top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Siyah lotuslar, insana dönüşen kediler, idealleri peşinde koşanlar, hayal kırıklığına uğrayanlar…

    Müziğin keyfini çıkaran müzisyenler, kapanma tehlikesiyle karşı karşıya bir plak dükkânı, siyah lotuslar, insana dönüşen kediler, idealleri peşinde koşanlar, hayal kırıklığına uğrayanlar… Bunların hepsi Zeynep Alpaslan’ın gençlik romanı Yoko’da okurları bekliyor. “‘Nedir bu?’ diye sordu Uskumru, ellerinin arasındaki siyah çiçeğe bakarak. Çiçek bir greyfurt kadar iriydi, gece kadar parlaktı ve çok güzel kokuyordu. Bir çiçekten çok, dünya dışı bir yaratığa benziyordu. ‘Siyah lotus,’ dedi Madam Mistik. ‘Dertlerinin dermanı. Bu gece dolunay var, bu senin şansın. Onu gece yatmadan önce yastığının altına koy. Sabah uyandığında bütün sorunların çözülmüş olacak!’” Bir gün yolunuz tatil için Greyfurt kasabasına düşerse yapmanız gereken şeyler vardır: güneşin altında sere serpe uzanmak, denizin tadını çıkarmak, sörf yapmak, panayıra gitmek… tabii bir de Meşepalamudu Sokak, 22 numaradaki Uskumru Müzik’e uğramak. Burada sizi dükkânın sahibi Uskumru karşılayacaktır, bir de muhtemelen The Beatles şarkıları. Zeynep Alpaslan, 1983’te İstanbul’da doğdu.İstanbul Erkek Lisesi’nde okudu, İstanbul Bilgi Üniversitesi Sinema ve Televizyon Bölümü’nden mezun oldu. Hem çocuklar hem yetişkinler için öykü, roman, şiir ve karikatür alanında eserler verdi. Tokyo (2018) isimli ilk çocuk romanı KYÖV Çocuk Edebiyatı Ödülü’nü kazandı. Plüton Sakinleri isimli müzik grubu için şarkı sözleri yazdı. Zeynep, kedileri Pogo ve Yoko ile birlikte İstanbul’da yaşıyor. sebzelieriste.blogspot.com adresinde çizgi romanlarının yapım aşamalarını ve bitmiş hallerini paylaşıyor. YOKO Zeynep Alpaslan İthaki Yayınları, 2022 Tür: Roman

  • Çocuk edebiyatında arka arkaya iki sansür

    Günışığı Yayınları'nın Çıtır Çıtır Felsefe serisinde yer alan 7 kitap muzir ilan edilirken İş Bankası Kültür Yayınları tarafından Türkçeye uyarlanan kitabındaki resim sansür aldı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kurulu’nun kararına Günışığı Yayınları'nın tepkisi: "7 kitabımızın poşete sokulmasını kınıyoruz" oldu. Resmi Gazete'de yayımlanan kararla, Günışığı Kitaplığı tarafından yayımlanan Çıtır Çıtır Felsefe serisinde yer alan 7 kitap, çocuklar için zararlı içeriklere sahip olduğu gerekçesiyle muzır ilan edildi. İş Bankası Kültür Yayınları’nın Isadora Rose tarafından yazılan “Happiness is…” adlı çocuk kitabının orijinal kitabında yer alan gökkuşağı görseli Türkçe uyarlamasında yer almadı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kurulu, Günışığı Kitaplığı tarafından basılan Çıtır Çıtır Felsefe serisinde yer alan 7 kitabı "muzır" ilan etti. Kitabın teşhir edilmesi ve satışı kısıtlandı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kurulu kararı, Resmi Gazete'de yayımlandı. Kurul kararında, Brigitte Labbe ve Michel Puech tarafından yazılan, Jacques Azam tarafından resimlenen, Azade Aslan tarafından Türkçeye çevrilen ve Günışığı Kitaplığı tarafından basımı yapılan Çıtır Çıtır Felsefe serisinde yer alan tüm kitapların resmen incelendiği belirtildi. Kararda, inceleme sonucunda seride yer alan 'Oğlanlar ve Kızlar', 'Aşk ve Dostluk', 'İyi ve Kötü', 'Küçükler ve Büyükler', 'Beden ve Akıl', 'Diktatörlük ve Demokrasi', 'Cesaret ve Korku' isimli kitapların içerisinde yer alan bazı ifade, görsel ve tasvirlerin 18 yaşından küçüklerin maneviyatı ve gelişimleri üzerinde muzır tesir yapacak nitelikte olduğu; bu sebeple söz konusu kitabın 1117 sayılı Kanunun 3266 sayılı Kanunla değişik 4. maddesindeki sınırlamalara tabi olmasına oy birliği ile karar verildiği aktarıldı. Isadora Rose tarafından kaleme alınan ve İş Bankası Kültür Yayınları’nın “Mutluluk nedir?” olarak Türkçe’ye çevirdiği kitapta gökkuşağı görseli sansürlendi. Kitabın orjinalinde gökkuşağı görseli bulunurken İş Bankası Kültür Yayınları tarafından yayımlanan kitapta gökkuşağının yer almaması sosyal medyada tepki çekti.

