top of page
  • YouTube
  • IG
  • twitter
  • Facebook

Search Results

Bu sitede ara

Boş arama ile 5406 sonuç bulundu

  • Bir fena manzara

    Ahmet Utku Çetinkaya'nın kaleminden, rutinine düşkün emekli bir bürokratın değerleri hiçe sayan haysiyetsizleşme öyküsü: Bir Fena Manzara “Bilal Soygazi hayatı boyunca çok nadir olan bir şey yaptı ve Erhan’a sarıldı. Ona olan güvenini ve gerçek bir ortak olduklarını belli etmek istemişti. Erhan’dan beklediği son haberdi belki de. Saatlerce süren düşünme seanslarının, verdiği emeklerin, diken üstünde hissettiği, huzursuz olduğu, umutsuzluğa düştüğü zamanların karşılığını almasının vakti gelmişti. Bunu hak ettim diye düşündü. Para harcadım, azar yedim, tenezzül bile etmeyeceğim insanlarla yüz göz oldum. Her şey bu parkı, manzaramı korumak içindi.” BİR FENA MANZARA Ahmet Utku Çetinkaya Mahal Kitap, 2022 Kapak Resmi: Betül Haymanalı Editör: Onur Özkoparan Tür: Roman 92 s.

  • Popülizmi sıradan demokratik siyasetten ayıran nedir?

    Ben Halkım'da Nadia Urbinati, popülizmin, lider ile liderin "iyi" ya da "doğru" insanlar olarak tanımladığı kişiler arasındaki doğrudan ilişkiye dayanan yeni bir temsilî hükümet biçimi olarak görülmesi gerektiğini savunuyor. Popülist liderler, sıradan çoğunluğun çıkarlarına ihanet etmekle suçladıkları aracılara ─özellikle siyasi partilere ve bağımsız medyaya─ ihtiyaç duymadan halkla ve halk adına konuştuğunu iddia ediyor. Ancak Urbinati önemli bir noktaya dikkat çekiyor: Popülist hükümetler diktatör ya da faşist rejimlerden önemli ölçüde ayrılsalar da, gerek liderin iradesine bağımlı olmaları gerekse "iyi" ya da "doğru" olarak kabul edilmeyen insanların çıkarlarını dışlama istekleri anayasal demokrasiyi çökerterek otoriterliğe giden yolu açıyor. Teorik analizleri, siyasi düşünce tarihini ve güncel olayları bir araya getiren Ben Halkım, popülizmi ve onun demokrasiyle olan ilişkisini özgün ve aydınlatıcı bir biçimde irdeliyor. Nadia Urbinati, Columbia Üniversitesi Siyaset Bilimi Bölümü'nde siyaset teorisi profesörüdür. Modern ve çağdaş siyasal düşünce ile demokratik ve antidemokratik gelenekler üzerine uzmanlaşan Urbinati, Capalbio Uluslararası Ödülü'nü alan Ben Halkım'ın yanı sıra Democracy Disfigured: Opinion, Truth, and the People (Çarpıtılmış Demokrasi: Kanaat, Hakikat ve Halk), The Tyranny of the Moderns (Modernlerin Tiranlığı), Representative Democracy: Principles and Genealogy (Temsilî Demokrasi: İlkeler ve Soybilim) ve demokrasi teorisi alanında en iyi kitap olarak David ve Elaine Spitz Ödülü'nü kazanan Mill on Democracy: From the Athenian Polis to Representative Government (Mill'in Demokrasi Üzerine Düşünceleri: Atina Polis'inden Temsilî Hükümete) adlı kitapların da yazarıdır. BEN HALKIM Nadia Urbinati Tellekt Yayınları, 2022 Çeviri: Büşra Ayoub Tür: Siyaset Bilimi 336 s.

  • Maskesi sıyrılan roman kahramanları

    Melih Elhan, Valeria Luiselli'nin Dişlerimin Hikâyesi adlı romanı üzerine yazdı: "Luiselli kurguyu, Borges, Cortazar gibi Latin Amerikalı kimi yazarlarda gördüğümüz oyun kavramı üzerine yerleştirir." Melih Elhan Latin Amerika Edebiyatının genç kuşak yazarlarından Meksikalı Valeria Luiselli'nin adını ilk olarak bir kitap kulübü buluşması vesilesiyle duydum. O ayın kitabı olarak seçilen Dişlerimin Hikâyesi ilk önce adıyla ilgi çekiyordu. Kitabı okumaya başladığımda farklı bir kitabın karşısında olduğumu ve düz bir okuma ile keyfine varamayacağımı anlamam uzun sürmedi. Bu noktada kitabın okura geçmesini Seda Ersavcı’nın titiz çevirisine borçlu olduğumuzu not etmeliyim. Ersavcı’nın pürüzsüz Türkçesi sayesinde, kitaptaki cümleler boşluğa düşmeden yürüyüp gider. Kitapta ilerledikçe fark ederiz ki Luiselli kurguyu, Borges, Cortazar gibi Latin Amerikalı kimi yazarlarda gördüğümüz oyun kavramı üzerine yerleştirir. Yazar, okuru kitabın içine çekebilmede oyunu kullanarak gerçeğin ve kurmacanın başlangıç ve bitiş noktalarını silikleştirir. (Burada söz ettiğim oyunun, yazarın malzemesi olan dille yapılan oyun olduğunun altını çizmem gerek.) Kaybolmamak için notlar alarak ilerlemek zorunda bırakır okuru. Ben de benzer bir deneyimden geçtiğim için, olası okurların gerçek/kurmaca girdabına kapılmadan sağ salim kıyıya çıkmalarını (kitabın sonuna ulaşmaktan söz ediyorum) sağlayabilir düşüncesiyle okurken tuttuğum notları paylaşmayı deneyeceğim: Dişlerimin Hikâyesi, Valeria Luisell’in yedi bölümden - yazarın tercih ettiği gibi söylersek - yedi kitaptan oluşan ikinci kitabı. Kitapta, "Otoban" adlı müzayedecinin ve dişlerinin hikâyesi anlatılır. “Otoban”, ağzındaki dişler dahil her şeyi satabileceği iddiasındadır. Aslında sattığı, objelerden ziyade onların hikâyeleridir. Burada dikkati çeken; karşımızda, hikâyeye ve onun gücüne inanan bir yazar olduğudur. Altı kitap boyunca birtakım isimler, meslekler, kitap isimleriyle karşılaşırız, tanıdık isimlere denk geliriz. Roman, yedinci kitapla son bulurken okuru da kendi yedinci kitabını yazmaya çağırır adeta. Romanın son kitabı, önceki altı kitabın sonuna kadar verilen bilgiler için bir doğru/yanlış listesidir. Çağrıya uyup harekete geçen, sayfalar boyu karşılaştığı o isimlerin arkasına bakma isteği duyar. O isimlerin peşine düşüp yazarın oyununa dahil olduğunuzda roman kişilerinin maskeleri birer birer sıyrılmaya başlar. Bu serüvenin sonunda ortaya çıkar ki bazıları gerçek bazıları kurmacadır. Ve sayfaların arasında yüzerken bir gerçek/kurmaca girdabına kapılırsınız. Ben de çağrıyı cevapsız bırakmayıp kendi yedinci kitabımı yazdım, tam altı sayfa tutan bir “Yedinci Kitap”. Tabii ki tüm örnekleri vermem bu yazının sınırları içinde mümkün değil. O nedenle bazı yanıltmacalara şöyle bir değineceğim: “Birinci Kitap”ta Ruben Dario adlı bir gazete bayiinden ve karısı Azul’dan söz edilir. Bu bilgiyi kabullenmediğimizde, bu bilgiden şüphelenip sağa sola baktığımızda görürüz ki, Dairo, Nikaragualı bir şair, Azul da onun bir kitabıdır. “Dördüncü Kitap”ta Tedi Lopez bir lokanta sahibi olarak karşımıza çıkar. Tedi Lopez Mills belki yemek yemeyi seviyordur ama lokanta sahibi değil Meksikalı bir şairdir. “İkinci Kitap”ta Miguel Sanchez Foucault, “Otaban”ın amcası olarak görünür. Yine bir kelime oyunuyla araya başka isimler karıştırılarak okurun aklı çelinmiştir. Gerçekte Foucault, Fransız düşünür ve sosyologdur. “Üçüncü Kitap”ta Juan Pablo Sanchez Sartre’dan “Otoban”ın kuzeni olarak söz edilir. Burada da bir önceki örnekte olduğu gibi araya başka isimler eklenerek okurun kafası karıştırılmıştır. Ama söz konusu kişi Fransız düşünür ve yazar Jean Paul Sartre’dır. “Beşinci Kitap”ta emekli bir terzi girer romana: Margo Glantz. Hayır yanıldınız, Glantz terzi değil, Meksikalı bir yazardır. Yine “Beşinci Kitap”ta, gitarist Paco Goldman Molina sahne alır. Yine bir aldatmacayla karşı karşıyadır okur. Yazar önüne bir isim ekleyerek, aslında Amerikalı roman yazarı ve gazeteci Francisco Goldman Molina’yı gizlemiştir burada. Tüm bunların içinde doğru bilgiler yok mudur? Az da olsa vardır. Ama okur artık yönünü iyice kaybettiği için doğruları ayırt etmekte zorlanır. Bu da yanıltmacaya dahildir tabii ki: “İkinci Kitap”ta, yazar, Dot Jarlett, John Lennon’ın kâhyasıdır bilgisini koyar önümüze. Evet bu sefer doğrudur, gerçekten de Jarlett, Lennon’ın kâhyasıdır. Devamında bir soru daha boca edilir üzerimize: Lennon’ın azı dişi müzayedede satılmış mıdır? Bu da doğru bilgidir. Evet gerçekten de diş müzayedede 32 bin dolara satılmıştır. “Son Söz”de, Magali Arriola adı geçer, küratör olarak. Kafası allak bullak olmuş okur, değil midir acaba diye geçirir aklından. Biraz araştırınca, Magali Arriola Meksikalı küratör ve eleştirmendir bilgisi çıkar karşısına. Ve bunların benzeri bir sürü yanıltmaca okuru kuşatır. İsimlere odaklanıp araştırdığınızda belki okuma temponuz düşer, o büyülü okuma anı kesintiye uğrar ama ödülünüz yazarın oyununa dahil olmaktır. Oyun kitabın belli bir bölümünde de değildir, tüm kitaba yayılmıştır. O nedenle karşınıza çıkan isimleri kurcalamak okuma serüveninin tamamını kapsar. Ve sonuçta elinizde kalan kendi “Yedinci Kitap”ınızdır. Kitabı okuyup bitirince gözümüzün önünde şöyle bir manzara canlanır: Yazar, sanki yılın bir gününü Latin Amerikalı Yazarlar Günü ilan etmiş de onları törene çıkarmıştır. Kimler yoktur ki; Julio Cortazar, Ruben Dario, Julian Herbert, Luigi Amara, Carlos Yushimito, Luis Felpe Fabre, Emiliano Monge. Liste uzar gider. Kendisi de bir köşede onlara selam edip el sallamaktadır. Sonra halkayı genişletir, dünya edebiyatından yazarları resmi geçide çıkarır: Raymond Russel, James Joyce, Marcel Proust, Jean Paul Sartre, Virginia Woolf, Dostoyevski, Robert Walser, Franz Kafka. İşte böyle şenlikli bir manzara ile karşı karşıyayızdır. Okur bu kurmaca/gerçek girdabında kafasını suyun üstünde tutarak yüzmeye çalışırken bir yandan da bu resmi geçidi seyretmektedir. Valeria Luisell bu kitabıyla oyunu seven bir yazar olduğunu dünya aleme göstermiştir. Oyunun farkına varıp katılırsanız çok daha keyifli bir okuma sizi bekleyecektir. Oyuna katılmayıp sadece okumakla yetinirseniz yine büyülü bir dünya ile karşılaşırsınız ama içine girmezsiniz de karşıdan seyredersiniz. Her iki durumda da önünüzde duranın iyi bir edebiyat olduğunu fark edersiniz. Bu fark etme durumunun yazarın diğer kitaplarına ulaşma isteğini doğurması beklenen bir durumdur. Edebiyatta oyunu seven hatırı sayılır bir okur kitlesi yazarlardan yeni oyunlar bekliyor. Beklentiyi doyuracak başka yazarların da olması bu tip okur için büyük mutluluk. Bu mutluluğu tatmak için zahmetli bir okumayı göze almaz mısınız? DİŞLERİMİN HİKÂYESİ Valeria Luiselli Siren Yayınları, 2017 Çeviren: Seda Ersavcı

