Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- Haldun Taner Öykü Ödülü başvuruları başladı
Bu yıl 34’üncü kez düzenlenen Haldun Taner Öykü Ödülü yarışmasına başvurular 29 Eylül 2023 tarihine kadar kabul ediliyor. Milliyet Gazetesi tarafından Haldun Taner'in anısına düzenlenen 'Haldun Taner Öykü Ödülü' yarışması, bu yıl 34 yaşında. Edebiyatta isimlerini duyurmuş olanların yanı sıra edebiyat dünyasına yeni adım atmış yazarların da katılabildiği 'Haldun Taner Öykü Ödülü' yarışması güncelle kalıcılığı buluşturmaya devam ediyor. Yazarlar; 1 Ocak 2022- 31 Aralık 2022 tarihleri arasında Türkçe yayımlanmış öykü kitaplarının değerlendirildiği yarışmaya kendi imzalarıyla başvurabilecek. Bunun yanı sıra yayınevleri, üniversiteler, sanat ve eğitim kurumları, meslek kuruluşları, sivil toplum örgütleri de ödül için eser sahibinin imzalı onayıyla aday gösterebilecek. Haldun Taner Öykü Ödülü’ne başvurmak isteyen yarışmacıların, kitaplarını en geç 29 Eylül 2022 Cuma günü saat 17.00’ye kadar göndermeleri gerekiyor. Ödülün 25 bin TL olarak belirlendiği yarışmanın seçici kurulunda Doğan Hızlan, Demet Taner, Nursel Duruel, Mehmet Zaman Saçlıoğlu, Prof. Dr. Handan İnci Elçi, Metin Celal ve Filiz Aygündüz yer alıyor.
- KulturALiterA Kitap Kulübü Ağustos 2023 Buluşması
KulturALiterA Kitap Kulübü Ağustos ayında 27’inci çevrimiçi toplantısını gerçekleştiriyor. Ağustos kitabı Arjantinli yazar Samanta Schweblin’in Yedi Boş Ev isimli öykü kitabı. "Her şeyi sınıflandır. Gözden çıkardığın şeyleri bağışla. Önemli şeyleri kutula. Ölüme odaklan. Araya girerse onu görmezden gel.” "Samanta Schweblin, Yedi Boş Ev’in öykülerinde insanın içindeki karanlığın dehlizlerinde yolculuğa çıkarıyor okurunu. Ama öyküleri karanlık değil, mizah ve okuru kendine çeken edebi dil nedeniyle keyifli bir yolculuk bu. Kitaptaki yedi öykünün merkezinde de ev var. Aile, delilik, ölüm, hastalık, yalnızlık bu evlerin içinde ve etrafında dolanıp Schweblin’in gözünden anlamlarına kavuşuyorlar. Yazarımız sinema eğitimi almış. Bu durum öykülere de yansımış olmalı ki okurken sahne sahne gözümüzde canlanıyor hikâyeler. KulturaLitera Kitap Kulübü herkese açık ve ÜCRETSİZ. İsteyen katılımcılarımız kitap kulübüne yine kayıt bölümünden bağış da yapabilirler. Kultura Litera Kitap Kulübü’nün bu toplantısı zoom üzerinden canlı olarak 30 Ağustos Çarşamba günü Türkiye saatiyle 19.30’da başlayacak. Tek yapmanız gereken ayın kitabını okumak ve sitemiz aracılığıyla kitap kulübümüze kaydolmak. Kayıtla ilgili önemli not: Etkinliğimize kaydolurken açılan sayfada pound para birimi değerinde bir ücret bölümü göreceksiniz, ücretsiz katılmak için oraya sadece 0 yazmanız yeterli. Ancak kitap kulübümüze bir bağış yapmak isterseniz (istediğiniz rakamı seçebilirsiniz) sizin yazdığınız rakama göre bankanızdan o günün kurundan TL olarak otomatik çekim yapılacaktır. Yaptığınız bağışlar KulturaLitera Kitap Kulübü'nün devamlılığını sağlamaya ve site üzerinden yapılan kayıtlar için KulturaLitera olarak ödediğimiz mecburi sabit ücrete destek olacaktır. Desteğiniz için şimdiden teşekkür ederiz." Yürütücü: Şule Tüzül Kitaplar üzerine düşünür, yazar, konuşur. Başta Edebiyathaber, LiteraEdebiyat ve Altıüstükitap olmak üzere farklı mecralarda edebiyat ve kitaplar üzerine yazıyor. Edebiyathaber ve Videogren youtube sayfalarında, Altı Üstü Kitap Podcast programında ve fırsat bulduğu her yerde kitaplar üzerine konuşuyor.
- Acımasız bir dünyada merhamet
Nigel Barber, Acımasız Bir Dünyada Merhamet: Fedakârlığın Evrimi’nde ilkel toplumlardan günümüze fedakârlık biçimlerini ve evrimini irdeliyor. İnsan toplulukları ve doğadaki diğer bireyler, gerek kendi tabiatları gerekse de hayatlarını güven içinde sürdürmelerini sağlayacak ortak çıkarlar nedeniyle bir araya gelirler. Yiyecek içecek kaynaklarına ulaşmak, barınmak, tehlikeler karşısında birbirlerini korumak ve sosyalleşmek başlıca kaygılarını oluşturur. Bu topluluklardaki ilişkiler yalnızca çıkar odaklı mıdır? Birlik, aidiyet, utanç, suçluluk hissi de bir çeşit fedakârlık eylemi sayılabilir mi? Peki, düzenli kan bağışında bulunan, vergilerini ödeyen, zor durumdakilere yardım eden ve vatanını korumak için canından vazgeçen kişilerin olduğu bir toplumda katil doktorlara, pedofil rahiplere, hırsızlara ve beyaz yakalı suçlulara ne demeli? Sabah erkenden kalkan, kahvaltısını yapan, takım elbisesini giyen ve topluma karışmak üzere sokağa çıkan insanlar bu denli ahlaksız olabiliyorsa kime güveneceğiz? Nigel William Thomas Barber (7 Kasım 1955'te Tullamore, İrlanda'da doğdu) İrlanda doğumlu Amerikalı bir biyopsikolog ve yazar. Barber, 1982'de anavatanı İrlanda'dan Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti. 1989 yılında Hunter College of the New York City University'de biyopsikoloji bölümünden mezun olduktan sonra Bemidji State University'de bir yıl eğitmen olarak, ardından Birmingham-Southern College'da yardımcı doçent olarak ders verdi. ACIMASIZ BİR DÜNYADA MERHAMET Nigel Barber Alfa Yayınları, 2023 Çeviri: Orhan Düz Tür: Araştırma 480 s.
- Laboratuvarları ve amfileri unutun. Evde kendi psikoloji deneylerinizi yapabilirsiniz!
Pavlov’un köpekleri, Skinner’ın kutusu, Stanford mahkûmları gibi ünlü psikoloji deneyleri bilimin insan davranışına olan bakış açısını değiştirdi. Peki ama bu testler gerçekte nasıl işliyor? Psikoloji Deneyleri bu teorileri ve deneyleri kendi başınıza nasıl test edeceğinizi gösteren çarpıcı bir rehber. Popüler bir podcast olan The Psych Files’ın yaratıcısı Dr. Michael A. Britt’in uzmanlığında yalan söyleyenleri tespit etmenin türlü yollarını, kırmızı rengin satın alma üzerindeki etkisini, daha fazla bahşiş kapmak için neler yapmanız gerektiğini, neden hiç olmamış şeyleri hatırladığımızı, isteğimizin dışında nasıl daha fazla para harcamaya yönlendirildiğimizi ve çok daha fazlasını keşfedeceksiniz. Bu keyifli kitap psikoloji tarihini sadece okumanızı değil aynı zamanda onu deneyimlemenizi sağlıyor. Dr. Michael A. Britt Marist College'da (Poughkeepsie, New York ABD) mevcut yardımcı Psikoloji öğretmeni. Ayrıca Psikoloji, Psikoloji Tarihi ve Sistemleri, Endüstri/Örgüt Psikolojisi, Program Değerlendirme ve Eğitim Psikolojisi için Araştırma Yöntemleri ve İstatistikleri öğretti. Şu anda New York, Rhinebeck'teki evinden bir mobil uygulama ve sosyal medya şirketi olan B&E Productions, LLC'yi yönetiyor. PSİKOLOJİ DENEYLERİ Dr. Michael A. Britt Say Yayınları, 2023 Çeviri: Özlem Özarpacı 288 s.