  • Öykü: Bermuda Aşk Üçgeni

    Kira diye ilkokul mezunu herifin uçkuruna, her ay para ödüyormuşum da haberim yokmuş. Gönül Malat “Aşk ve bağlılık” hormonu diye bilinen Oksitosin hormonunun etkileri gün yüzüne çıkıp Eros’un Okları’ nın hikmeti anlaşılmaya başlayınca, iki cins fare üzerinde deneyler yapılmış. Genetik olarak birbirine çok benzeyen iki tarla faresi türünün neden birbirlerinden çok farklı (eşe) bağlanma ve sosyal davranış şekilleri gösterdikleri araştırılmış. İki tür arasındaki farklılığın oksitosin reseptörlerinin beyindeki dağılımının ve yoğunluğunun birbirlerinden değişik olmasından kaynaklandığı bulunmuş.* Tek eşli olan ve yavrularına uzun süre bakım veren türün, beyindeki oksitosin reseptör sayısının, uzun süreli bağlar kuramayan çok eşli türe göre daha fazla olduğu gösterilmiş.** İhtisasımı yapmak için İstanbul’a tayin olduğumda Bahçelievler’de yedi katlı on dört daireli apartmanın birinci katından daire kiraladım. Evin kirası ve giderlerinin toplamı, maaşımın üçte ikisini alıp götürecekti ama trafiğe çok yakalanmadan işyerime tek araçla gidebileceğim, nezih bir mahalleydi. Ev sahibim Trabzonlu bir müteahhitti. Aynı apartmanın en üst katında oturuyordu. Israrla karısı Dudu’ya kiramı her ay elden vermemi istiyordu. Kirayı düzenli ödediğimi kanıtlayamama olasılığı beni biraz endişelendirmişti. Dudu Hanım, her ödememde bir tutanak tutarak karşılıklı imzalamak koşulunu kabul edince evi kiraladım. Dudu Hanım, kemerli burnu, kolundaki bilezikleri ve “p, ç, t, k” harflerindeki başarısız telaffuzuyla tam bir Laz uşağıydı. Her ay kirayı vermek için uğradığımda beni kahve içmeye davet eder, kabul etmezsem kolumdan tuttuğu gibi içeriye sürüklerdi. -Cir bi kahvesinu iç da, Dudu Abla’nun. Darilirum bak. Hem içi laf ederuz. Gözün gönlün açılur. Ne o koca şeherde yalnuz yalnuz? -Abla sağ ol. İşten geldim evde dinlensem sanki daha iyi olacak. -Vallahi de olmaz billahi de olmaz da. Cel sen hele. Hem faluna da bakıverurum kısmetunu söyleyiverurum. Girip bir kahve içmeden asla kurtulamazdım elinden. Altı ay sonra fark ettim ki benim kirayı ödemeye her uğradığımda Dudu Abla’nın koluna bir burma bilezik daha eklenmiş oluyordu. Sonrasında kiramı vermek için gittiğim seferlerde kahveyi içip evime gidene kadar burma bilezikleri sayar oldum. İçim yana yana! Merdivenleri inerken kendime küfrede küfrede! “Bir ay köpekler gibi burma bilezik için çalışıyorsun. Yazık sana be, yazık! Kahve falı falan bahane! Burmaları göstermek asıl derdi, o şişko domuzun.” Zaman su gibi akarken, ben tıkır tıkır burma bilezikleri almaya, Dudu Abla da koluna gururla takmaya devam ediyordu. “Doktor parasıyla alındı bunlar başka bir şeye benzemez,” der gibiydi. İki yıl boyunca tam yirmi dört bilezik takmışım Dudu Abla’nın koluna. Evdeki üçüncü yılıma ve yeni burma bilezikler almaya hazırlandığım bir gün kirayı vermek için uğradığımda, Dudu Abla iki gözü iki çeşme ağlıyordu. Bu sefer ben daldım içeriye. -Ne oldu Abla sana? Nedir bu halin? -Ünzile gene hamileymuş! Püs kaltak, bu yeduncu da! -Ünzile de kim be abla? -Kumam karşu daireda oturır da. “Karşı dairende kocanın metresi mi oturuyor?” dememek için kendimi zor tuttum. -Ah sana anlatsam hayatum roman dohtorcum, hayatum roman. Ben penum tarafumdaki altu dairenun kirasinu alirum, Ünzile de onun tarafindaku altu kirayu alur. “Vay Temel pezevengi vay! Demek bir de metresin var ha? Ben feleğin şu çarkına çomak sokayım emi? Olsa başka şeylerimi de! Ahh ya, dellendim yine! Kira diye ilkokul mezunu herifin uçkuruna, her ay para ödüyormuşum da haberim yokmuş. Çıkcam lan bu evden, çıkcam anasını satayım!” Belli ki sinirimden kıpkırmızı olmuşum, kendi kendime sövüp sayarken… Dudu Abla ağlamayı bırakıp benimle ilgilenmek zorunda hissetti kendisini. -Aman kizum ne oldi saa hastalandun mi? Adet ağrun falan mi vardur yonusa? -Yok Abla, yok bir şey, hadi ben kalkayım, evde dinlenirim. -Olmaaazz hem kahve içeğuz, hem dertleşecağuz! Hem penum saa anlatcaklarum, sorcaklarum var daa. -Yapma Abla, gözünü seveyim nöbet sonrasıyım, otuz altı saattir gözüme uyku girmedi. Tabanlarım zonkluyor vallahi! -Çıkar çoraplaruni, uzat koltuğa ayaklaruni. Ayaklarinun altına yastuk vereyum tinlen sen. Hazur yemeğumda var yiyup iniverursun aşağiya daa? Temel Abün yok bugün. Temel Abi lafını duyunca kısacık saçlarım elektrik çarpmış gibi dikildi. Gene kızardım içimden binbir küfür savurarak. -Kizum, rahat ol! Bugün sira Ünzile de. -Anlamadım vallahi yorgunluktan Dudu Abla, sırası mı var bu işin yani? -He ya! Pazartesi, Çarşamba ve Cuma’lari benumla kalur, öbür günler Ünzile ile. Bunu duyunca ağzımdaki mercimek çorbasını hızla etrafa püskürttüm. -Helal, helal! Aman kizum, iyisun değil mi daa? Başımla onayladım hiçbir şeyim yok der gibi ama sinirden elim titriyor, kaşığı ağzıma zor götürüyordum. Kendime sakinleşmem konusunda telkinde bulunuyordum. Dinlemeye daha fazla dayanamayacaktım, fakat Dudu’nun elinden de bir türlü kurtulamıyordum. -Abla ya nasıl dayanıyorsun buna? Adamın metresi karşında, günleri paylaşmışsın falan? -Tövbe de! Ne metresu? Kuma o kuma! Hem Ünzile pek hürmetlidur baa karşu. Onun kiracilaru Ünzileye ikincu hanum derler. Ben resmi nikâhlı, Ünzile imam nikâhlı! “Neee, bu kadın kafayı sıyırmış, imam nikâhlı diyor yahu? Lan nerden girdik şu muhabbete Allah’ım? Kurtar beni şu uçkur meselesinden. Yalvarırım kurtar!” -Neyse be Abla, içim ferahladı biraz. Kiramı iyi ki Ünzile’ye değil de sana veriyorum! Hiç olmazsa kanuni bir şeye yataklık ediyorum. -Ne deyisun heeç anlamadum be cüzel kizum! -Boş ver be Abla! Sen diyeceğini de de; ben gideyim artık geç oldu. -On yedumda penu everdiler Temel’ nen, daha körpecudum. Penum hiç çocuğum olmadu. -E bu üç kız üç oğlan kimin? Kafam durmuştu artık. Soruyu sorduktan sonra anladım salaklık ettiğimi. -Ünzile’den olma onlar. Ünzile doğurur pen analaru gibu nüfusuma alirum. Hepsinin ana adi Dudu. -Abla ne yaptın sen ya? Olur mu hiç öyle şey? Allahım ya! -Yapcak bir şey yok kizum. Pöyle gelmiş pöyle cidar. Pen iyiyum, meraklanma sen. Dur, bak saa ne diyecağum. Sen dohtorsun. Saa ayup olmaz. Temel Abi’nin işerken canu acırmış, kesik kesik işerimuş. “Bi soruver” tedu. “Beter olsun inşallah! Hiç işeyemesin,” demek geliyor içimden ama zihnim “Sus sana yakışmıyor,” diye kafamı ütülüyor bir yandan. -Tamam, abla, ben hocadan randevu alıvereyim size, gidersiniz. Haber ederim ben sana olur mu? Hadi ben kalkayım artık, iyice geç oldu. -Sanki uzak yola gidecuk! Hadi tamam cüle cüle cit. Eyu geçeler. Merdivenleri nasıl indim, ne ara kendimi yatağa attım hiç hatırlamıyorum. Sinirimden uyuyamam sanmıştım ama nöbetin yorgunluğu ağır basmış, dalmışım. Sabah gözümü açtığımda “Temel pezevengi üç gün birinde, dört gün birinde; prostatının basket topu gibi olmadığına dua etsin. Lanet herif!” derken buldum kendimi. Ilık duş biraz sakinleştirdi beni fakat hala dişlerimi sıkıyordum sinirimden. Üroloji hocasından randevu alıverdim. Dudu Abla’ya randevunun gününü saatini bildirdim. Randevu gününde gelmişler, muayene olmuşlar. Tetkiklerini istemiş Hoca. “Tetkik sonuçları üç gün sonra çıkacakmış, bi aluver dohtorcum olmaz mi?” dedi Dudu Abla. Ben de safça kabul ettim. Uçkur düşkünü Temel’in tetkik sonuçlarının çıkacağı gün Kadın Hastalıkları ve Doğum rotasyonuna başlayalı henüz bir hafta olmuştu. Rotasyonda da bir seminer görevi üstlenmiştim. Erkenden sunumumu yapacaktım. Sabah acil ameliyat çıkınca öğleden sonra 15: 30’a erteledi Hoca toplantıyı. Seminerimin konusu “Oksitosin hormonu.” Yani bağlılık hormonunu anlatacağım. “Temel domuzunun sonuçlarını alayım da öyle seminere başlarım,” diye düşündüm. Elimdeki kâğıdı görünce beynimden vurulmuşa döndüm! Temelin hiç spermi yok, iyi mi? Bildiğin kısır adam! Birazdan eşlerin bir hormonla birbirlerine nasıl bağlandıklarını anlatacaktım. Elimdeki tetkik sonucu ise bana Dudu, Temel ve Ünzile’ nin birbirlerini nasıl boynuzladıklarını gösteriyordu. Hem de ayan beyan! “Bermuda aşk üçgeni mi? Dörtgeni mi? Belki de beşgeni…” Kafam karıştı. Sonra bir titreme aldı beni korkudan. “Öldürür bu Temel denilen pezevenk beni. Vallahi de billahi de öldürür. Önce Ünzile’yi sonra beni öldürür.” Tetkikleri geri teslim etmeyi akıl edebildim neyse ki. Dudu Abla’ya “Bana teslim etmediler, ya hastanın kendisi ya da birinci derece yakını alabilirmiş,” diyecektim. Titreye titreye seminerimi anlattım. Dinleyenler heyecandan sandılar titrememi. İş çıkışı “Taşınmalıyım başka bir yere, uzak bir yere taşınmalıyım,” diye yürürken otobüs durağının hemen karşısındaki evde kiralık ilanını gördüm. Ev sahibi Eleni adında yaşlı, tatlı bir teyzeydi. İçime düşen korkunun beni şaşkına çevirmesiyle titrek titrek Eleni Teyze’ye, evi kiralamak için ilk sorumu sordum. -Eleni Hanım, kocanız var mı? -Yok, vre evladım, olsa dükkân senin! *Lucht ve ark. 2009 **Bartz ve McInnes 2007

  • Yüzyıllar önce anlatılmış masalları bugün hâlâ sevmemizin, aynı şevkle okumamızın sebebi nedir?