  • Öykü: Çığlık

    Ölmeden önce çektiği acıyı başka bir dille anlatamayan bir ademoğlunun boğazını yırtarcasına yükselen bir çığlık bu. Korku, çaresizlik, isyan dolu. Yok kesin bir şey yaptım ben. Deniz Öztürk Kaç saattir bu yatağın altındayım bilmiyorum. Yatağın üstüne örtülü çarşafın ayak hizasında sınırlı bakış açım, kapalı kapının camından süzülen ışıkla bana gölge oyunları oynuyor. Ne işim var burada? Sessizliği dinliyorum. Dışarıdan gelen birkaç sokak köpeğinin havlaması dışında hiç ses yok. Bir de kendi titrek nefes alışverişlerim. Çıkmayı düşünüyorum bu daracık hapishaneden ama ne cesaretim var ne de mecalim. Duyduğum her sese kulak kabartıyorum ve her birinde yüreğim yerinden çıkacakmış gibi atmaya başlıyor. Korktuğuma ve buraya saklandığıma göre bir kabahat işlemiş olmalıyım. Çarşafı kaldırıp odaya bakmak istiyorum ama gerçek mi yoksa kafamda mı yarattığımı bilemediğim bir çığlık bütün vücudumun donmasına sebep oluyor. Ölmeden önce çektiği acıyı başka bir dille anlatamayan bir ademoğlunun boğazını yırtarcasına yükselen bir çığlık bu. Korku, çaresizlik, isyan dolu. Yok kesin bir şey yaptım ben. Boş yere buraya saklanmam, yok yere bu kadar korkmam. Hatırlamak için zihnimi zorluyorum. Olan biteni geri sarmaya çalışıyorum, anlamsız. Ne yapsam geriye dönük ilk anım canlanmıyor kafamda. Yatağın altında ayıldığımdan öncesi yok. Beynimi zorluyorum hatırlasın diye. Boşa bir çaba, yok, koyu bir karanlıktan öte zihnimde hiçbir anı canlanmıyor. Cesaretimi toplayıp yeniden çarşafa uzanıyorum. Tam o anda tekrar doluveriyor kulaklarım acı ile. Emin olamıyorum ama aynı bence. Zihnimin bir yerlerinde tanıdık bir anı gibi canlanıveriyor. Her seferinde aynı şeyi duyduğuma göre gerçek olmalı. Emin olmak için istemsizce tekrar çarşafa uzanıyorum. İşte yine aynı korku. Sebebinden eminim artık. Çarşaf. Bir yandan da tanıdık bir tını var. Bir yerlerden tanıyorum bunu. Kafamı olanca güçle çalıştırmaya çabalıyorum ama nafile. Ne olan biteni ne de nereden tanıdığımı hatırlıyorum. Sıkıştığım bu yatak altında huzursuzca kıpırdanıyorum. Saatlerdir yattığımı tahmin ettiğim bu soğuk zemin acıtıyor. Kemiklerimi açmak için geriniyorum. Doğrulmaya çalışıyorum. Çarşafa kazara çarpan elim ve ardından gelen ses kaskatı kesilmeme sebep oluyor. Ses diyorum ama sanki bir çığlık bu. İnsanın ciğerinden kopup gelen bir çığlık. Tüylerim ürperiyor. Bir çarşaf neden çığlık atar ki? Düşünmeye çabalıyorum. Uyanmadan önceki son hatıramı zihnimden çekip çıkartmak, hapsolduğum bu yatağın altından kurtulmak istiyorum. Beynimin kıvrımları arasından bir anı süzülüveriyor sonunda. Sabah neşeli bir şekilde uyandığımı hatırlıyorum. Okul yok. Dünden sözleştiğimiz gibi arkadaşlarla sokakta top oynayacağız. Aceleyle tıkıştırdığım birkaç lokmanın ardından sokağa atıyorum kendimi. Kapı ses çıkarmasın diye özenle kapatıyorum. Merdivenlerden hızla inerken zihnim tekrar kararıyor. Bir hışırtı duyuyorum, zorla çıkarmaya çalıştığım anıların arasında. Yok bu sefer çarşaf değil. Bu sefer sert bir cisme sürtünen başka bir sert cismin sesi. Ardından sürünen bir cisim. Belli belirsiz bir insan iniltisi. Korkuyla büzülüyorum sıkıştığım bu yerde. Nefesim sıklaşıyor yeniden. Korku bütün bedenimi sarıyor. Ağlamak istiyorum ama çıkaracağım gürültü endişelendiriyor. Kim olduğunu bilmediğim birilerinin duymasından korkuyorum. Sakinleşmek için kaç dakika geçti bilemiyorum. Soluk alıp vermem düzene girmeye başlayınca tekrar düşüncelere dalıyorum. Kurtulmak için hatırlamak zorundayım. Sözleştiğimiz gibi top oynadık arkadaşlarla. Aşağı mahalleyi yendik yine. Gollerin yarısını da ben attım. Maç bitince kazandığımız gazozları içip gölgede serinledik. Sokaktan geçen kızlara laf atıp eğlendik bir süre. Sonra karanlık. Şimdi iki ses oldu. Çığlık atan çarşaf ve bir sürtünme. Çarşafın isyanı sürtünmeye yeniliyor. Korkmamalıyım, aralayıp ne olup bittiğini anlamalıyım. O sürtünmenin kaynağını öğrenmeliyim. Derince bir nefes alıp yeniden çarşafa uzanıyorum. Bir anda korkunç bir çığlık zihnimi parçalıyor. Tanıdık bir hüzün yüreğimi deliyor. Ürperiyorum. Gerçek mi bu? Yoksa karanlık korkumun zihnime sunduğu hizmetler mi? Korkuya alışan bedenlerin çaresizliğiyle tekrar uzatıyorum elimi çarşafa. Kulak zarlarımı titretiyor. Korku ve acı dolu ama bir yandan da tanıdık. Yattığım zemin açılsın aşağı doğru kaçayım istiyorum. Annemin beni rahatlatan ninnilerini hayal ediyorum. Onun yumuşak, kadife mırıltıları çığlığı bastırıyor. Yarı uyur bir halde anılara dalıyorum. Bizim mahallenin kızları yeterli eğlenceyi sağlamayınca yan mahalleye gitmeye karar veriyoruz. Köşedeki evin bahçe duvarına dizilip gelen geçene bakmaya koyuluyoruz. İçimizden birinin evden arakladığı sigarayı tellendirip, kaba şakalarla gülüşüyoruz. Saatler geçiyor. Aramızdan saat geç olduğu için eve dönmek zorunda kalanlarla eğlenip, gizlice kim daha geç gidecek yarışına koyuluyoruz. Yarışın cezası ve ödülü belli. Herkes babası gelmeden dönmek zorunda. Herkesten sonra giden ve babasına yakalanmayan büyük ödülün sahibi. Kendimden emin bir tavırla son bir çocuk kalana kadar gidenlerle dalga geçiyorum. Yeni taşındı bu çocuk mahalleye. Babası uzun yol şoförü. Babası gelmeyeceğinden beni yenebileceğini sanıyor. Bilmiyor ki hafta sonu babam sabaha karşı hem de zilzurna gelir. Tamam, o saatte gözüne görünmemek gerek ama bu benim yarışımın konusu değil. Sohbet ediyormuş gibi yapsak da ikimiz de kimin önce gideceğini merak ediyoruz. Sonunda kazanan ben oluyorum annesinin balkondan seslenişiyle. Onu da alaylarla postaladıktan sonra mağrur bir edayla eve yönleniyorum. Sürtünme sesi adım adım yaklaşıyor. O kadar ki sanki kapıyı açıp kendisini gösterecek. O yaklaştıkça çarşaf bir tehdit gibi gözlerimin önünde salınıyor. Dokunsam ses olmaktan çıkıp beni sarıp sarmalayacak. Sonunda kapıya varıyor. Sürtünme artık zemin değil de kapalı duran kapının ardından geliyor gibi. Çarşaf tehditkâr salınışını sürdürüyor. Merak ile korku bu salınışa ayak uyduruyor. Cesaretim bir gelip bir gidiyor. Son bir çabayla çarşafa uzanıyorum ama daha elimi sürmeden bir ahtapot gibi kıvrılıp çığlığı kulaklarımda çınlıyor. Yarışmayı kazanmanın haklı gururuyla eve doğru yöneliyorum. Hava iyice karardı artık. Apartmanın önüne geldiğimde içimden bir şeyler kopuyor. Korku ense kökümden yayılıp bütün vücudumu sarıyor. Altıma kaçırmaya zorlukla dayanıp girişe doğru yöneliyorum. Babamın arabasının motoru sıcak. Anladığım çok olmamış geleli ama fark etmez, bu saatte ve bilhassa ondan sonra geldiğim için dayağı yiyeceğim. Çaresiz adım adım yürüyorum apartmanın koridorunda. Kapıya vardığımda titrek ellerle zili çalıyorum. Evin içinden gelen bağırışlar bir anlığına kesiliyor. Sessizlik. Yediği yumruğun etkisi ile olsa gerek annemin iniltisi duyuluyor. Kapıyı açtığında gözlerinde gördüğüm içime bir kor ateş düşürüyor. Kendi değil benim yiyeceğim dayaktan korkuyor annem. Kendi çaresizliğimi unutup yanağını okşuyorum. Dizlerim titreyerek içeri giriyorum. Babam alkolden kızarmış gözleriyle salonun ortasında dikiliyor. Kız kardeşim oturma odasında iki koltuk arasına sinmiş sessiz hıçkırıklarla titriyor. Akşam haberleri başlamış televizyonda. Babam olmasa zamanında gelmişim aslında eve. İçeri yeni bir avın girdiğini gören bir yırtıcı edasıyla bana yöneliyor babam. Elim kolum tutmuyor. Vurduğu ilk tokatla yıkılmasam da sendeliyorum. Annem yalvaran çığlıklarla aramıza giriyor. Babam annemin üstünden bir yumruk savuruyor. Yarısı anneme yarısı bana pay oluyor savurduğu yumruk. Annem ellerini tersten belime dolayıp babamla arama set oluyor. Bu dayanışma kısa bir süreliğine babamı çelişkiye itse de bir yumruk daha savuruyor. Yumruğun etkisiyle sendelesek de yıkılmıyoruz. Kardeşimin gözyaşları akan burnuna karışıyor. Saklandığı yerden tereddütle çıkıp annemin sağ bacağına sarılıyor. Annem, arkasında ben, bacağında kardeşim çaresiz babama çemkiriyor. Bu direniş babamın seri tokatları arasında dağılıyor. Kolundan tuttuğu kardeşimi üçlü koltuğun üstüne savuruveriyor. Korkudan büyüyen gözleri içimden bir şeylerin kopmasına neden oluyor. Kafamı çevirdiğimde masanın üzerinde yatan bıçak çarpıyor gözüme. Ani bir hareketle kavrayıp babamın üzerine yürüyorum. Olanca gücümle anneme tekme atmaya hazırlanan bacağına saplayıveriyorum. Babam; şaşkınlık, korku ve acıyla gözlerini bana dikiyor. Yaptığımın farkına bu bakışlar sayesinde varıyorum. İri elleriyle bıçağı yerinden çıkartıp bana yöneliyor. Olayın vahametini hızlıca anlayan annem daha çevik davranıp aramıza giriyor yeniden. Kendine gelen kardeşim de koşup annemin bacağına sarılıyor yeniden. Babam kardeşimi kolundan tuttuğu gibi yan taraftaki duvara doğru savuruveriyor. Duvara kafası çarpan kardeşim boş bir çuval gibi yere yığılıyor. Kafasından süzülen kan bilinçsiz gözleri arasından süzülerek beyaz zemine doğru yayılıyor. Köşeye sıkışmış yaralı bir hayvanın çaresizliğiyle babamın üstüne atılan annem ilk darbeyi karnına alıyor. Babamın kolları, elinde bıçakla, annemin vücuduna inip kalkarken, ne yapacağımı bilmeksizin odama doğru kaçıyorum. İçeri girdikten bir an sonra babam odamın kapısında beliriveriyor. Sakin hareketlerle kapıyı kapatıp, kanlı ellerinde tuttuğu bıçakla üzerime doğru yöneliyor. Kaç saattir buradayım bilmiyorum. Babam nerede? Ben nasıl yatağımın altına girdim? Bu sesler ne? Bulanıklaşan aklım, merakımın korkumun önüne geçmesini sağlıyor. Elimi çırpınan çarşafa doğru uzatıyorum. Kulağımda çınlayan çığlıklara aldırmaksızın elimi yatağın dışına doğru uzatıyorum. Kapıdaki sürtünme beynimi gıcıklıyor. Çarşaftan süzülüp elimin üstüne düşen sıcak sıvı aklımı alıyor. Korkudan çırpınarak yatağın altından dışarı atıyorum kendimi. Kapının camından süzülen koridor ışığına doğru yürüyorum bilinçsizce. Kapının koluna sarılıp açmaya çabalıyorum. Kilitli olmadığına emin olduğum kapı açılmıyor. Kolu aşağı doğru bastırıp çılgınca kapıyı dışa doğru ittiriyorum. Kapının olağan ağırlığından fazlası engel oluyor. Sonunda açmayı başarıyorum. İlk gördüğüm, sürünen annemin kapıyı tırmalarken bıraktığı kanlı izler oluyor. Ardından boş gözlerle oturduğu kan gölü ortasındaki kardeşim. Arkamı döndüğümde yatağımın üstünde kafası ve vücudundan kanlar süzülen babamı görüyorum. Ardından kocaman bir çığlık kulağımda.