- Özlemler, kırgınlıklar ve birikmiş öfkeler
Ali Bulunmaz, Gökçe Gündüç'ün yeni öykü toplamı Nankör üzerine yazdı: "Gündüç’ün öykülerinde geçmişe dönenler kadar geleceğe seslenen, hatta ileriki yaşlarına mektup yazan ve ebeveynlerinin hatalarını tekrarlamamaya söz veren karakterlerle karşılaşıyoruz." Ali Bulunmaz Bir çocuk annesiyle büyür, onu kaybedince olgunlaşır, derler. Annenin varlığı da yokluğu da çocuğun bugününü ve geleceğini belirliyor; ya boşlukta süzülen bir ömrün kayıp öznesine dönüşüyor ya da ömrü zenginleşip hayatı öğreniyor. Gökçe Gündüç, yeni öykü toplamı Nankör’ü “Ruh ikliminin vahşi coğrafyalarında -gece inen kâbuslara rağmen- büyümek ve büyütmek için çırpınan Anadolu annelerine” ithaf etmiş. Kitapta annelere dair öyküler de var ilişkilerin gerilimli anlatımlarının yanı sıra karanlıklar, iç sıkıntıları ve girdaplara direnişler de… Gerçekliğin kıyılarında tuhaf dengesizlikler Gündüç’ün öykülerinde geçmişe dönenler kadar geleceğe seslenen, hatta ileriki yaşlarına mektup yazan ve ebeveynlerinin hatalarını tekrarlamamaya söz veren karakterlerle karşılaşıyoruz. Küçük yaşına rağmen büyük bir olgunlukla gördüğü yanlışları yorumluyor ve özellikle anneleriyle ilişkilerine dair çözümlemelere girişiyorlar. Hâliyle tortular ve kabuğun altında hâlâ yaş kalmış yaralar açığa çıkıyor. Kendisiyle gurur duyulmasını bekleyen evlatlarla birlikte, azar işitmekten korkan ve bu endişeyle bir ömür geçirme tedirginliğine kapılan çocuklar dikiliyor karşımıza. Tesadüfen karşılaştıkları aile içi ve dışı sırlar da cabası. Gündüç, ilişkilere yoğunlaşmış Nankör’de. Geçmişin kapılarını aralayan, karşılaştıklarına şaşıran, üzülen ve tebessüm eden karakterlerle kurgulamış hikâyeleri. Kimi zaman çocukların gözünden ebeveynlere kimi zaman ise “yaşantıların iplerini avuçlarından kaçırmayan bir yetişkine dönüştüm çoktan, hiç çaresiz kalmayan, hiç yetersiz hissetmeyen” diyenlerin gözünden dünyaya bakıyor: “Akşam olur, yatağa girerim. Yanıma uzanan kendi annem değil, babamınki. Ben öyle hemen uyuyamam babamın annesi gibi. Raflardaki bebeklerle birlikte benim gözlerim de açık. Belki binlerce yıl düşündükçe düşünürüm sonra, oyuncaklarıma annelik ederken unuttuğum kimsesizliğimi, beslerken onları, koynumda uyuturken nasıl çoğaldığımı, annemin beni bir başkasına nasıl olup da bıraktığını. Düşündükçe düşünürdüm, kim bilir ne kadar yalnızdır. Gözlerimi açık tutardım, ta ki artık tutamayana dek. Fakat büyüdüğümden beri başka.” Nankör’de kırgınlıklarla, özlem ve birikmiş öfkelerle yüzleşiyoruz; toprağın altında olanlar ile üstündekilerin bitmeyen didişmesi de hayattakilerin gidenleri yâd edişi de metinlerin önemli bir parçası: “Bütün oyuncaklarla en az bir kez oynamak, en sevdiği çizgi filmleri en az bir kez izlemek gerek. Bir günü ancak bu uğraşlarla bitirebilirim çünkü, düşlediğim bu başka boyutta, bu meşguliyetler sayesinde katlanabilirim yaşamaya; kızımı büyütebileceğim, alnından silinmiş ömrü günbegün ona geri verebileceğim bu saklı evrende, onun hayaliyle yaşlanabilirim yaşlanacaksam. Bütün bahar dallarına, denizden esen bütün rüzgârlara rağmen beni teselli edemeyen dünyanızda değil sizin. Ama farkındayım; onu sokaklarda bulamayacağımı, gerçeğin nerede bittiğini, hayalin nerede başladığını biliyorum. Evet, bildiğimden hep emindim.” Kıymet bilen ve bilmeyenleri de karşılaştırıyor Gündüç; bir tarafta evladını yitirenler, diğer tarafta üstüne titredikçe çocuklarına bir türlü yaranamayanlar bulunuyor. Yaşamın ortasından tuhaf dengesizlikler âdeta. Zaten öyküler de bu anlamda gerçekliğin kıyılarında konumlanıyor. "Çember içinde çember" Nankör’de yalnızca anneler ve çocuklar arasındakiler değil, ebeveynlerin birbiriyle ilişkisi de bulunuyor. Geçmişten gelen hesaplaşmalar, kapanmamış defterler ve hatıralar, çoğunlukla çocukların gözünden anlatılıyor. Zamanı geldiğinde ve uygun ortam oluştuğunda, her şey bir sel gibi geliyor: “Beni yüreklendirmek aklınıza neden gelmedi peki hiç? Biraz cesaret verseydiniz liseyi Fransa’da, üniversiteyi Almanya’da okuyamaz mıydım ben de? İngiltere’de doktora yapıp İtalya’da evlenemez miydim? Sizsiz yaşayamayacağıma inandırdınız beni, bir çocuğun annesine inanmaması mümkün mü? Sonuçta ne eş olabildim ne de anne. Köşk bir oyuncak ev, ben de içindeki bebek, dedi kızgınlıkla…” İki kişi arasında yaşananların derinlerinde aile hikâyelerini görüyoruz. Gündüç, geçmiş-şimdi bağlantısı kurarak zaman atlamalarıyla ve güçlü olay örgüleriyle karşımıza çıkarıyor bu hikâyeleri. Mesela gerçeklerden sıkılanlarla kurduğu hayalin gerçekleşmemesinden yorulanlar, ince bir çizginin iki tarafında konumlanabiliyor. Bir başka örnek ise huzurlu bir yaşam düşleyenler ile yaşadığı aşkların birbirine benzediğini düşünenlerin teması. Onların ortak noktası, büyüterek büyümeyi istemeleri. Bu arzu, bazen bir hayal olarak kalıyor bazen tam manasıyla değilse de gerçeğe dönüşüyor. Gündüç’ün öykülerinde, hatırlama ve anımsamanın çemberinde kısılıp kalma önemli bir unsur. Bazen insanları bazen mekânları bazen de her ikisini hatırlayan karakterlerden, bu döngüden hiç çıkamayacakmış gibi bir hisse kapılanlar oluyor; rüyayla gerçek arası, dehşetli bir durum bu: “Bir kez daha çocukluğumun geçtiği evdeyim. Bir türlü kaçamadığım merkezi evrenimin. Geride kalanları düşünmemeye çalışarak, ümitsizliğe kapılmamak için ardıma da bakmadan karanlıkta ve aydınlıkta yürüyorum. Yürüdükçe büyüdüğümü, değiştiğimi sanıyorum. Bir zaman sonra başka düşünceler geliyor aklıma. Yol yeni hayaller kurdurur, uzaklaşmak için yürüdüğümü unutturur. Fakat en beklemediğim bir anda sular yükselip çağlıyor üzerime, kapılmamak mümkün mü? Beni her şeyin başladığı yere süpürdü. Annemle birlikte mutfaktayız işte. Böyle rüya olmaz, korkunç bir kâbus bu. Birkaç yıl sonra evden atacakları şu yuvarlak masada oturuyoruz. Ben yine balkon kapısının önündeki yerimdeyim. Sağımda duvar, solumda babamın boş sandalyesi var. Annem de yerli yerinde, babamın sandalyesinin yanındakinde, karşımda oturuyor. Derken yine duvar. Yuvarlak masanın etrafındaki eşyadan halka tamamlanıyor böylece. Çember içinde çember. Kuyruğunu yiyen benim.” Gündüç, insanın hemen her hâlini anlatmış Nankör’de; anne, baba, çocuk, ergen, yetişkin ve yaşlı… Dolayısıyla her yaşın kendine has ilişki kurma biçimleriyle buluşturmuş bizi. Girdaplar, labirentler, tüneller, yanılsamalar, karanlıklar ve aldatıcı aydınlıklar da güçlü eşlikçiler olarak karşımıza çıkıyor öykülerde. NANKÖR Gökçe Gündüç İthaki Yayınları, 2023 88 s.
