansiyonel inanışlara dair fikirler ortaya atar. Bu anlatı alttürleri fraksiyonlar gibi birbiri ardına dizilir ve genişler. Son yıllarda en çok bahsedilen anlatı biçimi ise “Hopepunk”. Radikal nezaket: Hopepunk “Hopepunk” Thatcher’ın ve diğer sağ iktidarların şekillendirdiği yeni, neo-liberal bir dünya tasvir eder. Bu dünyada nezaket artık demode bir kavramdır. İnsanlar, adeta bir piramit gibi üst üste yığılmıştır ve başarı da bu insanların yüzlerine botunuzla basarak piramidin en üstüne tırmanabilme durumudur. Sağın anaakımlaştırdığı insan tarifi de, benliğimizin içinde ancak şimdi serbest bırakabildiğimiz zalim bir içgüdü olduğunu söylemektedir. Yani, hepimiz annemizin karnından birer zorba olarak doğarız ve zorbalığımızı bastırmadığımız sürece başarıya ulaşma imkanlarımız artar. Hopepunk ise bunun karşısına radikal nezaket kavramını yerleştirir. Radikal nezaket, askerin namlusuna karanfil sıkıştırmak yahut polise Rus klasiği okumak demek değildir; yine de şiddet içermeyen direnişleri sahiplenir. Radikal nezaket, herkesin birbirini çiğnediği bir dünyada yere düşeni yerden kaldırmak gibi basit jestleri, tutarlı bir direniş stratejisine dönüştürmeyi hedefler. Sinizmin ve nihilizmin hakim olduğu bir dünyada nezaketin kendisi cesaret isteyen bir şeydir; güçsüzleri savunmak, insanları önemsemek, zor durumdaki insanlarla ilgilenmek birer isyan aksiyonlarıdır. Kahramanlar yumuşak ve kırılgandır, tam da bu özellikleri sebebiyle çok güçlüdürler. Cyberpunk’ın yücelttiği masküleniteyi benimsemez, aksine kadınlıkla ilişkilenen tavırların savaşçı doğasına odaklanır. Benzer bir biçimde neredeyse sadece beyaz, sis, erkek, heteroseksüel ve engelsiz kişilerin kahraman olabildiği Cyberpunk evrenine karşı, Hopepunk, gündelik hayatları mücadeleyle geçmesine rağmen mağdur olarak kabul edilen kişileri kahramanlaştırır. Bizlere toplumsal normlar için değil, değişim için nazik olmanın yeni yollarını öğretir. Bir mazlumun sesini duyurduğumuzda, birine atanmış cinsiyetine değil beyan ettiği cinsiyetine uygun seslendiğimizde, birbirimizle ilgilendiğimizde, baktığımızda, iyileştirdiğimizde, yaptığımızın iki kişiyi aşan bir etkisi olur. Kahramanların bireysellikleri, dayanışma ve toplumsallaşmalarıyla birlikte pekişir ve birey-toplumdan oluşan iki ucu birbirini besler biçimde kurgular. Pastel tonlarda, dişil fontlarla, bazen kanaviçeye işlenmiş devrimci feminist sloganların görsel dünyası da bu türden beslenir. Kanaviçe işleyecek kadar özenli, çiçeklerle bezeyecek kadar iyimser ama vasat adamlara fikirlerinin hiçbir önemi olmayacağını söyleyecek kadar da kararlı… Hopepunk kurmacalar, ezilenlerin kazandığı bir zaferle bitseler dahi, mutlak bir kurtuluş içermezler. Romanın kurduğu evren halen tehlikelere açıktır; tıpkı distopyalar gibi ütopyaların da fani olduğunu söyler. Hopepunk kurmacalar, ezilenlerin kazandığı bir zaferle bitseler dahi, mutlak bir kurtuluş içermezler. Romanın kurduğu evren halen tehlikelere açıktır; tıpkı distopyalar gibi ütopyaların da fani olduğunu söyler. Bir ütopya bir kaç yıl da sürebilir, bir kaç yüzyıl da, beş dakika da. Hopepunk kahramanları iktidarı kötüden iyiye vermeyi amaçlamaz, dünyayı bir süreliğine biraz daha iyi bir yer yapmayı amaçlar. Tanımın yaratıcısı ve Hopepunk janrasından bir