    Sadık Usta’nın Ütopya ve Masalbilim - Binbir Gece Masalları adlı kitabı, yeni kapak tasarımlı baskısıyla yeniden raflarda yerini aldı. Kitabın ilk yarısında Binbir Gece Masalları’nın keşfine ve masalların tarihsel kökenine derinlemesine bir bakış sunan Usta, ikinci bölümde ise kendi çevirdiği sekiz örnek üzerinden bu kadim masallarda ütopyanın izini sürüyor, tarihsel ve toplumsal işlevlerini inceliyor. Yüzyıllar önce anlatılmış masalları bugün hâlâ sevmemizin, aynı şevkle okumamızın sebebi nedir? Çünkü onlar bize, unutulmaya yüz tutan eski “demokratik” geleneklerimizi hatırlatır. Çünkü gerçek hayatta adil ve dürüst olanın zalim ve dürüst olmayanı yere çalmasından hoşlanırız. Çünkü masallar dünyasının insan-doğa uyumuna hasretiz. Ütopya ve Masalbilim’de, dünya çapında pek çok büyük yazara ilham olmuş, anlatıldığı günden bu yana etkileyici tonunu yitirmemiş Binbir Gece Masalları Sadık Usta’nın dimağında damıtılarak bambaşka bir forma bürünüyor. Masalları ve ütopyaları yan yana getirip Batı’nın Doğu yaratıcılığına duyduğu ilginin temellerini öğrendikten sonra, Sadık Usta çevirisiyle ikinci bölümdeki yerlerini alan masalları yeni bir merakla okumamak mümkün değil. 1960 yılında Kahramanmaraş’ta doğan Sadık Usta, on altı yıl Almanya’da yaşadı. Stuttgart Üniversitesi ve Frankfurt Goethe Üniversitesi’nde (Tarih ve Siyasal Bilimler) okudu. 2003 yılında Londra’da İngilizce öğrenmek üzere dokuz ay kaldı. 2012’de Goethe Üniversitesi’nde Ütopya ve Devrim, Türkiye’de Modernleşme Hamleleri (1908-1938) başlıklı master tezini verdi. ÜTOPYA VE MASALBİLİM Sadık Usta Kafka Kitap, 2022

  • “Ben, o koskoca buluttan yağmak istiyorum.”

    Nur Öztürk, Makbule Aras Eyvazi'nin kaleme aldığı, Füruğ Ferruhzad’ın hayatını anlatan biyografi, kurgu karışımı romanı Başa Dönemeyiz üzerine yazdı: "Makbule Aras Eyvazi şairin hayatını sondan başlayarak dört erkeğin gözünden, dört ayrı bölümlerde anlatıyor." Nur Öztürk İran’lı kadın şair, yönetmen, oyuncu ve ressam Füruğ Ferruhzad’ın hayatını anlatan biyografi, kurgu karışımı bir roman Başa Dönemeyiz. Şairin hayatı özgürlük, şahsiyet ve duygularını ifade edebilme çabası üzerine kurulu. Başa Dönemeyiz bu üç öğeyi başarılı ve abartısız aktarabiliyor okuyucuya. Kadın şair olarak zorluklarla dolu hayatı, duygusal çalkantılar, aile desteğinin esirgenmesi, boşanma, şiddetli toplumsal baskı Füruğ’un şiirleri ile geniş kitleleri etkilemesine, ilgi duyulmasına, çok sevilmesine, yıllar sonra da okunmasına sebep oluyor. Şairin inandığı değerler, topluma ve kanunlara karşı verdiği mücadelenin yanı sıra kendini halktan ayrı tutan ve halkın sorunlarıyla ilgilenmeyen Farslı edebiyatçı, entelektüellere karşı da olan mücadelesi, onların eserlerine değer vermeyişi, şiirlerinde ağır dille eleştirmesi şairin şahsiyetine, samimiyetine duyulan sevgiyi ifade ediyor. Makbule Aras Eyvazi şairin hayatını sondan başlayarak dört erkeğin gözünden, dört ayrı bölümlerde anlatıyor. Sevgilisi İbrahim Gülistan (Şahi) ile başlıyor, eski eşi Perviz Şapur ile devam ediyor. Ailesinden, çocukluğundan bahsederek, aynı zamanda en yakını olan erkek kardeşi Feridun Ferruhzad’a ayırdığı bölümden sonra hayatında önemli bir figür olan babası Albay Muhammed Ferruhzad ile noktalıyor. Çok ünlü, şiirleri kendi ülkesinin sınırlarını aşmış, farklı birçok dile çevrilmiş ve çevrilmeye devam eden Füruğ’un hayatını yazmanın yazar için farklı handikapları bulunuyor. Şairin geniş kitleler tarafından seviliyor olması, İran’lı bir kadın olarak yaşadığı zorluklara ek olarak oldukça sansasyonel, edebiyat dünyasında en az şiirleri kadar merak uyandıran ve ilgi çeken hayatı, edebiyata ve özellikle şiire ilgi duyan herkes tarafından biliniyor. Tüm bunlar düşünüldüğünde Eyvazi’nin eseri Füruğ Ferruhzad’ın hayatının gölgesinde, ikinci planda kalabilir ve edebi açıdan hak ettiği değeri elde edemeyebilir. Bir kısım okuyucu için ise; zaten yeteri kadar ilgi çekici bir hayatı roman olarak ele almak kolaya kaçmak olarak da değerlendirilebilir. Tam bu noktada yazarın adeta bütün bu handikapları öngörüp, sıra dışı bir tasarıma başvurduğunu ve Füruğ’un hayatındaki en önemli erkeklerin gözünden hayatını anlatmayı seçtiğini görüyoruz. Böylelikle romanda muhteşem bir denge sağlanmış, kolaya kaçılmamış oluyor. Kitabı okuduğumuzda, ironik olarak Füruğ’un yarım kalmışlıklarla dolu, kısacık hayatını tamamlıyoruz. Çocukluğu, evliliği, anneliği, aşkları, şiirleri, filmleri yarım. Her zaman kendi içinde hissettiği ve yakınlarıyla da sık sık paylaştığı erken öleceğine dair iç görüsü adeta kendini doğrulayan bir kehanet gibi gerçekleşiyor. Otuz iki yaşında Tahran’da geçirdiği trafik kazasında hayatını kaybediyor. Despot, asker bir baba ve kuralcı bir anneyle büyüyen, bir türlü ailesi tarafından beğenildiği, onaylandığı, sevildiği hissettirilmemiş yarım bir çocukluk. İstediği gibi davranmasına izin verilmeyen, çocukluk fotoğraflarında kucağına konulmuş oyuncak bebekle verdiği iğreti poz, giymesi istenilen süslü elbiseler, baskıcı bir toplumda kendisine dayatılan kalıplar ve sınırlar karşısında mücadeleyle dolu bir yaşam öyküsü. On altı yaşında ilk aşkıyla baba evinden kaçmak, özgürleşmek, var olabilmek için kendine alan yaratabilme umuduyla yaptığı evliliği, evliliğin Füruğ’a geleneksel kadın rolünden sıyrılmak, özgürleşmek yolunda katkıda bulunamaması, kıskançlıklar, sınırlar neticesinde yaşadığı boşanma. Baba evine geri dönememe, istenmeme, baskıcı bir toplumda boşanmış bir kadın şair olarak var olma çabaları bugün de birçok kadın için tanıdık geliyor. “Ben, o koskoca buluttan yağmak istiyorum.” Kadının kendine biçilen rolün sınırları içinde şikâyet etmeden, başkaldırmadan, değiştirmeden, sürdürerek, tökezlemeden, gerekirse