  • Karanlık sularda ağır ağır yol alanlar

    Sylvie Germain Gecelerin Kitabı'nda büyü ile gerçeğin, puslu bir geceyle günlük güneşlik bir tarlanın, tatlı hayallerle kopkoyu kâbusların kesiştiği yerde, kanla, ruhla ve sol gözlerindeki altın rengi ışıltıyla birbirine bağlanmış Péniel ailesinin hüzünlü ve efsunlu hikâyesini anlatmaya koyuluyor. Ormanın kuytularında boğuk uğultularla yol alan kana susamış kurtlar, teskin eden ninniler, ölgün ezgiler, kara talihe karşı her an tetikte beklemeyi öğütleyen soluksuz fısıltılar, doğum sancısı çekerken etrafa vanilya ve toprak kokuları yayan kadınlar, kesilen parmaklar, koruyucu gölgeler ve atadan kalma bir mavnayı karanlık nehir sularından koparan, toprağa kök salmaya yazgılı bir aile... Onulmaz denen yaralar iyileşmeye, toprak yeşermeye ve nehirler yatışmaya niyetliyken savaş, boğucu dumanı, dikenli telleri ve toplama kamplarıyla yollara pusu kuruyor; inançsızlık müzminleşiyor, büyü bozuluyor, bedenler cerahatle yükleniyor. Karanlık sularda ağır ağır yol alanları, geceyi, yıldızları, alacakaranlığı huşu içinde izleyenleri ve günün ilk ışıklarıyla karaya ayak basmayı umut edenleri büyülü gerçekçiliğin kollarına usulca bırakan bir kurmaca. Sylvie Germain 1954’de Chateauroux’da doğdu. Sorbonne Üniver­si­te­si’nde Felsefe eğitimi aldı. 1981 yılında Fransız Kül­tür Bakanlığı’nda çalışmaya başladı. 1984’te yayımlanan ilk ro­­ma­nı Gecelerin Kitabı altı edebiyat ödülünün yanı sıra eleş­tir­menlerin ve okuyucuların övgülerini aldı. 1986-1992 yılları ara­sında Çekoslavakya’da yaşadı, Prag’daki Fransız okulunda Fran­sızca ve felsefe dersleri verdi. Çağdaş Fransız edebiyatı­nın en önemli isimlerinden olan yazar Magnus isimli roma­nıy­la, 2005 yılında lise öğrencilerinin verdiği Goncourt Ödü­lü'­nü aldı. GECELERİN KİTABI Sylvie Germain Sel Yayınları, 2022 Çeviri: Mükerrem Akdeniz Editör: Işık Ergüden Türü: Roman 288 s.

  • Bilinenin yeni bir soluğu da değil, kendi yolunu açan öyküler

    Önder Şit Sokağı’nda yürüyüşe çıkıyoruz, bir uçtan diğer uca keyifli bir seyir. Sokak köpekleri nereye veya kime ait olduklarını bilerek kaşınıyorlar, harfler dökülüyor. Şit’in sözcükleri oyuncul ve değişken, öykülerle birlikte dil farklı biçimlerde eğilip bükülüyor. Köpeklerden dökülenler hemen avareleri oluşturuyor, onların hikâyeleri kahvenin camından okunabilir ki kahvenin camından daha neler okunabilir, yansıttıkları ve öte taraftan gösterdikleri. İbo Dayı’da kokoreç, arsanın duvarında sohbet, sokağın sonu gözükmüyor. İnsanlarla tanışıyoruz, geleceği şimdi kılanlarının yanında geçmişi peşinde sürükleyenler. Olağandışı ve güzel, son adımın hüznünü yaşıyoruz ama neyse ki okunacak daha çok öykü var. "Fazla uzatma da söyle hadi gerçeği, söyle. Neden öldürdün bebeğimi, neden, söyle adamım. Bu şehrin adaleti bizden sorulur, aşağılık herif. Klasik bir müzik eşliğinde oluyor her şey. Boğazına yapışıyorlar Çetin’in. Elindeki broşürü okuyup gülüyorlar. Tüm ev paketi, 8 adet halı. 1999 TL. Yün halı, oturma odası, çocuk odası, yatak odası, koridor, mutfak halısı. Kefilsiz, kredi kartsız, 12 ay taksit. Kredi yazamamalarına takılıyor biri, diğeri “evini yeniliyicekler” deki gereksiz ünlü daralmasını fark ediyor, gülüyorlar, yerlere savruluyor iri cüsseleri, bir de gelin ve damat çizmişler, el ele tutuşmuşlar bir ev maketinin içinde, diyor şefleri. Gülüyor, nazar boncuğu da var, Tanrım ya. Kusan yahut tıksıran kediler kadar tuhaf görünüyorlar, kesik kesik akıyor cümleler. Ev.ini.yen.ili.yi.cek.ler. Amerikan filmlerindeki kötü adamlar bunlar, şapkalı, dövmeli, zincirli mincirli. Adamımlı, lanet olsunlu, seni pislik herifli, yo yo’lu. Uzun tişörtleri ter kokuyor. Çetin’i düştüğü yerden kaldırıyor şef. Lanet olsun dostum, bebeğimin cesedi nerede, onu söyle en azından." Önder Şit, Ankara’da doğdu. Lisans eğitimini Türk Dili ve Edebiyatı; yüksek lisans eğitimini öğretmen eğitimi alanında tamamladı. Şu an özel bir lisede Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni, Bilgi Kuramı/TOK öğretmeni ve IB DP Koordinatörü olarak görev yapmaktadır. Öyküleri; Varlık, Sözcükler, Kitap-lık, Öykü Gazetesi, Yeni E, Peyniraltı Edebiyatı vb. dergilerde yayımlandı. 2016 yılında Adana Sarıçam Belediyesince düzenlenen Portakal Çiçeği Edebiyat Ödülleri’nde öykü dalında birincilik kazandı. DÜNYANIN EN GÜZEL Önder Şit Holden Kitap, 2022 120 s.