roman olan “A Conspiracy of Truths”un yazarı Alexandra Rowland, şöyle tanımlar: “Ne kahramanlar var ne de kötü adamlar. Sadece insanlar var. Hopepunk işte budur: Bardağın yarısı dolu da olsa boş da olsa, önemli olan bardakta su olmasıdır. Ve bu savunmaya değer bir şeydir.” Nasıl bir dünya istediğimizi bulmak bizim işimiz! Ursula Le Guin’in “Omelas’ı Bırakıp Gidenler” öyküsü, belki de türün ilk örneklerinden sayılabilir. Bu kısa öyküde Le Guin, Omelas isimli bir ütopyayı tarif etmektedir fakat daha baştan, bu ütopyanın mutlak bir tasvir değil, yazarın kişisel bir düşü olduğu ifade edilir ve okuyucuya, kendi ütopya tariflerini yerleştirebilecekleri bir alan açılır. Le Guin’in ütopyası, sanatın yansıtmakta çok zorlandığı bir karakter tipinden bahseder; Omelas halkı mutlu fakat karmaşık insanlardır. “Mutluluğu aptalca bir şey olarak görüyoruz” der Le Guin öyküde, “Sadece acı entelektüel, sadece kötülük ilginç geliyor bize.” Omelas’ın mutlu halkı bir şenlik için toplanmıştır. Bir köşede, ayinsel bir orji gerçekleşmektedir, bu haz partilerinden doğan çocukların annesi tüm kent halkı olacaktır. Dileyenler keyif verici maddelerin etkisi altındadır. Şenliğin detaylıca anlatılması okuyucu olarak ağzımızı sulandırır, mutluluğun çok saf bir halini canlandırırız gözlerimizde. Bu kısım, zıttı bir gerçekle kesilir. Omelas halkının mutluluğunu sürdürebilmesi, 10 yaşında bir çocuğun sefil bir yaşam sürdürmesine bağlıdır. Herkes bunu bilir, bu bilgi karşısında paramparça olur fakat binlerin mutluluğu için bu duyguyla yüzleşmek zorunda kalır, yaşamlarına devam ederler. Ancak Omelas’ın kimi sakinleri, bu çocuğu ziyaret ettikten sonra, bu gerçekle yaşamak yerine, kenti ve mutluluğu terk etmeyi seçecektir. Öykü bizi iyimserlikle kötümserlik arasında bir duyguda bırakır ve kendi ahlaki pozisyonumuzu sorgulatır. Kurt Vonnegut’ın karakterleri de Hopepunk’a ilham vermiştir. Bu karakterler nazik, iyimser ancak sıradanlıktan ve topluma uyum sağlamaktan uzak karakterlerdir. Terry Pratchett’in “Diskdünya”sı ve Wachowski’lerin kült dizisi Sense8, türe dahil edilebilecek diğer hikayeler. Tür üzerine yazan kimi araştırmacılar, Harry Potter ve Yüzüklerin Efendisi gibi popüler serilerin de Hopepunk ile ilişkilendirilebileceğini; hatta, bu hikayelerin popülerleşmesinin kişileri sosyal demokrat fikirlere yönlendirerek, Obama’nın ABD başkanlık seçimlerini kazanması gibi toplumsal olaylara sebebiyet verdiğini iddia ediyor. Öte yandan bu, türün “punk” kökenini da reddetmek anlamına geliyor. Hopepunk’ın iktidarı ele geçirmeye yeltenmeyen devrimciliğini, küçük kazanımlarla yetinmek olarak görmemeliyiz. Hayatta olmak süregelen bir kıyametin ortasında yer almaksa, yaşamanın yegane yolu ara vermeksizin direnişi sürdürmek demek. Asil amaçlar ya da tarihe yazılan isimler için değil; sadece ve sadece yaşamak için direnmek. Hopepunk’ın belki de en özgürlükçü tarafı, ne bir cevap ne de çözüm sunuyor olması. Hopepunk değişimi tetikleyebileceğini öne sürüyor, değişim için yöntemler de öneriyor ama nasıl bir değişimin gerekli olduğunu söylemiyor. Gerçeği tüm soğukluğu ve acımasızlığıyla kabul ederken, bizlere içini hayaller, hedefler ve mücadelelerle dolduracağımız kocaman bir boşluk sunuyor. Çünkü nasıl bir dünya istediğimizi bulmak bizim işimiz.