yaşıyor gibi yaparak ve “sessizce” ayrılması bekleniyor bu dünyadan. Kendini keşfetme süreci, hissettikleri, yapmak istediklerine dair kararlar alması, yolunu tek başına çizebilmesi, mutlu olup olmadığını sorgulaması, hayatında değişiklikler istemesi, tüm bunları yalnızca kendi içinde “sessizce” yaptığı takdirde toplum ve yakın çevresi tarafından tolere edilebiliyor. Tıpkı her gün evinde sorduğu “bugün ne pişirsem?” sorusu gibi zararsız, genişlemeyen bir biçimde. Ne zaman bir kadın ilk önce kendi baba evinde, daha sonra bir parça özgürlük için âşık olup evlendiği adamın yanında yahut tamamen kendi başına çalışarak, yazarak, üreterek istediği hayatı yaşamaya kalktığında düzen bozuluyor, sesler yükseliyor. Füruğ’un hayatında olduğu gibi. Henüz on altı yaşında iken babasının despotluğundan, kurallardan, kendi tercihlerini yaşayamamaktan kaçtığı ve bir parça özgürlük umuduyla âşık olarak evlendiği yirmi sekiz yaşındaki Perviz Şapur’un yanında mutluluğu bulamıyor. Modern bir hayat yaşayan Şapur’un da düşünce dünyasında aşamadığı engeller, kıskançlıklar, daralmalar olduğu görülüyor, evliliğinin sonucu hayal kırıklığı oluyor. Füruğ’un çevresinin çeşitli sanatçı, entelektüel ve şiirlerini dergilerde yayınlayan kişiler ile genişlemesine dayanamayan Şapur, Füruğ’un yazmış olduğu ilk günah adlı şiir ile boşanmaya karar veriyor. Sevdiği adamdan, oğlundan ayrılarak yaşamına devam etmek, toplumda var olmak, hayatını kazanmak zorunda kalan genç şair sonsuz yalnızlığın içinde şiir ve sinema ile yoldaşlık yapmaya, yaşama tutunmaya çalışıyor. Kadının cinsiyet rollerinin dışına çıkarak, erkeğin egemen olduğu edebiyat gibi bir alanda yaratıcı eylemlerde bulunmaya çalışması, şiir yazması, özellikle yazdığı şiirlerin içeriği ve biçimi düşünüldüğünde kontrolü yitirme korkusu olarak toplumlarda tezahür ediyor. Bu tür korkulara gösterilen toplumsal reaksiyon olarak kadının önüne annelik, eş, kız kardeş olma gibi klasik kadın rolleri konarak alanı daraltılıyor. Şair olmak ise ayrıca bir yaratım gücü gerektirdiğinden kadının kendine bu denli özgür bir alan oluşturarak yaratıcı eserler vermesi münasebetsiz bir başkaldırı olarak değerlendiriliyor o günkü İran toplumunda. Kadının Mekansızlığı ve "Günah" Şiiri Füruğ’un miladı "Günah" şiiri ile başlıyor. İtiraf olarak bilinen, dergide mahlas ile yayınladığı şiir, büyük bir yankı oluşturuyor. Klasik edebiyattan beslenen, şiirden günlük hayata, sinemaya sızan, metafor içeren dolaylı anlatım biçiminin baskın olduğu İran edebiyatında belki de ilk defa bu denli dolaysız ve üstelik bir kadın tarafından yazılmış oluşu bu kadar yüksek bir ses getiriyor. Düşünülenin aksine "Günah" şiiri ile şair, ilkel günaha bir gönderme yapıyor isyan üzerinden kendini yaratıyor diye düşünmek de gerçeğe yakın bir değerlendirme olabilir. Aynı zamanda bu şiir baskıcı İran toplumunun, modernleşmeye çalışan bir döneminde kadınların sesi oluyor, sanatçıyı ileri götürüyor, fakat sonuç olarak Fürüğ’a tahmin edemeyeceği bedeller de ödetiyor. Fürüğ’un hayatında öne çıkan en önemli olgulardan biri, tıpkı bugün de birçok kadının yaşadığı gibi kendisine herhangi bir alan bırakılmayışının sonucunda mekânsız, ortada kalışıdır. Kendini toplumdan yalıtılmış, yalnız hissetmesi, şiir üzerinden kendine bir varoluş, özgürlük alanı oluşturmaya, kendini bu yolla ifade etmeye çalışması da toplumda istediği gibi yaşamaya yeltenen kadının mekansızlığı, ortada kalmışlığı sonucu olarak çıkıyor. Çevirmen ve yazar bir kadın olarak Makbule Aras Eyvazi ile Füruğ Ferruhzad Yakınlığı Makbule Aras Eyvazi önceki yıllarda Furuğ’un şiirlerini “Rüzgâr Bizi Götürecek – Toplu Şiirler” adıyla Farsça aslından çevirerek 2019’da Dünya Kitap Yılın Çeviri Ödülü’nü kazanıyor. Metinde şairin hayatını klişeye kaçmadan, arabeskleştirilmeden biyografiyle kurgu arasındaki dengeyi çok iyi sağlayarak aktarıyor. Şairin hayatını dört farklı ve hayatını etkileyen erkeğin gözünden oluşturması benzersiz, aynı zamanda ironik bir seçim oluşturuyor. Füruğ’un kamusal ve özel alanda kısacık hayatında verdiği mücadeleyi başarılı, abartısız, yalın ve olduğu gibi aktarıyor. Yazarın diğer kitaplarını da takip etme ve merak etme isteği uyandırıyor. Bilgelikle aktarılan, yormayan dil dikkat çekici. Romanda Fürüğ’un ergenliğinden itibaren hayatı boyunca eril normlara karşı çıkan, toplumsal kabulleri onaylamayan, “başa çıkılamayan” karakteriyle toplumun kendisine bir kadın olarak yüklediği misyona itaat etmeyeceğinin sinyallerini verişini babasının, annesinin, eşinin annesinin ve kısmen de eşinin gözünde oluşturduğu “kadın deliliği” üzerinden oldukça dengeli bir şekilde aktarabiliyor. Yazar Füruğ’un hayatı üzerinden dönemin İran toplumunun kadınları kendine özgü kişilikler, farklı istek, yönelim ve beklentileri olan bireyler olarak görmeyişini aynı makineden çıkmış anne, eş, kız evlat olarak bir erkeğin yakınında var olmasını beklediğini sosyolojik bir olgu olarak işliyor. Dil okuyucu ile metin arasında bir engel oluşturmuyor, sanki okuyucu bir hikâye anlatıcısından dinliyormuş, ya da günlükleri notları okuyormuş gibi samimi bir anlatım hissediyor. Makbule Aras Eyvazi verdiği röportajlarda da Füruğ Ferruhzad’ın hayatına duyduğu yakınlığı, şiire ve özellikle de divan şiirine beslediği özel sevgiyi dile getiriyor. Füruğ’un hayatına bir kadın olarak hissettiği bu yakınlığın romandaki dilini oluşturmada önemli etkisi olduğu görülebiliyor. Yazar uzun yıllar boyunca yaptığı çeviri metinleri ile tanınmış, Sonun Bacakları adlı öykü kitabından sonra Furüğ’un yaşamı hakkında yazdığı roman ile sadece çeviri metinleriyle edebiyat alanında var olmaktan fazlasını vadediyor. BAŞA DÖNEMEYİZ Makbule Aras Eyvazi Yapı Kredi Yayınları, 2022 119 s.