  • Gelecek mi? Hemen şimdi!

    Yavuz Arkın, çevreci bir aktivist ve sorumlu bir bilim insanı olan Jessie Greengrass’ın cli-fi türündeki romanı Issız Ev üzerine yazdı: "Yazar çevre krizlerine karşı tutunmamız gereken tavrı açıkça ortaya koyar; iklim kurgusuyla yaşanan değişimleri kabul etmemize yardımcı olmak." Değişen şartlara bağlı olarak edebiyatta yeni türler ortaya çıkıyor; cli-fi, bir diğer adıyla iklim kurgusu onlardan biri. Bu terim son 10 yılda yoğun olarak kullanılmasına rağmen, insanlar daha önceleri de farkında olmadan bu türde hikâyeler ve romanlar yazdılar. Gazeteci Dan Bloom'un Scientific American dergisinin 2013 yılında yayımlanan bir makalesinde, cli-fi terimini ilk kullanan olduğu söylenir. Günümüzde yaşanan iklim krizi sebebiyle de bu tür daha fazla popülerlik kazanmış durumda. Bu da edebiyatın ne kadar hayatlala iç içe olduğunu kurguyla bile ondan kopmadığını gözler önüne seriyor. Jessie Greengrass’ın Timaş Yayınları’ndan çıkan Issız Ev romanı da bu türün örneklerinden; olaylar küçük bir kasabada geçse de dünyayı etkisi altına alan bir sel felaketiyle karşı karşıyayız, pos apokaliptik bir evrendeyiz. Bu felaket sadece yaşam alanlarını etkilemiyor, dış dünyamız kadar iç dünyalarımızı da etkisi altına alıyor. Bireyin doğal felaketler karşısındaki çaresizliği, hayatta kalmak için verdiği mücadele, bunun neticesinde ortaya çıkan çözüm arayışları, kendisinden daha güçlü bir otoriteye muhtaçlık iç güdüsünü de tetikliyor. Çevreci bir aktivist olan anne Francesca, yaklaştığını öngördüğü sel felaketi karşısında bir nevi kurtuluş reçetesine dönüşen, yüksek bir alanda bir ev inşaa ediyor. Temeldeki hedefi çocuklarının bu sorun karşısında hayatta kalmasını sağlamak. Her ne kadar dört kişi için bir yuva olsa da bu ev zamanla bir çeşit Nuh’un Gemisi’ne dönüşüyor. Oğlu Paul (Pauly), üvey kızı Caroline (Caro), arkadaşı Grandy ve onun torunu Sally (Sal) farklı jenerasyonlardan gelmelerine rağmen aile olmanın hayatta kalmak için ne kadar önemli olduğunu bizlere gösteriyor. CARO “Yalnız bir çocukluk geçirmek zordur. Yetişkinliği bir leke gibi yüklenirsiniz” Hem aileden birisi Caro hem de değil; söylediği söz de bunu kanıtlar nitelikte. Çok erken bir zamanda yetişkin olması istenir, omzuna istemese de büyük bir yük biner, her ne kadar kaçsa da bundan kurtulamaz. Dıştaki doğanın bozulmaya başlaması içsel çatışmasını genişleterek içteki doğasına etki etmeye başlar. Kitabın ana konularından biri olan yalnızlık olgusu da devreye girer. “Kollarıyla bacakları, bir yeraltı suyu akıntısındaki yosun püskülleri gibi nazikçe dalgalanırdı. Sanki benim bir parçammış gibi gelirdi bebek.” Pauly’yi ifade etme biçimi de Caro için özeldir; çok ince bir şekilde doğayla arasında bir bağlantı kurar; özlediği, ondan ayrılmasını istemediği, kaybetmeye korktuğu bir hayattır. “… çocuk sahibi olmak, geleceğe dair tüm inançlarına rağmen öfkeli bir isyanın sonucuydu. Dünyaya çaktığı kazığı sağlamlaştırmaya yönelik bir anlaşma gibiydi…” Caro bir yandan da Francesca’yla arasında bir bağ kurmaya çalışır, bunu da Pauly üzerinden yapar. Onu bu sayede daha iyi anlamaya çalışır, Francesca’nın çevre konusunda verdiği mücadelenin temelinde oğlu vardır çünkü. “Karşımıza çıkan her yeni normale uyum sağladık. Her zaman yaptığımız seyahatler ve tatiller, cumaları büyük alışveriş merkezleri, şehrin çevresinde günübirlik geziler, parkta geçen öğleden sonraları… Bunları ne umursamazlıktan yaptık, ne de düşüncesizlikten. Ama yapacak başka bir şey yok gibiydi. Ve inceden inceye bir büyüsü vardı sanki bunların, her şeyin içine ve zaman işliyordu. Gündelik yaşantılarımızın değersiz, sıkıcı aşinalığı bizi güvende tutuyordu sanki.” Cümlesi, yaklaşan felakete karşı duyarsız olmayı çok güzel bir şekilde açıklar ve şifresini bir tek sözcükle verir; alışmak. Caro üzerinden yazar çevre krizlerine karşı tutunmamız gereken tavrı da açıkça ortaya koyar; iklim kurgusuyla yaşanan değişimleri kabul etmemize yardımcı olmak. “Birinin size ihtiyaç duyması, bir yere sahip olduğunuz anlamına gelir.” Pauly ile yollarının kesişmesi Caro’ya hep sahip olmak istediği yuvayı da sağlıyor. SALLY “Hepimiz nihayetinde öleceğiz, umalım da yaşadığımız topraklar nefes almaya devam etsin.” Caro’nun aksine Sally yaşadıkları felaketin onca zorluğuna rağmen daha umutlu bir karakterdir. Jessie Greengrass başlarda Caro’ya önemli rol biçse de kitabın ilerleyen bölümlerinde Sally’e başrolü veriyor, Caro da ister istemez yardımcı kadın rolüne bürünüyor. Sally kitabın merkez karakteri olmasına rağmen; her karakter bir şekilde kendisine geri bağlanıyor. Bu da yazarın bir iklim kurgusu - cli-fi yazdığı halde, hala umut dolu olduğunu ortaya koyuyor. “Yetiştirmek için harcadığımız enerji, elde ettiğimiz hasılattan daha fazla olan yiyecekler tamamen vakit kaybı mesela. Bizi tüketen bir döngü. Hem bunu düşünmek hem de bizzat işin kendisi, ama yine de durmayız. Çünkü sanırım bunun nedeni birbirimize bağlı olmamız.” Umut dolu olmak yetmiyor elbette; sorunların üstesinden gelmek için gayret de gerekiyor. Sally burada bir çerçeve ortaya koyuyor; ortada büyük bir sorun var ve bunun çözümlerinden biri; güçlü bir bağ kurmak. Bu bağ küçük ölçekte aile olsa da daha genel anlamda uluslararası bir örgütlenmeyi de gerekli kılıyor. “Bir zamanlar ağaçların olduğu yerde açılmış boşluklar, sızlayan yarıklar vardı; nehirlerden geriye kalan alanda da uzun, kabuk tutmuş kahverengi yaralar…” Caro’yla benzer şekilde bedenle doğa arasında bir ilişki kuruyor Sally; dedesi Grandy’le kurduğu bağ da bunda etkili oluyor. Toprakla ağaçla ilgili her şeyi kendisine o öğretiyor çünkü, bir nevi ailesi oluyor. Ne kadar uzaklaşırsa uzaklaşsın dönüp dolaşıp tekrardan karşılaşıyorlar, bundan kaçış yok. “Kışın sıcak bir yerde olmak. Sabun kullanmakla beraber duyulan temizlik hissi. Tereyağı, kahve. Musluktan akan sıcak su. Açlığı ve endişeyi her an giderebilmek. Kaynaklarımızı sürekli tüketme korkusunu taşımamak. Limon. Dondurulmuş pizza. Buz küpleri. Grandy.” Ufak ufak tadılan mutluluk anları önemli Sally için, bütün bunların ne kadar da önemli olduğunu hissettiriyor. İnsanlığın da hafızası olarak devreye giriyor Sally; bütüne hitap ediyor, anın önemini çarpıcı bir biçimde vurguluyor. “Dünyadan uzakta bizleri ayakta tutan tüm bu karmaşık modernite sistemi ufalanıyordu. Eskiden olduğumuz hale geri dönüyorduk yani: Soğuk, havadan korkan, karanlıktan korkan halimize…“ Bütün olanların birer döngüden ibaret olduğunu yüzümüze vurur Sally, her türlü gelişmenin aslında ilerleme olmadığını, gün gelip dünyaya olan sorumluluğumuzdan vazgeçip kendimize döndüğümüzde ortaya çıkan sonuçların başladığımız yere dönmek anlamına geldiğini söylüyor; gelecek şimdiki zamandır artık. Caro ve Sally dışında küçük Pauly ve ihtiyar Grandy de rol çalıyorlar ana karakterlerden, ikisinin de rolü yetiştiricilik aslında, biri Caro’yu diğeri Sally’yi bu anlamda değiştirip olgunlaştırıyor, yavaş yavaş zorluklara hazırlıyorlar. Bu dört karakter dışında Francesca’yı da daha fazla görmek isterdim doğrusu, olayların özü kendisinde saklı çünkü. Yazar kitap boyunca parçalı kurgu kullanıyor, zamanda sürekli geri dönüşlere maruz kalıyoruz. Kitabı dilimize çeviren Rabia Elif Özcan ile yazarın aynı kuşaktan olması kendisi için avantaj olmuş, diye düşünüyorum. Aralarında dilsel bir bağ kurulmuş gibi hissediyorsunuz, bu da çevirinin kalitesini ortaya koyuyor. 1982 yılında dünyaya gelen Jessie Greengrass, yaşadığı Cambridge ve Londra’da felsefe okumuş. 2015’te yayımlanan öyküleriyle Somerset Maugham Ödülü ve Edge Hill Kısa Öykü Ödülü’nü kazanır. 2018’de Bakış adlı ilk romanını yayımlar ve Women’s Prize for Fiction ödülü finalistleri arasına girer. İkinci romanı Issız Ev ile Costa - En İyi Roman Ödülü finalistleri arasında yerini alır. Cli-fi (İklim Kurgusu) türünün temel özelliklerine bağlı olarak Issız Ev, bize önemli şeyler söylüyor; en başta yaşamakta olduğumuz çevre sorunlarının bir geçmişi olduğunu, bunun yavaş yavaş geldiğini ve bir anda ortaya çıktığını vurguluyor. Bu değişimi kabul etmemiz gerekiyor önünde sonunda, bundan kaçış yok. Bu konuları işleyen kitaplar iklim konusunda harekete geçmemizi tetikleyen unsurlardan biri olabilir. Bütün olanları değiştirmeye gücü yetmeyebilir belki ama bunun için bizi motive edeceğini göz ardı etmememiz gerekiyor. ISSIZ EV Jessie Greengrass Timaş Yayınları, 2022 Çeviri: Rabia Elif Özcan 280 s.