- Toz
Hikmet Hükümenoğlu O, günleri sayıyor. Ben saymıyorum. "Nisan geldi," diyor. "En zalim ay." "Nesi zalim?" Sinirlendiğim belli olmasın diye yumuşak bir sesle soruyorum. "Yani marttan ya da mayıstan ne farkı var? Hepsi kafamızda, isim takmışız, sayıp duruyoruz." Cevap vermiyor. Burnunu cama dayamış, dışarıya bakıyor. Her sabah gözlerimi açtığımda onu böyle pencerenin önünde buluyorum. Ufukta, toz bulutunun ardında bir an için belirip kaybolan titrek bir ışık yakalasa, o kadarına bile razı, biliyorum. Boş yere kendine eziyet ediyor. Eninde sonunda birileri gelip bizi bulacak. Belki yarın gelecekler, olmadı öteki gün. Hadi çantalarınızı toplayın, gidiyoruz, diyecekler. Çok daha güvenli bir yere gidiyoruz. Telefon son kez çalıştığında, "Konumunuzu kaydettim, arkadaşlarımızı yönlendiriyorum," demişti hattın öteki ucundaki kadın. "Ne zaman ulaşırlar bilmiyorum, yoğunluk sebebiyle kesin bir şey söyleyemem." Uğultudan sesi zor duyuluyordu. "Ama endişe etmeyin, mutlaka gelecekler. Ben kaydınızı oluşturdum. Bulunduğunuz bölgede beklemeye devam edin…" Sonra şarjımız bitti. Elektrik bir süredir kesikti zaten, bir daha da hiç gelmedi. Günlerce denedik fakat kamyoneti çalıştıramadık. Her şeye rağmen koşullar o kadar kötü sayılmaz. Musluktan hâlâ su akıyor. Kapının altındaki bir parmak aralıktan içeriye toz doluyordu, onu da hallettik. Bodrumda eski havlular bulduk, kapının altına sıkıştırdık. Bir zamanlar birilerinin eviymiş bu kulübe. Geceleri soğuk oluyor ama uyku tulumlarımız var, idare ediyoruz. Kendi aramızda “toz” diyoruz ama sırf ne olduğunu bilmediğimizden. Aslında toza benzemiyor. Kum gibi, tane tane bir şey. Sert değil, parmaklarının arasında ezebiliyor insan. Acayip bir kokusu var. Aklıma çürümüş çiçekler geliyor. *** Kapının altına sıkıştırılacak bir şey ararken bodrumda eski bir kitap buldum. Kapağı sağlam kalmış ama sayfaları sararmış ve dökülmeye başlamış. Hiç bilmediğim ya da çoktan unuttuğum yemekleri anlatıyor. İçindeki soluk fotoğraflara bakmak hoşuma gidiyor. Yazıları güçlükle okuyorum. Onun da hoşuna gider diye yüksek sesle okuyorum ama sanırım ilgisini çok çekmiyor. Bazen sıkılıp sırtını bana dönüyor ve tahtaların üzerine uzanıyor. Her sabah ağzını burnunu sıkı sıkı sarıp yiyecek bulmaya çıkıyor. Bu kadar becerikli olmasa ikimiz de çoktan açlıktan ölmüştük. Taşların arasında canlı bir ota rastlarsa heybesine atıyor, döndüğünde tozunu temizleyip yenilebilecek gibi olanları ayırıyor. Bazı günler sapanıyla bir şey vurup getiriyor. Ne olduğuna bakmıyorum. Ateşte pişirip önüme koyduğunda gözlerimi kapatıp ağzıma atıyorum. Ateşi de o yakıyor. Çalı çırpı topluyor. Kuru dal bulmak, canlı ot bulmaktan daha kolay. Toz her şeyi havasız bırakıyor. Dışarıdan döndüğünde ilk iş, yüzünü ve gözlerini suyun altına tutup uzun uzun yıkamak oluyor. Neyse ki musluktan hâlâ su akıyor. Yine de gözlerinin beyazı gitti, kıpkırmızı artık. Kendine dikkat etmesi lazım, hiç olmazsa moralini biraz yüksek tutması lazım ama beni dinlemiyor. "İyimser olmaya çalış," diyorum, bir kulağından girip öteki kulağından çıkıyor. *** Akşam yanıma gelip oturuyor. Bir şeyler söylüyor. Başta dinlemiyorum ama kitabı elimden çekip alıyor, kenara koyuyor. "Yola çıkmamız lazım," diye tane tane tekrar ediyor. "Saçmalama. Gelip alacaklar bizi buradan. Bugün değilse bile yarın. Biliyorum." "Nereden biliyorsun?" "Biliyorum çünkü konumumuzu kaydettiler. Kayıt oluşturdular. Sen de yanımdaydın, hatırlamıyor musun?" Yüzündeki ifade ne anlama geliyor çözemiyor. Başını iki yana sallıyor. "82 gün önceydi." "Hem yola çıkmamız lazım ne demek? Nereye gideceğiz? Yürüyecek miyiz?" "Tepenin öte yanına geçersek birilerini bulabiliriz. O kadar uzak değil, yürüyebiliriz." "Delirdin mi? Nereye kadar yürüyeceğiz?" "Birilerini bulana kadar. Daha güvenli bir yer bulana kadar." Bu defa ben başımı iki yana