- Çocuk gözünden dönemin toplumsal yapısındaki çelişki ve gerilimler
Eserlerinin çevirileri ve hakkında yazılanlarla son yıllarda Türkiye edebiyat tarihindeki yerini alan, özellikle kadın hareketi için geçmişten gelen taze bir ilham olan Zabel Yesayan, çocukluğunun Üsküdar’ına, unutulmuş payitaht İstanbul’a ve onun insanlarına tutku ve özlemle baktığı Silahtar Bahçeleri’nde bizi kendi hikâyesini biraz daha yakından okumaya davet ediyor. 1878’de, tam da Rus ordusunun İstanbul’un kapısına dayandığı günlerde gözünü açtığı evden başlayarak, ona en zengin insan malzemesini sağlayan ailesini, mahallesini, hiç unutamadığı Silahtar Bahçeleri’ni, sonra giderek ufukta belirmeye başlayan İstanbul’un o aşina silüetini büyük bir maharetle işleyen, çocuk gözüyle zihnine kaydettiklerinden yola çıkarak dönemin toplumsal yapısındaki çelişki ve gerilimleri şaşmaz bir netlikle tahlil eden Yesayan, bizlere eşsiz bir İstanbul hatıratı emanet ediyor. Yazarın Sovyet Ermenistanı’nda yaşadığı dönemde kaleme aldığı ve ilk kez 1935’te yayımlanan Silahtar Bahçeleri, Türkçede ilk kez özgün Ermenice metninden yapılmış tam çevirisiyle sunuluyor. Zabel Yesayan Yazar ve çevirmen. 1878 yılında Üsküdar’da doğdu; gençlik yıllarını burada geçirdi. İlk edebi eseri 1895’te yayımlandı. Aynı yıl Paris’e gitti; Sorbonne’da edebiyat ve felsefe derslerini takip eti. İstanbul’a ancak 1908’de, Meşrutiyet ilan edilince kesin dönüş yaptı. Yazarlık kariyerinin bu en verimli yıllarında kaleme aldığı öykü, deneme ve romanlarında, kadın hakları ve kadınların toplumsal yaşamdaki konumlarına geniş yer ayırdı. Yazıları ve çevirileri Fransızca ve Ermenice dergi ve gazetelerde yayımlandı. 24 Nisan 1915’te, Ermeni aydınlarının çıkarıldığı ölüm yolculuğundan bir hastanede saklanarak kurtuldu. Bir süre Bulgaristan’da kaldıktan sonra Bakü’ye geçti; Ermeni mülteci ve yetimler için yardım faaliyetlerine katıldı. 1921’de Paris’e dönaü. Ermenistan hükümetinin daveti üzerine 1933’te Yerevan’a göç etti. Yerevan Devlet Üniversitesi’nde edebiyat dersleri verdi. 1934’te Ermenistan Yazarlar Birliği’nin üyesi oldu. 1937’de Stalin kovuşturmaları sırasında tutuklanıp Sibirya’ya sürüldü. Ölüm tarihi ve yeri kesin olarak bilinmemektedir. SİLAHTAR BAHÇELERİ Zabel Yesayan Aras Yayınları, 2023 Çeviri: Sarin Akbaş Editör: Rober Koptaş Tür: Anı 176 s.
- Dünyaya hınzır bir meleğin bakışlarıyla bakmak
Müge İplikçi, Ah Be Melek’te dünyaya hınzır bir meleğin bakışlarıyla bakıyor. İnsanların, nesnelerin, mekânların bir meleğin kanadında oradan oraya taşındığı bir büyük anlatıya dönüşüyor küçük anların ve küçük insanların öyküleri. Gökyüzünde bir melek, ovaların, dağların, nehirlerin üzerinden geçiyor; kentleri dolduran insan kalabalığına takılıyor gözü. Yeryüzündeki melekleri seyrediyor, hüzünden deliliğe, delilikten hüzne giden bir seyri var kanatsız meleklerin hayatlarının. Her hikâye bir diğerine değiyor, nesneler ve insanlar hikâyeler arasında dolaşıyor. Meleğin yüzünde kimi zaman hınzır, kimi zaman şaşkın, kimi zaman acıklı bir gülümseme… Kanatlarının vuruşuyla hızlandırıyor dünyayı ve anlatıları. Müge İplikçi İstanbul’da doğdu. Kadıköy Anadolu Lisesi’nden sonra İstanbul Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. İstanbul Üniversitesi Kadın Sorunları ve Araştırma Bölümü’nden ve The Ohio State University’den iki ayrı yüksek lisans derecesi aldı. Perende (1998), Columbus’un Kadınları (2000), Arkası Yarın (2001), Transit Yolcular (2002), Kısa Ömürlü Açelyalar (2009) ve Tezcanlı Hayalet Avcıları (2013) adlı altı öykü kitabı var. Romanları Kül ve Yel (2004), Cemre (2006), Kafdağı (2008) ve Civan (2012) yanı sıra Yıkık Kentli Kadınlar ve Cımbızın Çektikleri (Ümran Kartal ile birlikte) adlı inceleme kitapları da bulunan Müge İplikçi 1996 Yaşar Nabi Nayır Gençlik ödülü ve 1997 Haldun Taner ödülü üçüncülüğünü kazandı. Yazdığı ilk gençlik romanı olan Yalancı Şahit (2010) ÇGYD Çocuk ve Gençlik Yayınları Derneği jüri özel ödülüne değer görüldü. Bir diğer gençlik romanı olan Saklambaç ise 2013 yılında yayınlandı. Uçan Salı ve Acayip Bir Deniz Yolculuğu adlı iki çocuk kitabı bulunan yazarın öykü ve romanları birçok dile çevrildi. Türkiye PEN Kadın Yazarlar Komitesi başkanlığını bir dönem sürdüren yazar, halen Vatan gazetesinde köşe yazarı. AH BE MELEK Müge İplikçi Doğan Kitap, 2023 Tür: Öykü 120 s.
- Öykü: Hulusi Kalenderli’nin Serüvensiz Hayatı
"Hafızamı şöyle bir zorlasam belki de canımı sıkacak ayrıntılar serpilecek tepeme. En iyisi o ağacı hiç sallamamak." Başar Yılmaz Çok uzun zamandır genç değilim. O görkemli devri hatırlayamayacak kadar hatta. Görkemli diyorum da benim için de öyle miydi, pek emin değilim. Hafızamı şöyle bir zorlasam belki de canımı sıkacak ayrıntılar serpilecek tepeme. En iyisi o ağacı hiç sallamamak; anımsadıklarım bundan sonrasına yeter, öyle ya… Her zamanki gibi buraya da vaktinden erken geldim. Hikmet Hanım – toprağı bol olsun – söylenir dururdu bu geç kalma endişeme. Düğüne derneğe, doğuma cenazeye herkesten evvel gitmemizi diline dolar dururdu sağlığında. “Allah geçinden versin, ahrete de böyle koşa koşa gitme de…” diye eğlenirdi benle ya, görüldüğü üzere önce kendi takıldı Azrail’in kuyruğuna. Kader… Bankada veyahut dairede işim olursa ekseriya otobüs kullanırım. Sefer’in dükkâna ineceksem de tramvayla. İcap eden vakitten yarım saat önce yola koyulurum. Tramvayın saat hesabı kolaydır, ya otobüs? İstanbul’un durağı biter mi? Gir babam, çık babam… Üzerine bir de her saat yollarda onca araba… Nereye gider bunca insan? Bunca koşuşturmaya ne lüzum var? Aklım havsalam almaz. Bekleyenim olmaz çoğu gideceğim yerde ama huyum kurusun. Mümkünü yok gecikmem efendim; hangi saatte olmam gerekirse vaktinden evvel orada… Fakat bugünkü farklıydı. Saatli randevu bittabi. Şakaya gelmez, tabiatımla denk düşmez geç kalmak. Yıllar sonra ilk kez atladım bir taksiye. Şoför gençten, bıçkın bir oğlan. Döndü, “Nereye gidiyoruz beybaba?” Sür dedim Samatya’ya. Aman yarabbi, o nasıl bir gidiş. Elinden gelse tepesine çıkacak önündekinin. Bir sağa atıyoruz kendimizi bir sola. Diyorum şimdi vuracak birine, öbürlerinin tozunu alarak geçiyor art arda. Hünerli şofördü lafım yok ama alışkın değilim. Tepem döndü, midem de acı acı yanmasın mı… “Az yavaş evladım, birinden mi kaçıyoruz?” dedim de aynadan oyununa mani olunmuş çocuk gibi bakıp azcık bastı fren