Search Results
Bu sitede ara
Boş arama ile 5406 sonuç bulundu
- “Dünyanın tüm üniformalıları, soyunun!”
Yazar ve şair Ahmet Güneş’in ilk romanı ViskiRing adıyla Holden Kitap tarafından yayımlandı. Yeni Yaşam gazetesinde de köşe yazıları yazan Güneş, bu ilk romanında bürokrasiyi ve adaleti trajikomik yalanlarıyla ele alıyor. ViskiRing’in tanıtım metninde ise şu ifadeler yer alıyor: “ViskiRing, daha çok şiirleri ve araştırma yazılarıyla tanıdığımız Ahmet Güneş’in yedinci kitabı, ilk romanı. Politik mülteci olarak Erbil’de yaşayan Zekai Ahmet Güngör, hakkındaki suçlamaların düştüğünü haber aldıktan sonra ülkesine dönmeye karar verir. Özgür bir hayat düşlemektedir. Birkaç eşya ve iki şişe viski ile yola çıkar ancak sınırda hakkında yakalama kararı olduğunu öğrenir. Tutuklanır. Kendisine uygun bir cezaevi bulunana kadar çeşitli cezaevlerini ring araçlarıyla gezmeye başlar. Viski şişesini de gittiği her yere götürür. ViskiRing, bürokrasiyi ve adaleti trajikomik yanlarıyla ele alan bir hiciv roman. “Dünyanın tüm üniformalıları, soyunun!” Ahmet Güneş, 1988’de Mardin, Derik’te doğdu. Bir dönem muhabirlik yaptı. Şiirleri Varlık, Bireylikler, Hayal dergilerinde ve fanzinlerde yayımlandı. Yazarın Göğe Kuşak Lazım, Devrimci Selam ve Saygılarımla, Cinnetzede, Panik Seyir, Her Hayat ve Kendime Bir Yer isimli kitapları yayımlandı. ViskiRing yazarın ilk romanıdır. VİSKİRİNG Ahmet Güneş Holden Kitap, 2022 Editör: Okan Çil 144 s.
- Hoplayıp Zıplamaya Övgü
Evrim Sayın, Jeanne Willis'in kaleme aldığı, Chantelle & Burgen Thorne'un çizimlerini taşıyan Kıpır Kıpır Kıpırdak üzerine yazdı: "Bazı çocuklar, Kıpırdak'ı okurken kendilerini Kıpırdak'ın yerine rahatça koyabilir. Hoplayıp zıplamak, hiç durmadan koşturmak, asla yorulmadan konuşmak..." Evrim Sayın "Dünya üzerindeki bütün mükemmel hayvanlara" notunu kitabın en başına iliştirmiş resimleyen Chantelle ve Burgen Thorne. Eğlenceli çizimleriyle hayat bulan birçok hayvan var kitapta: tembel hayvan, jaguar, bukalemun, tukan, kamplumbağa... Yaşayan renklerle betimledikleri orman, yetişkin dünyasında merak uyandırdıysa, çocukları bu kitapla buluştukları anın içinde gözlemlemek isterdim doğrusu. Kıpır Kıpır Kıpırdak geçtiğimiz aylarda Ketebe Yayınları tarafından minik okurlarla buluştu. "Çocuk kitaplarının yaşı yoktur." kabulüyle önce minik okurlarla sonra da yetişkinlerle diye eklemeden geçmek istemiyorum. Çizerlerin mükemmel hayvanları, yazar Jeanne Willis'in kalemiyle dile geliyor. Öykü sadece Kıpırdak Maymun'un öyküsüymüş gibi görünse de onunla yaşayan diğer hayvanlar anlatılmak istenenin tam merkezinde yer alıyor. Kıpırdak Maymun, bir an olsun yerinde duramayıp hoplayıp zıplayarak günlerini geçirir. Hem yerinde durmaz hem de asla susmaz. Çok meraklıdır ve her şeye dair bir sorusu vardır. Etrafında kimseyi bulamazsa kendiyle konuşup durur. Onun için ormanda her gün öğrenilecek yeni bir şey vardır. Ağaç dalları arasında oradan oraya sallanırken hissedebildiği kadar neşeli hisseder. Susmaya, durmaya ne gerek vardır? Bazı çocuklar, Kıpırdak'ı okurken kendilerini Kıpırdak'ın yerine rahatça koyabilir. Hoplayıp zıplamak, hiç durmadan koşturmak, asla yorulmadan konuşmak... Sorular sormak, dünyadaki bilinmezlikleri keşfetmek eğlencelidir. Bu çocuklar da susmanın, bir durup soluklanmanın gereksizliği üzerine saatlerce konuşabilir. Ancak bir gün bir yetişkin gelir ve "Of! Yeter artık!" diye bağırır. Çocuk, nerede yanlış yaptığını düşünürken; neden durması gerektiğini anlamlandıramazken aslında çoktan durmuş olur gerçek hayatta. Kıpırdak Maymun, okuyacağınız eserde bu çocukların sesi. Hareketli çocuklar, yetişkinler ya da arkadaşları tarafından yargılanırken Kıpırdak Maymun da orman sakinleri tarafından yalnız bırakılır. Sadece etrafa neşe saçtığı, yaşamaktan böyle keyif aldığı, hareket ettikçe yaşadığını hissettiği için. Her sorusunun yanıtı vardır belki ama tek bir soru aklında dönüp durur: "Aslında niyeti her şeye karışmak ya da gürültü yapmak değildi ama böyle olmasının ne zararı vardı ki? Etrafta heyecan verici birçok şey vardı. Üstelik hayatı keşfetmek istemesi ve eğlenmeyi sevmesi kadar doğal ne olabilirdi?" Çocukluğumda ya da gözlemlediğim çocukluklarda "uslu olmanın yolunun sakin durmaktan" geçtiğini gördüm hep. Sakince bir köşede öylece durmak... Buna nasıl kocaman kocaman anlamlar yüklendiğini şimdilerde kavrıyorum. Çocuk sınıftayken sussun, evdeyken sussun, yoldayken sussun, marketteyken sussun, sokaktayken sussun, misafirlikteyken sussun istiyoruz. Bazen kendi başımızı dinlemek için, bazen başkası rahatsız olmasın diye, bazen sadece öyle gerektiği için, bazen bir sebep bile koymadan ortaya... Yani tamamen yetişkin kaygılarıyla. Hatta yetişkinlerin dünyasındaki hareketlilik de garip karşılanır çoğu zaman. Topluma yerleşmiş hakim kanı, uslu ve düzgün olmanın koşulunun durmak olduğudur. Çocuğa da yetişkine de "Peki gerçekten durmak istiyor musun, durabiliyor musun?" diye sorulduğunu düşünmüyorum. Hayatı, Kıpırdak Maymun gibi yaşayanlarımız ve bunun gerçekten doğal olduğunu düşünenlerimiz var; çocukken de yetişkinlikte de bu anlamlandırma biçimiyle karşılaşabiliriz. Hayatı böyle yaşamak isteyen çocuklarla ya da yetişkinlerle karşılaştığımızda nasıl tepkiler veriyoruz, iç sesimiz neler diyor, mimiklerimiz onlara neler söylüyor? Bu soruların yanıtları bu konunun üzerine düşünmeye değer. Kıpırdak'ın macerasında "gürültü" kavramı da çocuklarla üzerine konuşulabilecek başka bir ayrıntı. Kıpırdak'ın sürekli hoplayıp zıplamasından ve susmamasından yakınan hayvan arkadaşları, başka bir iletişim şeklinin mümkün olup olmadığı tartışması için zemin hazırlayabilir. "Başkasını hangi durumlarda rahatsız ederiz, rahatsız ettiysek bunu nasıl telafi edebiliriz, gürültü yapmak ne demek, kendin olmak istemek gürültü yapmak demek midir, kendin olmaya devam ederek başka insanlarla iyi ilişkiler kurmak mümkün mü?" gibi sorularla çocukların, farklılıklar üzerine düşünmeleri için onlara alan açılabilir. Olduğu haliyle kabul görmeyen Kıpırdak Maymun'un yalnız kalması çok olası, diye düşündüm bir yetişkin olarak. Sayfalar ilerledikçe kalbim kırıldı, durgunlaştım, düşüncelere daldım. Sonra bu eseri okuyan çocukların, Kıpırdak Maymun'a benzeyenlere de hayatı sakince bir köşeden izleyerek keşfedenlere de sarılacağına inandım. Çünkü öyle olur! Bir çocuk, herkesi olduğu gibi kabul etmeyi bir kitapla içselleştirdiğinde dünyalar herkesin oluverir; dünya, herkes için daha güzel bir yer oluverir. KIPIR KIPIR KIPIRDAK Jeanne Willis Ketebe Çocuk, 2022 Çizer: Chantelle & Burgen Thorne Çeviri: Hazan Özgül 7+
- İthaki Yayınları Mart kitapları