sallıyorum. "Yürüyemeyiz o kadar yolu. Burada tepemizde bir dam var hiç olmazsa. Duvardaki çatlakları da kartonla kapattık mı…" "Yakında yiyecek bulamayacağım. Bu toz—" Cümlesini tamamlamıyor. "Bugün, bilemedin yarın gelecekler," diyorum. "Biraz iyimser olmaya çalış." Saati saatini tutmuyor. Bazen dört duvarın arasında deli gibi dönüp duruyor, bazen de bir köşeye çöküyor ve kafasını kaldırmıyor. Sorularımı duymazdan geliyor, şakalarıma gülmüyor. Uzun uzun konuşuyorum ve onu rahatlatacak şeyler söylüyorum ama beni dinlemiyor. Avlanmaya çıkacağı zamansa bambaşka biri oluyor. Rüzgâr, kapıyı menteşelerinden sökecekmiş gibi arkasından savurduğunda bile o dimdik ayakta duruyor. Kararlı adımlarla yürüyüp gözden kayboluyor. Beni artık eskisi kadar sevmiyor. Hatta benden nefret etmeye başladığını düşünüyorum. Dışarıda, o tüm canlıları havasız bırakan toz bulutunun içinde, benim yanımda olduğundan çok daha hayat dolu görünüyor. *** Kaç saattir yürüyoruz bilmiyorum. Hava aydınlanmadan yola çıktık; yedi-sekiz saat geçmiş olmalı. Yüzümü kapatan kumaşın deliklerinden kesik kesik soluk alıp veriyorum. Toz, bir yolunu bulup burun deliklerimden genzime, oradan da beynime yürüyor. Gözlerimizi korumak için deniz gözlükleri takıyoruz. Bir gece önce bodrumdaki kutuların dibinde buldum bunları. Eskiden kulübede yaşayan ailenin çocuklarına ait olmalı. Suratımıza küçük geliyordu ama "Olsun," dedi, "hiç yoktan iyidir. Hayatımızı kurtaracak bunlar." Uzun zamandır onu bu kadar sevinçli görmemiştim. Bir anda değişiverdi, sanki gelip bizi bulmuşlar, hadi çantalarınızı toplayın, gidiyoruz, demişler gibi. O zaman anladım. Ne dersem diyeyim, artık onu kararından geri döndüremeyeceğimi anladım. Sekiz saatin sonunda o da benim kadar bitkin düşmüş olmalı fakat hiç belli etmiyor. Arada durup tükürerek boğazını temizlemeye çalışıyor. Zorlansa da sürekli konuşuyor. Başını çevirip bana bakmadan, kendi kendine konuşur gibi. Önümü göremediğimde sesini takip ediyorum, rüzgârın uğultusunu bile delip geçiyor sözcükler. "İyi gidiyoruz," diyor, "biraz daha yürüyelim, sonra geceyi geçirecek bir yer buluruz." Daha önce hiç kapının dışına adım atmadığımdan tozun bu kadar kötü olduğunu bilmiyordum. Burun deliklerimden içeri hücum edip nefes borumu balçık gibi sıvayacağını bilmiyordum. Bastığım yeri göremeyeceğimi, bazen bir çukura batıp dengemi kaybedeceğimi... Her adımda bu yaptığımızın akılsızlık olduğunu düşünüyorum ve bunu ona da söylüyorum. "Hâlâ çok geç değil," diye bağırıyorum rüzgâra doğru, "kulübeye geri dönebiliriz." "Orada kalsaydık ölecektik." "Asıl burada öleceğiz." "Hayır. Şu tepeyi aşınca birilerini bulacağız." Gösterdiği yere bakıyorum ama toz bulutunun ardında hiçbir şey seçemiyorum. Homurdanmaya devam ediyorum. "Çok yorulduysan biraz dinlenelim," diyor. Kabul etsem zaman kaybediyoruz diye kızacak, etmesem her şeye itiraz ediyorum diye. Cevap vermiyorum. Gökyüzü kararmaya başladığında iki yüksek kayanın arasında bir kovuk buluyoruz. Uyku tulumlarımızı, çantalarımızı yere atıyoruz. Sırtımızı taşlara verip oturuyoruz. Belim ve bacaklarım bir daha asla hareket etmeyecek gibi kasılıp kalıyor. Ciğerlerim alev alev yanıyor. Suratımı hissedemiyorum. Kulaklarım tıkandı sanıyorum ama biraz sonra sessizliğin sebebini anlıyorum. Rüzgâr, kovuğun içine girmiyor, tepemizden esip geçiyor. Sırt çantasından sapanını çıkarıyor ve kemerine iliştiriyor. Heybesini omuzuna asıyor. "Yiyecek bulmaya gidiyorum. Sakın buradan bir yere kıpırdama. Yoksa seni bulamam." Başımı sallıyorum. Nereye gideceğimi sanıyor? Tek başıma nereye gidebilirim ki? On dakikada yolumu kaybederim bu cansız bozkırda, cesedimi bile bulan olmaz. Kemiklerim eriyip toza karışır. Kulübeyi özlüyorum, ocaktaki ateşi, yemek kitabındaki sararmış resimleri, bodrumda keşfedilmeyi bekleyen öteki kutuları. Bazı geceler benimle