  • Cumhuriyet'in beş kuşağının hikâyesi

    Evrim Kuran, uzun yıllardır sürdürdüğü kuşak çalışmalarında edindiği bilgi birikimi ve deneyimle Türkiye'nin beş kuşağına bakıyor, Telgraftan Tablete adlı kitabında, bizi bir zaman tünelinden geçirerek yaşanan değişimlere ayna tutuyor. Türkiye'de yaptığı kuşak araştırmalarıyla dikkat çeken ve bu konuda ilklere imza atan Evrim Kuran'ın ilk kitabı Telgraftan Tablete, dört yılın ardından güncellenmiş baskısı ile Mundi Yayınları'ndan çıktı. Evrim Kuran, Telgraftan Tablete'de 5 kuşağın karakteristik özelliklerini o döneme damga vuran insanlar, olaylar ve kendi soyağacını temsil eden kişilerin anılarıyla birlikte sunuyor. Bir kuşağı anlamanın suya atılan taş gibi, etkisi dalga dalga büyüyen, yaşama, geçmişe ve geleceğe dair müthiş bir kavrayış sağladığını belirten Evrim Kuran, etkileyici ve akıcı bir anlatımla kitabını okuyucularla buluşturuyor. Geçmişi anlamanın geleceği öngörme aracı olduğunu belirten yazar: "Jenerasyon ça­lışmanın insanı getirdiği en şahane düzlem nedir diye so­racak olursanız tereddütsüz şöyle söylerim: Bir kuşağı an­lamak, bir dönemi anlamaktır. Bir dönemi anladığınızda ise paradigmanın kıskacına sıkışmaktan kurtulursunuz. Ve sizin gibi olmayanları kendinize ait yargılarla değil, on­lara ait gerçeklerle görmeniz mümkün olur. Bu mümkün olduğunda ise dönüşürsünüz. İşte ya da evde... Bir şirket olarak ya da bir birey olarak. Telgraftan Tablete'de Türkiye'nin yaşayan beş kuşağını, pek çok alan araştırmasının yanı sıra kişisel hikâyelerim üzerin­den de anlatmaya çalıştım. Kuşak meselesine bir de bura­dan bakarak, ninelerimizi ve dedelerimizi anlayacağımızı, kızlarımızla ve oğullarımızla anlaşacağımızı düşündüm. Çünkü bir Çin atasözünde de söylendiği gibi: "Bir kuşağın diktiği ağacın gölgesinde öteki kuşaklar serinler." diyor. Evrim Kuran, Hacettepe Üniversitesi'nde İngiliz Dili ve Edebiyatı ve Sabancı Üniversitesi'nde Executive MBA bölümlerinde öğrenim gördü. Harvard Business School'da Davranış Ekonomisi, İnovasyon, Tasarım Düşüncesi eğitimlerinin yanı sıra aynı okuldan Yönetimde Mükemmellik Sertifikası aldı. Evrim Kuran 2000 yılından bu yana kuşak araştırmaları, organizasyonel çekicilik çalışmaları yapıyor, tersine mentorluk programları tasarlıyor. Pek çok ulusal ve global markanın işveren markası danışmanlığını yapıyor ve işveren markası alanında dünyanın önde gelen araştırma ve danışmanlık şirketi Universum'un Türkiye liderliğini de sürdürüyor. Kuran, 2013 yılından bu yana bölgenin en kapsamlı işveren markası konferanslarından People Make the Brand'in yaratıcısı ve küratörü; ayrıca eğitim alanındaki bir sosyal girişim olan YetGen Koop kurucu üyesi, PERYÖN - Türkiye İnsan Yönetimi Derneği Gençlik Kurulları temsilcisi, Sabancı Üniversitesi Yönetim Bilimleri Fakültesi ve Yanındayız Derneği Danışma Kurulu üyesidir. Evrim Kuran, Mef Üniversitesi'nde Çeşitlilik, Hakkaniyet ve Kapsayıcılık dersi vermektedir. Kuran, aynı zamanda Mondelez International Türkiye bağımsız yönetim kurulu üyesidir. Evrim Kuran'ın bu kitabının yanı sıra Z: Bir Kuşağı Anlamak ve Türkiye'nin yeni göç neslini incelediği Onlar Göçtü Buradan isimli kitapları da Mundi Kitap tarafından yayımlanmıştır. Kuran, halen çeşitli süreli yayınlarda yazıyor ve konferanslara konuşmacı olarak katılıyor. TELGRAFTAN TABLETE Evrim Kuran Mundi Kitap, 2022 Tür: Sosyoloji 136 s.