  • Rüya ile kâbus arasındaki çizgi çok incedir

    Güneşin Öldüğü Gün’de, Başkan Xi Jinping tarafından desteklenen “Çin rüyası” gerçekliğin kaosu ve karanlığıyla acımasızca sınanıyor. Haziran ayının başlarında dağların derinliklerindeki bir kasabada, on dört yaşındaki Li Niannian bir gariplik fark ediyor. Kasabanın sakinleri çöken geceyle uykuya dalacaklarına sokaklara çıkıyor, tarlalara gidiyor. Her yeri insanlar sarıyor. Li Niannian şaşkın şaşkın izlerken insanların rüyada gezindiklerini, sanki güneş batmamış gibi günlük işlerine devam ettiklerini fark ediyor. Çok geçmeden daha fazla insan rüyaya daldıkça gecenin karanlığında kıyamet kopuyor, en derindeki arzular bu vesileyle gün yüzüne çıkıyor. Yüzünü göstermeyen lütufkâr güneşi yeniden doğmaya ikna etmek ve kasabayı kurtarmak ise giderek daha garip ve rahatsız edici bir kâbusun ortasında kalan Li Niannian ve babasına düşüyor. Güneşin Öldüğü Gün’de, Başkan Xi Jinping tarafından desteklenen “Çin rüyası” gerçekliğin kaosu ve karanlığıyla acımasızca sınanıyor. Yan Lianke, 1958’de Çin’in Henan eyaletinde yoksul bir çiftçi ailenin oğlu olarak doğdu.Ailesi onu üniversiteye gönderme olanağından yoksun olduğu için askere yazdırdı. Orduda propaganda yazarı rütbesine yükselen Lianke sivil yaşama geçtikten sonra 1979’da yazarlığa başladı. 1985’te politika ve eğitim dallarında öğrenim gördüğü Henan Üniversitesi’nden mezun oldu, 1991’de Halk Kurtuluş Ordusu Sanat Akademisi Edebiyat Bölümü’nü bitirdi. 15 roman, 50 novella, 40’tan fazla öykü, beş deneme derlemesi, altı edebiyat eleştirisi derlemesi, yaklaşık 12 TV ve sinema filmi senaryosu yazdı.Aralarında Franz Kafka Ödülü, Man Asya Edebiyat Ödülü, Man Booker Uluslararası Ödülü’nün yer aldığı 10 ödül kazandı. 2011’de yayımlanan Kurmacayı Keşfetmek adlı 19. ve 20. yüzyıl Çin ve dünya edebiyatı incelemesinde öne sürdüğü“mito-gerçekçilik” ya da “ruhun gerçekçiliği” adını verdiği “gerçeği aşkın gerçekçilik” görüşü, gerçekçilik konusundaki küresel tartışmalarda yerini aldı. GÜNEŞİN ÖLDÜĞÜ GÜN Yan Lianke İthaki Yayınları, 2022 Çeviri: Erdem Kurtuldu 336 s.

  • Bu kitap bir bakıma bir eylem çağrısıdır

    Cinselliğin On Bin Yılı, M.Ö. 8000’lerden başlayıp günümüze dek kronolojik bir kaynak oluşturuyor. Yedi yazarın bir araya gelerek oluşturduğu bu kronolojiyi okurken eğlenerek cinselliği keşfettiğinizi fark edecek, cinsel dünyanıza yeni bir bakış açısı kazandıracaksınız. Tabii on bin yıllık cinsellik tarihine baktığımızda yüzümüz kolayca kızarabilir. Aslında nasıl bir dünyada ve zamanda yaşadığımızı merak edebiliriz. Örneğin bizler sahiden de sandığımız kadar aydınlanmış ve cinsel açıdan yetkin miyiz? Veya popüler tezlerin öne sürdüğü gibi, aşırı cinsellik düşkünü, ama tatmin olamamış durumda mıyız? “Bedenleri iç içe geçmişçesine derinden sarılmış iki insan hayal edin. Biri diğerinin kucağında, bacaklarını partnerinin kalçasının etrafına sıkıca sarmış, birbirlerinin omuzlarına tutunuyorlar. İşte bu görüntü meçhul bir sanatçı tarafından, çok uzun zaman önce Yehuda Çölü’nde bir heykel hâline getirilmiş. Üstelik, oldukça iptidai aletlerle çalışılmış olmalı. Sadece on santimetre büyüklüğünde bir kireçtaşı olan eser, “Ain Sakhri Âşıklar Heykelciği” ismiyle ünlenmiş. Ona baktığınızda, birinin sizi en son ne zaman böyle kucakladığını düşünmeden edemezsiniz.” 17 Haziran 1953’te, Doğu Almanya’da yüz binlerce insan, çalışma standartlarının düşüklüğünü ve baskıcı devlet anlayışını protesto etmek için bir araya geldi. Bu ayaklanma, yirmi bin Sovyet askeri ile kontrol altına alınabildi. En az ellibeşkişi öldü. Komünist parti, gergin durumu yatıştırmak ve günlük yaşamı daha çekici hâle getirmek için bir dizi yenilik tasarladı. Bu yenilikleri, medyayı kullanarak halkın her kesimine ulaştırmayı amaçladılar. Yeni Almanya gazetesinde hükümetin kararlarını okuyan insanların, daha fazla eğlence, mizah ve erotizme ihtiyacı vardı. Doğu Almanya’daki en yüksek rütbeli Sovyet askeri Wladimir Semjonowitsch Semjonow’un onayı alındıktan sonra bir karara varıldı: İnsanlar artık yalnızca Christa Wolf ve Arnold Zweig’in yazılarını okumayacaktı. Erotik hikâyeler ve açık seçik resimlerin olduğu Das Magazin isimli bir kültür dergisi eki ortaya çıkarıldı. Dergideki “Aşk, Hayal Gücü ve Yemek Sanatı” adlı bölümde, afrodizyak tarifleri sunuluyordu. Bild-Girl’den yıllar önce çıplak fotoğraflar için ayrılmış bir bölümü bile vardı. Ocak 1954’teki ilk baskıda, kapaktaki model, cam bir bölmenin arkasına gizlenmişti. Ancak zamanla pozlar daha belirgin ve cesur bir hâl almıştı. 1959’da ilk kez, bacakları açık şekilde, çırılçıplak poz vermiş bir modelin fotoğrafıyla satışa çıkan dergi için komşu ülkelerde acil durum freni çekildi. Batı için bir skandal olan bu poz, doğu için yeni bir şey değildi. Hatta Soğuk Savaş’ın ortasındaki küçük, sıcak bir detaydı. 141 Avusturya İçişleri Bakanlığı, kapaktaki bacakların kışkırtıcı konumunu rahatsız edici şekilde şehvet dolu bularak derginin satışını yasakladı. Cinselliğin On Bin Yılı, M.Ö. 8000’lerden başlayıp günümüze dek kronolojik bir kaynak oluşturuyor. Yedi yazarın bir araya gelerek oluşturduğu bu kronolojiyi okurken eğlenerek cinselliği keşfettiğinizi fark edecek, cinsel dünyanıza yeni bir bakış açısı kazandıracaksınız. Tabii on bin yıllık cinsellik tarihine baktığımızda yüzümüz kolayca kızarabilir. Aslında nasıl bir dünyada ve zamanda yaşadığımızı merak edebiliriz. Örneğin bizler sahiden de sandığımız kadar aydınlanmış ve cinsel açıdan yetkin miyiz? Veya popüler tezlerin öne sürdüğü gibi, aşırı cinsellik düşkünü, ama tatmin olamamış durumda mıyız? Belki de gerçekten, sürekli cinsellik bombardımanına tutuluyoruz, ama konuyla ilgili şeylerden pek haberimiz yok. Bu kitapla, tüm bu sorulara biraz ışık tutuyoruz. Memeler, penisler, bacaklar, seks klipleri, resimler ve ipuçlarıyla, bu uçsuz bucaksız mozaiğe birkaç pornografik piksel daha ekliyoruz. Bu kitapla, uygarlık tarihi boyunca yaşananların, zamanın ilerlemesine paralel olarak uygarlaşmadığını da görüyoruz. Bu kitap 99 bölümden oluşuyor ve elbette eksiksiz olduğu iddia edilmiyor: Eksik kısımlar, henüz yaşanmamış olanlardır. Yani, bu kitap bir bakıma bir eylem çağrısıdır. Cinselliğin hikâyesi asla bitmez. Her insan, kendi tuhaf, çılgın, kafa karıştırıcı ve acayip hikâyesini kültür tarihinde bir iz olarak bırakabilecek potansiyel bir yazardır. Cinselliğin son on bin yılından sizi haberdar eden bu kitap, bakış açınızı güncellerken kendi sesinize kulak verin diye şimdi raflarda; size ulaşmak için bekliyor… Jakob Schrenk: Alman Gazetecilik Okulu mezunu, araştırmacı ve yazar. LMU Münih Üniversitesi Sosyoloji Enstitüsü’nde ders veriyor ve doktora öğrenimine devam ediyor. Heike Kottmann: Henri Nannen Gazetecilik Okulu mezunu, editör, yazar. Çeşitli kadın dergilerinde erkeklerin tuhaflıkları üzerine yazdı. Nansen&Piccard bünyesinde denemeler kaleme alıyor. Pauline Luisa Kraetzig: LMU Münih Üniversitesi İletişim ve Medya Çalışmaları mezunu, gazeteci, yazar, editör. Bavyera’da yaşıyor. Almanca, Fransızca, İngilizce ve İspanyolca biliyor. Tobias Moorstedt: Alman Gazetecilik Okulu mezunu, gazeteci, deneme yazarı ve stratejist. Kurucu ortağı olduğu Nansen&Piccard ajansın Hamburg ofisini yönetiyor. Barbara Höfler: Editör ve yazar. Yukarı Bavyera, Starnberg’de yaşıyor. Neue Zürcher Zeitung am Sonntag dergisinde yazmaya devam ediyor. Paul-Philipp Hanske: Gazeteci ve yazar. Münih’te yaşıyor. Şimdilerde Zeitung, Geo ve Suhrkamp için yazıyor. Vera Bachmann (Dr): Modern Alman edebiyatı alanında araştırmacı, akademisyen. Münih’te yaşıyor. CİNSELLİĞİN ON BİN YILI Kolektif Kaplumbaa Kitap, 2021 Çeviri: Başak Sözer 188 s.