isteksizce, alelacele sevişmesini bile özlüyorum. *** İnce kemiklerin üzerinde iki lokma et ya var ya yok, gerisi yağ ve kıkırdak. Çiğnemek imkânsız, ağzımda iki çevirip yutuyorum. Fare gibi bir şey canlanıyor gözümde, unutmaya çalışıyorum. Bir zamanlar bunlardan günde iki-üç tane avlardı, sonra eli boş döndüğü günler başladı. Bugün bulması tesadüf. Aklımdan geçenleri okuyor. "Tesadüf değil, iyiye işaret," diyor. "Yola çıkmakla doğru kararı vermişiz." Keyifle kemiriyor kemiğin üzerindeki yağları, ardından parmaklarını yalıyor. Gözlerinde ışık var, az da olsa bir umut. Benimse kafamda bin türlü felaket. "Yarın erkenden yola çıkarız. Göreceksin, bugünden daha kolay geçecek. Alıştık sayılır. En zor kısmını atlattık. Tepenin öteki yanına varınca tozdan da rüzgârdan da kurtulacağız. Hem yolda birilerine rastlarız belki." "Kime rastlayacağız?" "Demin bir ışık gördüm. Emin değilim, bu gözlük beni yanıltıyor olabilir ama uzakta bir ışık gördüm. Kamp ateşi ya da fener. Bilmiyorum." Uzun uzun yüzüne bakıyorum. Gözlerini kaçırıyor. Bir süre sonra rahatsız oluyor. "Ne? Niye öyle dik dik bakıyorsun? Yalan söylemiyorum." "Kulübede beklemeliydik. Burada açlıktan öleceğiz. Ya da susuzluktan. Suyumuz bitince ne yapacağız?"" Botlarını çıkarıp uyku tulumuna giriyor. "Ben olmasam, çoktan açlıktan ölmüştün." Cüssesi, benimkinin neredeyse yarısı kadar. Benim zar zor sığdığım uyku tulumunun içinde o neredeyse kayboluyor. Kadınların kemikleri erkeklerinkinden daha ince diye düşünüyorum. Avladığı hayvanlarınki gibi incecik. Sadece kas ve kemik, benimki gibi kat kat yağ yok bedeninde. Ateşin titrek ışığında tepemizde dönüp duran toz bulutu kırmızı bir bataklık gibi görünüyor. "Bekleyerek ölmektense yürüyerek ölmeyi tercih ederim," diyor yattığı yerden. "Umut istiyorsan tehlikeyi göze alacaksın. Başka yolu yok bunun." Sözünü ettiği tehlike, hayal kırıklığı mı yoksa ölüm mü? "Şikâyet etmek dışında hiçbir şey yapmıyorsun," diye bağırıyor. "Oturduğun yerden şikâyet. Hep şikâyet, hep!" Benim haklı olduğumu bir türlü kabul etmek istemiyor. Gözlerimi açık tutamıyorum. Rüyamda kavgaya devam ediyoruz. *** Uyandığımda nerede olduğumu anlamıyorum ve bir an için paniğe kapılıyorum. Sonra telaşla kafamı uyku tulumundan dışarı çıkarıyorum. Ateş çoktan sönmüş ama toz bulutu hâlâ tepemde kırmızı bir mezarlık. Dirseklerimin üzerinde doğrulup etrafa bakınıyorum. Yutkunmaya çalışıyorum, olmuyor. Ağzım kupkuru. Kalbim, kulaklarımı patlatacak neredeyse. Kayaların arasındaki kovukta tek başımayım. Benim çantam bıraktığım yerde duruyor ama onunki yok. Heybesi ve uyku tulumu da yok. Nisan, en zalim ay.
- Altı kıtadan insan manzaraları
Okan Okumuş Altı kıtadan altı insan, sonu gelmeyen hayal kırıklıklarının ardından inatla yaşamaya ve umut etmeye devam! Bir ömrü dünyanın kıyısını köşesini gezmeye adamış, gezip gördüklerini kitaplar dolusu anlatmış ama en çok da insan ve dostluk biriktirmiş bir yazar Okan Okumuş. Litera Edebiyat'ın "Umut"u için ise adeta son sözü söyler gibi yazıyor: Yaşam, umut, insan! Kuzey Amerika – Cheri Paramparça da olsa sevdalar yine de kalmış olabilir küçücük bir mavilik gökyüzüne bir sevda kırıntısı avuç içi kadar bir umut Belki Yine Gelirim, Ahmet Telli Sevmiyordu yaşadığı ülkeyi, çok sıkılmıştı. Bir gün tak etti canına, Oregon’dan çıktı yola ve Makedonya’da buldu kendini. Bulurdu bir iş, en olmadı İngilizce öğretmenliği yapardı. Tam Üsküp’e ısınıyordu ki arkadaşlarından İstanbul’un methini duydu ve altı ay sonra yedi tepeli kente taşınmaya karar verdi. Ben de o sıralarda tanıdım Amerikalı Cheri’yi. Tarlabaşı ucuzdu, “Yaşarım burada,” dedi bana. Beyoğlu’nun eğlencesini seviyordu ne de olsa. Türkçeyi öğreniyordu bir yandan, ben de ona insanları şaşırtacak muzip laflar öğretiyordum. “Racona ters” diyordu mesela, “N’ aber bacanak,” diye ünlüyordu bir dükkana girdiğinde. Hayvanları