pedalına. Ezcümle tasarladığımdan evvel vardık buraya. Kötü de olmadı hani. Hava limonata gibi şansıma. Neydi o kaç senedir? Yağmur, dolu, rüzgâr sonra da pat diye asfaltta yumurta kaynatan sıcaklar… Nerede şöyle bahar gibi bir bahar? İlacımı da aldım, şimdi gayet iyiyim. Park canlandı. Hanidir böyle hareketlilik görmedim. Çocuklar, arkalarından seslenen anaları, usulca fingirdeşen aşıklar, bisikletliler, top oynayanlar, uçurtmalar… Arada bir denizin iyot kokusu da gelip vuruyor burnuma, daha ne? Şu güzel havada az biraz daha bekleyeceğim. Sonra? Sonrası ışık… Ferah bir açıklık sonra… *** “İki gün göz kulak olacaktın şu adamcağıza Altan! İki gün! Kurt vardı değil mi bir tarafında, dayanamadın çıktın!” “Kızım keyfime mi çıktım? Ufak bir işim vardı, yarım saat sürdü sürmedi, döndüm.” “Al işte yarım saatte ne olmuş... Ben hep boşa konuşuyorum değil mi? Bir bok ifade etmiyor benim dediklerim?” “Bana bak, karşında çocuk yok! Ne bu gelir gelmez anlamadan, dinlemeden?” “Anlamadan dinlemeden mi? Babam yok Altan, babam! İki saat olmuş. Daha yeni haber vermek gelmiş aklına. Bir de gerine gerine diyor ki babam gitmiş abla…” “Yahu boş boş durdum sanki. Konu komşuya sordum. İndim aşağı esnafı dolandım.” “Eee?” “Eee si, fırıncının çırağı bir saat evvel şu anayola doğru gitti dediğin gibi bir amca dedi.” “Gittin mi caddeye?” “Yahu bir saat önce dedi bir! Gittim de nasıl bulayım?” “Altan! Sen kendini akıllı zannediyorsun da hakikaten salaksın.” “Artık ayıp oluyor bak! Pısırık kocanmışım gibi çemkirme yüzüme!” “Bir taksi durağına sorar insan. Ne bileyim, orda birilerine sorar.” “Sanki bilmiyorum ben mahallemi. Taksi durağı mı var caddenin bu taraflarında? Hem babam taksiye biner mi? Ödü kopar üç kuruşu eksilir diye.” “Yahu hâlâ diyor ki babam onu mu yapar bunu mu yapar… Gitmiş adam, görmüyor musun?” “Kızım varsayımda bulunuyorum. Seçenekleri eliyorum.” “Vay! Dahi dedektifimiz iz sürüyor demek. Başka ne tür ipuçların var?” “Bırak be! Kime ne anlatıyorum ben! Bırakmasaydın o zaman bana. Başından ayrılmasaydın babanın.” “Babanın? O senin de baban. En azından iki günlüğüne bunun ayırdında olsaydın.” “Ayla, yeter artık! Bırak benle uğraşmayı. Polise haber verelim.” “Kaldığı odaya baktın mı?” “Yoo..” “Ben de öyle tahmin etmiştim. Yürü, belki bir iz buluruz.” *** Etraf tavını buldu. Bu kadar kalabalık da ummazdım. Havayı güzel bulunca millet dökülmüş sahile. Doğru parka mı geldim acaba? Doğrudur herhalde. Ne bileyim ki ben? Zaten bildiğim kaç yer kaldı ki şu koca şehirde? İçinde dururken yabancısı olduk. İstanbul ne kadar büyüdü gözümüzün önünde. Biz daha alışamadan obur gibi yuttu yeni gelenleri, köprüleri, binaları, otoyolları, soktu işkembesine; şişti durdu. İlk geldiğimizde ben dahi ürkmüştüm azametinden, yalan yok… Kız ufak o zamanlar, oğlan ortada yok daha. Ben öncesinde bir kez gelmiştim memuriyet sınavına. Hikmet Hanım bırak İstanbul’u deniz görmemişti daha. Esasen tayin haberim gelir gelmez başladı huzursuzluk. Hikmet Hanım oldum olası haz etmezdi yenilikten. Ona kalsa konu komşu, hısım akrabasıyla ömrünü geçirirdi Nazilli’de. Yeni birkaç insan tanıyayım, iki sinema tiyatro göreyim hevesi olmadı hiçbir vakit. Tıynetimiz farklıydı, doğruya doğru… Memur çıktığımda tanıştırdılar, evlendik. Öyle baba sözünden çıkmak var mı o zamanlar? Az gözüm açılsın, kendim heves edeyim bulayım da yok... Ne olduğunu anlamadan bakmışız karı koca olmuşuz. Şimdi hakkını da yemeyeyim rahmetlinin. Evlatlarına iyi analık yaptı. Namusuyla da hanımlık etti bana. Çorbamızı kaynattı, çekip çevirdi evi. Lakin işte bunlarla da bitmiyor ki her şey… Bir ahenk arıyor insan; herkes değilse de ben aradım şüphesiz. Okuduğum kitaplara, dinlediğim alaturkaya usulca söylenirken anımsarım Hikmet Hanımı. O benim kitapların tozundan bıktı, ben onun akraba havadislerinden kaçtım. O eve getirdiğim plaklara müsriflik deyip söylendi, ben her fırsatta eve doldurduğu yeni komşularından illallah ettim. “Öbürlerinin kocaları gibi sen de kahveye gitsene bey; ne anlıyorsun tatil zamanı o odaya girip kafanı şu kitaplara gömmeye.” diye de paylardı üstüne. Bir farkımız vardı ki o hep döktü içindekileri, bense içime atıp devam ettim. Böyle böyle yüzdürdük gemimizi, ne yaparsın… Bir süre sonra o boğazıma sarılmaktan usandı, ben sıkıntı biriktirmekten… Çekildik köşelerimize, müstakil vaziyette yaşadık. Kız kendini kurtardı çok şükür. Fakülteye hoca oldu, evini barkını kurdu. Bazı huyları rahmetli anasına çekti; ona yapacak bir şey yok. Hanımdan sonra bana vasi tayin etti kendini, dibimden ayrılmaz. Ezcümle anası bitti o başladı karışmaya. Ara bir üstten üsten konuşup ben bilirim havasına kapılsa da kocası sessiz adamdır şükür. İdare eder, geçinip giderler. Bu saatten sonra da ben idare edecek değilim elbet, varsın kocası uğraşsın. Oğlansa dünya yıkılsa umurunda olmaz mesuliyetsiz bir tip. Gelir gelmez belli etti o kendini, küçüklüğünden alışığız. Okulda gayreti yok, istikballe hesabı yok avare bir çocuktu her daim. Ben bunu orta mektepte sanayiye verecektim de anası kıyamadı. “Memur adamın oğlu kaportacı mı olacak?” diye atıldı ortaya. Atıldı atılmasına da sonuç ne? Esnaf olup üç dükkân batırdı şimdiye. En son telefoncu açacağım arkadaşla diyordu, acırım da o günahsız arkadaşına acırım. Benden bundan sonra alabileceği bir şey yok nasıl olsa. Sahi n’apıyorlardır şimdi? Yahu neyse ne, düşünüp de kafamı meşgul edesim yok. Vakit de tamam. Ne zaman gelir acep? Sahi, ya gelmezse? *** “Yatağının altına da baktın mı?” “Yahu sen bırakmadın mı bu adamı bana? Yanında ne getirdi bilmiyor musun?” “Bilmiyorum Altan! Ortadan kaybolacağını biliyor muydum? Belki ceketinin içinde taşıdı bir şeyi… Belki dün bir şey aldı…” “Sonra da burada bıraktı gitti, izini bulalım diye öyle mi?” “Boş konuşmak dışında daha iyi bir fikrin var mı? Şu dolabın üstüne de bak, boyum yetişmiyor.” “Hepten acayipleşmeye başladı demiştin de inanmamıştım. Garip garip konuştu buradayken de. Sen bir doktora göstermedin mi onu?” “Vakit olmadı işte. Hangi birine yetişeyim? Sen götürseydin?” “Ben boş boş oturuyorum zaten di mi?” “Yok… Bulamayacağız bir şey burada.” “Polisi arayalım dedim ya işte.” “Ara o zaman, tutan mı var!” “O zaman ne diye bir saattir oyalıyorsun beni?” “Altan, gerçekten canımı sıkıyorsun artık! Polis kırk tane sorusunu cevaplandırana kadar bir iz buluruz dedim belki burada.” “Yok