  • Öykü: Pazardaki Zaman Makinesi

    "...yanındaki çakma sarışını Marilyn Monroe’ya yükseltmiş kıskanç tepegöz, yürüdü ve pazar arabasına oturma arzusuna direnen dizi kireçli teyzenin pardösüsünün arkasından başka bir düzleme sığındılar, hava tozlu ve saldırgan, keli eline ara ara sıçrayan meyveci, ey anıma hükmeden toraman, sesin büyüyen bir devedikeni, beyin sapımın komşusu..." Fatih Selvi Pazar kalabalığının insan rutinini parçalayan özgürleştirici bir kaosu vardır. Bir kere dümdüz yürüyemezsiniz, hele aceleci biriyseniz, rakkase kıvrılmaları ve bükülmeleriyle eklemlerinizin pası bir güzel silinir. Ne kadar iyi bir dansçı olursanız olun birine çarpmadan, sürtünmeden, dirsek atmadan geçip gitmeniz mümkün değildir. Güvenli bir liman bulamazsınız, bir yerde devamlı kalamazsınız, yeni müşteriler gelmektedir, sıranız geçmiştir. Sürekli bir hareket halinin ataleti silkeleyici tadını alırsınız. İyi kalori yaktıran, uyarıcı bir enerjinin büyüsünde akar gidersiniz. Pazarda bireyi özelleştiren dokular silinir; herkes abi, abla, teyze ve amcaya dönüşür. Mesafelerin fiziksel kaybı, kişisel bariyerlerin gevşemesine, toplumsal hiyerarşinin zayıflamasına yol açar. Sesler de düzen dışıdır. Civanmert bir pazarcının, ‘’Ne veriyim abime, gel abla kirazım güzel,’’ gibi naraları, bazı çılgın meslektaşlarının şarkılı, manili pazarlama stratejilerine karışır. ‘’Muz alalım mı anne?’’ diye soran çocukların, ‘’Şu kayısı iyidir hanım,’’ diyen amcaların sesiyle kuşatılırsınız. Kokular da şaşırtıcı çeşitliliğiyle bu baş döndürücü kaosu taçlandırır. Peynirciden, turşucudan yayılan kekre kokulara; kavunların iç bayıltıcı, nane, dereotu ve reyhanların iç gövertici, salatalık ve domateslerin mide kazıyıcı, insanların ter ve deodorant karışımı mide kaldırıcı kokusu karışır. Zavallı burnunuz sürekli değişen koku kombinasyonlarıyla şaftını dağıtır. Günlerden perşembeydi. Yavan ve kıpırtısız geçen bir iş gününün etkisiyle, böyle bir pazar kaosunda güzelce silkelenmeyi canım çekince, dairedeki mesaimin bitiminde hanımı aradım. Alınacaklar listemi öğrendim ve semt pazarının yolunu tuttum. Arabayı güç bela bir yere yerleştirdim. İşini görmüş, arabasını, elini, dirseğini türlü ürünle doldurmuş insanlar fazlaca hırpalanmış nazik duyularının yorgunluğuyla sersemce pazarı terk ediyordu. Pazarın hemen girişine yayılmış fidecinin tezgâhına alıcı gözle bir bakıverdim. Yaprakları güdük kalmış geçen seneki çileğimin yerine çiçek açmış iki fide beğendim. Yine geçen sene çokça meyve veren çeri domatesten üç kök ayırttım. Onlarca kadife çiçeği, sardunya, begonya, fesleğen, kaktüs, aloevera, limon ağacı, Japon mandalinası, yıldız çiçeği; biber, kabak, domates, patlıcan, salatalık fidesi onları alacak botanik uzmanlarını bekliyordu. ‘’Aşılı abi limonlar, yediveren,’’ dedi fideci, limonları incelediğimi görünce. Bıyıklarını bir acayip kesmişti. Dört otuz sekizde pili bitmiş bir saat kadranı gibi baktığını hesapladım göz kararı-gülmek içten içe riyakârca gözlerine sert sunulmuş yüz ifademin maskesinde, asimetrik bıyığı yolunasıca diye asılırım şimdi bir paralel evren tasarımında, yine dur, anlar manlar, efendi görün ki belki yumruğu serttir, hem bunlar ayaktakımı, sen efendi memur, çocukların bak oldu, kızın Yasemin’in gözlerine yansıyan mor gözlü baba profilinde tekin olmayan kabul edilemez, affedilemez ayrıntılardır bunlar ki çabucak normalize olursun, gelmesi gereken cümle, peki hayırlı işler, aç dudaklarını, çabuk öğreniyorsun ve itaat ediyorsun, gülme, çilek, domates, gülme, diline sal artık, işte burada hayırlı işlerin-. Alacağımı alıp işlerine hayır dilediğim fidecinin bıyıklarını evde anlatılmak üzere gerimde bıraktım. Listemi kafamda bir sıraya koydum. Kiraz, kayısı ve çilek satan bir tezgâh, hoş kokulu ve uygun fiyatlıydı. Hemen yan tezgâhta da oldukça taze görünen pembe domates ve Çengelköy salatalık vardı. Seçtiklerimi poşete doldururken yaklaşmakta olan ilginç bir çift gözüme çarptı. Adam, kolundaki kadını kırılıp çalınabilir bir vazo taşırcasına götürüyordu -soğuk rüzgâr yemiş kum kalesi gözleri köşeden atmış beti benzi ve kolları domatesli biberli abimizin, yanındaki çakma sarışını Marilyn Monroe’ya yükseltmiş kıskanç tepegöz, yürüdü ve pazar arabasına oturma arzusuna direnen dizi kireçli teyzenin pardösüsünün arkasından başka bir düzleme sığındılar, hava tozlu ve saldırgan, keli eline ara ara sıçrayan meyveci, ey anıma hükmeden toraman, sesin büyüyen bir devedikeni, beyin sapımın komşusu, potpuri meyve isimleri, marmelat, reçel, hoşaf, ver hele yarım kilo kayısı, çilek ve kiraz, sen de salatalık ve domates Suriye’den ithal pazarcı, kahkahalar karalahanacının civarında imal, bak işe sen, kadın sutyeni takmış bir adamın çamaşır pazarlama dehası tezgâhının üstünde gövde gösterisi, gülmeye bahane arama ey müşteri, adam ekmeğinde-. Parmaklarım poşetlerle dolmaya başlamıştı. İlerdeki köşede turşucu vardı. Ona bitişik diğer sokaktaki peynirciye ve devamındaki zeytinciye uğradım. Kilosu yirmi beş liradan elli liraya kadar çeşit çeşit zeytin tenekesinden biraz kilosu otuz liralık tarttırdım. Turşucu telefonunu, kafasıyla boynu arasına sıkıştırmış, boyun fıtığı sahibi olmaya çalışıyor, bir yandan da lahana ve havuç turşusu dolduruyordu. Bu kadar önemli ne konuşuyor diye merak edip kulak kesildim, ‘’Ekmekle içecek mi, he tamam,’’ dedi en son, ekmek önemliydi tabii-Selda Bağcan annesini teskin ediyor turşucu kamyonetinin içinde, hele peşinden Müslüm Baba, itirazı olan adam, vurdu geçti ahını yakındaki caddenin duyarlı yumuşak asfaltına, sesi hızlıca tükenip silindi, yürekler küçücük saklı sızılar parkı, topluca ürpertilmiş, eskiden gofretçiler olurdu hala var mıdır ha, su satan çocuklar ve limonatacılar, seyyar lahmacuncu, o beyaz sepeti, bizim gibi çocuklara kaç kere söylemiş Cartel’in tişörtlerini giymenin havası vardı, altında ağarmış dizi yırtık kot, mümkünse Lewis, çakması da kabul, havaya zabıta teri karışıyor, turşu kuyruğu, sıranı bil be adam, zeytincide keşmekeş, iki yüz elli gram peynirden utanıyor Cemil Amca, evde ondan başka yiyen olmuyor, ve olmasalar şaşardınız, iki ebedi sosyolog birbirlerine, ‘’Bu millet adam olmaz diyor,’’ peynirlerin başında, evde kalmayan maskesiz balo ahalisi gündem maddesi, korona bu lafları işitince siperlikli bu genç çifti teğet geçti, şeffaf katil, köşede muzcunun para üstünde Şakire teyzeyi burnundan yakaladı, sonrası öksürük, tıksırık, ateş, al başına belayı, ver elini yoğun bakım-. Alınacaklar yavaş yavaş tükenmeye başlamışken mantarların başında bizim müdürlüğün şefi Ergin Bey’le karşılaştım. ‘’Vay şefim!’’ diyerek üstlerime özel geliştirdiğim sempatik gülümsemeyi yüzüme yapıştırdım. Ergin Şef dar alnının derininde şimşekler çaktığından emin andavalın geride kalmayanıydı ama biri bunun tam tersine onu feci inandırmıştı. Torpille yerleştiği görevinde bir harika olduğunu düşünürdü. Basmakalıp fikirlerden saçtığı hikmet yumurtalarıyla idrakimizi ekşitirdi. Öyle sert görünen kemikli suratına, iri göbekli bedenine, polipli eğri burnuna bakınca mangalda kül bırakmaz sanırdınız ama karısından ölesiye korkan sünepenin tekiydi. Beni görünce kaşlarını çattı, hiyerarşideki yerimi hatırlatırcasına dişlerinin arasından küfreder gibi, ‘’İyi akşamlar,’’ diyerek istiridye mantarlarını aldı ve aceleyle uzaklaştı-bak troleybüse, oldu mu Ergin, esirgenmiş cümlelerin yaman ağırlığı gidişin, daha neler konuşulurdu senle -o mantar da pek lezzetli, kaşarlısı mı, her işi çözerim pozun dirsekler masada dik açı, hep fason sözlerin, alıntılar sık sık, hele durup durup ülkeyi kurtarman yok mu dış mihraklardan, bir gülme alıyor içimin ses ve görüntü geçirmez nanik odalarında, hazır ola geçişin nefis ve frekansı oturmamış bir sesle cızıldarken yenge hanımın huzurunda, öyle alnındaki bir kaset girişinde dönüp duran aynı cümlelerin oyuncak robottan bazen, kayıtlı materyal azlığı tamamen mukadderat, ama sen bir dejenerasyon artığısın, inanmadığın gibi yaşar görünmede çakılı kadro, bir derme çatma ideoloji kırpıntıları bütün gerçekliğin, raptiyeye tutuşturulmuş bir numarayı, unutulmuş bir ismi çevirir gibi çevirip duruyorsun, hayatını yani Ergin, siluetin silindi-. Yeşillikleri de bir arada yakaladım. Limon, roka, marul ve maydanoza yirmi bir lira verip son olarak balıkçıya yöneldim. Balıkçının etrafında besili iki azman kediden tekir olanı tembellikten gözlerini kırpıştırmaya eriniyor, önüne atılmış balık artıklarına yüz vermiyordu. Balıkçı mavi muşambanın üstüne beyaz bir ışıldak asmış, elindeki maşrapadan serptiği suyla balıklarını ara ara ıslatıp iyice parlatıyordu. Hamsi, istavrit, tekir, yerli palamut, çinakop, mezgit, çipura ve sarıkanatı vardı. Kuyruğundan çengele asılmış dev bir toriğin geniş ağzından damlayan kan bir kovada birikiyordu. Hayvan yakalandığına ve öldüğüne hayret ediyor gibiydi. Balıkçıdan içini temizlettiğim üç orta boy çipura ile alışverişimi tamamlayarak eve yollandım -balığımı, pulumu içi içe iki poşete geçirdiler, mevsim çipura, of hele şimdi fırında derisi paslanınca, tabakta ameliyat ederken o ne buğu, protein ve fosfor, çocuklar seviyor. Arabaya varmak, aslında bir kavun iyi giderdi, taşıması ya, kollarım kopuyor, hey zaman makinesine kim itti beni, gösterge bin dokuz yüz doksan bir, hamsiydi babamın favorisi, istavrit ve palamut portföye dahil, mısır ununda yüzü gözü sararmış kuyruk kuyruğa hamsilerin ve delik para gibi palamut takozlarının yağdaki neşeli hışırdak ayinleri, tava şimdi indi tepeme bildim, dışı kırmızı emaye annemin gözdesi, yer sofrasını kurdurdum bile, kenarı delikli, duvara iple asılabilir, hadi çocuklar, balıklar hazır, kokudan sarhoş üç oğlanın cıvıltısı, insan hayret ediyor beş kafadan bu kadar ışıltı nasıl dökülür tavaya, beyaz sofra bezi kenarı kazlı, ekmek ve salata yardımcı oyuncular, o kadar lezzeti ısırıp ısırıp otuz yıl sonranın geleceğine yollamak, dur için kabardı, savunma mekanizmaların yolda, yitik zamanın izini bırak, sen av köpeği değilsin, -REDDEDİLDİ, pazarda bir başka kadının elini annenin eli sanarak tutmanın yıllarıydı onlar, gerçek annen korkunç bir koşuşturmacanın sonunda ensendeki şaplağa dönüşüyor, pazardan ayakkabı almaktan utanılmazdı, muşambayla topa vurmanın tadını bilmez şimdiki köftehorlar, Rus Pazarı’ndan üçe beşe katlanan fuşya bisikletle Salih’in çetin imtihanı, Tarık’a önlük yakası alınmış, benimkisi asimetrik ve kıskançlık, ısrarla taşımak istediğim karpuz, elimden düştü kaçıyor, babam malını bilen dedektif, peşinde, bak işte yıllar da onların peşlerinden gidiyor-. Bin iki yüz motorlu yaşlıca arabamı, apartmanın önüne park edip poşetleri yüklendiğimde, ‘’Babam da ellerinde poşetlerle eve girerken yüzlerde oluşacağını bildiği ışıltıdan böyle mi keyif alırdı?’’ diye sordum kendime. Zile bastığımda Yasemin’in, ‘’ Babam geldi, babam geldi!’’ diye heyecanla kapıya koşturmasını işitince kendi kendime güldüm. Kapı açıldığında ikisi çocuk, üç kişinin gülümseyen yüzlerinde günün bütün yorgunluğunu hızlıca tükettim. Bir başka gelecekteki zaman makinesinin tarihini bu balıklı pazar gününe ayarlamak niyetiyle içeri daldım.