çok seviyordu. Mantar enfeksiyonundan muzdarip yavru bir köpeği Tarlabaşı sokaklarından alıp hayata döndürmeyi başarmıştı. Bacanak sözcüğünün fonetiğini çok sevmişti, köpeğine de bu adı verecekti. Sertifikasını alıp özel dershanelerde İngilizce öğretmenliği yapmaya başladı. Türk erkeklerine âşık oldu ve birkaç kez ağzı yandı. Bu arada ülkede değişen iklimi de fark ediyordu, sokakta insanların bakışları sertleşmeye başlamıştı, “Dövmelerim eskiden bu kadar tepki görmezdi,” diyordu bana. Dönmeye karar vermişti ABD’ye, Bacanak’ı geride bırakmayacaktı elbette. Nevada Eyaleti’nde kuş uçmaz kervan geçmez bir bölgede doğayla baş başa yaşayabileceği bir çiftlik buldu kendine. İş buldukça San Francisco’ya gidebilecekti böylece. Sırt ağrıları yüzünden birkaç keçi besliyordu, Putnik’le Hoca’ya eşyalarını yükleyip Bacanak’la sıkça doğa yürüyüşlerine çıkıyordu. Moğolistan’a gitti gideli at sevdası da iyice depreşmişti. Zaman içinde çiftliğine atlar, katırlar, kediler ve eşekler eklendi. Yerini Gobi, Zorro ve Trash ile doldurmaya çalıştıysa da Bacanak’ın ölümünü bir türlü kabullenemedi Cheri. Günlerce ağladı. “Yakışıklım” diyordu, onun yeri bir başkaydı. Özgür ruhu incinmişti, ara sıra kendini boşlukta hissetse de toplamayı başardı kendini. Güçlü bir kadındı o. Şimdilerde atı Tonopah ve köpekleriyle Nevada çöllerinde geziyor, Carson Nehri boyunca kanyonların izini sürüyor Cheri. Afrika – Abdullah Umut ettikleri hiçbir şey yoktu. Umut edememenin boşluğundaydılar. İnce Memed 2, Yaşar Kemal Afrika’da sıradandır, şehri yalnız dolaşmaya fırsatınız olmaz. Bir satıcı ya da İngilizce konuşmak isteyen bir öğrenci gelir, bir diğeri “Ülkeye ilk gelişiniz mi, kaç gün oldu geleli?” diye sorar ve muhabbet başlar. Zaman sorunları yoktur, sizinle gideceğiniz yere kadar yürürler. Addis Ababa’nın Ermeni mahallesinde gezerken hatırımı soran ve beni gezdirmeyi teklif eden Abdullah da 24 yaşında, hayatını müzik CD’leri satarak kazanan bir gençti. Oturduk bir çay içtik Abdullah’la. Üniversitede tarım okumuş ancak ona kimse iş vermemişti, “Devlette arkan yoksa burada iş bulamazsın,” diyordu. Annesi ve babasını kaybetmişti, kardeşi şehir dışında üniversite okuyordu. Önümüzden geçen lüks arabalara söyleniyor, hükümetin yolsuzlukların içinde yüzdüğünü, o arabaların parasıyla bir okul yapılabileceğini söylüyordu. “Bak şu üzerimdekilere,” diyor, “taşrada yaşayan bir Çinliden farkım var mı?” diye soruyordu bana. Ayakkabıları, çorapları, tüm giysileri Çin malıydı Abdullah’ın. Çabucak eskidikleri için kalitelerinden hiç memnun değildi lakin parası sadece Çin malı giysilere yetiyordu. Çinlilerle ve getirdikleri yüksek teknolojiyle rekabet edemeyen yerel üreticilerin birer birer battığını anlatıyordu. Çinlilere olduğu kadar kendi hükümetlerine de öfkeliydi Abdullah. Böyle giderse, Sudan ve Libya üzerinden İtalya’ya gitmeyi deneyecekti. “Kaybedeceğim ne var ki, bu yaşadığım şeyin adı yaşam değil,” diye yakınıyordu. Konuşurken gözlerinden ateş çıkıyordu Abdullah’ın, kafasına koyduğunu yapacak gibiydi. Avustralya (Papua Yeni Gine) – Johannes Zamanların en iyisiydi, hem umut baharı hem de umutsuzluk kışıydı, hem her şeyimiz vardı, hem hiçbir şeyimiz yoktu. İki Şehrin Hikayesi, Charles Dickens 53 yaşındaki bu şen şakrak adam şehirleri pek sevmiyordu, hayatında hiç ayakkabı giymek zorunda kalmamıştı. Buluştuğumuz Wewak şehrinin merkezinde de yalınayak dolaşacaktı. Sepik Nehri’ne minibüsle giderken yoldaki bir açık hava pazarında durup “buai” aldı. Betel biberiydi bu, şoför dahil tüm yolcular ağızlarında yaprakları sönmüş kireç tozuyla karıştırıp çiğniyordu. Kıpkırmızı karışımı camdan tükürebilmek için arada yavaşlıyordu şoför. “Can sıkıntısından çiğniyoruz,” diyordu Johannes, tarlada çalışırken enerji veriyor, karanlık çöktüğünde muhabbetleri artırıyordu bu uyarıcı bitki. Uzun yıllar Ambunti