Mart ayında Grady Hendrix, Dimitri Verhulst, John McManus, Emek Bayrak'ın yeni kitapları ve Sabahattin Ali'nin yeni baskısı okurlarıyla buluşuyor. Güney Kitap Kulübü’nün Vampir Avlama Rehberi LOCUS EN İYİ KORKU ROMANI ADAYI Patricia Campbell, eşi ve iki çocuğuyla Charleston’da sakin ve tekdüze bir hayat sürüyordu. Ev işleriyle ve çocuklarla ilgilenmek dışında tek uğraşı, Charleston’lı bir grup kadınla kurdukları ve gerçek suç romanları okudukları kitap kulübüydü. Patricia’nın sıkıcı hayatı, küçük ve güvenli kasabasında yaşanan birtakım gizemli olaylarla birlikte değişecekti. İhtiyar bir komşusu kanlı ağzıyla bahçelerinde onu “yemeye” çalışmıştı, tavandan ayak sesleri geliyordu, fareler evlere girip insanlara saldırıyordu ve çocuklar ortadan kayboluyordu. Bunların hepsi, kasabaya taşınan genç ve yakışıklı James Harris’ten sonra başlamıştı. Eşleri onların şüphelerini görmezden gelince bu olayları çözmek kitap kulübündeki kadınlara kalacaktı. Korkuyorlardı çünkü karşılarında bir Jeffrey Dahmer, bir Charles Manson ya da bir Ted Bundy olabilirdi. Ama James Harris bunlardan biri değildi ve hepsinden daha kötücüldü. Ve onu evlerine “davet ettikleri” için çok pişman olacaklardı. Çeviri: Elif Dinçer Geç Kalan Dimitri Verhulst zifiri karanlık dünya görüşü, trajik komedileri, akıcı dili ve samimi portreleriyle bilinen bir yazar. Modern Belçika edebiyatının bu aykırı yazarını tanımlamak için de yalnızca “Verhulst-vari” denebilir: Ham, arkaik ve grotesk bir göz. Kelime oyunlarıyla dolu kitaplarında karakterlerinin çoğu toplumun sınırlarında yaşar ve yazarın sesini duyurmak istediği de, işte tam bu insanlar. Başarısız hayatının sonbaharındaki emekli bir kütüphaneci, patronluk taslayan karısının dayattığı kasvetli monotonluktan kaçmak ister. Evliliğinin çökerttiği özgüveni yeniden kazanmasının da tek ve olağanüstü bir yolu vardır: Tüm toplumsal ve ailevi baskılardan kurtulup da kapağı bir huzurevine atana kadar bunamış numarası yapmak. Hayata kestiği bu son rol, huzurevine çocukluk aşkının ve eski bir Nazi subayının da gelmesiyle daha bir şenlenecektir. Geç Kalan, bir yandan hayatla hesaplaşmanın eğlenceli tarafını gösterirken diğer yandan hafıza kavramı üzerine düşündüren dokunaklı bir eser. Çeviri: Erhan Gürer Cehennemden Öte: Türkiye Futbolunun Ruhunu Arayış “Futbol sahiden ‘beynelmilel bir şey’dir... McManus da o şeyin bir elçisi!” – Tanıl Bora Türkiye’de sokak aralarında, okul bahçelerinde çocukların yuvarlayabileceği her türlü nesneyle başlayan ve tribünlere, işyerlerine, edebiyata ve siyasete ulaşan bir tutku: Futbol. Peki ya bu sevdiğimiz ve romantize ettiğimiz “Türk futbol kültürü” dışarıdan nasıl görünüyor; Cehennem gibi mi? Uzun yıllar Türkiye’de yaşayan John McManus Cehennemden Öte’de Türkiye’nin futbolla imtihanını ülkedeki dikkat çeken futbol olayları ve futbol figürleri ekseninde masaya yatırıyor. Tribündeki taraftarlardan dinlediklerini, sokakta gördüklerini, İngiltere’de Türk futboluyla ilgili duyduklarını, futbolcularla konuşmalarını ve gazetecilerle röportajlarını ülkenin siyasi ve sosyal olarak 21. yüzyıldaki en çalkantılı dönemi olan 2015-2017 yılları arasındaki kendi deneyimleriyle harmanlayarak “dışarıdan bir gözün” ülke futboluna baktığında ne gördüğünü bize aksediyor. Çeviri: Emir Güney Yalnızlık Alfabesi Yalnızlık, bizi ite kaka kovuyor olmak istediklerimizin yanından. Hayat onu en büyük kozu sayıp sürüyor masaya, çaresiz kalıyoruz. Bile isteye değil mecburen öğreniyoruz onun dilinden konuşmayı. Önünde sonunda cebimizde yalnızlık alfabesiyle geziyoruz hepimiz. Emek Bayrak, ilk kitabı Yalnızlık Alfabesi ile insan yaşamının kırılma noktalarını, çıkmaz yollarını ve arayış hevesini işaret eden öyküler sunuyor okura. Yalın, şaşırtıcı ve içimizden öyküleriyle Yalnızlık Alfabesi farklı bir okuma tecrübesi vadediyor okura. “O şenlikli balkon günlerinden geriye ne kaldı, dedi Nebahat Hanım içinden. Uzun uzun baktı, sanki orada dikilse o günlere tekrar dönecekmiş gibi... Dönüp de o çayları yudumlayacak, o neşeyi yeniden yaşayacakmış gibi… Sonra toparlandı, apartmanın önünden geçti ve bahçe yoluna girdi. Ama bütün hevesi kaçmıştı. Eve dönmek istedi, içindeki sızı baharın güzelliğine galebe çaldı. Daha önce de çok kez böyle olmuştu. Hevesle yapmaya başladığı her şeye, hatıraların gölgesi düşüyordu. Şimdiyi solduran bir gölgeydi bu. Bazen bu şehirden, evden ve bu sokaktan gitmek istiyordu. Gölgenin erişemeyeceği bir şehir, bir sokak var mıydı?” Sırça Köşk “İlmin sırrına eremediği en son keşif hokkabazlıklar... Eşine rastlanmayan Şark oyunları... Türk sazının bayıltıcı nağmeleriyle süslenen, ses kraliçelerinin okuduğu şarkılarla bezenen, firavunlar diyarı, ehramlar ülkesi, harikalar dünyasından Şark’a koşan sonsuz aşkların yakıcı güneşinin cehenneme çevirdiği, heyecandan azamet, sevgiden ızdırap, inkisardan azap toplayan büyük memleket dram komedisi...” Sabahattin Ali’nin 1944 ile 1947 yılları arasında dergilerde çıkan öykülerinin toplandığı ve yazarın öldürülmeden önce yayımlanan son kitabı Sırça Köşk dönemin yönetimine dair eleştirel öğeler içermesi neden gösterilerek yasaklanıp toplatılmıştı. Görevini kötüye kullanan bir kaptan ve tayfasının dalavereler çevirdiği “Portakal”, suçunu dindarlığının altına gizleyen bir başhekimle tanışacağınız “Hakkımızı Yedirmeyiz!” ve bir panayırdaki çığırtkanı dinleyeceğiniz “Millet Yutmuyor” gibi on dört öykünün yanında kitaba adını veren de dahil dört masalın derlendiği Sırça Köşk kırsaldan ziyade kente yönelmesi ve siyasi eleştirilerinin sertliğinin artmasıyla, eğer hayatta kalsaydı Sabahattin Ali’nin yazarlığının nasıl bir noktaya evrilebileceğinin de emarelerini taşıyor. Sabahattin Ali’nin Sırça Köşk’ü, toplumumuzun fay hatlarında gezinmekten asla geri adım atmayan büyük yazarın son kitabı.
- Sapiens: Grafik Tarih 2 - Uygarlığın Sütunları 5 Nisan’da çıkıyor
Serinin ilk cildi bizi 70 bin yıl öncesine götürüp insanların nasıl güç kazandığını ve tüm dünyaya yayıldığını anlatırken, ikinci cilt 12 bin yıl öncesine giderek yazı, bürokrasi, savaş ve eşitsizlik gibi kavramların uygarlığın sütunlarını nasıl inşa ettiğini anlatıyor. Kitap, kurgusal hikayelerin medeniyeti kuruşumuz ve sürüdürüşümüzde oynadığı rollerle beraber tarihi şekillendirişimizi espirili ve eğlenceli bir anlatımla okuyucuya sunuyor. Dünyaca ünlü İsrailli tarih profesörü olan Yuval Noah Harari 1976 yılında dünyaya geldi. Seküler Doğu Avrupa kökenli bir Yahudi ailenin çocuğu olan Harari Haifa’da büyüdü. Kudüs İbrani Üniversitesi’nde lisans ve yüksek lisans eğitimi alan yazar, 2002 yılında da Oxford’da doktorasını yaptı. Yazar, İsrail’de yasal olmaması nedeniyle kocası Itzik Yahav ile Kanada’da evlendi. Lisans ve yüksek lisansını yaptığı Kudüs İbrani Üniversitesi’nin Tarih Bölümünde öğretim görevlisi olarak ders veren yazar, küçüklüğünden beri gerçekte neler olup bittiğini anlamaya çalışıyordu. Kim olduğumuz, bu dünyada ne yaptığımız, yaşamın ne demek olduğu gibi insanoğlunun en temel sorularını sorgulayarak gerçeğe ulaşmak için çaba sarf eden yazar, toplumun genel olarak kabul ettiği hiçbir şeye inanmak zorunda olmadığını belirtiyor. Dünya Tarihi, Ortaçağ Tarihi ve Askeri Tarih konularında uzmanlaşan yazarın, bu konular hakkında yaptığı çalışmaları kitap olarak yayımlandı. Ayrıca, makro-tarihsel sorular üzerinde yoğunlaşan Yuval Noah Harari Türkiye’de “Hayvanlardan Tanrılara: Sapiens” adlı kitabıyla çok satanlar arasına girerek adından söz ettirdi. 20 farklı dile çevrilen eser sadece Türkiye’de değil dünyada da en çok satanlar arasında yer aldı. Harari “Hayvanlardan Tanrılara: Sapiens”te, insanoğlunun tarihi gelişimini bedensel evrimlerden ziyade daha çok insanlığın zihinsel evrimleri üzerinde durarak anlatıyor. Yazar, Türkçe’ye çevrilen bir diğer eseri ise “Homo Deus: Yarının Kısa Bir Tarihi” kitabında ise kehanetlerden çıkarımlar yaparak insanlığı gelecekte nelerin beklediğini anlatmaya çalışıyor. SAPİENS GRAFİK TARİHİ 2 Yuval Noah Harari Kolektif Kitap, 2022 Çeviri: Deniz Ekin 256 s.