  • Gördüm Çiçeği ile harekete geçen insan ruhu

    Ünlü oyuncu Başak Daşman’ın ikinci öykü kitabı Gördüm Çiçeği üzerine Peyman Ünalsın Gökhan yazdı: "Öykülerinde sık sık sorular soruyor. Kahramanına doğruyu buldururken okurun dikkatini soruları üzerinden gerçek hayata yöneltiyor." Oyuncu ve yazarın kesişim kümesi Ünlü Amerikalı oyuncu Annette Bening “Oyunculuk ünlü olmakla ilgili değildir, insan ruhunu keşfetmekle ilgilidir,” demiş. İnsan ruhunu keşfetmenin sırrı da güçlü gözlem yeteneğinde ve empatide yatmaz mı? Bir rolün hakkını vererek oynamak için gecesini, gündüzünü maden ocaklarında, evsizlerin yanında, bir sporcuyla diz dize geçiren nice oyuncuyu duymuşuzdur. Karakteri daha iyi görmek, daha derin algılamak, nerede, nasıl bir tepki gösterebileceğini, hangi cümleyi kurabileceğini kestirmek için tüm algıları açarak gözlemlemek, gözlemlemek. Aslında bir noktada yazarla oyuncunun kesişim kümesi tam karşımızda durur. Biri yazarken gözlemlerinden faydalanır, diğeri oynarken. Sinema, tiyatro ve TV’den tanıdığımız ünlü oyuncu Başak Daşman, 2017’de yayımlanan ilk öykü kitabı Kırk Evin Delisi ile hem oyuncu hem de yazar olarak gözlemlerinin meyveleriyle kesişim kümesini bir tam kümeye dönüştürmeyi başardı. Mart ayında yayımlanan ikinci öykü kitabı Gördüm Çiçeği ile de okurlara bu kuvvetli sentezden doğan on güçlü hikâyeyi sunuyor. Sorulardan, sorgulamalardan doğan öyküler Başak Daşman Gördüm Çiçeği öykü kitabının girişinde, çok genç yaşında intihar eden şair Onursal Yakupoğlu’ndan bir alıntıya yer veriyor. “Büyük taklit yönteminin eseri olan beynim İlk öğrendiği anlamlı sesi unuttuğunda Huzur içinde, Çığlık atabilirim.” Belki de Daşman, Mimar Sinan Üniversitesi Sanat Tarihi koridorlarında, Yakupoğlu’nun kendi şiirleri ile Nilgün Marmara, Ece Ayhan gibi etkilendiği şairlerin şiirlerini yazdığı ve duvarlara astığı uzun kâğıtlara omuzları değerek yürüdü. Henüz sekiz yaşındayken, bir akşam annesi onu bakkala ekmek almaya gönderdiğinde, çıkmadan az önce son sayfasını bitirdiği Spartaküs ve saçlarına değen rüzgârın etkisiyle dünyayı değiştireceğine inanması gibi omuzlarına değen o şiir yazılı kâğıtlarla da bu inanışı perçinlendi. Başak Daşman, Aynur Kulak ile yaptığı söyleşisinde soru sormadan hayatın geçiştirilemeyeceğini söylüyor. Nitekim öykülerinde sık sık sorular soruyor. Kahramanına doğruyu buldururken okurun dikkatini soruları üzerinden gerçek hayata yöneltiyor. “Sen de sor, sor hadi ve dürüstçe karşıla cevapları” der gibi. Modern ve bilinçli insanın dikkatini çeken, bireyin zihnini meşgul eden toplumsal sorunlara odaklanıyor. Günden güne hacmen genişleyen sorunlar, doğal olarak insan psikolojisini de yakından ilgilendiriyor. Bireyin iç dünyasına dokunan, sorunları ironik bir dille ele alan, rüyaları kurguya yediren akıcı diliyle öykülerini postmodern olarak nitelendirebiliriz. Biri hariç, ben anlatıcıdan dinlediğimiz öykülerin bazılarında yazarı görüyoruz. Adeta okurla konuşurcasına dizdiği sözler, meselesi insanlık halleri olan öykülere dönüşüyor. Göster çöpünü, söyleyeyim kim olduğunu İnsanın olduğu yerde çöpün olmaması mümkün mü? Sabahın ilk ışıklarıyla uyandığımız andan, gece karanlığında yatağımızın rahat kollarına kendimizi terk edinceye kadar tüketiyoruz. Önce zamanı, sonra yiyecekleri, kutu kutu içecekleri, yazıyoruz, olmuyor, yırtıyoruz, doküman kopyası alıyoruz, yok yanlış basılmış, yırtıyoruz, dolapları karıştırıyoruz, bir sürü broşür, gidilen ülkelerin haritaları, kullanılmış metro biletleri, müze biletleri, atıyoruz, klipsi bozulmuş babaanneden kalan çanta, bozuk, atıyoruz, eski sevgilinin hediyesi sedef kakmalı ayna, sedefleri yer yer dökülmüş, üstelik sevgili eskide kalmış, atıyoruz. Çöp, hepsi çöp. Kiminin varlığı enerjimizi aşağı çekiyor, kimi çöp gibi duruyor ama onlara baktığımızda gülümsüyoruz, yüreğimiz aşkla çarpıyor. Bir anlamda belleğimizi ateşliyor. Unutmamızı isteyen var mı? İnsan belleğini zayıflatıp bundan bir çıkar elde etme peşine düşen yönetimler olabilir. "Anı Yasası" isimli öykünün izleğinde anıların devlet tarafından yok edilmesini ironik bir dille okuyoruz. “Vatandaşlarının huzur ve mutluluğunu başat görevi sayan devlet, rekor hız ve sayıda kabul edilen yeni yasayı, Anı Yasası adıyla, vakit kaybetmeden yürürlüğe sokmuştu. Yasanın üst sıralarında yer alan maddelerden biriyse, insanlara hüzünlerini, travmalarını hatırlatan, onları melankoliye davet edebilecek tüm objelerden –anı eşyalarından– kurtulmaları gerekliliğiydi.” Syf.12 Kitabın, yetkili yazar anlatıcısı olan tek öyküsü "Anı Yasası". Öykünün karakterlerinden Dima’nın zihninden anlatıyor. Dima ve arkadaşı gönüllü kaçak çöpçülük yapıyor. Her ne kadar yaptıkları işin amacı anılarından sıyrılıp yas sürecini atlatamayan ve sistemden dışlanan insanlara yardım etmek olsa da özellikle Dima anılar olmadan insanların hiçleşeceğine inanıyor. Bizi biz yapan anılarımız değil mi? Kendimizden başka kimseye zararı dokunmayacağına inandığımız anılarımız varsın dolabın en diplerinden bizi izlesin, çekmecenin gözünde öylece yatsın. Hatta gördükçe, o anıların sarhoşluğuyla yitirdiklerimizin kıymetini bilelim, hatalarımızı hatırlayalım. "Hegel’in Parkı" ben anlatıcısı, sokaktaki çöp bidonlarından içecek kutularını toplayarak, açık bir şekilde çanta gibi koluna astığı şemsiyesine dolduran bir çöp toplayıcısı üzerinden Hegel’in varlık felsefesine gönderme yapıyor. Çöp toplayanlar, diğer insanlar tarafından görülüp de görmezden gelinen varlıklar. Onları görmezden gelerek nesnelliklerini yok sayıyoruz ama onlar da topladıkları çöpleri satarak yaşamda varlıklarını sürdürme çabasındalar. İncecik işlenmiş bir oya insan ruhu Toplum içinde görmezden gelinenler sadece kokularıyla, dış görünüşleriyle dışlananlar değil. Günümüzde dinlenmeyen, yok sayılan, karşı tarafın bencilliklerine yenik düşen, dikkate alınmayan o kadar çok birey var ki! Birey olmasına izin verilmeyen bireyler dersek yanlış söylemiş olmayız. Tıpkı, "Rebecca" öyküsündeki, fiziksel