işte yok! Bile isteye, planlayıp kayboldu ortadan. Telefonu da burada bırakmış.” “Zaten ben hatırlatmasam hiç yanına almazdı, bir türlü alıştıramadım şu telefona.” “O zaman belki yürüyüşe çıktı.” “Bunca saat mi?” “Ne bileyim Ayla! Tam bir fikir yürüteceğim, lafı ağzıma tıkıyorsun!” “Fikir de mi üretiyorsun sen?” “Yeter artık be! Ne halin varsa gör, ben çıkıyorum!” “Nereye? Dursana!” “Bırak ya! Zaten canım burnumda bir de…” “Altan bu ne?” “Ne ne be?” “Bulduk işte, baksana şuna…” *** Bu parklara neden sık gelmediğimi anımsadım. Çocuk sesi kafamı şişiriyor da ondan. Az evvel tam çalılığın dibine konmuş saksağanı izliyordum ki öteden bir vaveyla koptu. Aklım çıkacaktı. Hayvan da ürktü kaçtı. Bir tane kırmızı yanaklı oğlan çocuğu… Neymiş, topu caddeye kaçmış. Yaşlandığımdan mıdır nedir, kafam kaldırmıyor gürültü patırtıyı artık. Aslında severdim çocukları ama uzaktan uzağa. Bilhassa Hikmet Hanım çocuk istemişti. İlk günlerden itibaren benimle didişmekten usanacağını kestirip kolayca şekil verebileceği birer hamur arzuladı biraz da zannımca. Bir de oğlan doğunca biraz rahata erer gibi olsa da yine de soğumadı içi, buna eminim. Çok mu hakkını yedim şurada şu saati beklerken, bilmiyorum. Sanıyorum ki kendi hayalleri de farklıydı. Hakkını helal etsin. Birbirimizin gözüne fazla batmadan usul usul yol aldık; bilhassa ben zamanı geçirir gibi dümen tuttum muhtemelen. Emekliliği erteledikçe erteledim bu sebeple. Evden daireye, daireden eve bir memur hayatının içine az biraz tat katmak istesem de kendime bir ortak bulamadım. Bir vakit sinema salonlarına dadandım. Havanın iyi olduğu zamanlar sessiz bir park köşesi bulup kitaplar bitirdim. Hikmet Hanım’a briç arkadaşları bulduğumu söyledim dışarıda geçirdiğim vakitleri açıklamak için. Çapkınlık edeceğime –istesem de becerebileceğime- ihtimal vermediği için işkillenmedi; hatta memnun oldu. Evde ağır erkek etinden azade komşularıyla örgüler örüldü, çaylar içildi. Hakiki bir ahbap edinemedim. Dairede ya içi geçmiş gamlı baykuşlar vardı ya da aklı bir karış havada yeniyetme züppeler. Uğraştım hâlbuki… Kendimde de kabahat aradım fakat bir yolunu bulamadım. Yine masamda vakit öldürdüğüm bir gün, ikindiye doğru çalan o telefona kadar her şey basmakalıp sürdü gitti. Telefonu açtığımda işittiğim o narin kadın sesi başka türlü bir şeyin habercisi gibiydi, hâlâ bu hissi anımsarım. “Gülizar Hanım?” diyerekten şaşkın bir girizgâh yaptı telefondaki. Yerine atandığım kadını soruyordu. “Kendisi emekli oldu ben yeni muavin …” diyerekten karşılık vermeye başlamıştım ki yaşadığı hayal kırıklığı ile “Peki o halde” deyip az kalsın telefonu kapatacaktı. O an ne geçti aklımdan bilmiyorum; içimden bir ses sanki onu durdurmamı istedi. “Ben yardımcı olayım” dediğimde belli belirsiz bir iç çekiş işittim. Ardından bir sessizlik girdi araya. Öyle ki telefon kapandı zannettim bir an. Tam umudu kesecekken kendine güveni pekişmiş bir tonla devam etti nihayet. “Kendisiyle ahbap olmuştuk. Ara sıra konuşurduk buradan.” Hiç beklemediğim bu yanıtın beni şaşkına çevirmesi bir tarafa, nereden peydahlandığını kestiremediğim bir istek duydum, yalan yok. Yalnız öyle akıllara ilk geleceği üzere arzulu, macera arayan bir istek değildi bu. Henüz tarif bile edemediğim bir yoksunluğun hem varlık hem de giderme yolunu yeni keşfetmişim gibi ani bir kıvılcımdı, hissediyordum. Yoksa “Benle konuşsanız bundan sonra” deyiverdiğime nasıl inanabilirdim başka türlü? Söyler söylemez utançla pişman olmuştum oysa. O birkaç saniye içinde sakince “Olur, siz de isterseniz eğer” demeseydi eğer, telaşla kapatacaktım da telefonu. Gelgelelim böyle başladı her şey… Birbirimizi görmeden beş seneye yakın konuştuk aksatmadan. Birine anlatsam kınar, hükmünü verir bilmeden; belki de haklıdır. Hiçbir gönül mevzusuna girmeden yalnızca okuyup izlediklerimizden, fikirlerimizden, hayattan söyleştiğimizi açıklasam budala yerine konulduğunu düşünürdü karşımdaki. Ne var ki hakikat buydu… Haftada bir yalnızca o beni arıyor, ayrı bir odam olsa dahi kısık bir tonda konuşarak sürdürüyordum ahbaplığı. Zaman geçti ki birbirimizin en sevdiği şairleri ve hatta bize en çok tesir eden mısralarını bilir olmuştuk kendiliğinden. O rast makamı severdi, ben hüzzam. Edip Cansever hayranıydı oldum olası, bense Cemal Süreya müptelası… Ruh bilimine dair akla gelmeyecek konulara hâkimdi, bense iflah olmaz felsefe meraklısı. Bir kerteden sonra istek, alışkanlık, merak, kaygı, vicdan azabı iç içe karıştı; oturdu böğrüme. Nihayet emekli olacağım günün evveli pat diye veriverdim haberi. O ilk günkü gibi sessizleşti. Burukluğunu belli etmemeye çalışan bir karşılıkla tebrik etti. Ve bitti. Bitmişti, öyle ya… Öylece biter bazen. Koca bir boşluğu tekrar omuzlayıp çürümeye mahkûm bırakan, Hikmet Hanım’ın ikramiyesinden gayrı hiçbir yönünü sevmediği emekliğime varmış bulundum. Kaderinde ne varsa kaşığında o çıkar der eskiler. Bir iki ay sonra dairedeki arkadaşların davet ettiği emeklilik yemeğinde kanaat getirdim doğruluğuna. Beni sevmezler zannederdim; ne yalan söyleyeyim mutlu oldum çağırmalarına. Yerime atanan Vehbi beni bir köşeye çekip “Abi, sen ayrılınca bir hanım aradı. İsim de vermedi, akrabasıyım dedi. Bir numara bıraktı. Bu yemek de vesile oldu. Buyur al.” diye müstehzi bir tavırla elindeki ufak kâğıdı elime tutuşturduğunda ne diyeceğimi, ne yapacağımı bilemedim evvela. Yalnız Vehbi değil öbürküler de bıyık altından gülümsüyor gibiydi. Hüsnükuruntu yaptım belki de, bilemiyorum. Hikmet Hanım sağlığında bir defa gelmişti daireye. Daha o günün akşamına senin oradakilere dikkat et, hele ki o Vehbi dediğin, adamı çamura oturtacak cinsten diye hüküm vermişti. Rahmetlinin tesiri kalmış üstümde demek ki, ne kadar ayıp etmişim. Ne kadar istesem de korkumdan veyahut çekincemden arayamadım numarayı. Dairede bir şekil idare ediyordum. Beceremezdim bu türlüsünü. Maazallah Hikmet Hanım’ın gazabından da kurtulamazdım. Atmaya da kıyamadım, sakladım bir kenara, ne yapayım… Üzerinden iki sene geçti geçmedi kalbi tekledi Hikmet Hanım’ın. Üzüldüm, üzülmem mi… Zannediyorum ki böyle ansızın gitmese emekliliğimin üzerine yığdığı gerginlikle bana karşı yeni bir muharebe başlatacaktı ya… Ömrü vefa etmedi, takdiri ilahi… Mütemadiyen benimle didişse de hürmet duyardım hanımıma, ne de olsa çocuklarımın anası. Onun da gidişiyle o koca boşluk devleşti, inkâr edemem. Ben