  • KulturALiterA Kitap Kulübü Haziran ayı kitabı Latife Tekin'in son romanı Zamansız

    KulturALiterA Kitap Kulübü'nün Haziran ayında gerçekleştireceği 15’inci toplantısının kitabı, Latife Tekin’in son romanı Zamansız. “Büyürken avutulduğumuz o eski yalanlara karşı söylediğimiz yalanlar dökülüyordu ağzımızdan, yaptığımız şeyin anlamıyla ürperirken bir yol açılmıştı önümüzde, zihinsel bir yakınlığın tensel bir ilişkiye dönüşmesine yorulamayacak sapalıkta bir yol. Çünkü aşk doğarken çocukluğa döneriz sevgilim." "Çağdaş Türk edebiyatının en önemli yazarlarından Latife Tekin’in yayınlanan her kitabından sonra bir sonrakini özlemle beklemeye başlıyoruz. Bu nedenle Mayıs ayında yayınlanan Zamansız’ı hemen okumak istedik. Yine çok özel bir toplantı olacak, aşka dair konuşacağız çünkü. Hem çok iyi bildiğimiz hem de hiç bilmediğimiz aşka dair… Hem de doğayı yanımıza alarak. Zamansız, şiirsel ve deneysel bir metin. Her cümlesi üzerine söyleyeceklerimiz olacak. Herkesi bekliyoruz…" KulturaLitera Kitap Kulübü herkese açık ve ÜCRETSİZ. Kultura Litera Kitap Kulübü’nün bu toplantısı zoom üzerinden canlı olarak 29 Haziran Çarşamba günü Türkiye saatiyle 19.30’da başlayacak. Tek yapmanız gereken ayın kitabını okumak ve www.kulturalitera.com adresinden kitap kulübüne kaydolmak. Yürütücü: Şule Tüzül Kitaplar üzerine düşünür, yazar, konuşur. Başta Edebiyathaber, LiteraEdebiyat ve Altıüstükitap olmak üzere farklı mecralarda edebiyat ve kitaplar üzerine yazıyor. Edebiyathaber ve Videogren youtube sayfalarında, Altı Üstü Kitap Podcast programında ve fırsat bulduğu her yerde kitaplar üzerine konuşuyor.

  • Öykü: Kaçamak

    "Ellerini karnına götürür gibi yaptı, sıranın kenarını tutup dizlerine doğru eğildi, kamburunu çıkardı. Kadın bunu bekliyormuş gibi atladı." Zeynep Parlar Gözü sürekli saatinde. Bakışları koridorun girişine çevrili. Yüksek tavanlı loş koridora sağlı sollu yerleştirilmiş sıralarda hastalar bekleşiyordu. Yanında oturan kadın fırsatını bulduğu an konuşacak. Tanımadığı insanların ne ahiret sorularına cevap vermek ne can sıkıcı hikâyelerini dinlemek istiyordu. Koridora süzülen gün ışığı ona ulaşamadan zeminin karoları arasında yitip gidiyordu. Hemşire her kapıyı açtığında eşiğe yığılıp, “Tahlil gösterecektim, bir şey soracaktım,” diye odaya sızan hastalar. Bağrışmalar, itişip kakışmalar. Randevu saati geçmesine rağmen bir türlü gelmeyen muayene sırası. Pelin mümkün olsa hastaneye adımını atmazdı. Ellerini karnına götürür gibi yaptı, sıranın kenarını tutup dizlerine doğru eğildi, kamburunu çıkardı. Kadın bunu bekliyormuş gibi atladı. “Sizin de mi ilk?” “Anlamadım?” “Bebek diyorum. İlk mi?” Pelin doğruldu, sırtını koltuğa yasladı. Kollarını bağlayıp koridorun girişine dikti bakışlarını. “Bizim ilk de, çok heyecanlıyım,” diye devam etti kadın. Duyulur duyulmaz, “Hayırlı olsun,” çıktı dudaklarının arasından. Elini karnının üzerinde gezindirerek, “Düşünsenize minnacık bir şey. Canından bir can,” diye ekledi kadın. Hemşirenin adını seslenişiyle irkildi. Kadına tek kelime etmeden ayağa kalktı. Bakışları koridorda gezindi. Tedirgin adımlarla ilerlerken ayak sesleri kalabalığın uğultusuna karıştı. Hızla yanından geçip giden adam Pelin’in omuzuna çarptı. Kondüktör kalkış düdüğünü çaldı. Tren garında ankesörlü telefonun ahizesi yanağında. “Hafta sonu Nilgün, Selim, liseden birkaç arkadaş daha Sarıkamış’a gidiyoruz. Çok ani gelişti. Maçtan önceki son antrenman, biliyorum. Tren kalkıyor. Bak bu çok önemli. Beni sorarsa halsiz hissediyormuş yatıyor de, ateşi çıkmış de, ne bileyim uydur bir şeyler, gözünü seveyim iki gün idare et.” Telefonu kapatıp son anda atladı trene. Kompartımanın kapısında biraz bekledi. Koridora, girişe, birbirinin farkına varmadan girip çıkan insanlara bir kez daha baktı. Derin bir nefes alıp içeri girdi Pelin. Masayı işaret ederek, “Hazırlanın,” dedi hemşire. Derisi yer yer yırtılmış, süngeri dışarı çıkmış masaya baktı. Hemşire örtüyü yaydı. Ne yapacağını bilemez halde kaskatı dikildi bir süre. “Acele edin,” diye çıkıştı hemşire. Ceketini duvardaki çiviye astı, çantasını yere bıraktı. Metalin soğukluğu baldırlarından tüm bedenine yayıldı. Hemşire beyaz çarşafı bacaklarına örterken bir titreme aldı. Lavaboda ellerini yıkayan doktorun aynada yansımasını gördü. Duvarı boydan boya kaplayan fayansların yer yer rengi sararmış, çatlaklar oluşmuştu. Klozete oturup işedi. Yan yana iki pembe çizgi. Klozetin kapağını kapatıp musluğu açtı. Lavaboya dayanıp akan suyu izledi. Göllenen suyun küçük bir anafor yaparak deliklerin arasından yitip gidişini. Midesi bulandı. Öğürdü, öğürdü, öğürdü. İçi dışına çıkana kadar. Ellerini suyun altına uzattı. Yüzüne birkaç kez çarptı. Kesik kesik nefes alıyor, karın kasları seğiriyordu. Bütün ağırlığı kollarında lavaboya dayandı. Başını kaldırdı. Aynada gördüğü yansımadan ürktü. Gözlerini kaçırdı. Hemşire yaşını, mesleğini, evli olup olmadığı gibi forma yazdığı bilgileri doktora okuyordu. Bakışları tavanda bir noktaya sabitlenmiş kıpırdamadan yatıyordu. “Doğu ekspresiyle gidiyoruz. Selim’de kalacağız, bilet parasını denkleştir yeter. Amman be ne ana kuzususun, sadece biraz eğleneceğiz.” Doktor, ayakucundaki sandalyeye oturdu. Ultrason çubuğunu aldı. Pelin kalçalarını kasıp kendini geriye doğru çekti. Jelin soğukluğu bedenine yayıldı. Soluk alış verişi varla yok arasında. “Kuzenim doktor, sorunsuz hallederler. Selim de gelir seninle. Saçmalama. Atmaz takımdan. Senden iyi smaçör mü var? Bende kalırsın o gün.” “Nilgün’le liseden tanışıyormuşsunuz.” “Sıra arkadaşıydık.” Monitörü görmemek için doktora bakmıyordu Pelin. “Gayet sağlıklıyız. Bebeği aldırmak istediğinizden emin misiniz?” diye tekrar sordu doktor. Sesi donuk, “Evet,” dedi. “Kasmayın kendinizi lütfen, serbest bırakın,” tırnaklarını yatağın kenarına geçirdiğinin farkında değildi Pelin, “çok kısa sürecek. Biraz canınız yanabilir.” Yanağından tek bir damla yaş süzüldü. Sabah erken antrenmanı vardı.