- ‘Savaş tarihinin’ yazmadığı kadınlar
Burak Soyer, Etiyopyalı yazar Maaza Mengiste’nin kendi duyduğu hikayelerden yola çıkarak yazdığı romanı Gölge Kral üzerine yazdı: “Mengiste, söylediklerinde sonuna kadar haklı: Savaş ‘erkek işi’ olarak destanlaştırılmıştır ancak öyle bir yerde bile kadının adı yoktur!” Etiyopyalı yazar Maaza Mengiste’nin kendi duyduğu hikayelerden yola çıkarak yazdığı Gölge Kral, tarihin ‘savaş satırları’nda yer almayan kadınların bireyselden kolektife evrilen gücünü, faşist Mussolini İtalya’sının 1935’te Etiyopya’ya açtığı savaşın içinden anlatıyor. “Faşist İtalya ile Etiyopya arasındaki savaşla ilgili ilk hikayeleri büyükbabamdan duymuştum. Anlattıkları, yeterli silahı olmayan savaşçıların modern Avrupa ordusuna karşı mücadele ettiği kahramanlık hikayeleriydi. Büyükbabam gibi asil ve acıya dayanıklı adamların, zafer kazandığını hayal ederek büyüdüm. Büyük babaannem Getey’in hikayesini ise çok sonradan öğrendim. O zamanlar evli olduğu halde yetişkin bir eşle yaşayamayacak kadar küçük bir kızmış sadece. İmparator Haile Selassie ailedeki en büyük erkek çocuğun orduya katılması emrini verdiğinde evin en büyük çocuğu olarak orduya katılmayı gönüllü olarak kabul etmiş çünkü erkek kardeşlerinin yaşı yeteri kadar büyük değilmiş. Babası bu kararını kabul etmeyip silahını aileyi temsil etmesi için kocasına verdiğinde silahı almak için dava açmış. Davayı kazanmış, hakimlerin huzurunda babasının tüfeğini teslim almış ve Etiyopyalı askerlerin güçlerini, cesaretlerini öven şarkıları söylemeye başlamış. Orduya kabul edilmiş ve savaşa katılmış. Büyük büyükannem, Avrupa ve Afrika tarihinde çok sayıdaki eksik bilgiden birini temsil ediyor. Gölge Kral erkeklerin yanında savaşan ve bugün bile soluk belgelerdeki satırlarda öylece duran Etiyopyalı kadınların hikayesini anlatıyor. Bütün bunlardan anladığım şudur: Savaş hikayeleri her zaman erkeğe özgü bir dille anlatılan hikayeler olagelmiştir. Fakat Etiyopya için bu geçerli değil. Etiyopya’nın savaşı asla böyle bir mücadele değildi. Kadınlar da oradaydı ve bugün biz buradayız.” Bu uzun alıntı Etiyopyalı yazar Maaza Mengiste’nin Timaş Yayınları’ndan çıkan Gölge Kral kitabındaki ‘Yazarın Notu’ bölümünden. Ve Mengiste, söylediklerinde sonuna kadar haklı: Savaş ‘erkek işi’ olarak destanlaştırılmıştır ancak öyle bir yerde bile kadının adı yoktur! Mussolini İtalya’sı, Etiyopya ile Somali arasındaki bir sınır çatışmasını bahane ederek 1935 yılında Etiyopya’ya saldırdı. Ancak tarihte II. İtalya-Habeşistan Savaşı olarak anılan bu saldırının asıl amacı, faşist Mussolini’nin 1890’larda Etiyopya’da yenilen atalarının intikamını almaktı. Ama Etiyopya halkı tüm o yoksulluğuna rağmen bu ölüm makinelerini yine geri püskürttü. İşte Maaza Mengiste Gölge Kral’da, İkinci Dünya Savaşı’nın da sebepleri arasındaki bu savaşı cephenin görünmez kahramanları kadınlar tarafından ele alıyor. İtalya’nın Etiyopya’ya saldıracağı haberleri ayyuka çıkmaya başladığında, genç bir kız olan Hirut yetim kalır ve İmparator Haile Selassie’nin en yakın komutanı Kidane ve karısı Aster’in evinde hizmetçi olarak yeni hayatına başlar. Aster’in hakaretleri ve baskısı altında hayatını sürdürmeye çalışırken savaş patlak verir. Zaten hali hazırda sarayında rahatında milim oynama yapmadan oturan İmparator Selassie, İngiltere’ye kaçına Kidane bir adım öne çıkar ve komutayı üstüne alır. Kidane komutası altındaki erkekler göğüs göğse çarpışırken kadınlar da onların arkasından su dökmeyecektir bu savaşta! Onlar da cephede erkeklere yardım edecek, yaralı askerlerin bakımlarını üstlenecek, yemek pişirip geri planda destek sağlayacaktır. Kitabın ana hattını üç aşağı beş yukarı bu paragraf oluşturuyor. Ancak Gölge Kral’ı bana göre bir ‘savaş romanı’ olmaktan çıkaran ve yazarın da kitaptaki asıl derdi olan, kadınların bu savaştaki durumuna göz atmak, Gölge Kral’ı biraz daha anlamaya yardımcı olacaktır. Mengiste özellikle cephede kadınların erkeklere katılımıyla birlikte Kidane’nin Hirut üzerinde kurduğu baskıyı, ona zorla yaptıklarını (tahmin etmek zor değil) anlatırken hiçbir şekilde Hirut’u trajik bir karaktere sokmuyor. Hirut’un genç bir kızdan, ruhsuz, içsiz, bomboş birine dönüştüğünü tüm soğukkanlılığıyla anlatıyor. Bunun yanında Aster’in Kidane’ye evlendiği gece yaşadıklarını adeta Aster’in zihninden okura aktaran yazar kitabın bu iki ana karakterini nihayetinde buluşturarak ‘eril’liğin kafasındaki tilkilerin zaman, mekan, olay fark etmeksizin aynı yönde turladığını en ufak bir soru işaretine yer bırakmadan gözler önüne seriyor. Savaşın en kritik anında Aster ve Hirut’un aldığı kararlarla, ortaya attığı fikirlerle, “Ben askerim!” diyerek kadınları cephe gerisinden erkeklerle aynı hizaya getirmesiyle de kadının gerçek gücünü ve aynı zamanda rolünü Mengiste’nin girişte alıntıladığım “Kadınlar da oradaydı” sözüyle doğruluyor. Gölge Kral, yer yer Hemingway’i andıran, tarihin yazdığı satırlarda kendilerine yer bulamayan kadınları parantez dahiline alırken, aynı kadınların bireyselden zamanla kolektife evrilen ve savaş cephesinde değil erkek cephesinde verdikleri mücadeleyi de şiirsel, antik çağ savaş romanlarındaki bir dille anlatıyor. Savaştaki Yahudi İtalyan fotoğrafçı Ettore ise yazar Mengiste’nin savaşı çift taraflı ele aldığını ve her iki tarafı da ne yücelttiğini ne de yerdiğini göstermesi açısından kitaptaki en önemli rolü üstlenen karakter olarak karşımıza çıkıyor. GÖLGE KRAL Maaza Mengiste Timaş Yayınları, 2022 Çeviri: Esma Fethiye Güçlü 432 s.
- Öykü: Hayaller Sirki
“Kaybolmasın bacaklarım! Kazım, bacakları al! Unutma bak, getirmezsen seni öldürürüm!” Betül DEVECİ “Bayanlar, baylar! Ve bal yanaklı çocuklar! Hayaller Sirki’ne hepiniz hoş geldiniz!” Müzik! Şak şak şak şak! Gözlerini açmaya çalışıyordu. Göz kapaklarında kum torbaları vardı sanki. Ah bir aralayabilsem! Yapabilirsin annecim hadi oğlum aferin oğluma! Şak şak şak şak… Kirpikleri oynadı önce, sonra kumlar döküldü, torbalar hafifledi. Gözleri aralanınca pencereden sızan güneşe karşı eliyle bir hareket yaptı. Eline şaştı, eli oradaydı. Sol elim, bir sen kalmışsın. Düşerken sağa yatacağını anlayınca saçma bir sevinç kıvılcımı gelip geçmişti içinden. Solak olmak ilk defa işime yarayacak. Kapının gıcırtısıyla olduğu yerde doğrulmak istedi. Boşuna bir çaba. “Merhaba. Bugün nasılsınız?” Bugün? “İyi...yim.” Kıpırdayamayan bir adam kadar iyi. “Güzel. Ağrı kesiciler sizi biraz uyutabilir. Kendinizi zorlamayın. Dinlenin. Hastaneye getirildiğiniz geceye göre şu an gayet iyi durumda sayılırsınız. Elimizden geleni yapacağız. Bir sorun olursa hemşireye seslenirsiniz. Geçmiş olsun.” Oda fena değil, Musa patron paradan kaçmamış. Hayret. Yerdeki tahta bacaklara takıldı gözü. Sirkte anlam yüklüyken, günlük hayatın içinde anlamını yitiren her şey: tek tekerlekli bisikletler, hulahoplar, çemberler, kırbaçlar, denge çubukları, lobutlar, trapezler, ipler, kostümler, ışıklar... Sis makinesi, dev hoparlörler. Ateşli sopalar. Ve ambulansa binerken… “Kaybolmasın bacaklarım! Kazım, bacakları al! Unutma bak, getirmezsen seni öldürürüm!” O gün de en uzun bacakları takmış, gösteriden sonra Tanya’ya açılmaya karar vermişti. Duruyor şimdi yerde, arkadaşını öldürmesi gerekmeyecek. Bir daha onların üstüne çıkabilecek miyim? Yoksa eskisi gibi güdük mü olacağım kalan hayatım boyunca? Peki ya sirk? Sirkte çadırı kim kuracak? Direklere kim geçirecek kumaşı? Çocuklara pamuk şekerlerini kapıda kim uzatacak? Beyaz çiçeğim, Tanya’m! At üstünde sahneyi dolaştığı anlarda pelerininin arkasında kim yürüyecek? Davut?! Alçıların içinde bacaklarım tahta bile değil artık. Hırıltı, burun çekme ve inleme. Uykusunda serçe parmağını oynatırken kanın yüzüne az da olsa yürüdüğü belliydi. Koltuk altından yayılan ter kokusunu duysa belki Davut aşağılardı yine onu: “Leş gibi kokuyorsun! Kardeşiz diye mecbur muyum seni çekmeye? Git, başka odada kal artık!” Babası, onları sirk çadırına ilk soktuğunda, Davut, ateşli sopaları; o, tahta bacakları seçmişti. Zordu. Öğrenmek zaman aldı. Çok çalıştı. Her hatada babası kızıyor, sesi ayakların sesine karışıyordu. Tak! Tak! Gülümse. Yürü ve gülümse. Ağlamayacaksın! Acını göstermeyeceksin! Aşağı bakmayacaksın! Ben o’yum bilette adı yazmayan çağrılmayan uzun adam içimi askıya asarım içimi unuturum kabuğum nasıl kabuğumu seversiniz patlamış mısırları şekerleri çöpler yerde kalır ben o’yum sizi eğlendiren her şeyin çöpü ben. Yüzü yana kaydı. Serçe parmağı kımıldadı, kumlar döküldü, gözünü açtı. Baktı, kimse yok. Bağlı olduğu makineler ona acıdılar. “Dayan İsa!” Baş ağrısı geldi, kafasına oturdu. Aynı yere. O günkü gibi. Al, demişti gösteriden önce. “Bu ağrıyla sahneye çıkamazsın. Şu ilacı iç. ”Davut’un gözlerindeki alevin, oynattığı ateşli sopalardan gelip yerleştiğini sanırdı. Suyu içtikçe sönsün istedi, ilacı yuttu. Giyindi. Yüzünü boyadı. Bacaklarını taktı, dev adam oldu. Kalbini tut kalbini kalbin tutuşacak ışıltılı elbisesinin altında kadının vücut hatları seni senden alıyor oyundasın unutma oyunu bozma dişini sık sık dişini. Alaaddin’in Sihirli Lambası adını vermişlerdi o gösteriye. Ateşli sopaların büyüsüyle başlıyor Davut ve dev bir lambanın etrafında dönerek dans ediyordu. İzlerken gözleri kararmaya başlamıştı. Bekliyordu kenarda. Heyecanı tırmandıran müzikle beraber, Davut, lambayı okşuyor, ardından, lambanın içinden Tanya çıkıyordu. Muhteşem kadın! Lambayı siyah giyen adamlar çekiverince köşeye, atı getiriyorlardı. İsa, kendini tutamayıp: “Cinler çirkin olur, sen çok güzelsin.“ dediğinde, “O zaman sen ol cin!” demişti Davut. Sislerin içinden zorlukla görüyordu. Zaman algısını yitirmişti. Müziğin neresinde gireceğini hatırlamaya çalışırken birden, Davut’un alevli sopayı düşüreceğini sandı. Yanacak benim beyaz kuğum, kül olacak. Yetişmeliyim ona. Derken, sendeledi. TAK! Kapaklandı yere. Yalnız o ses: “Tanyaa!!!” Seni kurtaracaktım. Düş… Söndür Allah’ın belası! Söndür şu ateşi. Yanacak. Off! Pelerininden başlayacak yangın. Iıh! Ben? Ölürsem iyi, yaşarsam fena. Nasıldı düşmek tek ayaklı bir eylemdi oooo tek ayak yeterdi severek gidiyorum açmış kollarını annem iyi ki solakmışım aaaaah o ilacı niye içtim o adama niye kandım az sonra yere yapışırım insanlar heeey çekilin aferin benim oğluma gülüyorlar düşüşüme yooooo sinek gibi şak şak şşak ben çirkinim ha ha ha komik miyim uuuufffff. Tan yaaaaa! Tutup kaldırdılar dev adamı. Patron sahneye fırladı. Musa’nın huyudur, bir bokluk olunca gerili durduğu yaydan fırlar, hop diye konar sahneye. İsa onu metrelerce yukarıda, havada yakalayacağını hâyâl eder bazen. “Bayanlar! Baylar! On dakika mola! Keyfinize bakın, birer içecek alın!” Hastane. Doktor. İğneler. Serumlar. Günler, haftalar. Birkaç kişi geldi ziyaretine. Onu aradı gözleri. Bugün gelmedi, yarın gelecek. Yarın mutlaka gelecek. Taburcu olduğu gün tekerlekli sandalye ile onu almaya gelen oda arkadaşı İspanyol Kazım’la yolda konuşurlarken fark etti, ondan sakladığı bir şey olduğunu. Sordu, söylemedi. Tekrar sordu. Abi, dedi Kazım. “Gitti onlar!“ “Kim gitti oğlum, söylesene!” Aniden durdurdu tekerlekli sandalyeyi, cayırtısı sokakta yankılandı. Kucağından tahta bacakları fırlattı. Tak! Ayağa kalkmak istedi. Yapamadı. “Söyle lan! Kim gitti? “ Abi, Davut abiyle seninki, Tanya, abi. Geçen sabah. Boşaltmışlar Musa’nın çantasını. Kaçmışlar abi!“ Yokuş aşağı birkaç dakika. Kazım, yetişmek istedi. Boşuna bir çaba.