olarak şahane diye nitelendirebileceğimiz ben anlatıcı karakterinin birey oluşunu, sesini duyurabilmeyi çevresinden kaçarak gittiği Utrech’te başarması gibi. “Hiçbir şey beni tatmin etmiyor. Gerçekten bir şey yapmak istemiyorum aslında. Evden çıkmadan günler geçirebilirim. Ne hayal ettiğimi, ne istediğimi bilmiyorum sanki.” Syf. 38 Bu satırları okuyunca pek çoğunuz kendisiyle özdeşleştirecektir kanısındayım. Öykülerin tamamı olmasa da bir kısmının pandemi sürecinde yazıldığını düşünüyorum. "Yaz Bunları" öyküsünün bunlardan biri olma ihtimali yüksek sanki. Kişisel pandemi güncemi yokladığımda bu cümle takımı kulağıma oldukça aşina geliyor. Yaşadıklarımız hiç kolay değildi. Bitmiş de sayılmaz. Bu süreç çoğumuzu dönüştürdü. Hayata, önceliklerimize, sahip olduklarımıza eleştirel ve daha derin baktık. Dostlukların değerini daha iyi anladık, dostlarımızı özledik. Onlarla dertleşmeyi. Dertleşirken dallanıp budaklanan konular, insanlık halleri. Marx’ın “İnsanın Özü” yasasına göre yeryüzünde sadece insan birden fazla şey üretmekle mükellef. Ne var ki yenidünya düzeninde şeffaf bir küre gibi insanlığı kuşatan kapitalizm, yalnızca bir konuda uzman olunmasını dikte eder. Olamayan eksilir, sistemden çıkarılır. Yabancısı olduğu topraklarda savaşmaya giden çocuklarımıza ve ülkesindeki savaşlardan kaçıp yabancısı olduğu topraklarda dışlanan insanlara da dokunuyor bu öyküsünde Daşman. Tamamen yazarın zihnine sızdığımız bir öykü bu. Hayat denilen senaryodaki en meşakkatli roller anne ve baba karakterlerine düşer. Tasası fazla, endişesi yüksektir bu karakterlerin. Biri iyi, diğeri hep kötü polis olarak hatırlanır. Ailede sürdürülebilirliği sağlar anne baba. Çünkü bizi biz yapan erdemlerimiz, karakteristik ya da fiziksel özelliklerimiz bize onlardan, onlara da onların anne ve babasından mirastır. Anne hep kötü polistir ama dokuz ay taşıdığı yavrusunun üzerinde en çok onun hakkı vardır. "Bant Bükülür"’de on altı yaşındaki kızı ve kocası ile çatışması üzerinden kendi on beş yaşına dönen bir anneye kulak veriyoruz. Her konuda bilgiçlik taslayan insan gruplarına da ironik bir dille "Kıymet" öyküsünde yer vermiş yazar. Hani senin hiçbir şeyi yaşayarak öğrenmene müsaade etmeyenler grubu var ya, onlar. Hayatın anlamını yazanlar! Sürekli seni yönlendirmeye çalışanlar. Onlar olmasaydı ne yapardık? Ve tabii bir de kadınlar var. Toprağa sarılmış asırlık ağaçların kökleri gibi kadınlar. Topraktan aldığı suyu dallarına, yapraklarına kadar ulaştıran kadınlar. Erkeklerin kendilerinden koruyamadığı kadınlar güçlü, dirayetlidir. Mutlaka onlar kendilerini korumak için bir yol bulacaktır. Başak Daşman’ın öykülerinden aklınızda kalan şey mekânlar değil. Zaten bence yazarın arzusu da tam bu. Çünkü okurun dikkatini insan ruhuna çekmek istiyor. İnsana dair mutluluk, hüzün, sıkıntı, korku, endişe, yalnızlık duygusu zihnimizde yer buluyor. Ve kokular. Anılarımızın kokusu, arkamızda bıraktığımız çöplerin kokusu ve en önemlisi, başımızı döndüren ve fakat ne olduğunu tam olarak algılayamadığımız "Gördüm Çiçeği"’nin kokusu. Kırk ton çiçekle ancak bir ton elde edilen o kıymetli koku. Kimimizi mutlu ederken kimimizi korkutan ya da ruhumuzu kilit altına alan kokular. Siyah ya da beyaz insanları anlamak kolaydır. Önemli olan grileri de çözebilmek. Mamafih şehirlerin grisini aklımıza getiren, o minicik şişedeki çok değerli özüt. Tonlarca sıkılarak elde edilen, insanı yaşadığı gri şehrin dışına çıkarıp yeşille, maviyle buluşturan. Ve bazen yitirdiklerimizi hatırlatarak bizi kederlere gark ettiren de yine o kokulardır. Başak Daşman’ın oyuncu-yazar kesişim kümesinden kurguladığı insana dair öyküleri su gibi okunuyor. GÖRDÜM ÇİÇEĞİ Başak Daşman İthaki Yayınları, 2022 93 s.

  • Buda Çıkmaza Girerse ne demek?

    Charlotte Kasl, Buda Çıkmaza Girerse adlı kitabında, sen çıkmaza girseydin ve kurtulmak için Buda’nın öğretilerine baksaydın ne olurdu diye soruyor. Öncesinde Siddharta Gautama olarak tanınan Buda, acının sebebini aradığı pek çok yılın ardından aydınlanan bir adamdı. Yani, Varlığın Birliği enerjisiyle yaşamak için kendi kimliğinden sıyrıldı. Uyanık ve kendiyle barışık olduğu aşikâr bir öğretmen haline geldiğinde insanlar ona Buda diye hitap etmeye başladı. Elbette Buda çıkmaza girmedi. Buda esasen uyanık ve bilinçli olma anlamına gelir. İnsan aynı anda hem uyanık hem de uyku halinde olamaz. Kitap, sen çıkmaza girseydin ve kurtulmak için Buda’nın öğretilerine baksaydın ne olurdu diye soruyor. Korkularını yenmenin, cesur olmanın, hayatına huzur ve mutluluk getirmenin yolları olduğuna inansaydın ne olurdu? Bu mümkün. Buda bunun yolunu buldu. Onun öğretileri, geçmişin, dinin ya da inancın ne olursa olsun sana yardım edebilir. Yolculuğa hoş geldin. Charlotte Davis, 19 Ağustos 1938'de Montana, Missoula'da doğdu, ailesi Mary Shope ve Kenneth Pickett Davis'ti. Küçük yaşlardan itibaren piyano için bir yetenek gösterdi ve 17 yaşında kendi öğrencilerinden dördüne ders vermeye başladı. Michigan Üniversitesi'nde Müzik alanında lisans ve piyano alanında yüksek lisans yaptı. "Ataerkilliğe batmış bir bölümde müzik kariyeri umutları" karşısında hayal kırıklığına uğramadan önce uzun yıllar piyano eğitimi aldı. Evli adını Charlotte Kasl kullanarak psikoloji okumaya başladı ve 1982'de Ohio Üniversitesi'nde Danışmanlık alanında doktorasını aldı ve bu da ona "karmaşık aile dinamikleri ve feminizm ve cinselliğin kültürel bağlamı ile ilişkiler konusundaki derin ve derin ilgilerini birleştirmesine" olanak sağladı." Bağımlılık, zorlama veya diğer davranış sorunlarından kurtulmaya yönelik On İki Adımlı programa alternatif olarak Keşif ve Güçlendirme için 16 Adımın öncülüğünü yaptı. Tasavvuf, Quaker ve Budist manevi inanç ve geleneklerinin bazı yönlerine dayanan birkaç kitap yazdı. Yazara 1997 yılında Ulusal Cinsel Bağımlılık ve Zorunluluk Konseyi, Yaşam Boyu Başarı Ödülü verdi. BUDA ÇIKMAZA GİRERSE Charlotte Kasl Maya Kitap, 2022 Çeviri: Başak Çatıkkaş 272 s.

bottom of page