Pansiyonu’nda aşçılık yapmıştı Johannes. Sonra bir gün ayağında bir şişlik hissetti. Ayağı davul gibi olmuştu. İki yıl boyunca yatağından çıkamadı, işini kaybetti ama bu sürede direngenliği bilenmiş, aklına harika fikirler gelmişti. Bundan sonra rehberlik yapacaktı! İyileşir iyileşmez başkente gitti -tabii yine ayakkabısız- ve rehber sertifikasını edindi. Peki ismini nasıl duyuracaktı şimdi? Neyse ki vaktiyle babası Papua’da çalışmış bir Alman delikanlı ona yardım edecekti. Beraber Hunstein Yağmur Ormanları’nda, Wagu Lagünü’nde, Sepik köylerinde gezdiler ve öykülerini seyahat forumlarında paylaştılar. Ben de o sayfalardan görüp ulaştım Johannes’e. Kuzeni Dominik kanoyu kullanıyor, 32 yaşındaki zımba Nelson da yardımcılığını yapıyordu. Orta Sepik’i avucunun içi gibi biliyordu Johannes, Yukarı Sepik köylerini de benim gibi müşterileriyle bir bir keşfediyordu. Bana hayatımın en maceralı, en güzel yolculuğun da eşlik etmişti. Benim mutluluğumu gördükçe onun da yüzünde güller açıyordu. “Artık önüm açık,” diyordu Johannes, “bizi kimse tutamaz”. Asya – Wind ve Leaf Umut mu? Umut her zaman var. Umutsuzluk diye bir şey yok. Gülünün Solduğu Akşam, Erdal Öz Couchsurfing misafir ağırlama organizasyonu aracılığıyla ulaşmıştım onlara, beni Georgetown’daki evlerinde misafir edeceklerdi. Wind ve Leaf şehrin güneyinde, adayı Malezya anakarasına bağlayan devasa Penang Köprüsü yakınlarında oturuyordu. Asırlar önce Güney Çin’den gelerek adaya yerleşen, denizaşırı göçmenlerin torunlarıydı onlar. Adlarına Peranakan ya da Baba-Nyonya denen bu halklar kayıklarla göçmüş, Malay, Tay ve Endonezyalılarla evlenip melez bir etnik grup oluşturmuşlardı. Yerel halkın büyük çoğunluğu gibi onlar da Malayca, İngilizce ve atalarının ana dili Hokkien’in ilginç bir karışımı olan karma bir dil konuşuyordu. Şakayla karışık “Manglish” diye anılan bu dile yerel Penang dillerinden sözcükler de karışmıştı. Wind’in asıl ismi Tan Chun Feng, Leaf’inki Yeap Lee Hua’ydı, çevrelerindeki insanlar Çince adlarını söylemekte zorlandığı için kendilerine İngilizce isimler seçmişlerdi. Neden bu isimleri benimsediklerini anlamakta zorlanırsanız muson rüzgarlarının Güney Çin’den Malezya’nın bir adasına taşıdığı yaprakları düşünün. Ailelerinden yardım almayı reddettiler. Elbette kendi ayaklarının üzerinde durabilirlerdi. Evde reçel yapıp pazarlarda satıyor Leaf. Wind de bir iş buldu sonunda, evden çalışıyor, nadiren adayı terk ediyor. Yeterince para biriktirdiklerinde evlenecekler, belki kendi evlerini bile alabilecekler. Güney Amerika – Eliakim Sanki her şeye rağmen avunacağı bir şeyler vardı, sanki ağıtının çevresini ıslah olmaz bir umut sarıp sarmalamıştı. Deniz Feneri, Virginia Woolf Eliakim’e yıllar önce yine bir misafir ağırlama organizasyonu aracılığıyla ulaşmıştım. Annesi ve kendisinden 7 yaş küçük erkek kardeşiyle beraber yaşıyordu o zamanlar, babası ne yazık ki bir yıl önce vefat etmişti. Rio eyaletinin en büyük ikinci şehri Niteroi’de çok katlı bir apartmanın iki oda bir salon dairelerinden birinde mütevazı bir hayat sürüyorlardı. Eliakim Brezilya’da düzenlenen dünya kupasında benimle birlikte arkadaşlarımı da evinde ağırladı. Londra’da buluştuk, gezdik, ardından bir kez daha Rio Karnavalı’nda bir araya geldik. Derken ben Londra’dayken, Eliakim İstanbul’da kızkardeşim ve eşinin misafiri oldu. Eliakim’le öyle güzel bir bağ öyle sıcak bir yakınlık kurduk ki artık kardeşim diyoruz birbirimize. Avukatlığını Portekiz’de sürdürmek istiyordu Eliakim, tam oturum almak üzereyken annesinin hastanede olduğu haberi geldi. Apar topar Rio’ya döndü. 