- Cahil bırakılmış, baskılanmış kadınların ilham verici çare arayışları
Kanadalı yazar Miriam Toews’un şoke edici, dokunaklı romanı Konuşan Kadınlar, Bolivya’da dış dünyaya son derece kapalı bir yaşam süren bir kolonide yaşanan dehşet verici gerçek bir olaya dayanıyor. Kolonideki sekiz erkeğin, topluluklarındaki küçük kızları ve kadınları hayvan anestezisi kullanarak bilinçsiz hale getirdikten sonra onlara yıllar boyu tecavüz ettiği olaydan yola çıkan roman, cahil bırakılmış, baskılanmış kadınların ilham verici çare arayışlarının yanı sıra terk edip gitmenin zorluğunu da sayfalarına taşıyor. Güçlü kaleminin ucunda gerçeği kurguyla, acıyı mizahla zarif bir şekilde harmanlayan Miriam Toews’un dünyada da çok ses getiren Konuşan Kadınlar romanı, Türkiye’de Kafka Kitap logosuyla yayımlandı. Kafka Kitap’ın Türkiye’deki edebiyat severlerle buluşturduğu Miriam Toews’un Konuşan Kadınlar’ı İngilizce aslından dilimize Gül Korkmaz çevirdi. Dünyaca ünlü yazar Margaret Atwood Konuşan Kadınlar’ı “Yaşanmış bir olaydan alınan ilhamla yazılan, hem büyüleyen hem hüzünlendiren hem de okurunu şoke eden bir roman!” şeklinde niteliyor. The Washington Post yazarı Ron Charles ise Kanadalı usta kalem için “Yaratıcılık, Toews’in çanağında gözyaşları ve kahkahalarla karıştırılarak yaşamın özü gibi görünen sihirli bir iksir hâline getirilir,” diyor. 2005 ve 2009 seneleri arasında, Bolivya’da ücra bir Mennonit* kolonisi olan Manitoba’da pek çok kız çocuğuyla kadın, sabahları uyuşukluk hissi ve acıyla uyanıyordu. Bedenleri çürük ve yara içindeydi; geceleri saldırıya uğruyorlardı. Önceleri saldırılar hayaletlere ve iblislere dayandırıldı. Koloninin bazı üyeleri, kadınların günahları yüzünden Tanrı ya da Şeytan tarafından cezalandırıldığına inanıyordu; çoğu, kadınları dikkat çekmek ya da yaptıkları zinaların üstünü örtmek için yalan söylemekle suçladı, bazılarıysa her şeyin dişilerin vahşi hayal gücünün bir ürünü olduğunu düşündü. Nihayetinde kolonideki sekiz erkeğin kurbanlarını hayvanlarda kullanılan bir uyuşturucu ilaçla bayıltarak onlara tecavüz ettiği ortaya çıktı. 2011’de bu adamlar, Bolivya mahkemeleri tarafından uzun süreli hapis cezasına çarptırıldı. 2013’te suçlular hâlâ hapisteyken benzer saldırıların ve cinsel istismarların devam ettiği bildirildi. *Mennonitler, Frieslandlı Menno Simons’un adını taşıyan Anabaptist mezheplerin kilise topluluklarına ait belirli Hıristiyan grupların üyeleridir. Miriam Toews, 1964 yılında Kanada’da doğdu. Aralarında A Complicated Kindness (2004), All My Puny Sorrows (2014) ve Women Talking’in de (Konuşan Kadınlar) yer aldığı bol ödüllü dokuz kitabın yazarıdır. Yazarlığın yanı sıra gazeteciliği de sürdüren Toews, toplumsal dayatmalar altındaki bireyin dünyasına eğildiği eleştirel eserleriyle edebiyat jürileri ve okurlardan büyük övgüler almıştır. Hayatı boyunca manik depresif ruh hâli sebebiyle ızdırap çeken ve 1998 yılında intihar eden bir öğretmen olan babasının öyküsünü anlattığı Swing Low: A Life (2000) adlı eseriyle geniş bir okur kitlesine ulaşmayı başarmış, birden fazla ödüle layık görülmüştür. Bu kitapta yakından tanıma şansı bulacağınız Mennonite topluluğu da yazarın geçmişinden bir parçadır; çocukluğu oldukça sıradışı ve baskıcı olan bu topluluğun arasında geçmiştir. KONUŞAN KADINLAR Miriam Toews Kafka Kitap, 2022 Çeviri: Gül Korkmaz
- Olumsuz Duyguları İyileştirmenin En Kolay Üç Yolu
Organik Eczanemde Aroma Bahçesi kitabının yazarı Sinem Us’un Libros’tan çıkan yeni kitabı Şifacının Üç Yolu raflardaki yerini aldı. Şifacının Üç Yolu, aromaterapi, Bach çiçekleri ve nefes ile duygu durumumuzu şifalandırmanın püf noktalarını anlatıyor. Eczacı Sinem Us doğanın bilgeliğinin izini sürdüğü Şifacının Üç Yolu kitabında Bach çiçek terapisi ile duygularımızı dengelemeyi, ihtiyaç duyulduğunda duygusal dünyamızı tedavi etmeyi, bitkilerin ruhu olan uçucu yağların titreşimsel ve fiziksel bedenimizdeki iyileştirici gücünü, doğru nefes tekniklerinin bize sunduğu mucizevi hediyeleri bilimsel verilerin ışığında aydınlatıyor. 31 adet uçucu yağın klinik açıklamasının bulunduğu Şifacının Üç Yolu, bu küçük ve etkili dokunuşlar sayesinde özümüze yaklaşarak onu gerçek anlamda tanımamızı ve doğanın içindeki yaşam enerjisinin bedenimizdeki akışına yön vererek yaşam kalitemizi artırmamızı sağlayacaktır. Eczacı Sinem Us, yeni kitabı ile ilgili, “Bu kitapta, bedenimizin en uzun siniri, Vagus sinirinin haritasını çıkarttım. Duygularımızı doğru yönetmek bu haritadaki yollar ile artık çok daha kolay olacak. Keyifli sürüşler diliyorum,” yorumunda bulunuyor. Sinem Us, Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi’ni bitirdi. Tamamladığı programlar şunlardır: • Aromahead Aromatherapy Institute Sertifikası • Marmara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Danışman Eczacı ve Meslek İçi Eğitim Programı • Eczacılar Odası Tıbbi Aromaterapi Programı • Dr. Schussler Tuzları ve Homeopati Eczacılık Eğitimi Programı • Bursa Eczacılık Okulu Sertifika Programı • Bilgi Üniversitesi Temel Koku Eğitimi ve Tasarımı Sertifika Programı • Ayurvedik Yoga Terapist Eğitim Programı • Chopra Center Meditasyon Eğitim Programı • Nefes Teknikleri Eğitim Programı • Sağlık Bakanlığı Onaylı Homeopati Eğitimi Programı Yazar halen eczane eczacılığı ve Bursa eczacı odası eğitim komisyonunda görev almaktadır. ŞİFACININ ÜÇ YOLU Sinem Us Libros Yayınları, 2022 224 s.