de ölmeyi bekledim sonrasında esasen. Dedim ya, evlatların ikisi de başka âlem… Bir torun da göremeyince pek bir şey kalmadı elde. Sanki o eski tutkularım da ahbabımın yokluğunda solup kayboldu. Ne vakit aklımı toparladım, ondan sonra buldum kendimi burada. *** “Ne yazıyor, bana da çevirsene.” “Elinin körü yazıyor! Dur bir dakika üzerini karalamış işte, okumaya çalışıyorum.” “Telefon numarası mı o?” “Öyle galiba. Altan, dolandırmış olmasınlar bu adamı? Hani arayıp diyorlar ya savcılıktan arıyoruz, şöyle olmuş, böyle olmuş...” “Kızım saçmalama. Babam garip adamdır da saf da değildir. Kaç yıl memurluk yapmış, yer mi bunları?” “Duymuyor musun koca profesörleri bile kandırıyorlar. Sen babamın telefonuna baktın mı, kiminle konuşmuş diye?” “Bilmiyorum ki şifresini.” “Ne şifresi Altan? Denedin mi ki?” “Yoo.” “Ver şunu, ver! Bak açıldı işte, şifre falan koymadım onun telefonuna o da beceremez zaten… Altan! Son aradığı numaraya bak!” “N’oldu ki?” “Yahu şu kâğıttaki belli belirsiz numara işte. Baksana! Şu üç, şu yedi… Okunanlar uyuşuyor bak sırasıyla.” “Ara bakalım!” ……… “E bu numara kullanılmamaktadır diyor.” “Doğru mu çevirdin?” “Ne çevirmesi ya? Aynı numarayı aradım işte!” “Bırak boş ver Ayla, yeter oyalandık. Yürü gidelim karakola.” “İyi bari dur ceketimi alayım. Hişt… Bir şey gelmemiştir değil mi başına?” “Yok be kızım, girmiştir bir deliğe. Bilmiyor musun antin kuntin işlerini. Yürü hadi…” *** Bugün gelmeyecek mi acaba? Ya da ben şapşal gibi yanlış yerde bekliyor olmayayım bunca zaman? Bir buçuk saat oldu geleli. Yarısını erkenciliğime say, e yine de fena gecikti. Bir yerden gizli gizli beni mi izliyor yoksa? Tanır mı ki? Nerden tanıyacak canım? Belki de başına bir iş geldi. Haber de veremez ki öyleyse… Kabahat bende, geç kaldım. Durdum durdum beş sene sonra aramaya kalktım. Numara düşmüş kayıttan, düşer elbet, beklenir mi onca zaman? Ne bileyim, dedim ya korktum elbet. Sonra da ardı sıra hanımın hatırasına saygısızlık olur deyip elim gitmedi. Vazgeçecektim. Vazgeçmeyip de ne yapayım derken kafamda bir şimşek çaktı. Çaktı da nasıl olur, ne derler diye düşündüm birkaç gün. En nihayet ikna ettim kendimi. Yüzümü kızartıp daireden Vehbi’nin yanında aldığım soluğu, ne yapayım… Müdür olmuş Vehbi efendi. Bir kasılıyor ki sormayın. Hemen buyur etti, çay kahve faslı… Tabi kıvranıyorum ben o esnada. Bu anladı müşkülümü; anlamaz mı ne tilkidir o… Dedi abi sende bir hal var, hayırdır? Gelmişim oraya kadar, bir şansımı deneyecektim artık, geri dönmek yok… Ben de ıkına sıkıla sordum artık “Hani şu beni arayan hanım sonra tekrar aradı mı” diye. “Uzak akrabam, evet, numarası da değişmiş herhalde, bir aile mevzusu için aramam icap ediyor da” diyerekten de tüy diktim. Nasıl olsa bekâr adamım artık diye kuşandım herhalde bu cesareti. Zaten başka türlü ölsem gitmezdim bu konuda cıvık Vehbi’nin ayağına. Şöyle bir durdu, bir aklını yoklar gibi yaptı. Benim avucumun içi sırılsıklam olmuş bekliyorum. Neredeyse kapıdan fırlayıp kaçacağım hatta. Bir şeyi hatırlamış gibi bir “Haaaa” çekti de kendime geldim. “Abi sahi, geçen ay aramış tekrar.” Ben meraktan kudururken Vehbi sadede varamadan ağır ağır anlattı da anlattı. Çocuklardan biri konuşmuş da ona iletmişler de o da işten güçten bana haber vermeyi unutmuş da özür dilermiş de… Bir araba laf… Tam sabrımın son çeyreğine girmiştim ki en nihayet geliverdi sadede. “Telefonu çalınmış. Birinden arıyormuş. Her Pazar saat üçte Samatya sahilindeki parkta olurmuş hanım abla. Görür de iletirseniz görüşmüş oluruz demiş” diye döküldü. Ben renk belli etmemeye gayret ederek durdum öyle, ne yapayım? İçimde parlayan coşkuyu fark ettirsem hepten tefe koyacak beni tilki oğlu tilki. Uğurlarken sırtımı damat gibi sıvazlayıp “ne hatırlı akrabaların varmış abi” diye sırıtarak sululuk etmesi dahi canımı sıkmaya yetmedi tabi. Dışarı çıktığımda kendime dedim ki “Yeteri kadar sıkılmadın mı Hulusi Kalenderli?” “Dur dedin, bekle dedin, bir kabuğa hapsettin kendini!” İyi demiş miyim? Sahi, neredeyse akşam olacak, gelmedi. Yoksa başına hakikaten bir iş mi geldi? Melih Cevdet Anday’ın aziz hatırasına…
- Sinemada anlam yaratma
Seçil Büker'in kaleme aldığı Sinemada Anlama Yaratma'nın her şeyden önce amacı: Derli toplu bir sözlükçe oluşturmak, belli başlı düşünürlerin kurumlarını doyurucu biçimde özetlemek. Sinema eleştirisine başka disiplinler sokmak ya da en azından başka disiplinlerle ortak çalışma alanları aramak, özellikle 1960'lardan sonra önem kazandı. Son yıllarda bu konudaki en belli başlı girişim, göstergebilimle sinema arasında kurulmaya çalışılan ortak alandır. Görüntü belirli bir içeriği aktaran bir anlatım aracı, sinemanın en küçük anlamlı birimidir. Görüntünün tözü, gözümüzle gördüğümüz tüm nesneler, biçimiyse alıcının belli bir açıdan gösterdiği nesneler. Görüntüdeki nesne gerçek dünyadakinin tıpatıp benzeri değil. Kimi kez yönetmen nesnel gerçekliği çok az değiştiriyor, gerçek dünyadaki nesne ile görüntüdeki nesne birbirine çok benziyor. Ama bu görüntünün de bir biçimi var. Çünkü yönetmen görüntüdeki nesneleri belli bir açıdan, belli bir ışık altında gösteriyor. Yani bu görüntü de yönetmenin bakış açısını yansıtıyor. Görüntünün biçimi ile görüntünün fiziksel görünüşü ayrı şeyler. Çünkü fotoğraf büyütüldüğünde ya da küçültüldüğünde fiziksel görünüş değişir, ama biçim aynı kalır... Seçil Büker 1968 yılında Ankara Üniversitesi D.T.C.F. İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümünü bitirdi. Bir süre uygulamalı dilbilim ve bu alana bağlı olarak belirli amaçlı yabancı dil öğretimi ile ilgilendi. Daha sonra iletişim alanında doktora yaptı. Çalışmaları film kuram ve eleştirisi alanında yoğunlaştı. 1987 yılında doçent, 1993 yılında profesör oldu. Seçil Büker Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi’nde, Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde, Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde değişik yıl ve dönemlerde dersler verdi. 2000-2012 arasında Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde görev yaptı. 2012 yılında Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nde göreve başladı. Film kuramları, film eleştiri, film kuramında yeni yönelimler, toplumsal cinsiyet ve medya gibi dersleri lisans, lisansüstü ve doktora düzeylerinde yürüttü. SİNEMADA ANLAM YARATMA Seçil Büker Hayalperest Yayınevi, 2023 Tür: Sinema 148 s.