  • Büyüleyici hayvanlar aleminin minik üyelerine yakından bakın!

    Bu kitapta bazı olağanüstü hayvanlarla onların yavruları hakkında olağanüstü gerçekleri bulacaksınız. Hayvanlar âleminin ne kadar heyecan verici olduğunu bir kez daha anımsamak için bir fırsat sunan, Yavru Hayvanlar Hakkında Olağanüstü Gerçekler, her kitaplıkta bulunması gereken bir kaynak. Maja Säfström’ün özgün desenleri, eğlenceli metni ve Zeynep Tamer’in İsveççe aslından çevirisiyle… Maja Säfström , 2015 yılında tam zamanlı illüstratör olarak çalışmaya başlamadan önce mimarlık yaptı. The New York Times’ın en çok satan illüstratör ve yazarlarından biri olan Säfström’ün eğlenceli tarzı, bugüne kadar kendisine pek çok okur ve ödül kazandırdı. Özellikle hayvanlarla ilgili etkileyici çizimlerini eğlenceli bilimsel gerçeklerle buluşturduğu kitaplarıyla tanınan sanatçı, Stockholm’ün merkezinde kitapları dışında bez çantalar ve tebrik kartları sattığı dükkânını işletiyor ve stüdyosunda çizim yapıyor. YAVRU HAYVANLAR HAKKINDA OLAĞANÜSTÜ GERÇEKLER Yazan ve Resimleyen: Maja Säfström Meav Yayıncılık, 2022 Çeviri: Zeynep Tamer Yaş aralığı: 8 yaş ve üzeri 116 s.

  • Öykü: Bu Bir Masal Değil

    "Kötüler yaptığı kötülüklerin cezalarını katırın kuyruğuna bağlanarak ya da keskin satıra boyunlarını uzatarak öderlerdi. Bu sefer soruyu sormadan hüküm veren kişi bir kral değil. Ben de kötü değilim. Ama masal olmayan bu hikâyede sona geldim." Berrin Yelkenbiçer Çocukken okuduğum masallarda “Kırk katır mı kırk satır mı?” diye sorulurdu. O çocuk halimle kendimi sorulan kişinin yerine koymaya çalışırdım. Tüylerim ürperirdi. Öyle çok korkardım ki kendi cevabımı hiç bulamazdım. Artık çocukluğumu ardımda bırakalı çok oldu. Üstelik şimdi cevap verebilecek durumda değilim. Birileri soruyu sormadan ceza kesti ve hükmü infaz etti. Bu soruyu genelde krallar kötülere, masalın sonunda sorardı. Kötüler yaptığı kötülüklerin cezalarını katırın kuyruğuna bağlanarak ya da keskin satıra boyunlarını uzatarak öderlerdi. Bu sefer soruyu sormadan hüküm veren kişi bir kral değil. Ben de kötü değilim. Ama masal olmayan bu hikâyede sona geldim. Öldüm ben. Öldürüldüm. Hayır, kötü olduğum için değil. Sadece kadın olduğum ve yanlış zamanda, yanlış yerde bulunduğum için. Aklımız ermeye başladıktan sonra ölüm gerçeğiyle hepimiz yüzleşiyoruz. Çocukken en çok sevdiklerimizin ölümünden korkuyoruz. Az büyüyünce kendi ölümümüzün korkusu da listeye ekleniyor. Fazla düşünmemeye çalışarak ölümden kaçabileceğimizi sanıyoruz. Babam kendisi için hep şöyle der. Derdi. “Bizler artık olgun meyveyiz kızım. Her an ağaçtan düşebiliriz.” Ben daha önce düştüm. Aniden ölüvermek henüz hiç aklımda yokken üstelik. Meğer ölüm hepimize eşit uzaklıktaymış. Avukatım ben. Avukattım. Bir müvekkilimle görüşmeden çıkmış, aydınlık bir sokakta yürüyordum. Hayır, geç bir saat değildi. Hayır efendim, kıyafetim açık saçık da değildi. İnce topuklu ayakkabılarım ve diz hizasındaki eteğim suçlu sayılır mı bilmiyorum. Belki de bütün suç az önce aldığım boşanma davasındaydı. Ama o manyak bunu biliyor olamaz, öyle değil mi? Demiş ki; “Kadın olduğu için kendini savunamaz diye düşündüm!” Doğru, savunamadım. Çünkü yürüyordum. Ölümün karanlığından habersiz güneş ortalığı pırıl pırıl aydınlatıyordu. Aklım müvekkilimin göz yaşlarıyla anlattığı şiddet düşkünü kocasındaydı. Nereden başlayacağımı ve nasıl yol alacağımı düşünüyordum. Belki de acılı bir kadını manyak kocasından boşamaya niyetlendim diye az sonra eril dünyanın sebepsiz cezasıyla yüzleşeceğimi nereden bileyim? Güneşin en tepede olduğu saatte ortalığın biraz, çok değil ama, ıssız olmasından ya da adım attıkça eteğimin dizlerimin üstüne çıkmasından ama en çok tam o dakikada, oradan geçen bir kadın olmamdan dolayı öldüm ben. Öldürüldüm. Ben olmasaydım bir başka kadın hedef olacaktı. Kadınlar savunmasızdır ve zaten hep savunmasız bırakılırlar diye. İnsan sabah evden çıkarken, tam de öğle saatlerinde karşısına samuray kılıcıyla bir adam çıkacağını aklına getirmiyor. O kılıcın aniden, hışmının nereden geldiğini bile anlamadan üzerine ineceğini hiç akıl edemiyor. Kadın aklınla düşünmemişsindir diyenler var sanki. Sesli söylenmese de sessizce düşünülmüş olabilir. Düşünceleri duyabiliyorum artık. Öldüm yahu! Daha ne söylenebilir ki? Ya da belki en çok şimdi konuşmak gerekiyor. Bakıyorum da tartışılıyor, yazılıyor, çiziliyor aslında. Böyle bir tartışmanın öznesi olmayı hiç istemezdim. Bu hikâyede katır da satır da bana sorulmadı. Boşanma davasına baktığım için dışı kutsal içi cehennem bir ailenin dağılmasına sebep olacağım varsayılmazsa, kötü de sayılmam. Sadece bir kadınım ben. Kadındım. Bakıyorum da tüm o tartışmalarda, yazılarda, çizilerde konu ucundan kıyısından mutlaka kıyafetime ve dışarıda olduğum saatin ıssızlığına dokunuyor. Avukatım ya, hemen sorayım: Çok daha geç bir saatte, mini bir etekle sokakta olsaydım, bir kılıçla doğranmam daha kabul edilebilir mi olacaktı? Siz şimdi bunu gelin de yüzü acıdan kararmış anneme, evladı ondan önce düştüğü için ayakta duramayan babama anlatın. Ben ölümle, onlar son nefeslerine kadar taşıyacakları bir acıyla cezalandırıldılar. Hangisi daha zor bilmiyorum. Neden? Satışı yasak olan o kılıçlara nasıl bu kadar kolay ulaşılabildiğini neden kimse sormuyor? Bir insanın kılıç satın alma sebepleri neden merak edilmiyor? Bu kadar çok kadının anneleriyle babalarını korkunç bir acıyla baş başa bırakarak, bazen evlatları bile büyümeden öldürülmesi neden daha çok sorgulanmıyor? Birilerinin ama en çok erkeklerin sırf canı istiyor diye kadınları katletmelerine neden çığlık çığlığa bağırılmıyor? Cinayetlere neden hep bir sebep aranıyor? Bana hiç klişe cevaplarla gelmeyin. Ölüler hem yemez hem de yutmaz. Kadının iffetinin kahkahalarıyla ters orantılı olduğu topraklardayız biz. Konu öldürmenin şiddeti değil de kadının iffetine bir toplu iğne başı kadar bile değiyorsa, eril cinayetler gizli saklı hatta bazen aleni haklı gösteriliyor demektir. Şunu bilin ki haklı gösterilen her cinayet dünyayı cehenneme çevirecek, sebep olanlar da dahil olmak üzere hiç kimse o cehennemin ateşinden kaçamayacaktır. Şu cenaze törenime bakın hele. Nasıl da kalabalık. Tüm televizyon kanalları gelmiş. Yanar döner iki yüzün biri sizinkiyse, diğeri de o kameralar. Televizyonlarda, gazetelerde kadınlar baş tacı edilseydi belki ben burada olmayacaktım, siz de orada. Tabutumun üzerine o duvağı kim koydu öyle? Çığlık atıyorum ama duyan yok. Öldüğünde bile kadını hâlâ kocayla, evlilikle tanımlıyorlar. Kadınların tek dileklerinin bir koca bulmak, adam ne yaparsa yapsın o kocada kalmak olduğunu sanıyorlar. Fena halde yanılıyorlar. Onların aslında rengârenk başka hayalleri olabileceğini, bu hayallerin gerçekleşmesine izin verilse dünyanın herkes için nasıl da güzelleşeceğini bilmiyorlar. Ya da bal gibi biliyorlar da en çok kadının bu gücünden korkuyorlar. Korkularında boğulsunlar. Bir de utanmadan bana hakların helal edilip edilmediğini soruyorlar. Bende gerçek hakkı olanlar acıyla kavrulurken, diğerlerinin ezberden mırıldanmaları ne kadar sıradan. Peki ya benim haklarım ne olacak? Topuklarımın üzerinde yaylana yaylana yürüyebilme hakkım mesela ya da güneşin sıcaklığını yüzümde hissedebilme hakkım. Yaşamaya devam etme hakkıma ne demeli? Asıl benim helal etmediğimi kim bilecek? Şimdi diliyorum ki çok ama çok kuvvetli bir rüzgâr çıksın. O duvakla yakalara takılmış ama az sonra yerlere düşecek ve üzerlerine basılacak siyah beyaz fotoğraflarımı alsın, denize uçursun. Sonra annemle babamın sözcükleri kifayetsiz bırakan acılarına odaklanmaya çalışan kameraları devirsin, ayarlarını bozsun, ortalığı birbirine katsın. Üzerine de tatlı bir yağmur yağdı mı yaralarımın hâlâ akan kanı belki temizlenir. Bu son dileğim. Ya da ölü olarak ilk dileğim. Ölülerin dilekleri kabul olur mu ki? Eğer öyleyse korkun siz!