- “Akdeniz Aslında Küçük Bir Göl ve Mesafeler Sanıldığı Kadar Uzak Değil”
Mahir Ünsal Eriş, Töre Sivrioğlu ile Medeniyetlerin Şafağı - Akdeniz’in Öyküsü adlı kültür tarihi çalışması odağında söyleşti: "Dünyada farklı bir medeniyet havzasını temsil eden Doğu Asya ve kısmen Hindistan haricinde geri kalan ülkeler bir şekilde Akdeniz medeniyetinin mirasını temel alıyorlar diyebiliriz." Bu röportajın benim için değer ve anlamı çok büyük. Çünkü, son sorudan da anlayacağınız üzere, röportaja konu olan kitabın yazarı Dr. Töre Sivrioğlu benim gezegen üzerinde varlığını sürdüren en eski ve yakın arkadaşlarımdan biri. Çocukluğumuzdan -zannederim ortaokul yaşlarımızdan- beri hep aynı şeyleri merak ettik, aynı şeyleri öğrenmeye heveslendik. O bu heveslerin peşinden giderek bir araştırmacı-akademisyen oldu ve birbirinden çarpıcı eserler vermeyi sürdürüyor. Geçtiğimiz günlerde Epsilon Yayınları, Medeniyetlerin Şafağı - Akdeniz’in Öyküsü adlı muhteşem bir kültür tarihi çalışması yayımladı. Bu kitap, tahmin edeceğiniz gibi, Töre’nin kaleminden çıktı. Ben de kendisiyle hem bu kitaptan, hem Akdeniz’den hem de müstakbel çalışmalarından bahseden küçük bir söyleşi gerçekleştirmenin muvafık olacağını düşündüm. Kendisine de, yayıncısına da çok teşekkür ederim. Akdeniz neden bu kadar önemli? Biz burada yaşadığımız için mi yoksa bütün dünya için mi önemli bu deniz? Akdeniz aslında biz içinde yaşadığımız için ve asıl olarak da Akdeniz kültürü uzun bir süredir dünyada başat/egemen kültürü temsil ettiği için önemli. Şöyle bir düşünelim bugün Avrupa/Batı medeniyeti denilen olgunun doğum yeri Akdeniz havzası; Fenike, Girit, Yunanistan, Roma bu medeniyetin temel kaynakları…. Batı felsefesi, tiyatrosu, demokrasisi, hukuk sisteminin temelleri burada atıldı. Seküler olmayan kaynaklar da yine Akdeniz kökenli Filistin’de doğan tek tanrı fikri gibi… Tabi bir de bunların dünyaya ihracı meselesi var. Büyük İskender’den beri Akdeniz medeniyeti kendini daha uzak coğrafyalara yaymış ve yaymakta…Mesela Latin dilleri bugün Amerika kıtasında sanırım nüfus açısından başat dil grubu… Filistin kaynaklı üç inanç biçimi günümüz dünyasında en yaygın inanç sistemlerini temsil ediyor. Bütün dünya Fenike’den doğan bir yazı sistemini kullanıyor ya da buna bir şekilde aşina… Aslında dünyada farklı bir medeniyet havzasını temsil eden Doğu Asya ve kısmen Hindistan haricinde geri kalan ülkeler bir şekilde Akdeniz medeniyetinin mirasını temel alıyorlar diyebiliriz. Elbette burada sorulacak asıl soru bu nasıl olabildi? Neden Hint veya Çin medeniyeti değil de Akdeniz medeniyeti “evrensel” bir etki ve başarı kazandı? Neden kazandı? Bence bunun sebebini genelde yapıldığı üzere “sömürgecilikle” veya coğrafi keşiflerle açıklamak konuyu basite indirgemek olur. Akdeniz medeniyeti başından itibaren bir sentezleme çabasının ürünüydü. Hellenler, Perslerden ve Mısır’dan etkilendi. Romalılar Hellenlerden, sonra da Hellenler, Romalılar ve Araplar İbranilerden… bu böyle sürüp gitti…ve ortaya bir şekilde evrensel bir kültür çıktı. Bu evrensel sözcüğünü insanlar “modern” bir terim olduğunu düşünebilirler ama aslında bu sözcüğün çeşitli türevleri tam olarak günümüz anlamıyla olmasa da eski Yunancada veya Latincede de kullanılıyordu. Evrenselleşme belli ölçülerde esneklik ve basitlik gerektirir. Çok farklı halkları bir araya getirmek için kolay anlaşılabilir sistemlere sahip olmanız gerekir. Bu nedenle dünyanın en basit ve kolay öğrenebilir yazı sistemi olan alfabe Akdeniz’de doğdu. Doğal olarak esnek olan sentezin ihracı da kolay olur. Örneğin alfabenin basitliği, kendini her dile uydurma konusundaki esnekliği ve bunlardan beslenen kolay yayılım gücü karşısında oldukça “milli” yazı sistemleri olan Mısır hiyeroglifinin veya Mezopotamya çivi yazısının “evrenselleşme” şansı yoktu. Tıpkı bugün dünyada evrensel bir anlaşma aracı olarak kimsenin Çin yazı sistemini kullanmayı aklına getirmemesi gibi… Akdeniz’in kendi yerelliği var diyebilir miyiz? Yani Akdeniz’in bir köşesinde var olmuş herhangi bir şey kolaylıkla tüm kıyılarda benimsenebiliyor mu? Bunu neye bağlıyorsun? Bence benimsenebiliyor ve bunu çoğu zaman farkında olmadan yapıyoruz. Mesela Lübnan’da, Mısır’da bir şarkı çıkıyor hemen Türkçeye çevriliyor ve popüler oluyor. Yunan/Rum müziği keza… Benzer şekilde İspanyol müziği, İtalyan şarkıları da öyle… Biz de Lasciatemi Cantare’ler, Felicita’larla büyüdük. Hatta Tanju Okan’ında seslendirdiği şarkıcılardan Georges Moustaki vardı hatırlarsın çocukluğumuzda… Moustaki aslında bizim kitaplaştırdığımız hikâyenin kristalize hali gibi… “Yunan asıllı Fransız şarkıcı, ama aslında Yahudi kökenli, İskenderiye’de doğuyor ve kimlikteki gerçek adı da İtalyanca: Guisippe Mustacchi….Fransızca şarkı da söylerdi, Yunanca da Arapça da ve her şarkısında Akdeniz’in ılıman iklimini, yumuşak kıyılarını, kültürünü hissedebilirsin. Akdeniz daha iyi nasıl temsil edilir? Sinemada da bence aynı durum var. Mesela benim için dünyanın gelmiş geçmiş en komik filmi Divorzio all’italina’dır. Amarcord’taki okul sahnesini izlediğimde kendi okul günlerime dönerim. Kim bilir belki de bunlar sadece bana böyle geliyordur… İkinci soruya ise biraz “teknik” bir cevap vereyim. Akdeniz Romalıların dediği gibi Mare Nostrum ve aslında küçük bir göl. Mesafeler sanıldığı kadar uzak değil. Tepkiler, tripler, yemekler hemen hemen aynı. Burası bana göre kendine has bir iç dünya… Braudel’den bu yana Akdeniz’de ve bizim Akdeniz algımızda neler değişti? Biz Braudel’in başardığına denk bir tarih yazımı aşamasına gelemedik. Bütünsel bir tarih görüşümüz oluşmadı, farklı disiplinlerin bir araya gelmesinden hoşlanamadık ve bu sebeple de ekolleşemedik. Bu nedenle bizden bir Braudel -ne yazık ki- çıkmadı. Bizdeki tarihçilik zaten Akdeniz odaklı da değil, Anadolu’yu bir sungur, uç olarak görmeye devam ediyor. Kimine göre Büyük Orta Asya’nın ucu, kimine göre İslam diyarlarının… Ama her hâlükârda Akdeniz’in değil! Bu nedenle bizim Akdeniz algımız zayıf. Arkeoloji dünyasında Akdenizlilik vurgusu bir nebze daha güçlü ama tarihçilikte değil… Kim bilir belki ileride oluşur. O zaman bu konuyu yeniden konuşuruz. Bu kitabı yazmak senin için neden önemliydi? Yani neden bize Akdeniz’in tarih ve kültürünü anlatmak istedin? Daha doğru şekilde sormam gerekirse, bu kitabı neden okumalıyız? Bu soruya “bir arkeolog olarak Akdeniz medeniyetinin önemine dikkat çekmek amacını taşıyorum” gibi kuru bir cevap verebilirdim. Ama gerçek bu değil. Akdeniz’in Öyküsü’nün yazılma hikâyesinin ardında aslında kaybedilmek istenen geçmişe ve çocukluğa bir dönüş çağrısı da var. Daha doğrusu güzel bir gelecek için geçmişin bazı sevimli hayaletlerini yardıma çağırma amacı var diyelim…Günümüz siyaset bilimcileri sosyologları bıkıp usanmadan Türkiye’nin bir Batı ülkesi mi Doğu ülkesi mi olduğunu tartışıp duruyor…Biz İslam dünyasının mı parçasıyız, Orta Asya Türk dünyasının mı yoksa Avrupa Birliği’nin mi? Bence bunların her biri kurgusal bağlar. Biz gerçekte Akdeniz dünyasının parçasıyız bana göre. Orta Asya’dan gelmiş olabiliriz. Orta Asya’ya dair güçlü anılarımız da olabilir. Ama biz Akdenizliyiz. Kazaklar, Kırgızlar gibi değiliz. Araplar da böyle… Körfezdeki katı teolojik yasalarla yönetilen Araplar ile Tunuslular, Beyrutlular, İskenderiyeliler arasında dağlar kadar fark var. Körfez Arap dünyası katı, kadınları kırbaçlıyorlar falan ama Akdeniz kıyısındaki Arap ülkeleri öyle değil, kültür, sanat, müzik adına ne aransa Akdeniz Araplarında yeterince var…Ümmü Gülsüm, Ferid el Atraş, Abdülhalim Hafız, Sabah Fahri, Necib Mahfuz, Amin Maalouf, hepsi Akdenizli…Arap dünyasının parlak temsilcilerinin ekseriyeti Akdenizlidir. Katı rejimler, fikirler Akdeniz Arap dünyasında tutunamıyor bu son yıllarda görüldü… Seneler önce yakın bir arkadaşım “ayağı Akdeniz’e değen adamdan militan çıkmaz” demişti, yani tam olarak böyle söylememişti ama ben biraz sansürledim…Aslında bu kitabın fikri de o zamanda doğmuştu