- Ve Ölülerin üzerine Joyce izinde James’i ararken ~II~
Hasan Sezer, James Joyce özelinde başlattığı yazı serisine devam ediyor: "Joyce, epifani kavramı çerçevesince karakterlerinde bir uyanma, farkındalık hali yaratırken İrlanda için bir dönüşüm, başkalaşım çağı istemektedir. Onun epifanisi İrlanda’ya karşı beslenen bir ümittir." Hasan Sezer Epifanik Tasarımlar Joyce Dublin’i terk ederken büyüdüğü şehrin dokusunu zihnine kazımış, bu şehrin sokaklarını olabildiğine açık ve çarpıcı bir biçemde sergileyecek öykülerini tasarlamaya başlamıştı. Bu tasarımın temelinde de pek tabii ilk gençlik çağlarında ilgilenmeye başladığı epifani[1] yer almaktaydı. Birçok maceranın ardından Trieste’ye yerleşen ve burada İngilizce öğretmenliği yapmaya başlayan Joyce, kardeşinin de yardımlarıyla ilk basılı eseri olan Oda Müziği ismi altında topladığı şiirlerini yayımlattı. Bu süre zarfında Joyce on öyküden oluşmasını planladığı-ki nihayetinde on beş öykü olacaktı- Dublinliler’i tamamladı ve uzun, çetrefilli yolun ortasında kendini buldu. Dönemin yayıncısı Grant Richrads’a öykülerini göndermeden önce metinlerin içinde yer alan birçok olayın doğruluğunu, olup olamayacağını-bir papazın dini kıyafetleriyle gömülmesi gibi- kontrol dahi ettirdi. On öyküyü gönderen Joyce sonrasında dört öykü daha ekleyerek seçkiyi on dört öyküye çıkardı. Öyküleri okuyan Richards başta kitabı yayımlamayı kabul etse de sonrasında çeşitli noktaları bahane ederek yayımlama fikrinden uzaklaştı. Buradaki en büyük etken yasa gereği cezai yük altında bulunan matbaacının metinleri ofansif ve saldırgan bulmasıydı. Söz konusu noktalar çıkarılmadığı müddetçe metni basmayı kabul etmeyeceğini bildirmişti. Joyce’a göre kitabı oluşturan metinlerin her biri resmin çizilmesinde oldukça büyük bir önem taşımaktaydı. Herhangi bir öykünün içerisindeki herhangi bir cümle dahi çıkarılırsa kitap gücünü yitirecek, işlevinden uzaklaşacaktı. Elbette bu işlev dönemin Dublin’inin ve Dublin’li anlayışının katıksız portresini oluşturmaktı. Söz konusu portrenin eksiksiz olmasını isteyen ve tasarımını kederin, öfkenin ve öfkeyle harmanlanmış kederden zevk duymanın merkezinde gerçekleştiren Joyce için metinlerin içinde ufak oynamalar yapmak imkansızdı. Dolayısıyla ısrarlı ve tartışmacı bir tavırla Richards ile çekişmeye başladı. Kitabı geri çekeceğine dair tehditler savursa bile istediğini alamadı. Çeşitli noktalarda düzeltmeler yaparak kitabı yeniden yayımcıya gönderen Joyce için yaşam da oldukça karmaşıktı. İş yaşantısı iyi gitmiyor, ağır maddi sıkıntılar çekiyordu. Roman projesi Kahraman Stephen’in beş yüz sayfasını yazmasına rağmen yazıma devam edemiyordu. Yükler ağırlaştıkça kaçmayı alışkanlık haline getirmiş Joyce, Roma’daki bir iş fırsatını bahane ederek Trieste’den ayrıldı. Bu durgunluk döneminde Roma’nın tarihi dokusuyla karşılaşıp ölü şehrin hayaletini soludukça Ölüler’e gidecek yolun temellerini bilincinde yeşertti. Tarihin gölgesi altında kalan karanlık şehirdeki sıkıcı işine kısa süre dayanabilen Joyce hemen Trieste’ye döndü. Bu sırada ikinci çocuğu da doğmuştu. Öğrencilerinin yardımıyla konferanslar vermeye ve makaleler yazmaya başlamış ancak önüne geçemediği bir alkol problemiyle karşı karşıya kalmıştı. Üzerine Nora’nın da düşük yapmasıyla oldukça derinden etkilenen Joyce için karanlık baskın gelmekteydi. Yine de durmamış, hikayelerini yeniden gözden geçirmiş ve Ölüler’i yazmaya koyulmuştu. Bu sırada Kahraman Stephen’i de incelemeye almıştı. Zira ne olursa olsun, daracık bir odanın içinde, küçük, tek kişilik denebilecek bir yatakta iki küçük çocukla uyurken bile, o küçük odanın köşesinde bir masa, masanın üzerinde de yazı malzemeleri bulunurdu. Ve Joyce, her şeye rağmen yazarak nefes alıyordu. Ölüler’i de yazdıktan sonra Richards ile anlaşmazlığın sonucunda artık nihai halini alan, on beş öyküden oluşan kitabını yeni yayınevlerine önermeye başladı. Dıram Dıram Dirim Dirim Yayımlanması oldukça zorlu olan bu kitabın dönemin yayımcıları tarafından reddedilmesi kötülüğünden, yavanlığından yahut aykırılığından kaynaklanmadı. Genç yaşta kalemi eline alan ve ömrünün sonuna değin tuttuğu kalemle edebiyatın peşinden koşan Joyce gönüllü dediği sürgüne giderken dahi edebi kavuşumla yurdunu betimleme fikirleri tasarladı. Ortaya koyduğu eserlerin tamamında yaşantısının izdüşümlerini sergileyen bir yazar için söz konusu betim girişimi elbette ilginç gözükmüyordu. Ancak Britanyalı birçok kişi tarafından saldırgan ve zedeleyici karşılanan bu anlatıların gerçeklik bağıntısı, dönemin genç yazarının hayır cevabıyla sık sık karşılaşmasına sebebiyet veriyor, öykülerin içeriğinin gerçeklikten kopuk olduğu savunuluyordu. Aksine, bugünden bakıldığında Joyce’un kurgusunun sahiciliği tartışılmaz bir konumda olduğu açıktır. “İyi ama, baksana, John,” dedi Mr O’Connor. “İngiltere kralına neden hoş geldin diyelim? Parnell kendisi de...” “Parnell öldü,” dedi Mr. Henchy. “Bakın, ben bu olaya şöyle bakıyorum. Bu adam tahta oturuncaya kadar anasını bekleye bekleye saçları ağardı. Keyfine düşkün bir adam, bizim hakkımızda da kötü bir niyeti yok. Bayağı doğru dürüst bir adam, bana sorarsanız, hiç öyle bozuk bir tarafı yok…” 15 öyküyü bir araya getirerek hem İrlanda’nın çalkantılı ve iç karışıklıklarla örülü döneminin portresini çizen hem de şehrin ruhunu yansıtmayı başaran Joyce’un karakterleri sokakta yürürken bira parasını hesaplamakta, bir sonraki gün yiyecekleri yemeği düşünürken geleceğin tutkusunda kendilerini kaybetmektedir. Açıkça gösterilen ve betimlenen ruhun ardında, satır aralarında gezinmeyi bırakmayan İrlanda’nın kanıksanmış sorunlarıdır. Söz konusu kanıksanmış sorunların aktarımında dönemin anlatı tarzından uzak, modern olarak adlandırılabilecek bir hava hakimdir. Her öykü içinde taşıdığı ağır ve Atlas’ın yükünden nasibini alarak portrenin dumanlı bir sahada inşa edilmesini sağlarken öte yandan sis duvarları ardında uyanışın hissiyatıyla çevrili umut ışığı sezilmektedir. Dağınık, bir yanıp bir sönen varoluşlarının farkındaydı, ama kavrayamıyordu. Kendi kimliği de elle tutulmaz kurşunî bir dünyaya solup gidiyordu: bu ölülerin bir zamanlar kurduğu ve içinde yaşadığı, bu elle tutulur dünya kendisi de eriyor ve ufalanıyordu. Dublinliler’e iki yorum getirilebilir. Joyce, epifani kavramı çerçevesince karakterlerinde bir uyanma, farkındalık hali yaratırken İrlanda için bir dönüşüm, başkalaşım çağı istemektedir. Onun epifanisi İrlanda’ya karşı beslenen bir ümittir. Her geçen gün fakirleşen, silahlanma çağrılarına bürünen ve dinin kurtulunamaz olarak düşünülen baskısı altında ezilen İrlanda halkının uyanmasını, çevresinde olan bitenin farkına varmasını beklemektedir. Ya da görüldüğü üzere saf bir betimleme haliyle Dublin yaşantısını ve düşünüşü tasvir etmekte, Dublin sürgününü katıksız anlatmaktadır. Her ne olursa olsun, özellikle Ölüler’in, kalıntılarla süslü Roma hissiyatının anlatısı, Dublin’in sokak araları ve ölümsüz çarpışma düşüncesinin aktarımı bir titanın ayak seslerini duyurmuştur. Ve Ölülerin Üzerine Kız Kardeşler, Bir Karşılaşma, Araby, Eveline, Yarıştan Sonra, İki Kafadar, Pansiyon, Küçük Bir Gölge, Kısasa Kısas, Kil, Acı Bir Olay, Komite Odasında Sarmaşık, Bir Anne, Tanrının Lütfu, Ölüler isimleriyle bir araya gelmiş zihin açıcı ve oldukça başarılı öyküler, Joyce’un yaşantısındaki izleri, dini yönlendirme ve baskı, aşk, kaçış, sürgün arayışı ve yaşamın ve ölümün farkındalığı taşımaktadır. Bu noktadaki başarı Joyce’un kendi yaşantısıyla gözlemini bitiştirerek Dublin savaşımını betimlerken felsefi bir arayış ruhuyla sürgünlüğü, Dublin’i ve Dublinliler’i sorgulamasıdır. Açıkça