  • "Ekolojik akıl belli dönemlere sıkıştırılamıyor"

    Aynur Kulak, Sanat ve Ekoloji adlı kitabı odağında Eda Sezgin ile söyleşti: "Ekoloji söz konusu olduğunda sanatı, yaşamdan ve üretimden ayrı düşünmek mümkün olabilir mi?" Eda Sezgin ile Sanat ve Ekoloji; Sanat/Yaşam/Üretim kitabı odağında yapmış olduğum söyleşi -kitabın da merkeze aldığı şekilde- sanat ile ekoloji ilişkisinin gündeme getirdiği sorulara, ortaya çıkardığı çelişki ve açmazlara politik ekoloji ekseninde bakmayı amaçlarken, politik ekoloji alanında kimi zaman birbiriyle çelişen yaklaşımları da barındıran farklı perspektifleri göz ardı etmeksizin gerçekleşti. Ekolojiyi sanattan ayrı düşünemeyiz artık. Ya da şöyle de diyebiliriz; ekoloji konularının ifadelendirilmesinde sanata duyulan ihtiyacı yadsıyamayız artık. Eda Sezgin ile gerçekleştirdiğimiz bu çok kapsamlı söyleşi için buyurun lütfen. Sanat ve ekoloji bağlamında bir kitap hazırlama süreci nasıl gerçekleşti? Hep var mıydı kafanızda yoksa bir öneri, bir fikir olarak geldi ve değerlendirmek mi istediniz? Son birkaç yıldır, özellikle ekolojiyi odağına alan işlerin ve sergilerin çoğalmasıyla beraber kafamda çeşitli sorularla şekillendiğini söyleyebilirim. Sanattaki eko-eleştirel yaklaşımların mahiyetini dert edindikçe, toplumsal- politik bir hareket olarak ekolojiyle sanat arasındaki ilişkilenmeler üzerine düşündükçe gelişen bir çalışma oldu. Sanatla mevcut dünya düzeninin bir ilişkisi, sanatın da içinde üretildiği ve tüketildiği bir ekosistemi var. Ekoloji söz konusu olduğunda sanatı, yaşamdan ve üretimden ayrı düşünmek mümkün olabilir mi? Ama üretim deyince de bu sadece sanatçının kullandığı malzemelerin çevre dostu, sürdürülebilir olmasıyla yahut sergi sponsorlarının yeşil dönüşümcü olmasıyla da ilgili değil. Sanat ve ekoloji ilişkisi söz konusu olduğunda, bizim de bir parçası olduğumuz, karmaşık bir örüntüyle karşı karşıyayız. Kitap öncelikle bu karmaşayı vurgulamayı amaçlayan bir manzarayla açılıyor. Bu karmaşa karşısında belli odaklara tutunmak anlaşılır, örneğin sürdürülebilirlik söz konusu olduğunda sadece “Küresel Kuzey”e bakmak, ekolojik dönüşüm söz konusu olduğunda sanat dahil üretimin sadece karbon izi boyutuna odaklanmak gibi… Bu odaklar körleştirici bir işlev de yükleniyor. Eko-eleştirel yaklaşımların mahiyeti derken biraz da bunu kastediyorum. “Kitap, farklı politik ekolojik perspektifleri içeriyor. Bu karmaşanın içinde salt belli pragmatik yaklaşımlara, bu yaklaşımları desteklemek amacıyla işlevselleştirilmiş kuramlara odaklanmanın getirdiği kör bakışa bir itirazı olan, sosyal ve zihinsel boyutu ihmal edilmiş ekoloji anlayışına eleştirel yaklaşan metinleri bir araya getiriyor.” Yazarları ve metinlerini neleri gözeterek, nasıl seçtiniz? Dışarıda kalan yazarlar, metinler oldu mu? Elbette oldu, zira ekoloji ve sanat ekseninde daha pek çok kitap yapılabilir ve yapılacaktır da… Ama Sanat ve Ekoloji’nin yaklaşımına ve kapsamına dönersek… Kitap, farklı politik ekolojik perspektifleri içeriyor. Bu karmaşanın içinde salt belli pragmatik yaklaşımlara, bu yaklaşımları desteklemek amacıyla işlevselleştirilmiş kuramlara odaklanmanın getirdiği kör bakışa bir itirazı olan, sosyal ve zihinsel boyutu ihmal edilmiş ekoloji anlayışına eleştirel yaklaşan metinleri bir araya getiriyor. Çağdaş sanat ve politik ekoloji ekseninde 1960’lardan bugüne uzanıyor, bunu yaparken de sanatın bilimle ilişkisine, mülkiyet ilişkilerine, kültürel inşalara, bilgi rejimlerine ve oradan sanat tarihi yazımına doğru açılan bir hatta ilerliyor. Yani resim büyüdükçe karmaşıklaşıyor, ama karmaşıklaştıkça da sanatın yaşam ve üretimle birlikteliği daha belirginleşiyor. Konuyu dönemsel bazda 1960’ları 70’leri odağa almaya başlayarak ele almışsınız. Neden 60’lar ve 70’ler? Kitabın politik ekoloji ve sanat ilişkisine ayrılan ilk bölümünde 1960’lardan başlayan bir sürece odaklanıldı, evet. Ama şunu da hep akılda tutarak: Ekolojik bir akıl yürütmeyle, heterojen gerçekliklere açık, “ekozofik” bir zihniyet içinden, bütün anlatıları, dönemselleştirmeleri ve hatta sanat tarihini de yeniden ele almak mümkündür. Bu biraz neyin var neyin yok sayıldığı, hangi anlatıların işlevselleştirildiği hangilerinin karanlıkta kaldığıyla da ilgili bir durum. Kitabın belli bir dönemselleştirmeyi izlemek yerine, farklı zamanlara temas etmeye çalışan yapısının ardında böyle bir arayış ve anlayış olduğunu söylemeliyim. 1960’lı ve 70’li yılların pratikleri, bugün sanattaki ekolojik yaklaşımları besleyen, onları idrak etmek için önemli bir kaynak oluşturuyor. Sergiler, sürece dayalı üretimler, kitaplar vs. ile o dönemde sanatta, doğa-kültür ikiliğinin ötesini arayan, sadece çevre değil, politik ve sosyal iklimlerin de gözetildiği kapsamlı bir ekoloji anlayışı belirginleşmeye başlıyor. Somut nesnelerin yanı sıra, dünyanın biyolojik yaşanabilirliğini korumak, doğal kaynakların kullanımı ve korunması için önceliklerin belirlenmesi, insan-makine arasında gelişen ortak yaşamı anlamak, alternatif eğitim, verimlilik ve eğlence modelleri tanımlamak gibi çabaları izliyoruz. 1970’lerde ise biyolojik sistemlerin yanı sıra sosyal ve teknolojik sistemleri de içeren, sibernetikten beslenen geniş kapsamlı sistem ekolojisi tanımlarını görüyoruz. Öte yandan medya ekolojisi kavramı ve bu kavram etrafında yapılan video-deneyler de bu süreçte önemli bir yere sahip. Hızla yaygınlaşan ucuz video teknolojisi ve kablolu televizyon aracılığıyla yapılan, ana akım medyanın tekyönlü yayınlarının yanında çoksesli bir yayın sistemini devreye sokmayı, bu yolla alternatif anlatılar kurmayı amaçlayan deneysel işler bunlar. “Ve farklı dönemler üzerinden baktığımızda görüyoruz ki, ekolojinin sabit bir kapsamı da yok, zamanla beraber değişen ve dönüşen bir kavram. Bu dönüşüm, ekolojiyi mesele edinen sanat, ekolojiyi mesele edinen bir tarihyazımı için de başka açılımlar demektir.” Ama kitapta on dokuzuncu yüzyıl sonu ve yirminci yüzyılın ilk çeyreğindeki metinlerden de örnekler yer alıyor. Mesela, Charles Baudelaire benim gibi edebiyat meraklısı biri için dikkat çekici bir isim. Evet, Baudelaire’in 1855’te Exposition Universelle için yazdığı metnin ilerlemeye dair kısmı yer alıyor bu derlemede. Sanayi Devrimi’yle birlikte gelişen süreci şekillendiren temel anlayış ilerleme. Ya da Baudelaire’in sorguladığı biçimiyle “sonsuz ilerleme”. Çünkü temelinde hep bir ivmeyle devam eden bir zaman anlayışını taşıyor. Bunun da yarattığı sosyal, kültürel ve çevresel bir değişim var. Siyasi gücün bir izdüşümü olarak şehir planlama tutkusu var. Habitatı kent olan sanatçı için bu bir yanıyla içinde yaşadığı, beslendiği ve beslediği ekosistemin de tahribatı anlamına geliyor. Bu açıdan sadece ilerlemeyi odağına alsa da, daha geniş zamanlı düşündüğümüzde ilerlemenin yanı sıra sürdürülebilirlik, kalkınma gibi kavramların kendinden menkullüğünü vurgulayan çarpıcı bir metin. Baudelaire örneği üzerinden de yinelersem, kitap ekolojik aklın belli dönemlere sıkıştırılamayacağı anlayışını taşıyor. Çünkü ekolojik problemler yaşamla ilişkimizden doğan ve toplumun ürünü olan, yani toplumsal ve de kültürel boyutları olan sorunlar. Ve farklı dönemler üzerinden baktığımızda görüyoruz ki, ekolojinin sabit bir kapsamı da yok, zamanla beraber değişen ve dönüşen bir kavram. Bu dönüşüm, ekolojiyi mesele edinen sanat, ekolojiyi mesele edinen bir tarihyazımı için de başka açılımlar demektir. Doğu ve Batı perspektiflerinin karşılaştırmaları ve farklılıkları üzerine ve bir de şirketlerin yaşam üzerindeki kontrollerini konuşarak devam etmek isterim. Şirketlerin yaşamımız üzerindeki etkileri aşikar fakat yaşama karşı -bizim henüz fark edemediğimiz- nasıl tehditleri içerdiklerini ve Doğu – Batı perspektiflerinin karşılaştırma meselesine ayrıca bir başlıkla değinmek istemenizin altında yatan sebepler nelerdi? Doğu ve Batı perspektiflerinin karşılaştırılması değil de doğal addedilen kültürel inşaların sorgulanması ve eleştirisi demek doğru olur. Bu bağlamda kitap, Bruno Latour’un kozmopolitikası ekseninde, büyük Batı anlatısının temellendirdiği kültürel ikilikleri, Batı’nın ilerleme şiarıyla tüm dünyayı katetmesini, bu katedişle beraber nasıl bir gelecek öngördüğünü ya da aslında göremediğini, kör ilerlemeyi de tartışıyor. Dünyanın katedilmesi de bizi yaşam üzerindeki kontrole getiriyor. Bu konu, ekolojik krizin sosyal ve zihinsel boyutunun idrak edilmesi bakımından önemli. Bunu sömürgeciliğin güncel bir varyantı gibi düşünmek de mümkün. Vandana Shiva’nın vurguladığı gibi tüm çeşitlilik ve farklılıklarıyla yaşam, patentler ve fikrî mülkiyet hakları aracılığıyla şirketlerin mülkü haline geliyor. Tohum tedariğinin şirketlerin eline geçmiş olması, tohumun artık müşterek bir kaynak değil bir şirketin fikri mülkiyetine dönüşmüş olması, çiftçiler monokültüre zorlanıyor olması, dolayısıyla biyoçeşitliliğin bizzat devlet eliyle azaltılıyor olması… Sömürgeciliğin güncel bir varyantı diye tabir etmemin sebebi de bunun uluslararası ticaret anlaşmaları, uluslararası patent kurumlarınca, yani aslında yasal bir form altında, yani yasal bir şiddetle yapılıyor olması. “Yasalara uygun” biyolojik korsanlıklar, tarım ve çiftçi üzerindeki organize baskılar, şiddet ve doğal kaynaklar üzerindeki organize sömürü gibi örneklerle çoğaltabileceğimiz fikrî mülkiyet konusu ekolojik krizden bağımsız değil. Bahsettiğiniz içerikler, performanslar, çalışmalar ekseninde sanat, söz konusu ekoloji olduğunda, hem birey ve toplum hem de devletler bazında ne kadar etkili olabilir? Sanatın ve kültürel çalışmaların, bilimsel addedilen yahut belli uzmanlıklara bırakılmış, terk edilmiş bir sorunu, muhtelif ortamlarda tartışılır bir konu haline getirmek gibi bir gücü olduğu inkâr edilemez. Ama sorunuza gelirsem sanat gayet etkili de olabilir yahut hiç etkisi de olmayabilir. Bu, sanatın, yaşamın etik ve politik olarak yeniden üretilmesine ne kadar dahil olup olmadığıyla ilgili bir durumdur.

  • Yemek yapmak sanattır

    Hatay’ın Reyhan’lı ilçesinde doğan ve babaannesinin mutfağından, yemeklerinden etkilenen Fatma Dilek Tecirli’nin ikinci kitabı Hatay Lezzetleri çıktı. “Yemek yapmak sanattır fakat yemek yapmakta kullanılan ürünler esastır,” diyen Fatma Dilek Tecirli bu kitabında “Hatay lezzetlerinin kayda alıyor ve bir kitapla ölümsüzleştiriyorum,” diyor. Taş duvarlı, motifli, ahşap tavanlı, avlusunun bir ucunda mutfak bir ucunda odaları, avlusunda akşamları oturdukları sedirleri ya da yer minderleri olan evlerden yayılan yemek kokuları zamanla hayatın akışı yerini apartmanlara, modern yaşam düzenine bırakmış Hatay da. Yemek kültürü de nasibini almış bu yeni düzenden. Ve yapılmaz olmuş bazı yemek çeşitlerimiz. Büyüklerimizden gördüklerimiz, tadına baktıklarımız bazılarımızın hatıralarında yerini almış bazılarıysa unutulup gitmiş. Yaşamın ucundan yakalasak bu unutulan lezzetleri, yazılara döksek, tekrar mutfaklarda yapılmasını sağlasak, tekrar kazandırsak gençlere, tek tek anlatsak ve tattırsak, belki de nesilden nesile aktarılmasını sağlarız. Kim bilir? UNUTULMAYA YÜZ TUTMUŞ HATAY LEZZETLERİ Fatma Dilek Tecirli Alfa Yayınları, 2022 136 s.

bottom of page