2019’un Ekim’inde annesinin vefatını yakınlarına şöyle duyurdu; “ Hayatı, ailesi ve arkadaşlarına tutkuyla bağlıydı annem. Bir güneşti, etrafına ışık ve sıcaklık yayar, gittiği her yere o yüksek enerjisini taşırdı.” Tanık olmuştum, Rio’da hastalandığımda annem gibi bakmıştı bana, yüzü hep gülerdi. Ne neşeli, ne sevecen kadındı. Eliakim depresyona girdi ve bir süre toparlanamadı. Lizbon’a dönmediği için Portekiz oturum hakkını ve işini de kaybetti. Birkaç ay önce askeriyede bir yolsuzluk davasını kazanıp yaşam mücadelesine geri döndü. Şimdilerde Sosyalizm ve Özgürlük Partisi’ni destekliyor ve sabırla çevresindeki Bolsonaro fanatikleriyle konuşmaya, onları şu meşhur komplo teorilerinden vazgeçirmeye uğraşıyor. Bolsonaro’nun desteklediği adayların yerel seçimlerde hezimete uğraması onu ümitlendirmiş, “F aşizm daha fazla yayılamayacak, gelecek bizim,” diyor. Avrupa – Eva “Hâla umut var.” “Umut!” “Evet. Çok umut var – tüm bu yıkıma karşın!” Dünyalar Savaşı, H. G. Wells 2012 yılında, Couchsurfing olgusunu konu eden “Global Home” isimli bir belgesel çekti Eva. Mali, San Francisco, Tokyo, Filistin ve Kapadokya’da Couchsurfing üyelerine konuk olarak bu organizasyonun küreselleşme üzerindeki etkisini vurgulamaya çalıştı. Filmde, dijital çağda insanların artık giderek eve kapanması ve birbirlerinden giderek uzaklaşması gibi sorunların yanı sıra, Couchsurfing’in bu gidişata dur diyecek, farklı kültürlerden insanları kaynaştıracak etkenlerden biri olmasının üzerinde duruluyordu. Eva önce Mali’de bir Tuareg ailesinin evine konuk oluyordu, onu bağırlarına basmış, kısa bir süre zarfında ailenin bir ferdi olarak kabul etmişlerdi. Filmin bir sahnesinde, Mali li Couchsurfing üyesi Matamal’in ağzından şu sözler dökülüyordu; “Bizim çöl çadırlarımızın kapısı yoktur. Böylelikle çadırımıza daha fazla insan gelebilir, daha fazla konuk ağırlayabiliriz.” Alman yönetmen Eva Stotz, basına verdiği bir röportajda, zengin B atılı toplumlarda yetişmiş birisi olarak karşılık beklemeden yapılan iyiliklerin onu başta şaşırttığını söylüyordu. “Bir yabancının evinin kapılarını koşulsuz ardına kadar açması insanda derin bir minnettarlık yaratıyor. Tuhaftır ki, Couchsurfing kavramıyla henüz tanıştığım İstanbul’daki ilk deneyimimde bile, bu ‘tanımadığım birine misafir olma’ durumu bana hayattaki en doğal şey gibi geldi.” Bu röportajda sözü edilen “evinin kapılarını açan yabancı” bendim. Yani Eva’nın ilk Couchsurfing deneyimini yaşadığı yer, benim evimdi. Ne hoş bir hikâye değil mi? İstanbul’daki evimde bir sinema öğrencisini evimde ağırlıyorum, bu öğrenci daha sonra başarılı bir yönetmen oluyor ve yıllar sonra Couchsurfing üzerine bir film çekiyor. Hayat güzel tesadüflerle dolu! Eva’yla fırsat buldukça halen haberleşir, görüşürüz. Bugünlerde tatlı bir telaşı var kendisinin. Bir kızı oldu, ismi de pek hoş, Lava. Kızının geleceği üzerine kaygılanmaya başlayınca partneri Olav’la yeni bir karar almışlar. Pek heyecanlılar bu aralar, yakında Berlin’i terk edip arkadaşlarıyla bir permakültür komünü kuracaklar. İsteyen evde ya da karavanda kalacak, isteyen çadırda, isteyen ağaç evinde. Çocuklar otoriter eğitim düzeninden sıyrılıp doğanın içinde büyüyecek, yetişkinler ekolojik tarım pratiklerini öğrenerek ekosistemin dirençli ve zenginleştirici bireyleri olacaklar. Bir yandan herkes deneyimlerini birbirine aktaracak, sanat ve yaratıcılık atölyeleri açılacak, insanlar doğayla iç içe, kent koşuşturmacasından uzak bir yaşam sürecek. Belki bir gün biz de Eva’ya katılırız. Arkadaşlarımın düşleri benim de düşüm oluyor bazen, birbirimizden ilham alıyoruz sıkça. Dünyadan ümidi kesip karamsar olduğum zamanlarda "Hayır, umut yok benim içimde, gök değilim ben!” diye haykıracak oluyorum*. Derken Kemal Tahir’in Esir Şehrin İnsanları’ndaki cümleleri aklıma geliyor, sakinleşiyor, tazeleniyorum: “İyi ama dünyada bu kadar taze umut varken... Umut bu kadar bolken... Umut doğup yeni umutlar doğurarak durmadan artarken bize umutsuzluk nereden geliyor?". Ahmed Arif’le bağlayacağım sözümü. “Umut ile, sevda ile, düş ile.” * Adonis’in Kudüs Konçertosu’ndan.