gözükmektedir ki söz konusu sorgulamanın gerçekliği yayımcıları korkuttu ve eserin gün yüzüne çıkmasını geciktirdi. Ancak bariz sebeplerden dolayı yayımcılarla başı belada olan Joyce birçok açıdan farklılık taşıyan, eşsiz Dublin anlatılarını okuyucunun beğenisine sunmak adına mücadele etmekten geri kalmadı. Yıllar sonra istemeye istemeye de olsa Dublin’e giden Joyce, burada yeni bir yayımcıyla anlaştı. Richards’tan sonra kitabı basmayı kabul eden ilk isim olan Roberts ile sözleşme imzaladı. Ancak bu süreç de Richards ile olduğundan farklı ilerlemedi. Düzeltme, geri çekme ve erteleme döngüsünde ilerleyen görüşmelerin sonucunda yine hüsran doğdu. Kitabın İrlanda’ya zarar vereceğini öne süren savın kuvvetlenmesi karşılıklı tehditlerin erteleme bahanesinden dava iddialarına dönüşmesine sebep oldu. Bu dönemde yaşananlar Joyce için Sürgünler’in ve Ulysses’in altyapısını oluşturacaktı. Sürecin sonunda prova baskıları imha edildi. Joyce Dublinliler’in bu acı ve çelişki dolu süreci nedeniyle Kahraman Stephen’i dönüştürdüğü, akordeon başlıklı dediği eseri, üç bölümünü yazdığı Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi’ni devam ettiremiyor ve Dublinliler yayımlanana kadar başka bir metni tamamlayamayacağını düşünüyordu. Sözleşmenin boşa düşmesiyle, Dublin’i nasıl yerine Dublin’de biz nasılız diyen Dublinliler yeni yayımcıların kapısında hayır ile tanıştı. Bu sırada W.B.Yeats ile geçmiş yıllara dayanan ilişkisi neticesinde Yeats’ın dostu Ezra Pound tarafından bir mektup alan Joyce, öykülerini okuması için Pound’a gönderdi. Öyküleri beğenen Pound Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi’nin yayımlanmasında da oldukça önemli bir rol oynayacaktı. Şanslı yılın, 1914’ün başlarında Pound Dublinliler’i editörlere önermek istediğini ilettiği sırada Joyce’a olan davranışı nedeniyle pişmanlık duyan Richards kitaba yeniden göz atmayı teklif etti. Pound sayesinde eli güçlenen Joyce Richards’a Dublinliler’i gönderirken acele etmesini bildirdi. Tesadüf müdür bilinmez, böylece, on yıllık acı dolu bir maceranın ardından, ertelemelere ve düzeltmelere takılmadan Dublinliler yayımlandı. Saf gerçekliği ve bir dönem portresinin ötesinde dönem yaşantısını aktaran, incelendikçe derinleştiği fark edilecek, çağının ve çağının ötesi dönemlerde kıymetini koruyan Dublinliler Joyce külliyatının yapı taşlarından biri haline geldi. Her ne kadar sansasyon yaratımından uzak kalsa da özellikle Ölüler ile de öne çıkan orta ve düşük sınıf Dublin yaşantısının epifanik eksende geçmişe ve geçmişe duyulan bağının aktarımı yoğun ve coşkun bir anlam yükü barındırıyordu. Karanlık sürgün isteğinin anlatısında İbsen’in uyanan ölülerinin aksine[2] ölüler uyanmıyor, Dublin’in, İrlanda’nın yeşil ovalarında mahkûm yaşantılar tarihi çalkantılardan bugüne, o gizlenmek istenen anlatılar yarına ulaşıyordu. Pound yayımlanan kitabı İrlanda edebiyatına yeni bir temanın girişi olarak duyurdu. Bu doğru tespitin yanında eleştirmenler kitapla pek ilgilenmedi. Çoğu üstünkörü bir şekilde anlatı dizisini inceledi ve kayda değer buldu, yine de Joyce’un beklediği etki oluşmamıştı. Dublinliler’i yayımlatmayı başaran Joyce’un Ezra Pound ile kurduğu ilişki parçalar halinde üç bölümü yazılmış portrenin de yayım macerasına girmesini sağladı ki bu durum Joyce’u yazmaya teşvik etti. Yazım tıkanıklığını, beklentiler altında ezilmeyi ve durmayı bırakan Joyce kolları sıvadı ve Stephen Dedalus’un yarım bıraktığı macerasının peşinden koştu. Bu koşuş edebiyat tarihinin değişiminin başlangıcı oldu. Zira Sanatçının Bir Genç Adam Olarak Portresi bilinç akışının ilk adımlarını taşıyacaktı. Adsum. Kaynakça: Ellmann, Richard (2012) James Joyce, Hayatı ve Eserleri, (Çev: Zafer Avşar) İstanbul, Kabalcı Yayınevi. Joyce, James (2014) Bırak Seni Seveyim/Mektuplar, (Çev: Pelin Arda) İstanbul, Dedalus Yayınevi. Joyce, James (2018) Nora’ya Mektuplar, (Çev: Nilüfer Akkaya) İstanbul, Alakarga Yayınları. Joyce, James (2015) Dublinliler, (Çev: Murat Belge,) İstanbul, İletişim Yayınları İleri Okumalar: Fargnoli A. Nicholas, Gillesie M. Patrick, (2006) Critical Companion to James Joyce: A Literary Reference to His Life and Work, New York, Facts On File. Kenner, Hugh. (1987) Dublin’s Joyce. New York, Columbia University Press. [1] Bir insanın, eşyanın bile aniden ruhuna kavuşması, kısaca aydınlanması anlamını taşımaktaydı. (Sezer, Hasan (2023) Bataklığa Saplanan Soğuk Cilalı Taşlar Litera Edebiyat [2] Bkz: İbsen, Henrik (2006) Denizden Gelen Kadın-Biz Ölüler Uyanınca (Çev: Beliz Güçbilmez) Ankara, Deniz Kitabevi Hasan Sezer'in James Joyce serisinin diğer yazıları: https://www.literaedebiyat.com/post/james-joyce https://www.literaedebiyat.com/post/james-joyce-uzerine-2-hasan-sezer
- Gerçekle hayalin birbirine karıştığı, kimi zaman ayırt edilemez hale geldiği manzaralar
Modern Amerikan edebiyatının önde gelen isimlerinden Sam Shepard, Büyük Cennet Düşü’nde yer alan on yedi öyküde bize gerçekle hayalin birbirine karıştığı, kimi zaman ayırt edilemez hale geldiği manzaralar sunuyor. Evini terk eden bir adam, yolun ortasında yaralı bir şahinle karşılaşan kadın, verdiği partide misafirlerden birine silah doğrultan bir başkası. Zalimlikle uysallığın, hüzünle sevincin birbirine geçtiği öykülerde, ister gerçek bir araba yolculuğu ister bir hayat yolculuğu olsun, hep bir yolda olma hali söz konusu. Öykücülüğü, oyun yazarlığı, oyunculuğu ve yönetmenliğiyle çok yönlü bir yaratıcı kimliğe sahip Sam Shepard, okuru bu yolculuğa birlikte çıkmaya davet ediyor. Samuel Shepard Rogers Amerikalı oyun yazarı, yazar ve oyuncu. Eserlerinin çoğu açık sözlülüğüyle bilinir. Oyunlarında, ABD'nin batısına has yaşamı gerçekçi bir anlayışla ele aldı. Tiyatro ve film oyunculuğuyla da adından söz ettirmiştir. Gömülü Çocuk adlı oyunu 1979 yılında Pulitzer Ödülü kazandı. BÜYÜK CENNET DÜŞÜ Sam Shepard Everest Yayınları, 2023 Çeviri: Oben Karasaka 144 s.
- “Göğsündeki kuş dövmelerini teker teker gökyüzüne saldı…”
“Hikâye bilgi demektir, bilgi ise güç. Ve hikâyeler incilerden, elmas kolyelerden, broşlardan ya da yakut yüzüklerden daha değerliydi.” diyen Yeni Zelandalı yazar Becky Manawatu; Yılan Balığı Avı adlı romanında, insanlığın kadim sorunları şiddet, acımasızlık ve hoşgörüsüzlüğü en yalın ama en sert hâliyle işliyor. Yazar; ince ince dokuduğu kurgusuyla okura, hikâyelerin gücünü hissettiriyor. Küçük Ari, onlardan biri olana kadar yetim kelimesinin ne anlama geldiğini tam olarak kavrayamıyor. Ta ki çok sevdiği abisi Taukiri onu, Kat teyze ve Stu enişteye bırakana kadar… Ailesini kaybeden Ari; ezilen, şiddet gören teyzesi ve acımasız Stu eniştesinin yanında yaşamı anlamaya ve hayatta kalmaya çalışıyor; acıyla baş etmenin yolunu vücuduna yara bantları yapıştırmakta buluyor. İşte bu mücadelesinde onu ayakta tutan, arkadaşı Beth, köpeği Lupo ve Taukiri’nin onu almak için geri dönebileceği umudu. Ari’nin hikâyesi burada başlamıyor, onun hikâyesinin kaynağı Maori köklerinden besleniyor. Taukiri ve Ari’yle beraber geçmişe uzanıp Jade, Toko, Kat teyze ve Sav’ın hikâyesini de okuyoruz. Hayatın seçimlerimizden oluştuğunu, hayatımıza giren insanlarla akışının değişebileceğini; aşk, bağlılık, güven gibi kavramların deneyimlerimizle farklı tanımlanabileceğini anlıyoruz. Ve insanın bazen ne kadar kötü ne kadar acımasız olabileceği gerçeğiyle irkiliyoruz. Becky Manawatu, Yeni Zelandalı bir yazardır. 2020'de ilk romanı Auē ile iki Ockham Yeni Zelanda Kitap Ödülü ve 2020 Ngaio Marsh Ödülleri'nde En İyi Suç Romanı kazandı. YILAN BALIĞI AVI Becky Manawatu Ayrıkotu Yayınları, 2023 Çeviri: Bircan Zorlu 352 s.