diyebilirim. Zamanla bizim de çocukluğumuzda ülkemizin sanki daha bir Akdenizli olduğunu anımsadım. Bir de Türkiye’de “tüm toplumsal mühendislik” çabalarına karşı yaşamın yumuşak, eğlenceli, “Dionizyak” yanlarının bir türlü törpülemediğini, insanların gündelik hayatta, eğlence kültüründe Akdenizlilere özgü tarzını güçlü biçimde koruduğu “Ortadoğululaşamadığı” dikkatimi çekti. Aslında çocukluğumuzun dünyasını unutanlara hatırlatmak yeni kuşaklara da duyurmak istedim. Bu ilk defa olmuyor tabi… Mavi Anadolucular bunu Anadolu’yu fazlaca ön plana çıkararak yapmışlardı. Bazı açılardan onların izindeyiz ama bana göre sadece Anadolu’yu ön plana çıkararak değil Akdeniz havzasına bütün olarak bakmamız gerekir. Sen ilginç merakları olan bir akademisyensin. İslam sanatındaki Hellenistik figürlerden, Avesta dili gramerine, Afganistan tarihinden, Uzunçarşılı’nın Karesi tarihi monografisine kadar birbiriyle ilgili-ilgisiz çok sayıda eserin var, birçoğu da yolda. Tarihe, kültüre merakını da yakından bilen biri olarak soruyorum, insanlar tarihi okumaya nereden başlamalı? Bu özellik akademik hayatımı başlamadan sona erdiren bir durum oldu benim için. Akademik dünya aynı anda Hellenistik kültür ile İslam sanatını karşılaştıran çalışmalardan hoşlanmıyor. “Bak, ne kadar güzel, farklı disiplinleri bir araya getirmiş, helal olsun çocuğa” demiyor. Tam aksine bu türden araştırmacılara en kibar terimle “disiplinsiz” gözüyle bakılıyor. Mesela benim mezun olduğum okulda bizden beklenen uzmanlaşma alanı Urartu’ydu. Hayatımızı Urartulara adamamız beklenmekteydi. İnsan akademik hayatını Roma İmparatorluğuna ya da Kutsal Roma’ya adayabilir; neticede bunlar devasa sınırlara ulaşmış yüzyıllar sürmüş devletler… Ama Urartu’ya adanmış ömür bana pek çekici gelmedi. Aslında beni etkileyen asıl olay ilk kuşak oryantalistler veya o mirası sahiplenenler oldu diyebilirim. Yani Barthold gibi, Rosenthal gibi ya da daha bize zamansal olarak daha yakın isimlerden Bernard Lewis gibi. Farklı kültürlerin etkileşimlerini çalışan, farklı dönemlere ilgili insanlar bunu yaparken de tarihten, arkeolojiden veya dil bilim gibi farklı disiplinlerden yararlanabilen isimler… dikkatimi çekenler bunlardı. Türkiye’den de Avram Galanti örneğin etkilendiğim isimlerden biridir. Beni bu konuda çalışmaya iten asıl tetikleyiciler ise okul yıllarımda şahit olduğum eksiklikler oldu. Örneğin Kuzey Suriye’deki kent devletlerini işlediğimiz bir ders vardı. Kentlerin mimarisini, nekropolünü, keramiklerini ve diğer arkeolojik buluntularını ezberlerken hocamıza, bu insanların “hangi dilde konuştuklarını” sordum. Hocamız alanında oldukça yetkin bir kadındı, dünya çapında tanınan bir isimdi ama bana bu sorunun cevabını veremedi. Ben kendi çabamla Kuzey Suriye kent devletlerinde Aramice konuşulduğunu öğrendim ve bu dil üzerine biraz eğildim. Sonra Mısır dersi verenlerin eski Mısır hiyeroglifleri veya İran tarihi dersi verenlerin de eski Persçe hakkında hiçbir bilgiye sahip olmadıklarını fark ettim. Bu bende arkeolojinin daha bütünlüklü bir biçimde öğretilmesi gerektiği fikrini doğurdu. Şimdi elbette bu yorumlara “artık 21 yüzyılda yaşamakta olduğumuz için profesyonelleşme diye bir şey olduğu ve 19. yüzyıl oryantalistleri gibi biraz ondan biraz bundan bilmek zorunda olmadığımız” itirazları gelebilir. Ama bana göre biz henüz tam da o aşamadayız. Batı dünyası bunu aşmış olabilir biz ise bu işin henüz başındayız. Mesela senin sözünü ettiğin Avesta Dili Grameri kitabı. Aslında bu tarzda bir kitap yayınlamak elbette bir arkeolog olarak bana düşmez; bu öncelikle eskiçağ dilleri bölümünün görevidir. Ama Türkiye’de Eski Yunanca veya Latince bölümleri var ama eski Farsça; Persçe vb bölümleri yok. O halde bu kitabı kim, ne zaman hazırlayacak? Türkiye’de bilimsel dünya sanıldığı kadar “profesyonelleşme” aşamasında değil… O nedenle ben kendime bu ülkede Nöldeke, Caetani ya da Goldziher’i örnek almakla yanlış hareket ettiğimi düşünmüyorum. Bir süre daha “biraz ondan biraz bundan” tarzında devam etmeye devam edebilirim. Şimdi ben bu röportajı gördüm hasbelkader, “Kimmiş bu adam?”, dedim. İlk olarak gidip hangi kitabını almalıyım sence? Çalışmalarımı merak edenler için önereceğim “giriş” kitabı Akdeniz’in Öyküsü olabilir. Listedeki diğer örnekler spesifik metinler. Belirli konulara ilgi duyanlara dönük. Ama Akdeniz’in Öyküsü okurlara tarihi, arkeolojiyi, mitolojiyi, sanat tarihini hatta jeolojiyi sevdirmek için yazıldı. Tıpkı Azra Erhat’ınkiler gibi. Hayatında hiç tarih kitabı okumamış ama bir yerden başlamak isteyenlere ise önereceğim kitap Jack London’ın Ademden Önce’si…en baştan başlamak için… Bir de “rahmetli” Tübitak’ın çok güzel bir prehistorya kitabı vardı: Göl İnsanları adında başlangıç için mutlaka okunmalı. Artık basılmıyor ama sahaflarda vardır herhalde. Coğrafyanın rolünü fazla abartsa da Tüfek Mikrop Çelik de güzel bir başlangıç kitabıdır. Popüler kültür araçlarında tarihin konu edilmesine, “popüler tarih anlatısı” meselesine nasıl bakıyorsun? Sence Akdeniz’in Öyküsü bir popüler tarih anlatısı sayılır mı? Bence böyle sayılırsa hiç sorun olmaz. Popüler tarihi hiçbir zaman küçük görmedim. Ahmed Refik mesela, dudak bükülür ve kaynak olarak fazla kullanılmaz ama tarihi sevdiren adam diye anılırdı, hatırlarsın. Herkes kendi tarzını belirleyebilir. Sadece popüler olmak adına mesleki etiğe zarar verilmesin yeter. Mesela popüler Osmanlı tarihçilerinden birinin kitabını okumuştum. Haremi, cariyeliği övüyordu, çok iyi eğitim alıyorlarmış, beş çeşit müzik aleti çalıyorlarmış, şu kadar dil biliyorlarmış falan filan… Överken de bir dolu hatalı bilgi veriyordu. “Cariyeyle ilişkiye girmek için nikâh şartmış, çocuk doğuran cariye otomatik olarak özgür oluyormuş” gibi…1400 senedir fıkıhçıların tam bir karşılık veremediği sorular bunlar... Başka biri de Sultan İbrahim’in “deli olmadığını, psikolojik sorunları olduğunu ama o zamanlarda psikoloji bilimi henüz gelişmediği için adının deliye” çıktığını falan yazıyor. Bunlar kitapları 100 baskı yapan ve okullarda da önerilen herkesin tanıdığı isimler… Popüler tarihçilik böyle olmamalı, böyle olunca insanlar “popüler” olmaya korkuyorlar. Akdeniz’in Öyküsü dil ve seçilen konu başlıkları açısından popüler bir kitap olabilir; ama popüler olması için buluntu veya kaynakların eğilip büküldüğü bir metin değil. Sırada ne var? Ne üzerine yazıyorsun, ne üzerine çalışıyorsun? İlk önce ne bitecek ve biz okurlarına ulaştıracaksın? Vallahi bir tane senelerdir tamamlayamadığımız Sasaniler Dönemi İran Tarihi ve Arkeolojisi diye bir kitap var. Bunun için salgından önce İran’a gidip saha çalışması da yapmıştık. Sonra pandemi işleri yavaşlattı. Bir de tamamlamak üzere olduğum benim için çok önemli olan Bizans Yahudileri adlı bir kitap var. Bu ikisi pek “popüler” metinler sayılmaz. Ama ikisi yayınlanır yayınlanmaz Akdeniz’in Öyküsü’nün devamı niteliğinde bir Kayıp Uygarlıklar ve Diller adlı bir kitap planlıyoruz. İşte o tam olarak “popüler” bir kitap olacak. Batık uygarlıklar, Mu Kıtası, Atlantis, “uzaylıların inşa ettiği piramitler” gibi fantastik arkeolojinin modası geçmeyen konu başlıklarını ele alacağız. Bu tür ve bu konular neden bu kadar ilgi çekiyor, bu anlatıların ardından hangi elle tutulur kanıtlar var onlara bakacağız. Peki, asıl meseleye gelelim, en sevdiğin arkadaşın kim? Marmara kıyısındaki orta halli bir merkezde birlikte büyümekle kendimi çok şanslı addettiğim bir düzine kadar “en iyi arkadaşım” var. Onlar arasında derecelendirme yapmam zor… Ama geniş okur kitlelerinin daha ziyade öykülerinden tanıdığı, benim gözümde ise iyi bir Osmanlıca, İbranice, İngilizce ve Fransızca çevirmeni olan, ileride Braudel’in II. Felipe’sinin muadili olacak IV. Mehmed ve Dönemi başlıklı bir kitabı birlikte hazırlamayı planladığım bir arkadaşımın bendeki yeri ayrı… Yetmez ama evet, teşekkürler. Ben teşekkür ederim. MEDENİYETLERİN ŞAFAĞI, AKDENİZİN ÖYKÜSÜ Töre Sivrioğlu Epsilon Yayınları, 2021 216 s.
- İşleyen Kurmaca Temel Atölye 26 Mart’ta başlıyor
Fadime Uslu ve Doğuş Sarpkaya’nın birlikte yürüttüğü İşleyen Kurmaca Temel Atölye 26 Mart’ta başlıyor. Derslerde genel olarak bir öyküyü, romanı, denemeyi, senaryoyu bir araya getiren öğeler ve kavramlar arasındaki dinamik ilişki irdelenecektir. İŞLEYEN KURMACA TEMEL ATÖLYE İşleyen Kurmaca Temel Atölye’de genel olarak bir öyküyü, romanı, denemeyi, senaryoyu bir araya getiren öğeler ve kavramlar arasındaki dinamik ilişki irdelenecektir. Kurmaca yazan, üstüne düşünen, okuma deneyimini çoğullaştırmak isteyen herkesin katılabileceği derslerde hikâyenin yapısı-anlatım biçimi arasındaki ilişki, atmosfer, ritim, anlam örüntüsü oluşturma, anlatıcının konumu, anlatıcı türleri, bakış açısı, ayrıntının etkin kullanımı, etkinin derinleştirilmesi gibi konular üzerinde durulacaktır. Sait Faik, Bilge Karasu, Tomris Uyar, Virginia Woolf, Kate Chopin, Truman Capote, Leyla Erbil, Henry Miller, Vladimir Nabokov, Behçet Çelik, Donald Bathelme, Edgar Allen Poe, Vüs’at O. Bener gibi edebiyatın usta isimlerinin öykülerinin çözümleneceği derslerde, okuma biçimlerimizin yazma deneyimimize etkisi tartışılacaktır. Metin fikrinin oluşma aşamasından yazımının bitimine kadar geçen sürede karşılaşılan açmazlar, sorunlar ve çözüm yolları konusunda tartışmanın yürütüleceği dersler, metin çözümlemesi ve egzersizler ile ilerleyecektir. Atölye süresince öykü yazma ödevleri de verilecektir. Yazılan öyküler Fadime Uslu ve Doğuş Sarpkaya tarafından değerlendirilecektir. Yazar adaylarına doğrudan geri bildirim yapılarak, önerilerde bulunulacaktır. Dört hafta, her hafta iki saat ve zoom uygulaması üzerinden yapılacak dersler, cumartesi günleri 11.00-13.00 saatleri arasında gerçekleşecektir. Kayıt ve detaylı bilgi için WhatsApp: 0542 7879660. E-posta: oykuatolyem@gmail.com İşleyen Kurmaca Temel Atölye Ders Programı 1. HAFTA Kurmacayı Harekete Geçirmek Türlerin Doğasındaki Ortak Özellikler / Türleri Farklılaştıran Etkenler Zaman/Mekân, Atmosfer, Karakterin Hikâyedeki Etkiyle Mesafesi Kurmacada Zaman Mekân Dekor Maddi ayrıntıların doğası: Nesneler, semboller Nesneler, semboller, temsillerle anlam örüntüsü oluşturma İşlenecek Metinler: Kuzgun/ Edgar Allan Poe (Yazarın Kuramı, İletişim) Kış Akşamı, Maşa, Sandalye / Sait Faik Abasıyanık (Mahalle Kahvesi, YKY) İmgeler ve Simgeler / Vladimir Nabokov, Matmazel Claude Henry Miller, 2. HAFTA Kurmacanın Matematik Doğası Kurgu Nedir? Kurgu Türleri Hikâyenin Yapısı ile Kurgu Türü Arasındaki İlişki Çatışma, Diyalog, Monolog İşlenecek Metinler: Bir Ortaçağ Abdalı / Bilge Karasu (Göçmüş Kediler Bahçesi, Metis) Julio Cortazar / Möbius Şeridi (Kendime Anlattığım Hikâyeler Bütün Öyküleri 3, Can) Düğün Birahanesi/ Behçet Çelik (Düğün Birahanesi, Can) 3. HAFTA Bakış ve Mesafe Anlatıcının Bakış Açısı Anlatılan Kişilerin Bakış Açısı Kurmaca metinlerde gizli, açık, örtük bilgi Hikâyede kırılma anı /aydınlanma anları Bilgilerin işlenmesi İşlenecek Metinler: Dikkat Kırılacak Eşya/ Tomris Uyar (Yürekte Bukağı, YKY) Havva/ Vüs’at O. Bener (Dost/Yaşamasız YKY) Truman Capote, Gece Ağacı Donald Barthelme, Enayi 4. HAFTA Kurmaca metinleri hangi kriterlerle değerlendiririz? Kendi eserimizi nasıl değerlendirebiliriz? Başkasının metnini değerlendirirken neye dikkat ederiz. Kendi metninin editörü olmak Kurmacada İnce İşçilik Yazdığımız öykü ile vedalaşmak İşlenecek Metinler: Doğuş Sarpkaya / Kendini Zevzekleştiren Dünyanın Edebiyatı Fadime Uslu / Konuşmak Hayattır Oysa Virginia Woolf / Perili Ev Kate Chopin / Altmış Dakikanın Öyküsü Leyla Erbil / Öyküsüz
- Kadının Bedeni Yok
Yavuz Arkın, New York doğumlu ve Filistinli göçmen bir ailenin kızı olan Etaf Rum'un ilk romanı Kadının Sesi Yok üzerine yazdı: Yazar, sesi ve bedeni bastırılan kadınların var olma mücadelesini ele alıyor. Dünyanın hangi dilini konuşursanız konuşun günümüzde kadın olmanın tek bir dili var; o da bedenlerin dili. Kendi seslerinin çıkmasına izin yok, hele ki kapalı toplumlarda bu daha da imkansız. İkisinin de sesini duymak onları anlamak gerekiyor, başka türlü iletişim kurmak çok zor. Kadınların dilini ne kadar keserseniz kesin çıkacak bir alan mutlaka bulacaktır. Filistin ve Amerika gibi dünyanın hem coğrafi hem de kültürel açıdan çok farklı iki noktası ile bağı olan yazar Etaf Rum, Kadının Sesi Yok adlı romanında, kadının bedeni üzerinden bize seslenmesini ele alıyor. Üç kadın; İsra, Deya ve Feride romanın temelini oluşturuyor, yazar onlar aracılığıyla DNA kalıtımına benzer bir şekilde kültürün kalıtımını sunuyor. Ana karakterimiz İsra’nın, ailesinin zoru ile evlenip Filistin’den Amerika’ya göç etmesiyle romana giriş yapıyoruz. Yazar, parçalı yapıdaki anlatımıyla sırayla İsra’nın kızı Deya ve ilerleyen sayfalarda babaanne Feride’nin hayatından kesitler sunuyor. Çok katmanlı okumaya sahip bir roman Kadının Sesi Yok; başlarda günümüzde Müslüman toplumlarda kadın olmanın zorlukları ile açılıyor, sonraları yavaş yavaş göçmenlik, kültürel kodlar, feminizm sızmaya başlıyor sözcüklerin arasına. KADINLIĞIN GÜNCEL HALİ; İSRA Etaf Rum, İsra özelinde günümüzde kadın olmanın Müslüman toplumlardaki değerini sorguluyor. Kısıtlı sosyal hayat, kısa süreli okul hayatı ve kendine söz hakkı tanımayan aile büyüklerinin kararı ile yapılmış bir evlilik, bu hayatın kısa bir özeti. İsra için evlilik bu kısır döngüyü bir nebze olsun kırmak aslında; başka bir ülkede daha önce yaşamadığı bir hayatı yaşamak. Müslüman toplumlarda yaşayan kadınların da ortak kaderi bu durum, İsra’nın tek şansı göç etmek. Yazar burada göçmenlik üzerinden kadınlık kavramını da sorgulatıyor bize; daha iyi bir hayat için insanın yaşadığı ülkeyi terk etmesi her zaman olumlu sonuçlanır mı? Bu soruya bir cevap aslında İsra’nın Amerika’ya yaptığı göç sonrası yaşadıkları ve akla başka bir soruyu daha getiriyor: Göç ettiğimizde terk ettiklerimizi de aslında yanımızda mı götürüyoruz ya da bazı şeyler arkada bırakılamıyor mu? KADINLIĞIN GELECEĞİ; DEYA İsra’nın ilk kızı olarak dünyaya gelen Deya Amerika’daki kapalı Müslüman Arap topluluğun kadınları için önemli bir anahtar rolünde. Onlar için bir çıkış kapısı da açıyor diyebiliriz; bir umut aslında, onu yetiştiren babaannesinin ve büyükbabasının aksine önceliği evlenmek değil, iyi bir eğitim alıp hayatı ile ilgili kararları kendisinin vermesi. Yolunu bulması için bir rehbere, ona destek olacak birine ihtiyaç duyuyor Deya; onu da sürpriz bir şekilde karşısına çıkan biri sayesinde buluyor. Aklı o kadar karışık ki ne kendi ailesi ile ilgili gerçekleri biliyor ne de onun için biçilen geleceği, Etaf Rum’un bu karakter üzerinde özellikle durduğuna eminim, çünkü o kendi toplumundaki kadınlar için bir umut, belki de ta kendisi. KADINLIĞIN GEÇMİŞİ; FERİDE İsra’nın kaynanası Deya’nın da babaannesi Feride geçmişten gelen bağlar ve kültürel kodlar rolünde karşımıza çıkıyor. Geniş aile içerisinde kadınların rolü yemek yapmak, çocuk doğurmak ve hizmet etmek olmasına rağmen Feride gizli bir aile reisi konumunda. Ailenin erkeklerinin eş seçiminden, eşlerin eğitiminden, evdeki erkeklerin iş yaşamlarına kadar bütün alanlarda söz sahibi kendisi, bu da kadınların en büyük çelişkilerinden birisi; bir çıkış yolu ararlarken önlerindeki en büyük engel yine bir kadın. Feride üzerinden Etaf Rum güzel bir şey söylüyor; ‘kadınlarımız için çıkış rolü yine kendi kadınlarımızda bulunuyor; onlar erkekleri yetiştiriyor, onlar büyüdüklerinde onlara söz geçiriyor, evlendiklerinde eşlerine çocukları için fikir sunuyor.’ Bölümleri kısa olmasına rağmen Feride’nin geçmişte yaşadığı büyük travma aslında geleceğine yön veriyor; kadınlara karşı bakış açısını şekillendiriyor. Etaf Rum da aslında göçmen bir ailenin kızı, 8 Mayıs 1989’da Brooklyn New York’da dünyaya geliyor. Genç yaşta görücü usulüyle evlendiriliyor ve iki de çocuğu oluyor. Hem çocuklarını yetiştiriyor hem de Kuzey Caroline Eyalet Üniversitesi’nde İngiliz Dili ve Edebiyatı, Felsefe ve Amerikan Dili ve Edebiyatı alanlarında lisans ve yüksek lisans eğitimi alıyor. Bir yandan eğitmenlik yaparken diğer yandan romanda da adı geçen Books and Beans isimli kitapçısını işletiyor. Kitabın ismi Kadının Sesi Yok olmasına rağmen ön plandaki bütün karakterler kadın, erkekler daha çok pasif rollerde, onların bakış açısını da görmek kitaba zenginlik kazandırabilirdi, diye düşünüyorum. Günümüzde yavaş yavaş dile gelmeye başlayan İslami Feminizm hareketleri için önemli bir roman yazmış Etaf Rum, otobiyografik yanı da ağır basıyor. Her ne kadar kurgusal olsa da kendi gerçeklerinden kaçmıyor tam tersi onların üzerine üzerine gidiyor. Roman bolca soru barındırıyor, bu soruların cevapları her toplumun cevaplaması gereken sorular aslında. Cevapları bulduğumuz zaman her kadın kendi özgür sesini çıkardığı için gurur duymaya başlayacak. Kadının Sesi Yok romanı Arzu Altınanıt’ın çevirisi ile İthaki Yayınlarından çıktı. Bu sırada çevirmenin Etaf Rum ile iyi bir ikili oldukları kesin. KADININ SESİ YOK Etaf Rum İthaki Yayınları, 2022 Çeviri: Arzu Altınanıt 336 s.
- Öykü: Paylaşılamayan
Burası benim evim. Evimi -o kadınla- paylaşmaya razı olan aslında benim. Nurgök Özkale Canavar korkunç sesiyle homurdanmaya başladığında, bacaklarımı hamağımdan sarkıtmış, baş aşağı vaziyette uyuyordum. Sesi duyunca öyle bir sıçradım ki neredeyse yere düşecektim; ama -Allah’tan bir bacağım hep hamağın iplerine takılı durur- top gibi yuvarlanıp çektim kendimi yukarı. Önüne gelen her şeyi yalayıp yutan karnı doymaz canavar homurdanarak banyoya yaklaşıyordu, fark eder etmez fırladım yerimden. Duvardaki çatlaktan daldım. Hâlâ uyku sersemi olduğumdan, bacaklarım dolanmadı değil; ama çabucak, karanlık odama süzüldüm. Ev arkadaşım yine cinnet geçiriyordu anlaşılan, bulur bulmaz hamağımı dağıtacaktı. Saklandığım yerden ona en iyi dileklerimi sıraladım. Onu severim oysa. Oldukça sakin ve öngörülebilir bir kadındır. Çok titiz değildir. Tertip düzen takıntısı da yoktur. Aklına eserse temizlik yapar, canı isterse toplar ortalığı. Pencereleri yaz kış açık bırakır. Rüzgârın içeri savurduklarıyla hamağım hep dolup taşar. Kısacası ev arkadaşım sayesinde hiç aç kalmam. Hamağımı görür görmez yerinden sökse dahi -nasılsa- yeniden yaparım. Bu ev bana ailemden kaldı. Burada dünyaya geldim, ömrümü burada geçirdim. O kadınsa yalnızca altı aydır yaşıyor bu evde. Burası benim evim. Evimi -o kadınla- paylaşmaya razı olan aslında benim. Onun, evimi kendinin sanmasına, burada ben yokmuşum da o tek başına yaşıyormuş gibi davranmasına; hatta canavarın köşe bucak, her yere saldırmasına da ses çıkarmıyorum; başka biriyle yaşamaktan rahatsız değilim. Evimde benim dışımda birinin olmasından -hamağımı dağıtsa dahi- memnunum. Aksini iddia edenler olsa da yalnız yaşamaktan hiç hoşlanmam ben. Birlikte yaşayanlar arasında eften püften sorunlar hep olur. Eh, bu yüzden onun ufak tefek kusurlarını hoş görüyorum işte. Evimin olduğu tepelik, eskiden aralarından bir derenin şırıl şırıl aktığı yemyeşil bağlarla ve kiremit çatılı, tek katlı bağ evleriyle doluymuş. Büyüklerimden dinlediğime göre bir süre sonra kentin dışından akın akın gelenler çukurdaki kentin çevresindeki tepelere birkaç gece içinde derme çatma evler kondurmuşlar. Kondurmuşlar kondurmasına da o bir lokmacık evler çok uzun süre kalamamış yerlerinde. Kentin büyük söz sahipleri, geceleri kondurulan o evleri, yıllar içinde mahalle mahalle bozarak yeni apartmanlar dikmişler. Şırıl şırıl akan dereler bu duruma içerlemiş olacaklar ki küsüp çekmişler sularını. Dere yatakları daracık parklara ya da üzerine dökülen asfaltlarla tepelerden aşağılara doğru inen sokaklara dönmüş. Kışları donduklarında üzerlerinden çocukların kaydığı derelerin şırıltıları, şimdilerde orta yaşını devirmişlerin hafızalarından, giderek soluklaşan görüntü kırıntıları olarak geçip kayboluyorlar. Bir zamanlar bülbüllerin şakıdığı dere, yokuşu nefes nefese tırmanarak kupkuru uzanan bir caddenin adına saklanmış. Çukurda yaşayan kentlilerin çıkıp alemi seyre daldıkları bağlar dik dik diklenen apartmanlarla çevrili bir semtin sokak aralarına dizilmiş ağaçların yapraklarına sıkışmış. Birkaç nesil önce kavaklarla çevrelenmiş derenin yerinde kuru yeller esiyor. Benim evim de bir zamanlar dere olan caddenin bitişiğinde, kenarında çeşitli ağaçların sıralandığı ve bana sabahtan akşama bütün yiyeceğimi sağlayan bir bahçeye bakıyor. Büyük büyük büyük annem, bir zamanlar bu evin olduğu yerde, yıkılıp gecekondu yapılan evde yaşarmış. Onun çocuklarıyla torunları, torunlarının torunları da o evden sonra yapılan gecekonduda oturmuşlar. Büyük annemle annem de şimdi benim yaşadığım bu apartmanda, apartmanın bahçeye bakan katında geçirmişler ömürlerini. Benden sonra gelecek çocuklarım bu evde kalabilirler mi bilemiyorum. Evceğizim yerinde dursun diye dua ediyorum, günlerimi örgüyle, yiyeceklerimi toplamakla, çocuklarımı yetiştirmekle geçiriyorum. Bütün hemcinslerim gibi çok iyi örgü örerim. Var mı yok mu bilemez, baktınız mı göremezsiniz. Parmaklarınızın arasından hayal gibi kayar. Bahçeden içeri giren sinekler, kondukları insan kollarını, çaktırmadan, minicik noktalar halinde ısıran gözle görünmez üvezler, hatta karafatmalar bile fark etmez kurduğum hamakları; birer ikişer yakalanırlar. Ben de onları ipliklerimle sarıp sarmalayıp, irili ufaklı toplar yapar, yuvama taşırım. Ev arkadaşım sabahları erken kalkar. Hızlıca kahvaltısını eder. Bir fincan kahveyle salona geçer, kilimin üstüne bir minder atar. Hah, derim, artık saatlerce kalkmaz. Usulca banyo kapısının altındaki aralıktan çıkıp bütün evi dolaşırım; ruhu duymaz. Sonra dayanamayıp salona geçerim. Bir kenardan sessizce onu izlerim. Sehpanın üzerindeki diz üstü bilgisayarını açmış, ayaklarını sehpanın altına doğru uzatmış olur, dalgın dalgın bakarak öylece oturur. Bilgisayarın ekranında açtığı boş, beyaz alanları, önce harflerle, sonra kelimelerle, daha sonra cümlelerle; en sonunda da türlü türlü hikâyelerle doldurur. Bazen yemek yapmayı bile unutup saatler boyunca yerinden kalkmadan yazar da yazar. Biliyorum, çünkü yazdıklarını yüksek sesle okur. Okurken bazen sesi titrer, benim de boğazım düğümlenir. Bazen kahkahalarımı zor zapt ederim. Dinlediklerim arasında beğenmediklerim de olur. O bütün aklımdan geçenleri duymuş gibi bir süre sessizleşir. Biraz beklesin bakalım bu, der kendi kendine. Bana dediğini düşünür, sevinirim. Kimi zaman sesi neşeyle çınlar. Tıka basa yemiş gibi doygun bir ifadeyle kalkar yerinden. Gözleri ışıldayarak neşeli bir şeyler mırıldanır, evin önündeki parkta bir iki saatlik yürüyüşlere çıkar. Aylardır her günü böyle geçirirdi. Şimdiye kadar şaşırttığı olmamıştı ama son zamanlarda tuhaf huylar edindi. Bu durum beni endişelendiriyor. Öğleye kadar yatıyor; bacaklarını uzatmaz oldu sehpasının altına, artık pek bir şey yazdığı yok. Dalıp boş boş bilgisayar ekranına bakıyor. Yüzünün rengi kararmış, gözlerini açık tutmakta zorlanıyor. Parkta yürüyüşe çıkmak yerine, pili bitmiş bacaklarını sürüyerek, uzun ve sessiz adımlarla evin odalarında hayalet gibi dolaşıyor. Karabiber-tuz karışımı uzun saçları dağınık. Saçlarını hiç taramadan bir kelepçe tokayla başının üstüne sıkıştırıyor. Sabahları kalktığında yüzünü yıkamıyor. Uzun zamandır kimsenin uğradığı yok evimize. Böylesi daha iyi; gelenleri pek gözüm tutmamıştı zaten. Sanırım o da aynı fikirde ki artık kimseleri çağırmaz oldu. Şimdilerde daha sık, birdenbire yerinden fırlayıp canavarı çalıştırıyor, evin zemininde ne var ne yoksa- duvar diplerine dökülmüş, toza bulanmış saçlarını, yemek artıklarını, açık pencerelerden içeri girip lambaların etrafında dolanıp bir köşede kuruyup kalmış pervaneleri, kelebekleri ve böcek ölülerini, bu arada benim hamağımı da-silip süpürüyor. Şimdiye kadar yaptığım bütün hamakları bulup bulup bozdu. O bozdu ben yaptım, o bozdu, ben yeniden yaptım. Sonunda banyoda, kolay kolay göremeyeceği, kuytu, karanlık ve nemli bir köşe buldum. Banyo kapısının karşısında, duvara bitişik duran uzun bacaklı, dört bacağında minicik çiçekler olan mavi boyalı bir sehpa var. Üzerinde kum beji bir çukur kapla aynı renkte bir sürahi duruyor. Aşağıdaki rafa küçük cam şişeler dizilmiş. Raf neredeyse zemine değecek kadar alçak. Altı nemli, karanlık; öyle karanlık ki ev arkadaşımın hamağımı görmesi neredeyse imkânsız. Yere yapışsa bile canavarın sehpanın altına girmesi mümkün değil. Bu sayede, ev arkadaşımın son zamanlardaki ani darbe girişimlerinden kurtuluyorum. Ancak, hamağımın güvende olduğunu bilsem de canavarın sesini her duyduğumda korkmuyorum desem yalan söylemiş olurum. İşte o gün de canavar, evin bütün odalarında homurdanarak dolaşırken yuvamda sessizce titreyerek bekledim. Canavar sesini kesip, yılan gibi kıvrılan hortumunu çekip ardiyedeki yerinde uykuya yatınca rahat bir nefes aldım. Yuvamdan çıkıp duvardaki delikten süzülüp hamağıma baktım. Yerinde duruyordu. Ancak canavarın püsküren nefesi, hamağımı içine çekemese de iki köşesini yerinden sökmüştü. Hemen harekete geçip uzun iplikler yaptım; hamağımı tamire başladım. Birden tuhaf bir şey hissettim. Hazırlıksız yakalanmıştım. Biraz daha hızlı hareket edebilseydim, hızlıca duvardaki çatlağa atlayıp, deliğin içindeki yuvama kaçabilirdim; ama tembelliğim üzerimdeydi, kaçmaktan da yorulmuştum artık. Banyoya girdi, hiç adeti değilken, banyonun karolarının üzerine boylu boyunca uzandı. Kafasını çevirip rafın altına doğru baktı. Ve beni gördü. Nihayet karşılaşmıştık. Nemli gözkapaklarının içinde gözleri karanlık kuytulara çekilmişti. Kısa bir şaşkınlık geçti yüzünden ama patırtı koparmadı. Şaşkınlık hızla dağıldı, kaşlarını hafifçe çatarak bakıyordu. İnce, rengi kaçmış yüzü iyice süzülmüştü. Ah, ne kadar güzel görünüyordu! Bakışlarına tuhaf; sevince benzer bir kızarıklık yayılıyordu. Tükürüklerimi silip iplerimi çekip aldım ağzımdan. Bacaklarımı eklemlerinden kırarak hamaktan sarkan bir ipe tutunup aşağı doğru süzüldüm. Zemine değince, sehpanın dört bacağının arasından yavaşça dışarı doğru yürümeye başladım. Yattığı yerden hiç kıpırdamadan, gözleriyle yürüyüşümü izliyordu. Heyecanlanmadım desem inanmazsınız bana; şimdi bunları size anlatırken bile titriyorum. Ama yine de belli etmedim hiçbir şeyi ona. Madem o beni izliyordu… Bir karnavalın resmi geçidindeymişim gibi yürüdüm. Küçük bir keseye benzeyen başımı dik tutarak, uzun bacaklarımı eklemlerinden kırarak, dans eder gibi, salına salına yürüdüm. Karnavalın cazibesi, yürüyüşün gözdesi, bir Commedia dell’arte maskesi takmış, gelene geçene tepeden bakan, şımarık; ama şakacı bir tahta bacak gibi yürüdüm. Banyonun zeminindeki karo taşlarına yayılmış saçlarının yanından acele etmeden geçtim. Lavabo dolabının altına girip duvardaki deliğe doğru tırmandım. … Dünden beri, acıkmış gibi bir şeyler yazıyor. Bacakları sehpanın altında tarifsiz uzuyor. Ben banyodaki sehpanın altındaki hamağımda uyuklayarak bugünkü öğünümü bekliyorum.















